بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱: خط ۱:
'''<big>دیوارنگاری</big>'''؛ ترسیم روی دیوار در فضاهای شهری.<ref group="دیدگاه">قلم فرسایی متن زیاد است و در موارد زیادی به سمت جذاب نشان دادن آن با عناوین و برچسب های مختلفی رفته است. خنثی و در بی طرفی محض گزارش کنید
'''<big>دیوارنگاری</big>'''؛ ترسیم روی دیوار در فضاهای شهری.
 
مهمترین و معروف ترین دیوارنگاری های تاریخ اعم از ایران و غیرایران را نمیتوان نام برد در تاریخچه یا حتی در بخشی مستقل؟ حداقل برای ایران را فکر میکنم بتوانید گزارش کنید.</ref>


دیوارنگاری هنر ترسیم بر سطوح عمودی است که کارکردهای تبلیغاتی و سیاسی، هویت‌بخشی و زیباسازی شهری دارد. این هنر در فصل مشترک معماری، رسانه و هنرهای تجسمی قرار دارد. امروزه دیوارنگاری به دو شاخۀ اصلیِ رسمی و حاکمیتی با هدف ترویج ارزش‌های ملی و غیررسمی یا گرافیتی با ماهیت اعتراضی و فرهنگ عامه تقسیم می‌شود که هر یک به‌صورت متفاوت بر زیست‌جهان شهروندان اثر می‌گذارند.  
دیوارنگاری هنر ترسیم بر سطوح عمودی است که کارکردهای تبلیغاتی و سیاسی، هویت‌بخشی و زیباسازی شهری دارد. این هنر در فصل مشترک معماری، رسانه و هنرهای تجسمی قرار دارد. امروزه دیوارنگاری به دو شاخۀ اصلیِ رسمی و حاکمیتی با هدف ترویج ارزش‌های ملی و غیررسمی یا گرافیتی با ماهیت اعتراضی و فرهنگ عامه تقسیم می‌شود که هر یک به‌صورت متفاوت بر زیست‌جهان شهروندان اثر می‌گذارند.  


== مفهوم‌شناسی ==
== مفهوم‌شناسی ==
دیوارنگاری (Graffiti) واژه‌ای مرکب در ادبیات هنر معاصر است که بر فرآیند ترسیم یا نگارش تصویر و خط بر سطوح عمودی دلالت دارد. دیوارنگاری با نقاشی‌دیواری و دیوارنگاره مترادف، اما از نظر بار معنایی متفاوت‌ است. در زبان تخصصی هنر، دیوارنگاری بیشتر به انجام کار و مراحل اجرایی اشاره دارد؛ اما نقاشی‌دیواری واژه‌ای جامع است که هم به روشِ کار و هم به خودِ تصویری که روی دیوار نقش بسته یا نصب شده، گفته می‌شود و و ديوارنگاره، تنها بر خود اثر ديواری دلالت می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120507095924-8059-42.pdf علوی‌نژاد، «بررسي مفهوم ديوارنگاري در منابع هنر اسلامی»، 1387ش، ص18-20.]</ref>
دیوارنگاری (Graffiti) واژه‌ای مرکب در ادبیات هنر معاصر است که بر فرآیند ترسیم یا نگارش تصویر و خط بر سطوح عمودی دلالت دارد. دیوارنگاری با نقاشی‌دیواری و دیوارنگاره مترادف، اما از نظر بار معنایی متفاوت‌ است. در زبان تخصصی هنر، دیوارنگاری بیشتر به انجام کار و مراحل اجرایی اشاره دارد؛ اما نقاشی‌دیواری واژه‌ای جامع است که هم به روشِ کار و هم به خودِ تصویری که روی دیوار نقش بسته یا نصب شده، گفته می‌شود و و ديوارنگاره، تنها بر خود اثر ديواری دلالت می‌کند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120507095924-8059-42.pdf علوی‌نژاد، «بررسي مفهوم ديوارنگاري در منابع هنر اسلامی»، 1387ش، ص18-20.]</ref> این هنر به‌مثابه رسانه‌ای فراگیر، پیوندی مستقیم میان اندیشۀ هنرمند و ادراک مخاطب برقرار می‌کند و برخلاف هنرهای گالری‌محور، به‌دلیل ساختار عمومیت‌یافته‌اش در لایه‌های مختلف جامعه نفوذ کرده و به ابزاری برای بازتولید روابط اجتماعی در شهر تبدیل شده است.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويت‌بخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص44-43.]</ref>  


