بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''{{درشت|پرچم ایران؛}}''' پارچه یا کاغذ یا پوست متشکل از چند رنگ سبز، سفید، قرمز و نشان الله در وسط رنگ سفید، نشان دهنده اسلامیت، صلح وملیّت ایرانیان. | '''{{درشت|پرچم ایران؛}}''' پارچه یا کاغذ یا پوست متشکل از چند رنگ سبز، سفید، قرمز و نشان الله در وسط رنگ سفید، نشان دهنده اسلامیت، صلح وملیّت ایرانیان. | ||
== معرفی پرچم ایران == | |||
پرچم ایران به شکل مستطیل و از سه رنگ افقی سبز، سفید و قرمز تشکیل شده است.<ref>[https://namaparcham.ir/iran-flag/ « تاریخچه پرچم ایران»، وبسایت گروه تبلیغی نماپرچم.]</ref> این پرچم در دورههای مختلف تاریخی، بسته به نظامهای سیاسی حاکم، دارای نشانهای متفاوتی بوده و برای مدتی از نقش شیر و خورشید استفاده میشد یا بدون نشان بود. پرچم کنونی پس از انقلاب ۱۳۵۷ش به رسمیت رسید و در مرکز نوار سفید آن نشان جمهوری اسلامی ایران، متشکل از نماد «الله»، قرار دارد. همچنین عبارت «اللهاکبر» بهصورت تکرار ۲۲ بار در حاشیهٔ نوارهای سبز و قرمز نقش بسته که به روز ۲۲ بهمن اشاره دارد.<ref>[https://www.beytoote.com/art/negah-gozashte/history-banner.html «تاريخچه پرچم ايران»، وبسایت بیتوته.]</ref> این پرچم با نسبت ۴ به ۷، به طراحی حمید ندیمی، در ۱۵ تیر ۱۳۵۹ش رسمیت یافت.<ref>[https://namaparcham.ir/iran-flag/ « تاریخچه پرچم ایران»، وبسایت گروه تبلیغی نماپرچم.]</ref> | |||
==تاریخچه پرچم ایران== | ==تاریخچه پرچم ایران== | ||
=== ایران باستان === | |||
پرچم در ایران با دگرگونی سلسلهها و نظامهای سیاسی تغییر یافته و این تغییرات گاه بازتابدهندهٔ باورها و نمادپردازیهای حکومتها و گاه حاصل تحولات فرهنگی جامعه بوده است. دربارهٔ نخستین پرچم ایران باستان دیدگاههای متفاوتی وجود دارد؛ برخی منابع از نقش گاوی بالدار بر درفشهای پیشاهخامنشی یاد کردهاند و برخی دیگر از جایگزینی پرندهای شکاری، که در برخی منابع شهباز نامیده شده، در دورهٔ کوروش سخن گفتهاند. در منابع مربوط به دورهٔ هخامنشی، به پرچمی سفید با نقش عقابی زرین منسوب به کوروش بزرگ اشاره شده که بر نیزهای بلند نصب میشد؛ نمادی که در توصیف پرچم اردشیر هخامنشی نیز دیده میشود.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/929993/%D8%AA%D8%BA%DB%8C%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D8%B1%DA%86%D9%85-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%B7%D9%88%D9%84-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%A7%D8%B2-2500-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D9%82%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D8%B2-%D9%85%DB%8C%D9%84%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%A7-%D8%A8%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 تغییرات پرچم ایران در طول تاریخ ؛ از 2500 سال قبل از میلاد تا به امروز (+عکس)، خبرگزاری عصر ایران.]</ref> با این حال، درفش کاویانی شناختهشدهترین و نماد پرچم در ایران کهن بهشمار میرود و جایگاهی برجسته در سنت تاریخی و حافظهٔ فرهنگی ایرانیان دارد. بر پایهٔ روایتهای اسطورهای شاهنامه<ref>[https://ganjoor.net/search?s=%D8%AF%D8%B1%D9%81%D8%B4+%DA%A9%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C&author=4&cat=33 شاهنامه فردوسی، وبسایت گنجور.]</ref> و تحلیل برخی متون، کاوه پیشبند چرمی خود را بر سر نیزهای افراشت و آن به نمادی برای گردآمدن مردم و شکست ضحاک بدل شد. پس از به پادشاهی رسیدن فریدون، این پیشبند با پارچههای رنگین و جواهر آراسته شد و درفش کاویانی نام گرفت. درفش کاویانی، که رنگ زرد، سرخ و بنفش داشت و فاقد نقش مشخص بود، در گذر زمان از یک نماد اساطیری فراتر رفت و در دورههای تاریخی، بهویژه در عصر هخامنشی و ساسانی، بهعنوان پرچم ملی و نظامی ایران شناخته شد. این درفش معمولاً از پوست جانوران ساخته میشد و هر پادشاه با افزودن زیورها، آن را پرشکوهتر میکرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1873116/%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%af-%d8%aa%d8%ba%db%8c%db%8c%d8%b1-%d9%be%d8%b1%da%86%d9%85-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%b2-%d8%b9%d8%b5%d8%b1%d8%b5%d9%81%d9%88%db%8c-%d8%aa%d8%a7-%d8%af%d9%88%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%a8%d8%a7-%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%b9%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b1%d9%86%da%af-%d9%86%d8%b4%d8%a7%d9%86-%d9%88-%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d8%ad%db%8c-%d9%be%d8%b1%da%86%d9%85-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86 موسوی خرد، «روند تغییر پرچم ایران از عصو صفوی تا دوران معاصر با بررسی عناصر رنگ، نشان و طراحی پرچم ایران»، 1400ش، ص54.]</ref> | |||
=== پس از ظهور اسلام در ایران === | |||
پس از فتح ایران بهدست اعراب مسلمان، تا حدود دو قرن پرچم واحدی برای ایران وجود نداشت و هر منطقه از نشانههای محلی استفاده میکرد. در برخی نواحی، پرچمهایی با رنگهای تیره یا سرخ رایج بود و بهدلیل پرهیزهای دینی، از نقشپردازی بر روی پرچمها استفاده نمیشد. در دورهٔ غزنویان، برای نخستین بار نقش ماه بر زمینهٔ سیاه پرچمها افزوده شد و اندکی بعد، با فرمان سلطان مسعود، نقش شیر جایگزین آن گردید. از آن زمان، تصویر شیر بهعنوان نمادی پایدار بر پرچمهای ایران باقی ماند. در دوران سلجوقیان و خوارزمشاهیان، نقش خورشید نیز به پشت شیر افزوده شد و نشان شیر و خورشید شکل گرفت. این نماد در تفسیرهای مختلف نمایانگر پیوند میان قدرت، شکوه خورشید و نماد برج اسد دانسته شده و همچنین به باور برخی پژوهشگران، از باورهای آیین مهرپرستی در ایران باستان تأثیر پذیرفتهاست.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1226689/%d8%b3%db%8c%d8%b1-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8c%d8%ae%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%a7%d8%b2-%d9%be%d8%b1%da%86%d9%85-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%db%8c-%d8%aa%d8%a7-%d8%af%d9%88%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d8%b5%d8%b1 رضوان قهرخی، «سیر تاریخی استفاده از پرچم در ایران، از دوره اسلامی تا دوران معاصر»، 1393ش، ص 117-118.]</ref> | |||
==== '''دوران صفویه''' ==== | |||
در دورهٔ صفوی، رنگ غالب پرچم ایران سبز بود. در آغاز این سلسله، شاه اسماعیل اول از پرچمی سبز با نقش ماه استفاده میکرد و شاه تهماسب اول نیز بهجای شیر و خورشید، نماد برج حمل؛ گوسفند را بر پرچمها و سکهها نشاند. در ادامهٔ دورهٔ صفوی، نقش شیر و خورشید بهصورت زرددوزی بر پرچمهای سبز تثبیت شد، هرچند حالت و ترکیب این نقش در نمونههای مختلف یکسان نبود. در این دوره، پرچمها اغلب سهگوش و گاه با نمادهای مذهبی همچون برخی آیات قرآن و یا شمشیر ذوالقار امام علی همراه بودند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1873116/%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%af-%d8%aa%d8%ba%db%8c%db%8c%d8%b1-%d9%be%d8%b1%da%86%d9%85-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%b2-%d8%b9%d8%b5%d8%b1%d8%b5%d9%81%d9%88%db%8c-%d8%aa%d8%a7-%d8%af%d9%88%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%a8%d8%a7-%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%b9%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b1%d9%86%da%af-%d9%86%d8%b4%d8%a7%d9%86-%d9%88-%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d8%ad%db%8c-%d9%be%d8%b1%da%86%d9%85-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86 موسوی خرد، «روند تغییر پرچم ایران از عصو صفوی تا دوران معاصر با بررسی عناصر رنگ، نشان و طراحی پرچم ایران»، 1400ش، ص55.]</ref> | |||
برخی پژوهشگران، شهرت [[امام علی]] به لقب شیر خدا را در انتخاب علامت شیر برای پرچم حکومت شیعهمذهب صفوی، اثرگذار دانستهاند.<ref>قزوینی، نقض، 1358ش، ج۱، ص۴۷۲ و 165.</ref> خورشید نیز بهعنوان مظهر فرّ ایزدی، نمادی از نور الهی امامان [[شیعه]] دانسته شده و در پرچم حکومت صفوی استفاده شد تا مشروعیت سیاسی را با انتساب به آموزههای مذهبی، ایجاد کند.<ref>کسروی، شیخ صفی و تبارش، 1323ش، ج۱، ص۳–۴.</ref> | |||
==== '''دوران''' '''افشاریه''' ==== | |||
