| خط ۵: | خط ۵: | ||
پیشینۀ جشن شب یلدا به سنتهای ایران باستان بازمیگردد؛ جشنی که ریشۀ نام آن از واژۀ سریانی «یلدا» بهمعنای «میلاد» و «زایش» گرفته شده<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-2 دهخدا، وبسایت واژهیاب، ذیل واژۀ «یلدا».]</ref> و در تفسیرهای تاریخی با مفهوم زایش خورشید پیوند یافته است. این آیین در چارچوب گاهشماری خورشیدی و آیینهای مرتبط با دگرگونیهای فصلی شکل گرفته و بهتدریج بهعنوان جشنی فرهنگی در جامعۀ ایرانی تثبیت شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2100570/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A8%20%D9%8A%D9%84 یاری، «شب یلدا؛ کارکردهای هویتی و اجتماعی»، 1402ش، ص15-16.]</ref> با گذر زمان، هرچند برخی کارکردهای آیینی و مذهبی آن دگرگون یا کمرنگ شد اما جشن شب یلدا که قدمتی هزاران ساله دارد، همچنان بهعنوان نمادی از هویت فرهنگی ایرانیان تداوم یافت.<ref>[https://www.isna.ir/news/99092519793/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 «فلسفۀ کامل شب یلدا در فرهنگ ایرانیان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | پیشینۀ جشن شب یلدا به سنتهای ایران باستان بازمیگردد؛ جشنی که ریشۀ نام آن از واژۀ سریانی «یلدا» بهمعنای «میلاد» و «زایش» گرفته شده<ref>[https://vajehyab.com/dehkhoda/%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-2 دهخدا، وبسایت واژهیاب، ذیل واژۀ «یلدا».]</ref> و در تفسیرهای تاریخی با مفهوم زایش خورشید پیوند یافته است. این آیین در چارچوب گاهشماری خورشیدی و آیینهای مرتبط با دگرگونیهای فصلی شکل گرفته و بهتدریج بهعنوان جشنی فرهنگی در جامعۀ ایرانی تثبیت شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2100570/%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%88%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%88-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A8%20%D9%8A%D9%84 یاری، «شب یلدا؛ کارکردهای هویتی و اجتماعی»، 1402ش، ص15-16.]</ref> با گذر زمان، هرچند برخی کارکردهای آیینی و مذهبی آن دگرگون یا کمرنگ شد اما جشن شب یلدا که قدمتی هزاران ساله دارد، همچنان بهعنوان نمادی از هویت فرهنگی ایرانیان تداوم یافت.<ref>[https://www.isna.ir/news/99092519793/%D9%81%D9%84%D8%B3%D9%81%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C%D8%A7%D9%86 «فلسفۀ کامل شب یلدا در فرهنگ ایرانیان»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | ||
==فلسفۀ برگزاری | ==فلسفۀ برگزاری== | ||
جشن شب یلدا | فلسفۀ برگزاری جشن شب یلدا در پیوند با تجربۀ زیستی جوامع کشاورزی ایران شکل گرفته است؛ جوامعی که دگرگونیهای فصلی را مبنای تنظیم زندگی خود قرار میدادند و افزایش تدریجی روشنایی پس از بلندترین شب سال را نشانهای از آغاز چرخهای نو در طبیعت میدانستند. این برداشت طبیعی، در سنتهای اسطورهای با مفهوم زایش خورشید یا مهر تفسیر شده و جشن یلدا بهعنوان نمادی آیینی از غلبۀ تدریجی روشنایی بر تاریکی معنا یافته است. در چارچوب کیهانشناسی ایران باستان که روشنایی و تاریکی را به نیروهای متقابل نسبت میداد، برگزاری جشن، گردهمایی و افروختن آتش در این مناسبت، بازتابی نمادین از همراهی با نیروهای روشنایی و تأکید بر تداوم نظم کیهانی تلقی میشد.<ref> [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/188914/%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B4%D8%A8-%DB%8C%D9%84%D8%AF%D8%A7-%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D8%A7%D9%88%D9%84-%D8%AF%DB%8C?q=%D8%B4%D8%A8%20%D9%8A%D9%84%D8%AF%D8%A7&score=274877907000.0&rownumber=2 اختری، «آیین شب یلدا روز اول دی»، 1383ش، ص15-16.]</ref> | ||
==آیینها و رسوم جشن شب یلدا== | ==آیینها و رسوم جشن شب یلدا== | ||
جشن شب یلدا با مجموعهای از رفتارهای فرهنگی که نسل به نسل منتقل شده، جلوه مییابد: | جشن شب یلدا با مجموعهای از رفتارهای فرهنگی که نسل به نسل منتقل شده، جلوه مییابد: | ||