== تاریخچه ==
== تاریخچه ==


=== جهان ===
=== جهان ===
قدمت دیوارنگاری به سی هزار سال پیش از میلاد و نخستین نقاشی‌های غار در شووه فرانسه بازمی‌گردد.<ref>[https://muralform.com/educational/the-history-of-murals/ .The History of Murals", muralform website"]</ref> تمدن‌های بزرگ باستان نظیر مصر، یونان و روم این هنر را به اوج رساندند؛ مصریان برای شکوه مقابر و رومی‌ها با استفاده از تکنیک فرسکو، روایت‌های اساطیری و تاریخی را بر دیوارها ماندگار کردند. این دوران با نام عصر پارینه‌سنگی پسین شناخته می‌شود.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> در قرون وسطی، نقاشی روی گچ خشک رایج بود و دیوارنگاری‌های کرالا از این نوع هستند. در حدود سال ۱۳۰۰م، تکنیک نقاشی روی گچ خیس در ایتالیا رواج یافت و کیفیت نقاشی‌های دیواری ارتقا پیدا کرد؛ این دوران آغاز شکل مدرن و منسجم دیوارنگاری بود.<ref>[https://muralform.com/educational/the-history-of-murals/ .The History of Murals", muralform website"]</ref>  
قدمت دیوارنگاری به سی هزار سال پیش از میلاد و نخستین نقاشی‌های غار در شووه فرانسه بازمی‌گردد.<ref>[https://muralform.com/educational/the-history-of-murals/ .The History of Murals", muralform website"]</ref> تمدن‌های بزرگ باستان نظیر مصر، یونان و روم این هنر را ارتقا دادند؛ مصری‌ها و رومی‌ها روایت‌های اساطیری و تاریخی را بر دیوارهای مقابر ایجاد کردند. این دوران با نام عصر پارینه‌سنگی پسین شناخته می‌شود.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> در قرون وسطی، نقاشی روی گچ خشک رایج بود که دیوارنگاری‌های کرالا از این نوع هستند. در حدود سال ۱۳۰۰م، تکنیک نقاشی روی گچ خیس در ایتالیا رواج یافت و کیفیت نقاشی‌های دیواری ارتقا پیدا کرد.<ref>[https://muralform.com/educational/the-history-of-murals/ .The History of Murals", muralform website"]</ref>  


