ابرابزار |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|تئاتر خیابانی؛}}''' نوعی نمایش در فضای باز و عمومی، بدون صحنه رسمی و با هدف ارتباط بیواسطه با رهگذران. | '''{{درشت|تئاتر خیابانی؛}}''' نوعی نمایش در فضای باز و عمومی، بدون صحنه رسمی و با هدف ارتباط بیواسطه با رهگذران. | ||
تئاتر خیابانی گونهای از اجرای نمایشی در فضاهای باز و معابر عمومی است که با هدف ارتباط بیواسطه با رهگذران، بدون صحنهٔ رسمی و اغلب بهصورت رایگان اجرا میشود. این هنر ریشه در آیینهای باستانی | تئاتر خیابانی گونهای از اجرای نمایشی در فضاهای باز و معابر عمومی است که با هدف ارتباط بیواسطه با رهگذران، بدون صحنهٔ رسمی و اغلب بهصورت رایگان اجرا میشود. این هنر ریشه در آیینهای باستانی دارد؛ اما در قرن بیستم با اهداف اجتماعی-سیاسی شکل گرفت و دارای کارکردی دوگانۀ جشنوارهای و اعتراضی است. در ایران، پیش از انقلاب در جشن هنر شیراز تجربه شد؛ پس از انقلاب با فضای سیاسی گروههایی شکل گرفتند و از سال ۱۳۷۳ش با ورود به جشنوارهٔ فجر و سپس تأسیس جشنوارۀ مریوان، ساختاری منظمتر یافت. مهمترین موانع آن شامل نبود اساسنامه، کمبود بودجه، ضعف آموزش، نبود کانونهای استانی و آگاهی کم مردم است. | ||
== معرفی تئاتر خیابانی == | == معرفی تئاتر خیابانی == | ||
شکلی از اجرای نمایشی است که محصول تزاید تفکرات جدید در | شکلی از اجرای نمایشی است که محصول تزاید تفکرات جدید در حوزۀ هنر نمایش و مربوط به موضوعات اواخر قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم است و در فضای باز و معابر عمومی اجرا میشود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1030007/شهر-و-تیاتر-نگاهی-گذرا-به-تیاتر-خیابانی-در-ایران-و-جهان سرسنگی، «شهر و تئاتر؛ نگاهی گذرا به «تئاتر خیابانی» در ایران و جهان»، ۱۳۸۹ش، ص۸۱.]</ref> در این شکل از تئاتر، هنرمندان از فضاهای شهری که نزدیکی بیشتری از نظر فیزیکی و روانی با تماشاگر داشته باشد، بهعنوان دکور برای کار نمایشی خود استفاده میکنند و اکثراْ از کششها و انگیزشهای فضاهای بیرونی متأثر میشوند.<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_19147.html محسنی، «نمایش خیابانی؛ رویکردها، دغدغهها و راهبردها»، ۱۳۸۶ش، ص۹۰.]</ref> اجراها معمولاً بهصورت رایگان برای عموم مردم ارائه میشوند که بهنوعی اعتراض اجتماعی شبیه است. مکان برگزاری آنها اغلب گذرگاهها، مکانها یا معابر عمومی شهر و هر مکانی که امکان حضور انسان باشد؛ مانند کافهها، بازارها، گذرگاهها، کلیساها و محیطهای اجتماعی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1030007/شهر-و-تیاتر-نگاهی-گذرا-به-تیاتر-خیابانی-در-ایران-و-جهان سرسنگی، «شهر و تئاتر؛ نگاهی گذرا به «تئاتر خیابانی» در ایران و جهان»، ۱۳۸۹ش، ص۸۱.]</ref> در تئاتر خیابانی مدرن، تعداد مخاطبان از چند ده نفر تا نیم میلیون نفر متفاوت است. بازیگران و مخاطبان در یک مکان فیزیکی یک حس اجتماعی ایجاد میکنند و برگزارکنندگان، ارتباطات گروهی با مردم را از طریق زبان هنری سازماندهی میکنند. در این تعامل، مخاطبان و تماشاگران خود هویت به دست میآورند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2019372/تیاتر-خیابانی-فرصتی-برای-دموکراتیزه-نمودن-فرهنگ?q=تئاتر%20خیابانی،%20فرصتی%20برای%20دموکراتیزه%20نمودن%20فرهنگ&score=274877907000.0&rownumber=1 مایسِیوِا، «تئاتر خیابانی، فرصتی برای دموکراتیزه نمودن فرهنگ»، ۱۴۰۰ش، ص۴۲.]</ref> | ||
