ویرایش متن |
ابرابزار |
||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== تولد و خانواده == | == تولد و خانواده == | ||
صدیقه دولتآبادی در سال ۱۲۶۱ش در اصفهان بهدنیا آمد. او دختر [[سید هادی دولتآبادی|میرزا هادی دولتآبادی اصفهانی]] و خاتمه بیگم بود<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/11128 رضاقلیزاده، «دولتآبادی، صدیقه»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> و در خانوادهای با شش [[فرزند]]، شامل یک [[خواهر]] و پنج [[برادر]]، پرورش یافت. مشهورترین برادر او [[یحیی دولتآبادی]]، نویسندهٔ معاصر و از چهرههای تأثیرگذار در [[انقلاب مشروطه]] بود. پدر و برادران صدیقه [[لباس روحانیت]] بر تن داشتند. برخی منابع، او را در خانوادهای مذهبی پرورشیافته دانستهاند،<ref>دولتآبادی، حیات یحیی، 1361ش، ج1، ص11 و 12.</ref> اما گروهی از مورخان بر این باورند که خاندان دولتآبادی با وجود پوشیدن لباس روحانیت، به فرقههای [[بابیه|بابی]] یا [[ازلیان|ازلی]] منتسب بودند و اعتقادی به [[مذهب تشیع]] نداشتند. بر اساس برخی گزارشها، میرزا هادی دولتآبادی نیابت [[میرزا یحیی صبح ازل]]، رئیس فرقه ازلیان، را بر عهده داشت و بعدها این نیابت را به پسرش یحیی واگذار کرد. یحیی دولتآبادی در کتاب خود از بابیان و [[بهائیان]] تمجید کرده و آنان را انسانهایی مظلوم معرفی میکند. | صدیقه دولتآبادی در سال ۱۲۶۱ش در اصفهان بهدنیا آمد. او دختر [[سید هادی دولتآبادی|میرزا هادی دولتآبادی اصفهانی]] و خاتمه بیگم بود<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/11128 رضاقلیزاده، «دولتآبادی، صدیقه»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> و در خانوادهای با شش [[فرزند]]، شامل یک [[خواهر]] و پنج [[برادر]]، پرورش یافت. مشهورترین برادر او [[یحیی دولتآبادی]]، نویسندهٔ معاصر و از چهرههای تأثیرگذار در [[انقلاب مشروطه]] بود. پدر و برادران صدیقه [[لباس روحانیت]] بر تن داشتند. برخی منابع، او را در خانوادهای مذهبی پرورشیافته دانستهاند،<ref>دولتآبادی، حیات یحیی، 1361ش، ج1، ص11 و 12.</ref> اما گروهی از مورخان بر این باورند که خاندان دولتآبادی با وجود پوشیدن لباس روحانیت، به فرقههای [[بابیه|بابی]] یا [[ازلیان|ازلی]] منتسب بودند و اعتقادی به [[مذهب تشیع]] نداشتند. بر اساس برخی گزارشها، میرزا هادی دولتآبادی نیابت [[میرزا یحیی صبح ازل]]، رئیس فرقه ازلیان، را بر عهده داشت و بعدها این نیابت را به پسرش یحیی واگذار کرد. یحیی دولتآبادی در کتاب خود از بابیان و [[بهائیان]] تمجید کرده و آنان را انسانهایی مظلوم معرفی میکند. [[محمدتقی آقانجفی اصفهانی]]، [[شیخ فضلالله نوری]] و [[سید عبدالله بهبهانی]] اتهام بابیگری را متوجه خانوادهٔ دولتآبادی میکردند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/زمینه-سازی-کشف-حجاب-در-ایران-نقش-صدیقه-دولت-ابادی رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص125-128.]</ref> | ||
== تحصیلات و ازدواج == | == تحصیلات و ازدواج == | ||
| خط ۳۹: | خط ۳۹: | ||
=== مخالفت با قرارداد ۱۹۰۷م === | === مخالفت با قرارداد ۱۹۰۷م === | ||