پس از سقوط امپراتوری روم، این هنر در غرب مدتی از رونق افتاد، اما در بیزانس و دوران رنسانسِ رومانسک به‌عنوان عنصری کلیدی در معماری مذهبی و کلیساها باقی ماند. همزمان در آسیا، دیوارنگاری از سلسله هان در چین تا پادشاهی گوگوریو در کره و تمدن‌های هند و تایلند به‌عنوان ابزاری برای تکریم حاکمان و ثبت فرهنگ بومی به کار گرفته شد. در عصر مدرن، هویت دیوارنگاری با سیاست و مسائل اجتماعی گره خورد<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> و پس از انقلاب مکزیک در دهه ۱۹۲۰م به اوج محبوبیت خود رسید. در طول جنبش دیوارنگاری مکزیک، این هنر برای پیشبرد افکار عمومی و گسترش ایده‌های وحدت‌بخش اجتماعی و سیاسی به کار گرفته شد. این شیوه بیان هنری از طریق آثار عظیم سه بزرگ‌مرد: خوزه کلمنته اوروزکو، دیگو ریورا و دیوید آلفارو سیکیروس ظهور کرد.<ref>[https://artincontext.org/what-is-a-mural/ Meyer, "What Is a Mural? – Understanding the Importance of Mural Art", artincontext website.]</ref> در دهۀ ۱۹۳۰م در آمریکا، دولت از طریق پروژه‌های فدرال مانند نیو دیل، هزاران دیوارنگاره را به‌عنوان نمادهای محلی و ابزاری برای اشتغال‌زایی هنرمندان خلق کرد.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> این آثار که همواره نماد وحدت، آزادی و خوش‌بینی بوده‌اند، بر جنبش‌های بعدی نظیر هنر چیکانو در دهه ۱۹۶۰م تأثیر به‌سزایی گذاشتند. دیوارنگاره‌ها همچنین یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌های ایرلند شمالی هستند که تفاوت‌های سیاسی و مذهبی معاصر و تاریخی این منطقه را به نمایش می‌گذارند. از دهه ۱۹۷۰ تاکنون، حدود ۲۰۰۰ دیوارنگاره در این کشور با موضوعاتی نظیر مبارزه با نژادپرستی و حفاظت از محیط زیست خلق شده است. دیوار برلین نیز مکان دیگری برای دیوارنگاره‌های سیاسی بود که بین سال‌های ۱۹۶۱م تا ۱۹۸۹م روی آن آثاری اجرا شد.<ref>[https://artincontext.org/what-is-a-mural/ Meyer, "What Is a Mural? – Understanding the Importance of Mural Art", artincontext website.]</ref> امروزه این هنر به یک رسانه اعتراضی و هویتی تبدیل شده است؛ به‌عنوان مثال، دیوارنگاره‌های مربوط به واکنش‌های جهانی به جنبش‌های عدالت‌خواهانه مانند جورج فلوید.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref>
پس از سقوط امپراتوری روم، این هنر در غرب مدتی از رونق افتاد؛ اما در بیزانس و دوران رنسانسِ رومانسک در معماری مذهبی و کلیساها ایجاد شد. همزمان در آسیا، دیوارنگاری از سلسلۀ هان در چین تا پادشاهی گوگوریو در کره و تمدن‌های هند و تایلند به‌عنوان ابزاری برای تکریم حاکمان و ثبت فرهنگ بومی به کار گرفته شد. در عصر مدرن، هویت دیوارنگاری با سیاست و مسائل اجتماعی گره خورد<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> و پس از انقلاب مکزیک در دهۀ ۱۹۲۰م ترویج شد. در طول جنبش دیوارنگاری مکزیک، این هنر برای پیشبرد افکار عمومی و گسترش ایده‌های وحدت‌بخش اجتماعی و سیاسی به کار گرفته شد.<ref>[https://artincontext.org/what-is-a-mural/ Meyer, "What Is a Mural? – Understanding the Importance of Mural Art", artincontext website.]</ref> در دهۀ ۱۹۳۰م در آمریکا، دولت از طریق پروژه‌های فدرال مانند نیو دیل، هزاران دیوارنگاره را به‌عنوان نمادهای محلی و ابزاری برای اشتغال‌زایی هنرمندان در نظر گرفت.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> این آثار بر جنبش‌های بعدی نظیر چیکانو در دهۀ ۱۹۶۰م تأثیر گذاشتند. دیوارنگاره‌ها همچنین یکی از شاخص‌ترین ویژگی‌های ایرلند شمالی هستند که تفاوت‌های سیاسی و مذهبی معاصر و تاریخی این منطقه را به نمایش می‌گذارند. از دهۀ ۱۹۷۰م تاکنون، حدود دوهزار دیوارنگاره در این کشور با موضوعاتی نظیر مبارزه با نژادپرستی و حفاظت از محیط‌زیست ایجاد شده است. دیوار برلین نیز مکان دیگری برای دیوارنگاره‌های سیاسی بود که بین سال‌های ۱۹۶۱م تا ۱۹۸۹م روی آن آثاری اجرا شد.<ref>[https://artincontext.org/what-is-a-mural/ Meyer, "What Is a Mural? – Understanding the Importance of Mural Art", artincontext website.]</ref> امروزه این هنر به یک رسانۀ اعتراضی و هویتی تبدیل شده است؛ به‌عنوان مثال، دیوارنگاره‌های مربوط به واکنش‌های جهانی به جنبش‌های عدالت‌خواهانه مانند جورج فلوید.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref>