== تاریخچه تئاتر خیابانی == | == تاریخچه تئاتر خیابانی == | ||
| خط ۲۶: | خط ۲۶: | ||
|'''قرون وسطی (قرن دهم به بعد)''' | |'''قرون وسطی (قرن دهم به بعد)''' | ||
|سلطهٔ کلیسا، تلفیق مذهب با هنر، شکلگیری جشنهای عمومی | |سلطهٔ کلیسا، تلفیق مذهب با هنر، شکلگیری جشنهای عمومی | ||
|مرحله اول: اجرای صحنههای مذهبی در فضای | |مرحله اول: اجرای صحنههای مذهبی در فضای بستۀ کلیسا توسط راهبان. | ||
''مرحله دوم:'' خروج نمایش به میدانها و معابر عمومی در قالب جشنها و کارناوالها. | ''مرحله دوم:'' خروج نمایش به میدانها و معابر عمومی در قالب جشنها و کارناوالها. | ||
|ترویج ارزشهای مسیحیت و داستانهای کتاب مقدس | |ترویج ارزشهای مسیحیت و داستانهای کتاب مقدس بهعنوان هدف اصلی. | ||
همراه با جنبههای تفننی، سرگرمی و تمثیلی در کارناوالها. | همراه با جنبههای تفننی، سرگرمی و تمثیلی در کارناوالها. | ||
|تماشاگران از مؤمنان کلیسا به عموم مردم در جشنهای شهری گسترش یافت. | |تماشاگران از مؤمنان کلیسا به عموم مردم در جشنهای شهری گسترش یافت. | ||
|تقلید از الگوهای کهن و متون مذهبی بر نمایش حاکم بود؛ بداههپردازی وجود | |تقلید از الگوهای کهن و متون مذهبی بر نمایش حاکم بود؛ بداههپردازی وجود داشت؛ اما خلاقیت فردی کمتر مجال بروز مییافت. | ||
|- | |- | ||
|'''دوران معاصر (امروز)''' | |'''دوران معاصر (امروز)''' | ||
|جوامع شهری مدرن، معضلات اجتماعی، احیای آیینهای بومی | |جوامع شهری مدرن، معضلات اجتماعی، احیای آیینهای بومی | ||
|تئاتر خیابانی در معابر عمومی، کوچهها، مراکز تجاری و پارکینگها؛ استفاده از فضای شهری | |تئاتر خیابانی در معابر عمومی، کوچهها، مراکز تجاری و پارکینگها؛ استفاده از فضای شهری بهعنوان دکور. | ||
|کارکرد انتقادی و اجتماعی؛ طرح دردها و مسائل جامعه در کنار وجوه سرگرمکننده. | |کارکرد انتقادی و اجتماعی؛ طرح دردها و مسائل جامعه در کنار وجوه سرگرمکننده. | ||
| خط ۴۶: | خط ۴۶: | ||
=== گسترش تئاتر خیابانی === | === گسترش تئاتر خیابانی === | ||
مهمترین افراد و گروههایی که در گسترش تئاتر خیابانی در جهان نقش | مهمترین افراد و گروههایی که در گسترش تئاتر خیابانی در جهان نقش داشتند، عبارت است از آنتوان آرتو در فرانسه، اوریونوف، پلاتون کرژنتسف و اختانگوف در روسیه، تئاترهای اودین، باربایا، سوم، داریوفو در ایتالیا، گروههای تئاتر کلیفورد ادتز، لیوینگ، اوپن، هپنینگ، ریچارد شچنر، پرفورمنس و نان و عروسک در آمریکا.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1030007/شهر-و-تیاتر-نگاهی-گذرا-به-تیاتر-خیابانی-در-ایران-و-جهان سرسنگی، «شهر و تئاتر؛ نگاهی گذرا به «تئاتر خیابانی» در ایران و جهان»، ۱۳۸۹ش، ص۸۲.]</ref> | ||
