| خط ۴۷: | خط ۴۷: | ||
=== زمینههای سیاسی و ژئوپلیتیک === | === زمینههای سیاسی و ژئوپلیتیک === | ||
به اعتقاد صاحبنظران، موقعیت ژئوپلیتیک ایران در منطقۀ حساس خلیج فارس و خاورمیانه، همراه با منابع عظیم انرژی، آن را به کشوری راهبردی تبدیل کرده است.<ref>عباسی سمنانی، «موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در مناسبات قدرت منطقهای و جهان»، 1392ش، ص96.</ref> از نگاه آنان، آمریکا بهعنوان قدرتی با راهبردهای بلندمدت در منطقه، همواره به دنبال مهار ایران و جلوگیری از شکلگیری قدرت منطقهای مستقل بوده است. پژوهشگران فهرست بلندی از اقدامات خصمانۀ آمریکا از جمله تحریک صدام به جنگ، سرنگونی هواپیمای مسافربری ایران توسط ناو آمریکایی وینسنس در تیرماه ۱۳۶۷ش که به کشتهشدن ۲۹۰ سرنشین انجامید را شواهدی بر عمق این دشمنی میدانند.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5610904/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%88%D8%AF%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%DB%B2%DB%B8-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C-%DB%B1%DB%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87 «بازخوانی جنایتهای آمریکا علیه ملت ایران؛ از کودتای ۲۸ مرداد تا جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: 7 آبان 1494ش.]</ref> به باور ایشان، آنچه آمریکا را در تقابل با ایران مصمم میسازد، نه تنها برنامه هستهای یا مسائل منطقهای، بلکه ماهیت مستقل و الهامبخش انقلاب اسلامی برای سایر ملتهای منطقه است.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردى یا تاکتیکى»، 1386ش، ص61-79.</ref> | به اعتقاد صاحبنظران، موقعیت ژئوپلیتیک ایران در منطقۀ حساس خلیج فارس و خاورمیانه، همراه با منابع عظیم انرژی، آن را به کشوری راهبردی تبدیل کرده است.<ref>عباسی سمنانی، «موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در مناسبات قدرت منطقهای و جهان»، 1392ش، ص96.</ref> از نگاه آنان، آمریکا بهعنوان قدرتی با راهبردهای بلندمدت در منطقه، همواره به دنبال مهار ایران و جلوگیری از شکلگیری قدرت منطقهای مستقل بوده است. پژوهشگران فهرست بلندی از اقدامات خصمانۀ آمریکا از جمله تحریک صدام به جنگ، سرنگونی هواپیمای مسافربری ایران توسط ناو آمریکایی وینسنس در تیرماه ۱۳۶۷ش که به کشتهشدن ۲۹۰ سرنشین انجامید و ترور سردار قاسم سلیمانی توسط نیروهای آمریکایی در دیماه ۱۳۹۸ش را شواهدی بر عمق این دشمنی میدانند.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5610904/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AC%D9%86%D8%A7%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%85%D9%84%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D9%88%D8%AF%D8%AA%D8%A7%DB%8C-%DB%B2%DB%B8-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%A7-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%AA%D8%AD%D9%85%DB%8C%D9%84%DB%8C-%DB%B1%DB%B2-%D8%B1%D9%88%D8%B2%D9%87 «بازخوانی جنایتهای آمریکا علیه ملت ایران؛ از کودتای ۲۸ مرداد تا جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: 7 آبان 1494ش.]</ref> به باور ایشان، آنچه آمریکا را در تقابل با ایران مصمم میسازد، نه تنها برنامه هستهای یا مسائل منطقهای، بلکه ماهیت مستقل و الهامبخش انقلاب اسلامی برای سایر ملتهای منطقه است.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردى یا تاکتیکى»، 1386ش، ص61-79.</ref> | ||
== موضوعات، ماهیت و نوع مذاکرات ایران و آمریکا در مراحل مختلف == | == موضوعات، ماهیت و نوع مذاکرات ایران و آمریکا در مراحل مختلف == | ||