=== ایران ===
=== ایران ===
'''دوران باستان'''؛ در ایران، پیشینۀ این هنر به هزارۀ هشتم پیش از میلاد و عصر نوسنگی می‌رسد. بارزترین نمونه‌های این دوران، صخره‌نگاره‌های منطقۀ کوهدشت در استان لرستان هستند که با استفاده از رنگ‌هایی همچون قرمز اخرایی، زرد و سیاه، صحنه‌هایی از نبرد و شکار را به تصویر کشیده‌اند.<ref>[https://pouyaandish.com/wall-painting/ «نقاشی دیواری یا دیوارنگاری چیست و چه نکاتی را باید رعایت کنیم»، وب‌سایت پویااندیش.]</ref>
'''دوران باستان'''؛ در ایران، پیشینۀ این هنر به هزارۀ هشتم پیش از میلاد و عصر نوسنگی می‌رسد. بارزترین نمونه‌های این دوران، صخره‌نگاره‌های منطقۀ کوهدشت در استان لرستان هستند که با استفاده از رنگ‌هایی همچون قرمز اخرایی، زرد و سیاه، صحنه‌هایی از نبرد و شکار را به تصویر کشیده‌اند.<ref>[https://pouyaandish.com/wall-painting/ «نقاشی دیواری یا دیوارنگاری چیست و چه نکاتی را باید رعایت کنیم»، وب‌سایت پویااندیش.]</ref>


'''دوران صفوی'''؛ در دوران صفوی سبک و مضامین هنری دیوارنگاری مسیری نوین را برگزید و به‌عنوان اصلی‌ترین عنصر تزئینی در معماری، در کاخ‌های صفوی به کار گرفته شد که شامل نقوش انتزاعی تا روایت‌های داستانی رزم و بزم بود. در این دوره علاوه بر کاخ‌ها، نقاشی دیواری به فضای خصوصی و خانه‌های طبقۀ مرفه نیز راه یافت.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref>
'''دوران صفوی'''؛ در دوران صفوی سبک و مضامین هنری دیوارنگاری مسیری نوین را برگزید و به‌عنوان اصلی‌ترین عنصر تزئینی در معماری، در کاخ‌های صفوی به کار گرفته شد که شامل نقش‌های انتزاعی تا روایت‌های داستانی رزم و بزم بود. در این دوره علاوه بر کاخ‌ها، دیوارنگاری به فضای خصوصی و خانه‌های طبقۀ مرفه نیز راه یافت.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref>


'''دوران قاجار'''؛ در این دوره، نقاشی دیواری با ورود تکنیک رنگ و روغن برای نخستین بار در ابعادی گسترده تجربه شد. این هنر علاوه بر تزیین بقاع متبرکه، در قالب نقاشی قهوه‌خانه‌ای تجلی یافت که به‌عنوان زیرمجموعه‌ای از دیوارنگاری عصر قاجار با باورهای دینی و ملی لایه‌های میانی جامعه پیوندی عمیق داشت. این سبک روایی که همزمان با جنبش مشروطه به اوج محبوبیت رسید، توانست اعتقادات مذهبی و روح فرهنگ مردمی را با استفاده از رنگ و روغن بر سطوح مختلف بازتاب دهد.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref>
'''دوران قاجار'''؛ در این دوره، نقاشی دیواری با ورود تکنیک رنگ و روغن برای نخستین بار در ابعادی گسترده تجربه شد. این هنر علاوه بر تزیین بقاع متبرکه، در قالب نقاشی قهوه‌خانه‌ای تجلی یافت که به‌عنوان زیرمجموعه‌ای از دیوارنگاری عصر قاجار با باورهای دینی و ملی لایه‌های میانی جامعه پیوندی عمیق داشت. این سبک روایی که همزمان با جنبش مشروطه به اوج محبوبیت رسید، توانست اعتقادات مذهبی و روح فرهنگ مردمی را با استفاده از رنگ و روغن بر سطوح مختلف بازتاب دهد.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref>
خط ۳۰: خط ۲۸:
'''دوران پس از جنگ'''؛ پس از جنگ، با تغییر شرایط کشور و ضرورت‌های اجتماعی، دیوارنگاری مردمی متوقف و این حوزه زیر نظر نهادهای دولتی قرار گرفت<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> و سازمان‌هایی مانند زیباسازی شهرداری و بنیاد شهید و امور ایثارگران، متولی آن شدند. سه رویکرد اصلی این دوره عبارت بود از منظره‌نگاری با هدف زیباسازی، تصاویر شهدا به سبک پوستر و همراه با نمادهای لاله و پلاک و دیوارنویسی شامل پیام‌های مذهبی.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref>
'''دوران پس از جنگ'''؛ پس از جنگ، با تغییر شرایط کشور و ضرورت‌های اجتماعی، دیوارنگاری مردمی متوقف و این حوزه زیر نظر نهادهای دولتی قرار گرفت<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> و سازمان‌هایی مانند زیباسازی شهرداری و بنیاد شهید و امور ایثارگران، متولی آن شدند. سه رویکرد اصلی این دوره عبارت بود از منظره‌نگاری با هدف زیباسازی، تصاویر شهدا به سبک پوستر و همراه با نمادهای لاله و پلاک و دیوارنویسی شامل پیام‌های مذهبی.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref>


