بدون خلاصۀ ویرایش |
بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
دیوارنگاری (Graffiti) واژهای مرکب در ادبیات هنر معاصر است که بر فرآیند ترسیم یا نگارش تصویر و خط بر سطوح عمودی دلالت دارد. دیوارنگاری با نقاشیدیواری و دیوارنگاره مترادف، اما از نظر بار معنایی متفاوت است. در زبان تخصصی هنر، دیوارنگاری بیشتر به انجام کار و مراحل اجرایی اشاره دارد؛ اما نقاشیدیواری واژهای جامع است که هم به روشِ کار و هم به خودِ تصویری که روی دیوار نقش بسته یا نصب شده، گفته میشود و و ديوارنگاره، تنها بر خود اثر ديواری دلالت میکند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120507095924-8059-42.pdf علوینژاد، «بررسي مفهوم ديوارنگاري در منابع هنر اسلامی»، 1387ش، ص18-20.]</ref> | دیوارنگاری (Graffiti) واژهای مرکب در ادبیات هنر معاصر است که بر فرآیند ترسیم یا نگارش تصویر و خط بر سطوح عمودی دلالت دارد. دیوارنگاری با نقاشیدیواری و دیوارنگاره مترادف، اما از نظر بار معنایی متفاوت است. در زبان تخصصی هنر، دیوارنگاری بیشتر به انجام کار و مراحل اجرایی اشاره دارد؛ اما نقاشیدیواری واژهای جامع است که هم به روشِ کار و هم به خودِ تصویری که روی دیوار نقش بسته یا نصب شده، گفته میشود و و ديوارنگاره، تنها بر خود اثر ديواری دلالت میکند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120507095924-8059-42.pdf علوینژاد، «بررسي مفهوم ديوارنگاري در منابع هنر اسلامی»، 1387ش، ص18-20.]</ref> | ||
== تاریخچه | == تاریخچه == | ||
=== جهان === | === جهان === | ||
قدمت دیوارنگاری به سی هزار سال پیش از میلاد و نخستین نقاشیهای غار شووه | قدمت دیوارنگاری به سی هزار سال پیش از میلاد و نخستین نقاشیهای غار در شووه فرانسه بازمیگردد.<ref>[https://muralform.com/educational/the-history-of-murals/ .The History of Murals", muralform website"]</ref> تمدنهای بزرگ باستان نظیر مصر، یونان و روم این هنر را به اوج رساندند؛ مصریان برای شکوه مقابر و رومیها با استفاده از تکنیک فرسکو، روایتهای اساطیری و تاریخی را بر دیوارها ماندگار کردند. این دوران با نام عصر پارینهسنگی پسین شناخته میشود.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> در قرون وسطی، نقاشی روی گچ خشک رایج بود و دیوارنگاریهای کرالا از این نوع هستند. در حدود سال ۱۳۰۰م، تکنیک نقاشی روی گچ خیس در ایتالیا رواج یافت و کیفیت نقاشیهای دیواری ارتقا پیدا کرد؛ این دوران آغاز شکل مدرن و منسجم دیوارنگاری بود.<ref>[https://muralform.com/educational/the-history-of-murals/ .The History of Murals", muralform website"]</ref> | ||
پس از سقوط امپراتوری روم، این هنر در غرب مدتی از رونق افتاد، اما در بیزانس و دوران رنسانسِ رومانسک بهعنوان عنصری کلیدی در معماری مذهبی و کلیساها باقی ماند. همزمان در آسیا، دیوارنگاری از سلسله هان در چین تا پادشاهی گوگوریو در کره و تمدنهای هند و تایلند بهعنوان ابزاری برای تکریم حاکمان و ثبت فرهنگ بومی به کار گرفته شد. در عصر مدرن، هویت دیوارنگاری با سیاست و مسائل اجتماعی گره خورد<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> و پس از انقلاب مکزیک در دهه ۱۹۲۰م به اوج محبوبیت خود رسید. در طول جنبش دیوارنگاری مکزیک، این هنر برای پیشبرد افکار عمومی و گسترش ایدههای وحدتبخش اجتماعی و سیاسی به کار گرفته شد. این شیوه بیان هنری از طریق آثار عظیم سه بزرگمرد: خوزه کلمنته اوروزکو، دیگو ریورا و دیوید آلفارو سیکیروس ظهور کرد.