بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۱۰: | خط ۱۰: | ||
== تاریخچه<ref group="دیدگاه">این تاریخچه فقط ناظر به ایران است. دیگر کشورها چیزی ندارند؟ در دیگر بحث ها نیز به بقیه کشورها و سبک و تحولات و اهداف توجه داشته باشید.</ref> == | == تاریخچه<ref group="دیدگاه">این تاریخچه فقط ناظر به ایران است. دیگر کشورها چیزی ندارند؟ در دیگر بحث ها نیز به بقیه کشورها و سبک و تحولات و اهداف توجه داشته باشید.</ref> == | ||
=== | === ایران === | ||
ریشههای نخستین دیوارنگاری به دوران غارنشینی بازمیگردد. در ایران، پیشینۀ این هنر به هزارۀ هشتم پیش از میلاد و عصر نوسنگی میرسد. بارزترین نمونههای این دوران، صخرهنگارههای منطقۀ کوهدشت در استان لرستان هستند که با استفاده از رنگهایی همچون قرمز اخرایی، زرد و سیاه، صحنههایی از نبرد و شکار را به تصویر کشیدهاند.<ref>[https://pouyaandish.com/wall-painting/ «نقاشی دیواری یا دیوارنگاری چیست و چه نکاتی را باید رعایت کنیم»، وبسایت پویااندیش.]</ref> | '''دوران باستان'''؛ ریشههای نخستین دیوارنگاری به دوران غارنشینی بازمیگردد. در ایران، پیشینۀ این هنر به هزارۀ هشتم پیش از میلاد و عصر نوسنگی میرسد. بارزترین نمونههای این دوران، صخرهنگارههای منطقۀ کوهدشت در استان لرستان هستند که با استفاده از رنگهایی همچون قرمز اخرایی، زرد و سیاه، صحنههایی از نبرد و شکار را به تصویر کشیدهاند.<ref>[https://pouyaandish.com/wall-painting/ «نقاشی دیواری یا دیوارنگاری چیست و چه نکاتی را باید رعایت کنیم»، وبسایت پویااندیش.]</ref> | ||
'''دوران صفوی'''؛ در دوران صفوی سبک و مضامین هنری دیوارنگاری مسیری نوین را برگزید و بهعنوان اصلیترین عنصر تزئینی در معماری، در کاخهای صفوی به کار گرفته شد که شامل نقوش انتزاعی تا روایتهای داستانی رزم و بزم بود. در این دوره علاوه بر کاخها، نقاشی دیواری به فضای خصوصی و خانههای طبقۀ مرفه نیز راه یافت.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> | |||
در | |||
'''دوران قاجار'''؛ در این دوره، نقاشی دیواری با ورود تکنیک رنگ و روغن برای نخستین بار در ابعادی گسترده تجربه شد. این هنر علاوه بر تزیین بقاع متبرکه، در قالب نقاشی قهوهخانهای تجلی یافت که بهعنوان زیرمجموعهای از دیوارنگاری عصر قاجار با باورهای دینی و ملی لایههای میانی جامعه پیوندی عمیق داشت. این سبک روایی که همزمان با جنبش مشروطه به اوج محبوبیت رسید، توانست اعتقادات مذهبی و روح فرهنگ مردمی را با استفاده از رنگ و روغن بر سطوح مختلف بازتاب دهد.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> | |||
با | |||
'''دوران پهلوی'''؛ با روی کار آمدن رضا پهلوی، دیوارنگاری از تزیینات معماری خارج و به ابزاری در خدمت مصرفگرایی و تبلیغات تجاری تبدیل شد. در این مقطع، برای نخستین بار در تاریخ ایران، در دیوارهای مرکزی شهر تهران نقاشیهای تبلیغاتی با هدف ترویج کالاهای لوکس به نمایش در آمدند. حکومت با در پیش گرفتن سیاستی دوگانه، از یک سو به احیای نقوش باستانی و نقشبرجستهها در فضاهای شهری مانند میدان توپخانه پرداخت و از سوی دیگر، هنرمندان را به بهرهگیری از تکنیکهای روز در فضاهای داخلی وزارتخانهها تشویق کرد. در دوران محمدرضا پهلوی، همزمان با بحرانهای ناشی از جنگ جهانی و فعالیت احزاب، دیوارنگاری ابعاد تازهای به خود گرفت و از دهۀ ۳۰ش به بعد، دیوارها به رسانهای برای شعارنویسی و مبارزات سیاسی علیه نظام حاکم تبدیل شدند؛ اما از سوی دیگر، با حمایت مجامع هنری در دهۀ ۴۰ش، جریانی حرفهای و نوگرا در این عرصه شکل گرفت که باعث شد هنرمندان برجسته با نگاهی مدرن به دیوارنگاری روی آورند.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> | |||
دیوارنگاری در | |||