=== تئاتر خیابانی در ایران === | === تئاتر خیابانی در ایران === | ||
پیش از انقلاب اسلامی، تئاتر خیابانی در ایران | پیش از انقلاب اسلامی، تئاتر خیابانی در ایران بیشتر در قالب اجراهای معدود در جشنوارههایی مانند جشن هنر شیراز ۱۳۴۶–۱۳۵۶ش تجربه شد؛ اما این اجراها به حرکتی فراگیر تبدیل نشد.<ref>[https://fa.wiki.khomeini.ir/wiki/جشن_هنر_شیراز#:~:text=جشن%20هنر%20شیراز،%20فساد%20و، «جشن هنر شیراز»، ویکی امامخمینی.]</ref> در روزهای نخست انقلاب ۱۳۵۷–۱۳۵۸ش، با ایجاد فضای سیاسی باز، گروههای تئاتر خیابانی برای ارائه دیدگاههای سیاسی خود در خیابانهای تهران و شهرستانها شکل گرفتند. در دهه ۱۳۶۰ش و پس از پایان جنگ تحمیلی، اجراهای پراکندهای توسط گروههایی مانند گروه تئاتر شهر در فضاهای عمومی انجام شد و ساختارها کمکم محو یا ادغام شدند و تئاتر خیابانی هنرمندانهتر شد. سرانجام در سال ۱۳۷۳ش، تئاتر خیابانی به بخش جنبی جشنواره بینالمللی تئاتر فجر پیوست و نگاه جدیتری به آن معطوف شد.<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_19147.html محسنی، «نمایش خیابانی؛ رویکردها، دغدغهها و راهبردها»، ۱۳۸۶ش، ص۱۰۲.]</ref> از اواخر دهه ۱۳۸۰ش و اوایل دهه ۱۳۹۰ش،<ref>اسدی دستجردی، مطالعهٔ تئاتر محیطی ایران در دهههای 80 و 90، براساس آراء ریچارد شکنر؛ عنوان بخش عملی: تجربههای اخیر، ۱۳۹۴ش، ص۴.</ref> با تأسیس دفتر نمایش خیابانی در مرکز هنرهای نمایشی<ref>[https://theater.ir/file/2/attach2016111933669974140345.pdf «دفتر نمایش خیابانی»، وبسایت ایران تئاتر.]</ref> و برگزاری جشنوارههای تخصصی مانند جشنواره تئاتر خیابانی مریوان از ۱۳۸۵ش تا کنون، این گونهٔ نمایشی بهتدریج ساختاری منظمتر یافت.<ref>[https://mariwanfestival.ir/گزارش-تصویری-اختتامیه-هجدهمین-جشنوار/ «گزارش تصویری اختتامیه هجدهمین جشنواره بینالمللی تئاتر خیابانی مریوان»، وبسایت جشنواره بینالمللی تئاتر خیابانی مریوان.]</ref> | ||
در ایران افردی مانند شهرام کرمی، مجید امرایی، مریم معترف، محمدرضا الوند، آرش دادگر، عقیل تقیزاده<ref>[https://theater.ir/file/2/attach2016111933669974140345.pdf «دفتر نمایش خیابانی»، وبسایت ایران تئاتر.]</ref> و محمود فرهنگ موافقان رویکردی با توجه به نمایشهای سنتی ایرانی و ایرج راد، علی پویان و شیرین بزرگمهر موافقان رویکردی با توجه به هنر | در ایران افردی مانند شهرام کرمی، مجید امرایی، مریم معترف، محمدرضا الوند، آرش دادگر، عقیل تقیزاده<ref>[https://theater.ir/file/2/attach2016111933669974140345.pdf «دفتر نمایش خیابانی»، وبسایت ایران تئاتر.]</ref> و محمود فرهنگ موافقان رویکردی با توجه به نمایشهای سنتی ایرانی و ایرج راد، علی پویان و شیرین بزرگمهر موافقان رویکردی با توجه به هنر جهانی هستند.<ref>[https://theater.ir/fa/27587 حسننیا، «نگاهی به اجرای تئاتر خیابانی در ایران»، وبسایت ایران تئاتر.]</ref> | ||
== اهداف == | == اهداف == | ||