<ref>[https://artincontext.org/what-is-a-mural/ Meyer, "What Is a Mural? – Understanding the Importance of Mural Art", artincontext website.]</ref> در دهۀ ۱۹۳۰م در آمریکا، دولت از طریق پروژههای فدرال مانند نیو دیل، هزاران دیوارنگاره را بهعنوان نمادهای محلی و ابزاری برای اشتغالزایی هنرمندان خلق کرد.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> این آثار که همواره نماد وحدت، آزادی و خوشبینی بودهاند، بر جنبشهای بعدی نظیر هنر چیکانو در دهه ۱۹۶۰م تأثیر بهسزایی گذاشتند. دیوارنگارهها همچنین یکی از شاخصترین ویژگیهای ایرلند شمالی هستند که تفاوتهای سیاسی و مذهبی معاصر و تاریخی این منطقه را به نمایش میگذارند. از دهه ۱۹۷۰ تاکنون، حدود ۲۰۰۰ دیوارنگاره در این کشور با موضوعاتی نظیر مبارزه با نژادپرستی و حفاظت از محیط زیست خلق شده است. دیوار برلین نیز مکان دیگری برای دیوارنگارههای سیاسی بود که بین سالهای ۱۹۶۱م تا ۱۹۸۹م روی آن آثاری اجرا شد.<ref>[https://artincontext.org/what-is-a-mural/ Meyer, "What Is a Mural? – Understanding the Importance of Mural Art", artincontext website.]</ref> امروزه این هنر به یک رسانه اعتراضی و هویتی تبدیل شده است؛ بهعنوان مثال، دیوارنگارههای مربوط به واکنشهای جهانی به جنبشهای عدالتخواهانه مانند جورج فلوید.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> | |||
=== ایران === | === ایران === | ||
| خط ۳۰: | خط ۳۰: | ||
'''دوران پس از جنگ'''؛ پس از جنگ، با تغییر شرایط کشور و ضرورتهای اجتماعی، دیوارنگاری مردمی متوقف و این حوزه زیر نظر نهادهای دولتی قرار گرفت<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> و سازمانهایی مانند زیباسازی شهرداری و بنیاد شهید و امور ایثارگران، متولی آن شدند. سه رویکرد اصلی این دوره عبارت بود از منظرهنگاری با هدف زیباسازی، تصاویر شهدا به سبک پوستر و همراه با نمادهای لاله و پلاک و دیوارنویسی شامل پیامهای مذهبی.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> | '''دوران پس از جنگ'''؛ پس از جنگ، با تغییر شرایط کشور و ضرورتهای اجتماعی، دیوارنگاری مردمی متوقف و این حوزه زیر نظر نهادهای دولتی قرار گرفت<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> و سازمانهایی مانند زیباسازی شهرداری و بنیاد شهید و امور ایثارگران، متولی آن شدند. سه رویکرد اصلی این دوره عبارت بود از منظرهنگاری با هدف زیباسازی، تصاویر شهدا به سبک پوستر و همراه با نمادهای لاله و پلاک و دیوارنویسی شامل پیامهای مذهبی.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> | ||
'''از سال | '''از سال 1375 تا 1390'''؛ با تشکیل شورای تخصصی نقاشی دیواری، تلاش شد تا با تدوین آییننامهها، میان ابلاغ پیام و زیباشناسی بصری تعادل ایجاد شود. رویکردها به چهار بخش فرهنگی، اجتماعی، ملی-مذهبی و بهینهسازی بصری تقسیم شدند. با این حال، از نظر کارشناسان علیرغم این ساختارمندی، همچنان چالشهایی چون سفارشی بودنِ صرف، ضعف در خلاقیت مستقل و اتخاذ سیاستهای گاه نادرست مانع از تبدیل شدن این هنر به ابزاری کاملاً موفق در ارتقای فرهنگ و سلیقۀ بصری جامعه شده است.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> | ||