'''دوران انقلاب'''؛ دیوارنگاری در نمای عمومی شهر تهران همزمان با انقلاب اسلامی و پس از آن بهسرعت گسترش یافت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> در این دوران، دیوارنگاری در تعامل با اهداف انقلاب قرار گرفت و هنرمندان بیش از تکنیک، بر مضامین ارزشی، انقلابی و مذهبی تمرکز داشتند.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> آثار دیواری در آغاز انقلاب بهصورت خودجوش و براساس نیازهای جامعه توسط مردم و هنرمندان مردمی پدید آمد. در این دوره، سفارشدهنده، مجری و مخاطب اثر تا حد زیادی یکی بود و بهدلیل شرایط تاریخی ویژه، میان اثر و مخاطب هماهنگی برقرار میشد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> | |||
'''دوران دفاع مقدس'''؛ با آغاز جنگ، دیوارنگاری به ابزاری برای ترویج فرهنگ شهادتطلبی تبدیل شد. این فعالیتها توسط هنرمندان آکادمیک که بهدنبال زبانی متناسب با مفاهیم جنگ بودند و یا توسط نقاشان غیرحرفهای و خودجوش صورت میگرفت. سبک این آثار میان واقعگرایی و نمادگرایی در نوسان بود و نهادهایی چون سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و سازمان تبلیغات اسلامی حامیان اصلی آن بودند.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> تا پایان جنگ تحمیلی، دیوارنگاری اغلب با مضامین سیاسی و اجتماعی ادامه یافت و همچنان بهشکلی خودجوش هدایت میشد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> | |||
'''دوران پس از جنگ'''؛ پس از جنگ، با تغییر شرایط کشور و ضرورتهای اجتماعی، دیوارنگاری مردمی متوقف و این حوزه زیر نظر نهادهای دولتی قرار گرفت<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> و سازمانهایی مانند زیباسازی شهرداری و بنیاد شهید و امور ایثارگران، متولی آن شدند. سه رویکرد اصلی این دوره عبارت بود از منظرهنگاری با هدف زیباسازی، تصاویر شهدا به سبک پوستر و همراه با نمادهای لاله و پلاک و دیوارنویسی شامل پیامهای مذهبی.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> | |||
'''از سال ۱۳۷۵ تا 1390'''؛ با تشکیل شورای تخصصی نقاشی دیواری، تلاش شد تا با تدوین آییننامهها، میان ابلاغ پیام و زیباشناسی بصری تعادل ایجاد شود. رویکردها به چهار بخش فرهنگی، اجتماعی، ملی-مذهبی و بهینهسازی بصری تقسیم شدند. با این حال، از نظر کارشناسان علیرغم این ساختارمندی، همچنان چالشهایی چون سفارشی بودنِ صرف، ضعف در خلاقیت مستقل و اتخاذ سیاستهای گاه نادرست مانع از تبدیل شدن این هنر به ابزاری کاملاً موفق در ارتقای فرهنگ و سلیقۀ بصری جامعه شده است.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> | |||
با تشکیل شورای تخصصی نقاشی دیواری، تلاش شد تا با تدوین آییننامهها، میان ابلاغ پیام و زیباشناسی بصری تعادل ایجاد شود. رویکردها به چهار بخش فرهنگی، اجتماعی، ملی-مذهبی و بهینهسازی بصری تقسیم شدند. با این حال، از نظر کارشناسان علیرغم این ساختارمندی، همچنان چالشهایی چون سفارشی بودنِ صرف، ضعف در خلاقیت مستقل و اتخاذ سیاستهای گاه نادرست مانع از تبدیل شدن این هنر به ابزاری کاملاً موفق در ارتقای فرهنگ و سلیقۀ بصری جامعه شده است.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref><ref | |||
'''از دهۀ 1390 تا امروز'''؛ امروزه سازمان زیباسازی شهر تهران بهعنوان متولی اصلی هنرهای محیطی، نقشی محوری در سیاستگذاری و اجرای دیوارنگارههای شهری ایفا میکند. رویکرد اجرایی این سازمان در سالهای اخیر، بر پایۀ مشارکت جمعی و شناسایی استعدادها استوار بوده است؛ بهطوری که از طریق فراخوانهای عمومی، بستری برای تجمیع ایدههای هنرمندان فراهم آورده تا برترین طرحها انتخاب شود. در سالهای اخیر، سازمان زیباسازی بیش از 231 پروژه در سال را دیوارنگاری کرده است.<ref>[https://www.agaah.ir/news/16293/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C «دیوارنگاری در ایران؛ از نقشبرجستههای باستانی تا رسانه شهری»، آگاهنیوز.]</ref> | |||
== دیوارنگاری غیررسمی یا گرافیتی == | == دیوارنگاری غیررسمی یا گرافیتی == | ||