'''از سال 1375 تا 1390'''؛ با تشکیل شورای تخصصی نقاشی دیواری، تلاش شد تا با تدوین آیین‌نامه‌ها، میان ابلاغ پیام و زیباشناسی بصری تعادل ایجاد شود. رویکردها به چهار بخش فرهنگی، اجتماعی، ملی-مذهبی و بهینه‌سازی بصری تقسیم شدند. با این حال، از نظر کارشناسان علی‌رغم این ساختارمندی، همچنان چالش‌هایی چون سفارشی بودنِ صرف، ضعف در خلاقیت مستقل و اتخاذ سیاست‌های گاه نادرست مانع از تبدیل شدن این هنر به ابزاری کاملاً موفق در ارتقای فرهنگ و سلیقۀ بصری جامعه شده است.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref>
'''از سال 1375 تا 1390'''؛ با تشکیل شورای تخصصی نقاشی دیواری، تلاش شد تا با تدوین آیین‌نامه‌ها، میان ابلاغ پیام و زیباشناسی بصری تعادل ایجاد شود. رویکردها به چهار بخش فرهنگی، اجتماعی، ملی-مذهبی و بهینه‌سازی بصری تقسیم شدند. با این حال، از نظر کارشناسان علی‌رغم این ساختارمندی، همچنان چالش‌هایی چون سفارشی بودنِ صرف، ضعف در خلاقیت مستقل و اتخاذ سیاست‌های گاه نادرست مانع از تبدیل شدن این هنر به ابزاری کاملاً موفق در ارتقای فرهنگ و سلیقۀ بصری جامعه شده بود.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref>


'''از دهۀ 1390 تا امروز'''؛ امروزه سازمان زیباسازی شهر تهران به‌عنوان متولی اصلی هنرهای محیطی، نقشی محوری در سیاست‌گذاری و اجرای دیوارنگاره‌های شهری ایفا می‌کند. رویکرد اجرایی این سازمان در سال‌های اخیر، بر پایۀ مشارکت جمعی و شناسایی استعدادها استوار بوده است؛ به‌طوری که از طریق فراخوان‌های عمومی، بستری برای تجمیع ایده‌های هنرمندان فراهم آورده تا برترین طرح‌ها انتخاب شود. در سال‌های اخیر، سازمان زیباسازی بیش از 231 پروژه در سال را دیوارنگاری کرده است.<ref>[https://www.agaah.ir/news/16293/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C «دیوارنگاری در ایران؛ از نقش‌برجسته‌های باستانی تا رسانه شهری»، آگاه‌نیوز.]</ref>
'''از دهۀ 1390 تا امروز'''؛ امروزه سازمان زیباسازی شهر تهران به‌عنوان متولی اصلی هنرهای محیطی، نقشی محوری در سیاست‌گذاری و اجرای دیوارنگاره‌های شهری ایفا می‌کند. رویکرد اجرایی این سازمان در سال‌های اخیر، بر پایۀ مشارکت جمعی و شناسایی استعدادها استوار بوده است؛ به‌طوری که از طریق فراخوان‌های عمومی، بستری برای تجمیع ایده‌های هنرمندان فراهم آورده تا برترین طرح‌ها انتخاب شود. در سال‌های اخیر، سازمان زیباسازی بیش از 231 پروژه در سال را دیوارنگاری کرده است.<ref>[https://www.agaah.ir/news/16293/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C «دیوارنگاری در ایران؛ از نقش‌برجسته‌های باستانی تا رسانه شهری»، آگاه‌نیوز.]</ref>