'''از دهۀ 1390 تا امروز'''؛ امروزه سازمان زیباسازی شهر تهران بهعنوان متولی اصلی هنرهای محیطی، نقشی محوری در سیاستگذاری و اجرای دیوارنگارههای شهری ایفا میکند. رویکرد اجرایی این سازمان در سالهای اخیر، بر پایۀ مشارکت جمعی و شناسایی استعدادها استوار بوده است؛ بهطوری که از طریق فراخوانهای عمومی، بستری برای تجمیع ایدههای هنرمندان فراهم آورده تا برترین طرحها انتخاب شود. در سالهای اخیر، سازمان زیباسازی بیش از 231 پروژه در سال را دیوارنگاری کرده است.<ref>[https://www.agaah.ir/news/16293/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C «دیوارنگاری در ایران؛ از نقشبرجستههای باستانی تا رسانه شهری»، آگاهنیوز.]</ref> | '''از دهۀ 1390 تا امروز'''؛ امروزه سازمان زیباسازی شهر تهران بهعنوان متولی اصلی هنرهای محیطی، نقشی محوری در سیاستگذاری و اجرای دیوارنگارههای شهری ایفا میکند. رویکرد اجرایی این سازمان در سالهای اخیر، بر پایۀ مشارکت جمعی و شناسایی استعدادها استوار بوده است؛ بهطوری که از طریق فراخوانهای عمومی، بستری برای تجمیع ایدههای هنرمندان فراهم آورده تا برترین طرحها انتخاب شود. در سالهای اخیر، سازمان زیباسازی بیش از 231 پروژه در سال را دیوارنگاری کرده است.<ref>[https://www.agaah.ir/news/16293/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C «دیوارنگاری در ایران؛ از نقشبرجستههای باستانی تا رسانه شهری»، آگاهنیوز.]</ref> | ||
| خط ۴۴: | خط ۴۴: | ||
== هدف دیوارنگاری == | == هدف دیوارنگاری == | ||
=== ایران === | |||
مطابق با آییننامۀ اجرایی نقاشی دیواری سازمان زیباسازی شهر تهران مصوب سال ۱۳۸۳ش، اولویت اصلی در دیوارنگاریهای معاصر محتوای پیاممحور، ارتقای کیفیت بصری و تلطیف فضای شهری است تا تجربهای خوشایند در شهروندان به وجود آورد و سیمای محیطی را بهبود بخشد.<ref>[https://jhz.ut.ac.ir/article_19046_562ebe7308671514261110a120abd1d9.pdf کفشچیان مقدم و رویان، «بررسی دیوارنگاری معاصر تهران (قبل و بعد از انقلاب)»، 1387ش، ص110.]</ref> این هنر به مثابه رسانهای فراگیر، پیوندی مستقیم میان اندیشه هنرمند و ادراک مخاطب برقرار میکند و برخلاف هنرهای گالریمحور، به دلیل ساختار عمومیتیافتهاش در لایههای مختلف جامعه نفوذ کرده و به ابزاری برای بازتولید روابط اجتماعی و تحقق ماهیت انسانگرایانه در شهر تبدیل شده است.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويتبخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص44-43.]</ref> اثربخشی این هنر در ترویج هنجارها، آموزش شهروندی، الگوسازی اجتماعی، هویتبخشی و تقویت بنیانهای ملی میتواند نقشی تعیینکننده ایفا کند.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويتبخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص43-42.]</ref> | مطابق با آییننامۀ اجرایی نقاشی دیواری سازمان زیباسازی شهر تهران مصوب سال ۱۳۸۳ش، اولویت اصلی در دیوارنگاریهای معاصر محتوای پیاممحور، ارتقای کیفیت بصری و تلطیف فضای شهری است تا تجربهای خوشایند در شهروندان به وجود آورد و سیمای محیطی را بهبود بخشد.