در عهد نادرشاه، تغییرات مهمی در پرچمهای ایران پدید آمد. درفشهای سلطنتی معمولاً از پارچههای سرخ و زرد با نقش شیر و خورشید ساخته میشد و درفشهای ملی و نظامی برای نخستین بار بهصورت سهرنگ سبز، سفید و سرخ درآمدند. نقش شیر و خورشید در این دوره بهصورت منسجمتری بهکار رفت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1226689/%d8%b3%db%8c%d8%b1-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8c%d8%ae%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%a7%d8%b2-%d9%be%d8%b1%da%86%d9%85-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%db%8c-%d8%aa%d8%a7-%d8%af%d9%88%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d8%b5%d8%b1 رضوان قهرخی، «سیر تاریخی استفاده از پرچم در ایران، از دوره اسلامی تا دوران معاصر»، 1393ش، ص 118.]</ref> پرچمهای سهرنگ نادری بهعنوان پیشزمینهٔ پرچم کنونی ایران شناخته میشوند، هرچند شکل آنها هنوز سهگوش بود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1873116/%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%af-%d8%aa%d8%ba%db%8c%db%8c%d8%b1-%d9%be%d8%b1%da%86%d9%85-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%b2-%d8%b9%d8%b5%d8%b1%d8%b5%d9%81%d9%88%db%8c-%d8%aa%d8%a7-%d8%af%d9%88%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%a8%d8%a7-%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%b9%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b1%d9%86%da%af-%d9%86%d8%b4%d8%a7%d9%86-%d9%88-%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d8%ad%db%8c-%d9%be%d8%b1%da%86%d9%85-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86 موسوی خرد، «روند تغییر پرچم ایران از عصو صفوی تا دوران معاصر با بررسی عناصر رنگ، نشان و طراحی پرچم ایران»، 1400ش، ص56.]</ref> | |||
در | ==== '''دوران قاجاریه''' ==== | ||
در آغاز دورهٔ قاجار، شکل پرچم از سهگوش به چهارگوش تغییر یافت و رنگ سرخ بهعنوان زمینهٔ اصلی بهکار رفت. در این دوره، نقش شیر و خورشید با افزودن شمشیر در دست شیر تثبیت شد. در زمان فتحعلیشاه، استفاده از پرچمهای گوناگون برای امور نظامی، سیاسی و دیپلماتیک رواج یافت و بهتدریج ترکیب رنگهای سبز، سفید و سرخ دوباره مطرح شد. در دورهٔ محمدشاه، برای نخستین بار تاجی بر بالای خورشید افزوده شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1226689/%d8%b3%db%8c%d8%b1-%d8%aa%d8%a7%d8%b1%db%8c%d8%ae%db%8c-%d8%a7%d8%b3%d8%aa%d9%81%d8%a7%d8%af%d9%87-%d8%a7%d8%b2-%d9%be%d8%b1%da%86%d9%85-%d8%af%d8%b1-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%b2-%d8%af%d9%88%d8%b1%d9%87-%d8%a7%d8%b3%d9%84%d8%a7%d9%85%db%8c-%d8%aa%d8%a7-%d8%af%d9%88%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d8%b5%d8%b1 رضوان قهرخی، «سیر تاریخی استفاده از پرچم در ایران، از دوره اسلامی تا دوران معاصر»، 1393ش، ص 119.]</ref> در زمان صدارت امیرکبیر، الگوی پرچم ایران سامان منسجمتری یافت. وی با الهام از پرچمهای دورهٔ نادرشاه، پرچمی مستطیلشکل با زمینهٔ سفید و نوارهای سبز و سرخ در بالا و پایین تعیین کرد و نشان شیر و خورشیدِ شمشیر بهدست را در میانه قرار داد. این طرح، از نظر رنگبندی و ساختار، مبنای اصلی شکلگیری پرچم امروزی ایران بهشمار میرود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1873116/%d8%b1%d9%88%d9%86%d8%af-%d8%aa%d8%ba%db%8c%db%8c%d8%b1-%d9%be%d8%b1%da%86%d9%85-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d8%a7%d8%b2-%d8%b9%d8%b5%d8%b1%d8%b5%d9%81%d9%88%db%8c-%d8%aa%d8%a7-%d8%af%d9%88%d8%b1%d8%a7%d9%86-%d9%85%d8%b9%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%a8%d8%a7-%d8%a8%d8%b1%d8%b1%d8%b3%db%8c-%d8%b9%d9%86%d8%a7%d8%b5%d8%b1-%d8%b1%d9%86%da%af-%d9%86%d8%b4%d8%a7%d9%86-%d9%88-%d8%b7%d8%b1%d8%a7%d8%ad%db%8c-%d9%be%d8%b1%da%86%d9%85-%d8%a7%db%8c%d8%b1%d8%a7%d9%86 موسوی خرد، «روند تغییر پرچم ایران از عصو صفوی تا دوران معاصر با بررسی عناصر رنگ، نشان و طراحی پرچم ایران»، 1400ش، ص56.]</ref> | |||
==رنگها و نشانهای پرچم ایران== | ==رنگها و نشانهای پرچم ایران== | ||
