بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۳: | خط ۳: | ||
جشن شب یلدا آیینی کهن در فرهنگ ایرانی و فارسیزبانان است که در پایان آذرماه برگزار شده و بهعنوان یک مناسبت فرهنگی و اجتماعی شناخته میشود. این جشن با گردهمایی خانوادگی، تکریم بزرگترها، صرف خوراکیهای نمادین و اجرای سنتهایی چون شعرخوانی و روایتهای محلی همراه است و در طول تاریخ با فرهنگهای گوناگون نواحی مختلف درآمیخته است. یلدا افزون بر پیوندهای تقویمی، بهعنوان نمادی فرهنگی از همبستگی اجتماعی، امید و بازآفرینی پیوندهای انسانی در جامعۀ ایرانی تداوم یافته و بخشی از میراث فرهنگی ناملموس این حوزه بهشمار میرود. این جشن در سال ۲۰۰۸م در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و در سال ۱۴۰۱ش نیز بهطور مشترک از سوی ایران و افغانستان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو جای گرفت. | جشن شب یلدا آیینی کهن در فرهنگ ایرانی و فارسیزبانان است که در پایان آذرماه برگزار شده و بهعنوان یک مناسبت فرهنگی و اجتماعی شناخته میشود. این جشن با گردهمایی خانوادگی، تکریم بزرگترها، صرف خوراکیهای نمادین و اجرای سنتهایی چون شعرخوانی و روایتهای محلی همراه است و در طول تاریخ با فرهنگهای گوناگون نواحی مختلف درآمیخته است. یلدا افزون بر پیوندهای تقویمی، بهعنوان نمادی فرهنگی از همبستگی اجتماعی، امید و بازآفرینی پیوندهای انسانی در جامعۀ ایرانی تداوم یافته و بخشی از میراث فرهنگی ناملموس این حوزه بهشمار میرود. این جشن در سال ۲۰۰۸م در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد و در سال ۱۴۰۱ش نیز بهطور مشترک از سوی ایران و افغانستان در فهرست میراث فرهنگی ناملموس یونسکو جای گرفت. | ||
==پیشینه== | ==پیشینه== | ||
پیشینۀ جشن شب یلدا به سنتهای ایران باستان بازمیگردد؛ جشنی که ریشۀ نام آن از واژۀ سریانی «یلدا» بهمعنای «میلاد» و «زایش» گرفته شده<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-2 دهخدا، وبسایت واژهیاب، ذیل واژۀ «یلدا».]</ref> و در تفسیرهای تاریخی با مفهوم زایش خورشید پیوند یافته است. این آیین در چارچوب گاهشماری خورشیدی و آیینهای مرتبط با دگرگونیهای فصلی شکل گرفته و بهتدریج بهعنوان جشنی فرهنگی در جامعۀ ایرانی تثبیت شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2100570/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A8%20%D9%8A%D9%84 یاری، «شب یلدا؛ کارکردهای هویتی و اجتماعی»، 1402ش، ص15-16.]</ref> با گذر زمان، هرچند برخی کارکردهای آیینی و مذهبی آن دگرگون یا کمرنگ شد اما جشن شب یلدا که قدمتی هزاران ساله دارد، همچنان بهعنوان نمادی از هویت فرهنگی ایرانیان تداوم یافت.<ref>[https://www.isna.ir/news/99092519793/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 «فلسفۀ کامل شب یلدا در فرهنگ ایرانیان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | |||
==فلسفۀ برگزاری<ref group="دیدگاه">این مطلب را نمیتوان فلسفه دانست؛ بیشتر شبیه به زمینه توجه به شب یلداست.</ref> == | ==فلسفۀ برگزاری<ref group="دیدگاه">این مطلب را نمیتوان فلسفه دانست؛ بیشتر شبیه به زمینه توجه به شب یلداست.</ref> == | ||
جشن شب یلدا بر پایۀ تجربۀ زیستۀ نیاکان ایرانی شکل گرفته است. مردمانی که با کشاورزی و دامداری در ارتباط بودند، دریافتند که پس از بلندترین شب، روزها طولانیتر و روشنایی افزون میشود. «چلۀ بزرگ» از اول دی تا دهم بهمن و «چلۀ کوچک» پس از آن، نشانگر پیوند یلدا با تقویم طبیعی و زندگی روزمره بوده است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/negah-gozashte/celebrate-yalda-night-tradition.html «پیشینۀ جشن شب یلدا و رسم و رسوم آن»، وبسایت بیتوته.]</ref> | جشن شب یلدا بر پایۀ تجربۀ زیستۀ نیاکان ایرانی شکل گرفته است. مردمانی که با کشاورزی و دامداری در ارتباط بودند، دریافتند که پس از بلندترین شب، روزها طولانیتر و روشنایی افزون میشود. «چلۀ بزرگ» از اول دی تا دهم بهمن و «چلۀ کوچک» پس از آن، نشانگر پیوند یلدا با تقویم طبیعی و زندگی روزمره بوده است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/negah-gozashte/celebrate-yalda-night-tradition.html «پیشینۀ جشن شب یلدا و رسم و رسوم آن»، وبسایت بیتوته.]</ref> | ||