<ref>[https://jhz.ut.ac.ir/article_19046_562ebe7308671514261110a120abd1d9.pdf کفشچیان مقدم و رویان، «بررسی دیوارنگاری معاصر تهران (قبل و بعد از انقلاب)»، 1387ش، ص110.]</ref> این هنر به مثابه رسانهای فراگیر، پیوندی مستقیم میان اندیشه هنرمند و ادراک مخاطب برقرار میکند و برخلاف هنرهای گالریمحور، به دلیل ساختار عمومیتیافتهاش در لایههای مختلف جامعه نفوذ کرده و به ابزاری برای بازتولید روابط اجتماعی و تحقق ماهیت انسانگرایانه در شهر تبدیل شده است.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويتبخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص44-43.]</ref> اثربخشی این هنر در ترویج هنجارها، آموزش شهروندی، الگوسازی اجتماعی، هویتبخشی و تقویت بنیانهای ملی میتواند نقشی تعیینکننده ایفا کند.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويتبخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص43-42.]</ref> | ||
=== سایر کشورهای جهان === | |||
دیوارنگارهها علاوه بر زیبایی و ارتقای کیفیت بصری شهر، مؤلفههای تبلیغاتی، استفاده بهعنوان ابزار اجتماعی و سیاسی<ref>[https://artincontext.org/what-is-a-mural/ Meyer, "What Is a Mural? – Understanding the Importance of Mural Art", artincontext website.]</ref>راهی برای اتحاد مردم و ایجاد حس تعلق به جامعه، ابرازی برای بیان تاریخ و فرهنگ یک جامعه و منعکس کردن هویت و ارزشهای آن و حفظ تاریخ و سنتهای محلی، برای افزایش آگاهی درباره مسائل اجتماعی و ترویج تغییرات اجتماعی، اظهار نظر دربارۀ مسائلی مانند فقر، نابرابری و تبعیض و ایجاد گفتمان، ترغیب به اقدام در موضوعات مهماست.<ref>[https://happydecay.com.au/benefits-of-murals/ ".Benefits of Murals", happydecay website.]</ref> | |||
== ویژگیهای دیوارنگاری == | == ویژگیهای دیوارنگاری == | ||
| خط ۱۳۷: | خط ۱۴۲: | ||
* مؤید حکمت، ناهید و دیگران، «هنر و خیابان: گونهشناسی دلایل دیوارنگاری غیررسمی در ایران»، جامعهپژوهی فرهنگی، سال دوزادهم، شمارۀ 1، بهار 1400ش. | * مؤید حکمت، ناهید و دیگران، «هنر و خیابان: گونهشناسی دلایل دیوارنگاری غیررسمی در ایران»، جامعهپژوهی فرهنگی، سال دوزادهم، شمارۀ 1، بهار 1400ش. | ||
* «نقاشی دیواری یا دیوارنگاری چیست و چه نکاتی را باید رعایت کنیم»، وبسایت پویااندیش، تاریخ بازدید: 4 اسفند 1404ش. | * «نقاشی دیواری یا دیوارنگاری چیست و چه نکاتی را باید رعایت کنیم»، وبسایت پویااندیش، تاریخ بازدید: 4 اسفند 1404ش. | ||
* ".Benefits of Murals", happydecay websit, Date of Visit: 26 February 2026. | |||
* .Eric, Bullard ,"Mural (art)", ebsco website, Date of Published: 2025. | * .Eric, Bullard ,"Mural (art)", ebsco website, Date of Published: 2025. | ||
** Meyer, Isabella, "What Is a Mural? – Understanding the Importance of Mural Art", artincontext website, Date of Published: 22 July 2022. | |||
* The History of Murals", muralform website, Date of Upload: 27 April 2017. | * The History of Murals", muralform website, Date of Upload: 27 April 2017. | ||