اهداف این نوع اجرا، با اهداف نمایشهای آیینی متفاوت است. در تئاتر خیابانی، مضامین مرتبط با مسائل اجتماعی، سیاسی و فرهنگی دوران معاصر، مشکلات و کاستیهای جامعه، اوضاع زمانه و واقعیتهای دشوار | اهداف این نوع اجرا، با اهداف نمایشهای آیینی متفاوت است. در تئاتر خیابانی، مضامین مرتبط با مسائل اجتماعی، سیاسی و فرهنگی دوران معاصر، مشکلات و کاستیهای جامعه، اوضاع زمانه و واقعیتهای دشوار اجتماعی،<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_19147.html محسنی، «نمایش خیابانی؛ رویکردها، دغدغهها و راهبردها»، ۱۳۸۶ش، ص۱۰۲.]</ref> مانند نابرابریهای اجتماعی، فقر و تنگدستی، بیکاری و فشار اقتصادی، فساد اداری و سیاسی، جنگ و کشتار انسانهای بیگناه، حقوق بشر، تبعیض جنسی، نژادی و طبقاتی و مبارزه با سیاستهای غیرمردمی حاکمان بازتاب داده میشود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1080332/جامعه-شناسی-تیاتر-خیابانی-پژوهشی-در-خصوص-تیاتر-خیابانی-و-جایگاه-اجتماعی-این-هنر-از-اغاز-تا-دوران-معاصر سرسنگی، «جامعهشناسی تئاتر خیابانی؛ پژوهشی در خصوص تئاتر خیابانی و جایگاه اجتماعی این هنر از آغاز تا دوران معاصر»، ۱۳۹۲ش، ص۱۸.]</ref> در برخی اجراها، راهحلهایی به شیوۀ مسالمتآمیز ارائه میشود و در برخی دیگر، راهحلها با استفاده از زبانی هنری همراه با روابطی مبتکرانه و در نتیجه ایجاد نوعی همدلی تازه با عامه مردم ارائه میشود.<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_19147.html محسنی، «نمایش خیابانی؛ رویکردها، دغدغهها و راهبردها»، ۱۳۸۶ش، ص۱۰۲.]</ref> بههمین دلیل مردم، اصلیترین و مهمترین عامل موفقیت تئاتر خیابانی دانسته میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/kordestan-10191/مردم-مهم-ترین-و-اصلی-ترین-عامل-موفقیت-تئاتر-خیابانی-هستند «مردم مهمترین و اصلیترین عامل موفقیت تئاتر خیابانی هستند»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | ||
== کارکرد == | == کارکرد == | ||
تئاتر خیابانی دارای کارکردی دوگانه است که این ویژگی در ساختار بنیادین آن ریشه دارد: | تئاتر خیابانی دارای کارکردی دوگانه است که این ویژگی در ساختار بنیادین آن ریشه دارد: | ||
# '''کارکرد جشنوارهای:''' این کارکرد در قالب نمایشهای دستهجمعی و کارناوالهای شاد تجلی مییابد که به همدلی میان شهروندان و انسجام | # '''کارکرد جشنوارهای:''' این کارکرد در قالب نمایشهای دستهجمعی و کارناوالهای شاد تجلی مییابد که به همدلی میان شهروندان و انسجام جامعۀ شهری میانجامد. | ||
# '''کارکرد اعتراضی و انتقادی:''' این وجه از تئاتر خیابانی ضعفها، تناقضها و کاستیهای اجتماعی را بازتاب میدهد و بیانی است در برابر مسائل جامعه. | # '''کارکرد اعتراضی و انتقادی:''' این وجه از تئاتر خیابانی ضعفها، تناقضها و کاستیهای اجتماعی را بازتاب میدهد و بیانی است در برابر مسائل جامعه. | ||
این | این دوگانگی که گاه جنبههایی متناقض مییابد، جزئی جداییناپذیر از ماهیت این گونهٔ نمایشی محسوب میشود. در مقایسه تطبیقی تئاتر خیابانی معاصر با آثار نمایشی کهن، پیوندی آشکار میتوان یافت؛ اما این پیوند بیشتر در ساختار ظاهری و فرم بیرونی اجرا تا در محتوا نهفته است. همچنین این همانندی در ساحت کارکردیِ نمایش، نه در جلوههای کلامی و گفتاری آن، تجلی مییابد.<ref>[https://journals.ut.ac.ir/article_19147.html محسنی، «نمایش خیابانی؛ رویکردها، دغدغهها و راهبردها»، ۱۳۸۶ش، ص۹۴.]</ref> | ||