| خط ۳۳۸: | خط ۳۳۸: | ||
۲. تعارضهای فرهنگی و مذهبی در اسناد دیپلماتیک: گزارشهای تاریخی حاکی از آن است که نخبگان مذهبی، فعالیتهای تبشیری پروتستانهای آمریکایی در ایران را نوعی «نفوذ نرم» قلمداد میکردند. اسناد موجود درباره تأسیس مدارس و کلیساها توسط گروههای آمریکایی، از سوی جامعهشناسان به عنوان تلاشی برای تغییر بافت هویت مذهبی و کاهش قدرت بسیجکنندگی نهاد روحانیت شیعه تحلیل شده است.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | ۲. تعارضهای فرهنگی و مذهبی در اسناد دیپلماتیک: گزارشهای تاریخی حاکی از آن است که نخبگان مذهبی، فعالیتهای تبشیری پروتستانهای آمریکایی در ایران را نوعی «نفوذ نرم» قلمداد میکردند. اسناد موجود درباره تأسیس مدارس و کلیساها توسط گروههای آمریکایی، از سوی جامعهشناسان به عنوان تلاشی برای تغییر بافت هویت مذهبی و کاهش قدرت بسیجکنندگی نهاد روحانیت شیعه تحلیل شده است.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | ||
3. بازگشت سلطه بر منابع در قالب کنسرسیوم: تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که قرارداد کنسرسیوم پس از کودتا، نقض صریح قانون ملیشدن صنعت نفت بود. اسناد این قرارداد نشان میدهد که ۴۰ درصد از سهم نفت ایران به شرکتهای آمریکایی واگذار شد؛ امری که در ادبیات سیاسی ایران بهعنوان سندی بر ترجیح منافع تجاری آمریکا بر حقوق قانونی ملتها ثبت شده است.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | |||
4. نقش مستشاری در هدایت نهادهای امنیتی (ساواک): مدارک موجود در بایگانیهای اطلاعاتی نشان میدهد که ساختار اولیه ساواک توسط کارشناسان سیا و موساد طراحی شده است. تحلیلگران سیاسی این همکاری را دلیلی بر مسئولیت مستقیم آمریکا در اقدامات سرکوبگرانه آن دوران میدانند و معتقدند واشینگتن برای حفظ ثبات ژاندارم منطقه، چشمان خود را بر نقض حقوق بشر در ایران بسته بود.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | |||
5. دکترینهای اصلاحی تحمیلی یا انقلاب سفید: پژوهشگران علوم سیاسی، برنامههای اصلاحی دهۀ ۴۰ مانند اصلاحات ارضی را واکنشی به دکترین کندی برای پیشگیری از انقلابهای سرخ میدانند. اسناد مکاتبات دیپلماتیک نشان میدهد این اصلاحات بدون انطباق با واقعیتهای بومی ایران و با فشار کاخ سفید اجرا شد که در نهایت به فروپاشی ساختارهای سنتی کشاورزی و مهاجرت گستردۀ روستاییان انجامید.<ref name=":0">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | |||
6. نقض تمامیت ارضی در واقعۀ طبس: از منظر حقوق بینالملل، عملیات «پنجه عقاب» در ۱۳۵۹ش نمونهای از نقض صریح منشور ملل متحد در احترام به حاکمیت کشورها است. اسناد این عملیات نظامی که در داخل خاک ایران انجام شد، برای دولتمردان ایرانی سندی است که نشان میدهد آمریکا در صورت لزوم، راهکارهای نظامی را بر تعهدات دیپلماتیک ترجیح میدهد.<ref name=":1">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | |||
7. انحصارطلبی در فناوریهای راهبردی: در حوزۀ معاصر، تحلیلگران به ممانعت آمریکا از فعالیتهای صلحآمیز هستهای ایران اشاره میکنند. با وجود گزارشهای متعدد آژانس بینالمللی انرژی اتمی مبنی بر عدم انحراف، فشارهای واشینگتن برای توقف این دانش از نظر نخبگان علمی ایران، نه یک نگرانی امنیتی، بلکه تلاشی برای حفظ انحصار تکنولوژیک و جلوگیری از دستیابی ایران به لبههای دانش نوین تلقی میشود.<ref name=":2">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | |||
== نقض تعهدات و قراردادهای ناتمام آمریکا در قبال ایران == | == نقض تعهدات و قراردادهای ناتمام آمریکا در قبال ایران == | ||