قرارداد ۱۹۰۷م که ایران را میان نفوذ [[انگلستان]] و [[روسیه]] تقسیم میکرد، با اعتراض صریح صدیقه دولتآبادی روبهرو شد. او همراه با زنان همفکر خود، با تحریم کالاهای وارداتی و حتی حضور در [[ | قرارداد ۱۹۰۷م که ایران را میان نفوذ [[انگلستان]] و [[روسیه]] تقسیم میکرد، با اعتراض صریح صدیقه دولتآبادی روبهرو شد. او همراه با زنان همفکر خود، با تحریم کالاهای وارداتی و حتی حضور در [[قهوهخانه]]ها و تشویق مردم به استفاده نکردن از قند خارجی، نارضایتی خود را نشان داد.<ref>[http://karbanoo.com/بانوان-مبارز-مشروطیت-نخستین-ها-در-حق/ «بانوان مبارز مشروطیت، نخستینها در حقوق زنان»، وبسایت کاربانو.]</ref> | ||
=== حضور در مجامع بینالمللی === | === حضور در مجامع بینالمللی === | ||
| خط ۴۵: | خط ۴۵: | ||
== نقش صدیقه دولتآبادی در کشف حجاب == | == نقش صدیقه دولتآبادی در کشف حجاب == | ||
صدیقه دولتآبادی از چهرههای اثرگذار در جریان [[کشف حجاب]] در ایران بود. او را نخستین زن ایرانی پس از دوران مشروطه میدانند که بدون [[چادر]] از خانه خارج شد و با پوشش و کلاه اروپایی در انظار عمومی حضور یافت. در همین دوره، سمت بازرسی مدارس دخترانه نیز به او واگذار شد. در سال ۱۳۱۴ش، رضاشاه به وزیر معارف، [[علیاصغر حکمت]]، دستور داد انجمنی از زنان فعال و آزادیخواه تهران تشکیل شود. این انجمن که بعدها [[کانون بانوان]] نام گرفت، با هدف اجرای سیاست کشف حجاب تأسیس شد. ریاست این کانون در ابتدا بر عهدهٔ [[شمس پهلوی]] بود و زیر نظر وزارت معارف فعالیت میکرد. پس از او، [[هاجر تربیت]] به ریاست این نهاد منصوب شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/فعالیت-های-فرهنگی-اجتماعی-و-سیاسی-صدیقه-دولت-ابادی باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص259-260.]</ref> | صدیقه دولتآبادی از چهرههای اثرگذار در جریان [[کشف حجاب]] در ایران بود. او را نخستین زن ایرانی پس از دوران مشروطه میدانند که بدون [[چادر]] از خانه خارج شد و با پوشش و کلاه اروپایی در انظار عمومی حضور یافت. در همین دوره، سمت بازرسی مدارس دخترانه نیز به او واگذار شد. در سال ۱۳۱۴ش، رضاشاه به وزیر معارف، [[علیاصغر حکمت]]، دستور داد انجمنی از زنان فعال و آزادیخواه تهران تشکیل شود. این انجمن که بعدها [[کانون بانوان]] نام گرفت، با هدف اجرای سیاست کشف حجاب تأسیس شد. ریاست این کانون در ابتدا بر عهدهٔ [[شمس پهلوی]] بود و زیر نظر وزارت معارف فعالیت میکرد. پس از او، [[هاجر تربیت]] به ریاست این نهاد منصوب شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/فعالیت-های-فرهنگی-اجتماعی-و-سیاسی-صدیقه-دولت-ابادی باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص259-260.]</ref> | ||