== دیوارنگاری غیررسمی یا گرافیتی ==
== دیوارنگاری غیررسمی یا گرافیتی ==
گرافیتی به‌عنوان شکلی غیررسمی و پیشرو از هنر خیابانی، رسانه‌ای بی‌واسطه برای برقراری ارتباط میان هنرمند و تودۀ مردم در بستر واقعی شهر است. این هنر که پس از جنگ جهانی دوم و با نمونه‌های شاخصی چون دیوار برلین به بیانی هنری تبدیل شد، در اواخر قرن بیستم همسو با موسیقی رپ، به ابزاری برای اعتراض‌های مدنی و بیان مطالبات اجتماعی بدل شد.<ref>[https://www.honaronline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-4/69126-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D8%AC-%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D9%86%D8%B2%D9%88%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87 «گرافیتی هنری در اوج یا منزوی؟ / نگاهی بر دیوارنگاری‌های اعتراضی و زیبایی‌شناسانه»، وب‌سایت هنرآنلاین.]</ref> از نگاه نظریه‌پردازانی چون ژان بودریار، گرافیتی نوعی مداخله در فرهنگ شهری و به چالش کشیدن رسانه‌ها و قوانین مسلط است. دیوارنگاران غیررسمی با هزینه‌های مادی و معنوی، انگ‌های اجتماعی و حتی پیگردهای قانونی روبه‌رو هستند. برخلاف باور عمومی پژوهشگران که گرافیتی را صرفاً ابزاری برای اعتراض و مقاومت می‌دانند، بسیاری از این آثار لزوماً همگام با وقایع اجتماعی نیستند. برخی دیوارنگاری‌ها در حاشیۀ شهرها و به دور از چشم عموم اجرا می‌شوند و هدفی شخصی، تخلیه‌گرایانه یا حتی سرگرم‌کننده دارند که در آن مخاطب نقش پررنگی ندارد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634965340-9735-1400-1-5.pdf مؤید حکمت و دیگران، «هنر و خیابان: گونه‌شناسی دلایل دیوارنگاری غیررسمی در ایران»، 1400ش، ص132-133.]</ref>
گرافیتی به‌عنوان شکلی غیررسمی و پیشرو از هنر خیابانی، رسانه‌ای بی‌واسطه برای برقراری ارتباط میان هنرمند و تودۀ مردم در بستر واقعی شهر است. گرافیتی در اواخر قرن بیستم همسو با موسیقی رپ، به ابزاری برای اعتراض‌های مدنی و بیان مطالبات اجتماعی بدل شد.<ref>[https://www.honaronline.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-4/69126-%DA%AF%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%AA%DB%8C-%D9%87%D9%86%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%88%D8%AC-%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D9%86%D8%B2%D9%88%DB%8C-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D8%B2%DB%8C%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87 «گرافیتی هنری در اوج یا منزوی؟ / نگاهی بر دیوارنگاری‌های اعتراضی و زیبایی‌شناسانه»، وب‌سایت هنرآنلاین.]</ref> از نگاه نظریه‌پردازانی چون ژان بودریار، گرافیتی نوعی مداخله در فرهنگ شهری و به چالش کشیدن رسانه‌ها و قوانین مسلط است. دیوارنگاران غیررسمی با هزینه‌های مادی و معنوی، انگ‌های اجتماعی و حتی پیگردهای قانونی روبه‌رو هستند. برخلاف باور عمومی پژوهشگران که گرافیتی را صرفاً ابزاری برای اعتراض و مقاومت می‌دانند، بسیاری از این آثار لزوماً همگام با وقایع اجتماعی نیستند. برخی دیوارنگاری‌ها در حاشیۀ شهرها و به دور از چشم عموم اجرا می‌شوند و هدفی شخصی، تخلیه‌گرایانه یا حتی سرگرم‌کننده دارند که در آن مخاطب نقش پررنگی ندارد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1634965340-9735-1400-1-5.pdf مؤید حکمت و دیگران، «هنر و خیابان: گونه‌شناسی دلایل دیوارنگاری غیررسمی در ایران»، 1400ش، ص132-133.]</ref>