== ویژگی ساختاری == | == ویژگی ساختاری == | ||
| خط ۷۵: | خط ۷۵: | ||
== شیوههای اجرا == | == شیوههای اجرا == | ||
# '''نمایش روزنامهای:''' شیوهای برای افشای دروغهای مطبوعاتی که در آن بازیگران با تکنیکهای خوانش مختلف، اخبار را برای مخاطبان بازنمایی میکنند. | # '''نمایش روزنامهای:''' شیوهای برای افشای دروغهای مطبوعاتی که در آن بازیگران با تکنیکهای خوانش مختلف، اخبار را برای مخاطبان بازنمایی میکنند. | ||
# '''نمایش نامرئی:''' اجرایی در مکانهای عمومی بدون آگاهی مخاطبان از نمایشیبودن | # '''نمایش نامرئی:''' اجرایی در مکانهای عمومی بدون آگاهی مخاطبان از نمایشیبودن رویداد که مشارکت ناآگاهانه رهگذران را به دنبال دارد. | ||
# '''نمایش شورایی:''' شیوهای که در آن تماشاگران با قطع اجرا و جایگزینی با بازیگران، به | # '''نمایش شورایی:''' شیوهای که در آن تماشاگران با قطع اجرا و جایگزینی با بازیگران، به جستوجوی راهحل برای مشکلات مشترک میپردازند. | ||
# '''نمایش پیکره (مجسمه):''' تکنیکی که در آن شرکتکنندگان با تغییر پیکرههای انسانی، دیدگاه جمعی خود را دربارهٔ مسائل اجتماعی شکل میدهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/downloadpdf/2019377?useraccept=false سلمانزاده، «اجرای تئاتر خیابانی در ایران با رویکردی سنتی یا مدرن»، ۱۴۰۰ش، ص۵۹-۵۸.]</ref> | # '''نمایش پیکره (مجسمه):''' تکنیکی که در آن شرکتکنندگان با تغییر پیکرههای انسانی، دیدگاه جمعی خود را دربارهٔ مسائل اجتماعی شکل میدهند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/downloadpdf/2019377?useraccept=false سلمانزاده، «اجرای تئاتر خیابانی در ایران با رویکردی سنتی یا مدرن»، ۱۴۰۰ش، ص۵۹-۵۸.]</ref> | ||
== موانع و راهکارهای توسعه و گسترش تئاتر خیابانی == | == موانع و راهکارهای توسعه و گسترش تئاتر خیابانی == | ||
تئاتر خیابانی با موانعی مانند نبود چارچوب حقوقی و بودجهٔ مستقل، محدود شدن اجراها به جشنوارهها، کمبود زیرساختهای اجرایی و آموزشی، ضعف حمایت | تئاتر خیابانی با موانعی مانند نبود چارچوب حقوقی و بودجهٔ مستقل، محدود شدن اجراها به جشنوارهها، کمبود زیرساختهای اجرایی و آموزشی، ضعف حمایت نهادی و کمبود منابع پژوهشی و تبادل فرهنگی مواجه است. برای توسعهٔ این گونهٔ نمایشی، تدوین مقررات مشخص، اختصاص بودجهٔ پایدار، حمایت از اجراهای عمومی، تقویت آموزش و پژوهش، گسترش فعالیت در شهرستانها و افزایش آگاهی عمومی از طریق رسانهها پیشنهاد شده است.<ref>[https://theater.ir/file/2/attach2016111933669974140345.pdf «دفتر نمایش خیابانی»، وبسایت ایران تئاتر.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