از سال ۱۳۱۶ش و پس از صدور رسمی فرمان کشف حجاب، سرپرستی کانون بانوان به دستور رضاشاه به دولتآبادی سپرده شد. انتخاب او بهدلیل گرایشهای تجددخواهانه و فعالیتهای گستردهاش در زمینهٔ حقوق زنان، از جمله انتشار نشریه زبان زنان، صورت گرفت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/زمینه-سازی-کشف-حجاب-در-ایران-نقش-صدیقه-دولت-ابادی رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص136.]</ref> پس از اعلام رسمی کشف حجاب در [[تهران]]، واکنشها و مخالفتهای گستردهای میان مردم شکل گرفت. در مناطق مختلف، از جمله [[خراسان رضوی|خراسان]]، اعتراضهایی رخ داد و گروهی از مردم در [[مسجد گوهرشاد]] تجمع کردند که به [[واقعه مسجد گوهرشاد|واقعه مسجد گوهرشاد،]] انجامید. همچنین [[عبدالکریم حائری یزدی]]، بنیانگذار [[حوزه علمیه قم]]، از این تحولات متأثر شد و حدود یک سال پس از اجرای این سیاست درگذشت. در این دوره، برخی از زنان نیز در اعتراض به این قانون، از حضور در اجتماع خودداری کردند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/زمینه-سازی-کشف-حجاب-در-ایران-نقش-صدیقه-دولت-ابادی رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص137.]</ref> | از سال ۱۳۱۶ش و پس از صدور رسمی فرمان کشف حجاب، سرپرستی کانون بانوان به دستور رضاشاه به دولتآبادی سپرده شد. انتخاب او بهدلیل گرایشهای تجددخواهانه و فعالیتهای گستردهاش در زمینهٔ حقوق زنان، از جمله انتشار نشریه زبان زنان، صورت گرفت.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/زمینه-سازی-کشف-حجاب-در-ایران-نقش-صدیقه-دولت-ابادی رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص136.]</ref> پس از اعلام رسمی کشف حجاب در [[تهران]]، واکنشها و مخالفتهای گستردهای میان مردم شکل گرفت. در مناطق مختلف، از جمله [[خراسان رضوی|خراسان]]، اعتراضهایی رخ داد و گروهی از مردم در [[مسجد گوهرشاد]] تجمع کردند که به [[واقعه مسجد گوهرشاد|واقعه مسجد گوهرشاد،]] انجامید. همچنین [[عبدالکریم حائری یزدی]]، بنیانگذار [[حوزه علمیه قم]]، از این تحولات متأثر شد و حدود یک سال پس از اجرای این سیاست درگذشت. در این دوره، برخی از زنان نیز در اعتراض به این قانون، از حضور در اجتماع خودداری کردند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/172108/زمینه-سازی-کشف-حجاب-در-ایران-نقش-صدیقه-دولت-ابادی رمضان نرگسی، «زمینهسازی کشف حجاب در ایران»، 1383ش، ص137.]</ref> | ||
== آثار == | == آثار == | ||
از صدیقه دولتآبادی رسالهای با عنوان آداب معاشرت در مجامع عمومی و دهها مقاله در نشریاتی مانند زبان زنان، [[ایرانشهر (مجله)|ایرانشهر]]، [[عالم نسوان]] و [[جهان زنان]]، ثبت شده است. همچنین کتاب زندگی من و بیستودو نمایشنامه اخلاقی و اجتماعی از دیگر آثار وی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/فعالیت-های-فرهنگی-اجتماعی-و-سیاسی-صدیقه-دولت-ابادی باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص249.]</ref> | از صدیقه دولتآبادی رسالهای با عنوان آداب معاشرت در مجامع عمومی و دهها مقاله در نشریاتی مانند زبان زنان، [[ایرانشهر (مجله)|ایرانشهر]]، [[عالم نسوان]] و [[جهان زنان]]، ثبت شده است. همچنین کتاب زندگی من و بیستودو نمایشنامه اخلاقی و اجتماعی از دیگر آثار وی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/864926/فعالیت-های-فرهنگی-اجتماعی-و-سیاسی-صدیقه-دولت-ابادی باقری، «فعالیتهای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی صدیقه دولتآبادی»، 1390ش، ص249.]</ref> | ||