=== دیوارنگاری در فرهنگ عامه ===
=== دیوارنگاری در فرهنگ عامه ===
دیوارنگاری غیررسمی امروزه در قلمرو فرهنگ عامیانه تحول یافته و اکنون جزئی از سبک زندگی زیرزمینی است که در کنار موسیقی هیپ‌هاپ و رقص بریک معنا قرار دارد. هواداران این سبک، دیوارنگاری را نوعی بیان احساسات قانون‌گریزانه و هنر اعتراضی می‌دانند. از نظر آن‌ها، هنر نباید صرفاً در گالری‌ها محبوس باشد؛ بلکه باید در خیابان و در دسترس همگان قرار گیرد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/173776/1/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «در مورد دیوارنگاری در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، ویکی‌تابناک.]</ref>  
دیوارنگاری غیررسمی امروزه در قلمرو فرهنگ عامیانه تحول یافته و اکنون جزئی از سبک زندگی زیرزمینی است که در کنار موسیقی هیپ‌هاپ و رقص بریک قرار دارد. هواداران این سبک، دیوارنگاری را نوعی بیان احساسات قانون‌گریزانه و هنر اعتراضی می‌دانند. از نظر آن‌ها، هنر نباید صرفاً در گالری‌ها محبوس باشد؛ بلکه باید در خیابان و در دسترس همگان قرار گیرد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/173776/1/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «در مورد دیوارنگاری در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، ویکی‌تابناک.]</ref>  


=== ماهیت حقوقی ===
=== ماهیت حقوقی ===
در اکثر کشورها، هرگونه علامت‌گذاری بر املاک خصوصی بدون اجازۀ مالک، جرم تلقی شده و پیگرد قانونی دارد. گاهی نیز این نوشته‌ها تنها ابزاری برای تعیین قلمرو گروه‌های تبهکار قلمداد می‌شوند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/173776/1/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «در مورد دیوارنگاری در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، ویکی‌تابناک.]</ref>
در اکثر کشورها، هرگونه علامت‌گذاری بر املاک خصوصی بدون اجازۀ مالک، جرم تلقی شده و پیگرد قانونی دارد. گاهی نیز این نوشته‌ها تنها ابزاری برای تعیین قلمروی گروه‌های تبهکار قلمداد می‌شوند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/tags/173776/1/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C «در مورد دیوارنگاری در ویکی تابناک بیشتر بخوانید»، ویکی‌تابناک.]</ref>