در سال ۱۳۸۳ش، مرکز فرهنگی زنان، کتابخانهای به نام او تأسیس کرد. همچنین از همان زمان، تندیس صدیقه دولتآبادی، هر سال به بهترین اثر در حوزهٔ مطالعات و ادبیات زنان اهدا میشود. مجموعه شخصی او، شامل نامههای اداری و خصوصی، احکام، مقالات، سخنرانیها و دستنوشتهها، در بخش خاورمیانه و آسیای مرکزیِ مؤسسه بینالمللی تاریخ اجتماعی آمستردام در [[هلند]] نگهداری میشود.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/11128 رضاقلیزاده، «دولتآبادی، صدیقه»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | در سال ۱۳۸۳ش، مرکز فرهنگی زنان، کتابخانهای به نام او تأسیس کرد. همچنین از همان زمان، تندیس صدیقه دولتآبادی، هر سال به بهترین اثر در حوزهٔ مطالعات و ادبیات زنان اهدا میشود. مجموعه شخصی او، شامل نامههای اداری و خصوصی، احکام، مقالات، سخنرانیها و دستنوشتهها، در بخش خاورمیانه و آسیای مرکزیِ مؤسسه بینالمللی تاریخ اجتماعی آمستردام در [[هلند]] نگهداری میشود.<ref>[https://rch.ac.ir/article/Details/11128 رضاقلیزاده، «دولتآبادی، صدیقه»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.]</ref> | ||
| خط ۵۷: | خط ۵۷: | ||
صدیقه دولتآبادی از زمان ریاست بر کانون بانوان تا پایان عمر در این نهاد فعالیت داشت. او تمام زندگی خود را در راه کشف حجاب از زنان ایرانی سپری کرد و حتی در لحظات آخر نیز دست از این تلاش برنداشت. در وصیتنامه خود نوشت: «مرا از محل کانون بانوان به آرامگاه ابدیم ببرید و در مراسم تشییع جنازهام حتی یک زن با حجاب شرکت نکند».<ref>[https://ensani.ir/fa/article/108709/زنان-در-تاریخ-معاصر-صدیقه-دولت-آبادی رمضان نرگسی، «زنان در تاریخ معاصر؛ صدیقه دولتآبادی»، پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> | صدیقه دولتآبادی از زمان ریاست بر کانون بانوان تا پایان عمر در این نهاد فعالیت داشت. او تمام زندگی خود را در راه کشف حجاب از زنان ایرانی سپری کرد و حتی در لحظات آخر نیز دست از این تلاش برنداشت. در وصیتنامه خود نوشت: «مرا از محل کانون بانوان به آرامگاه ابدیم ببرید و در مراسم تشییع جنازهام حتی یک زن با حجاب شرکت نکند».<ref>[https://ensani.ir/fa/article/108709/زنان-در-تاریخ-معاصر-صدیقه-دولت-آبادی رمضان نرگسی، «زنان در تاریخ معاصر؛ صدیقه دولتآبادی»، پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> | ||
او سرانجام در روز [[۶ مرداد]] سال ۱۳۴۰ش بر اثر بیماری [[سرطان]] در تهران درگذشت. پیکرش مطابق وصیتش از کانون بانوان تشییع شد و در امامزاده اسماعیل زرگنده در شمال تهران به خاک سپرده شد. پس از | او سرانجام در روز [[۶ مرداد]] سال ۱۳۴۰ش بر اثر بیماری [[سرطان]] در تهران درگذشت. پیکرش مطابق وصیتش از کانون بانوان تشییع شد و در امامزاده اسماعیل زرگنده در شمال تهران به خاک سپرده شد. پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] در ۱۳۵۷ش، مقبرهٔ او توسط برخی مخالفان ویران شد.<ref>[http://karbanoo.com/بانوان-مبارز-مشروطیت-نخستین-ها-در-حق/ «بانوان مبارز مشروطیت، نخستینها در حقوق زنان»، وبسایت کاربانو.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