== هدف دیوارنگاری ==
== هدف دیوارنگاری ==


=== ایران ===
مطابق با آیین‌نامۀ اجرایی نقاشی دیواری سازمان زیباسازی شهر تهران مصوب سال ۱۳۸۳ش، اولویت اصلی در دیوارنگاری‌های معاصر محتوای پیام‌محور، ارتقای کیفیت بصری و تلطیف فضای شهری است تا تجربه‌ای خوشایند در شهروندان به وجود آورد و سیمای محیطی را بهبود بخشد.<ref>[https://jhz.ut.ac.ir/article_19046_562ebe7308671514261110a120abd1d9.pdf کفشچیان مقدم و رویان، «بررسی دیوارنگاری معاصر تهران (قبل و بعد از انقلاب)»، 1387ش، ص110.]</ref> همچنین ترویج هنجارها، آموزش شهروندی، الگوسازی اجتماعی، هویت‌بخشی و تقویت بنیان‌های ملی از هدف‌های دیگر دیوارنگاری است.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويت‌بخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص43-42.]</ref>
مطابق با آیین‌نامۀ اجرایی نقاشی دیواری سازمان زیباسازی شهر تهران مصوب سال ۱۳۸۳ش، اولویت اصلی در دیوارنگاری‌های معاصر محتوای پیام‌محور، ارتقای کیفیت بصری و تلطیف فضای شهری است تا تجربه‌ای خوشایند در شهروندان به وجود آورد و سیمای محیطی را بهبود بخشد.<ref>[https://jhz.ut.ac.ir/article_19046_562ebe7308671514261110a120abd1d9.pdf کفشچیان مقدم و رویان، «بررسی دیوارنگاری معاصر تهران (قبل و بعد از انقلاب)»، 1387ش، ص110.]</ref> این هنر به مثابه رسانه‌ای فراگیر، پیوندی مستقیم میان اندیشه هنرمند و ادراک مخاطب برقرار می‌کند و برخلاف هنرهای گالری‌محور، به دلیل ساختار عمومیت‌یافته‌اش در لایه‌های مختلف جامعه نفوذ کرده و به ابزاری برای بازتولید روابط اجتماعی و تحقق ماهیت انسان‌گرایانه در شهر تبدیل شده است.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويت‌بخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص44-43.]</ref> اثربخشی این هنر در ترویج هنجارها، آموزش شهروندی، الگوسازی اجتماعی، هویت‌بخشی و تقویت بنیان‌های ملی می‌تواند نقشی تعیین‌کننده ایفا کند.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويت‌بخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص43-42.]</ref>


=== سایر کشورهای جهان ===
در دیگر کشورهای جهان نیز دیوارنگاره‌ها علاوه بر زیبایی و ارتقای کیفیت بصری شهر، مؤلفه‌های تبلیغاتی و استفاده به‌عنوان ابزار اجتماعی و سیاسی<ref>[https://artincontext.org/what-is-a-mural/ Meyer, "What Is a Mural? – Understanding the Importance of Mural Art", artincontext website.]</ref>راهی برای اتحاد مردم و ایجاد حس تعلق به جامعه، ابرازی برای بیان تاریخ و فرهنگ یک جامعه و منعکس کردن هویت و ارزش‌های آن و حفظ تاریخ و سنت‌های محلی، افزایش آگاهی دربارهۀ مسائل اجتماعی و ترویج تغییرات اجتماعی، اظهار نظر دربارۀ مسائلی مانند فقر، نابرابری و تبعیض و ایجاد گفتمان پیرامون آن‌ها و ترغیب به اقدام در موضوعات مهم است.<ref>[https://happydecay.com.au/benefits-of-murals/ ".Benefits of Murals", happydecay website.]</ref>
دیوارنگاره‌ها علاوه بر زیبایی و ارتقای کیفیت بصری شهر، مؤلفه‌های تبلیغاتی، استفاده به‌عنوان ابزار اجتماعی و سیاسی<ref>[https://artincontext.org/what-is-a-mural/ Meyer, "What Is a Mural? – Understanding the Importance of Mural Art", artincontext website.]</ref>راهی برای اتحاد مردم و ایجاد حس تعلق به جامعه، ابرازی برای بیان تاریخ و فرهنگ یک جامعه و منعکس کردن هویت و ارزش‌های آن و حفظ تاریخ و سنت‌های محلی، برای افزایش آگاهی درباره مسائل اجتماعی و ترویج تغییرات اجتماعی، اظهار نظر دربارۀ مسائلی مانند فقر، نابرابری و تبعیض و ایجاد گفتمان، ترغیب به اقدام در موضوعات مهماست.<ref>[https://happydecay.com.au/benefits-of-murals/ ".Benefits of Murals", happydecay website.]</ref>


== ویژگی‌های دیوارنگاری ==
== ویژگی‌های دیوارنگاری ==