بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۵: خط ۵:
== '''تاریخچۀ تجزیۀ ایران''' ==
== '''تاریخچۀ تجزیۀ ایران''' ==
ایران کنونی تنها بخش کوچکی از سرزمین پهناوری است که در تاریخ با نام ایران بزرگ شناخته می‌شد. در دورۀ قاجار، بر اثر بی‌کفایتی پادشاهان و دسیسه‌های بیگانه، حدود ۳٫۵ میلیون کیلومتر مربع از خاک ایران، شامل مناطقی در قفقاز، ‏ورارود (ماوراءالنهر) ، افغانستان و بخش‌هایی از بلوچستان جدا شد. همچنین بر اساس قرارداد ۱۹۰۷، بریتانیا و روسیۀ تزاری ایران را به مناطق نفوذ خود تقسیم کردند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/70792/%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 میرسنجری، «سرزمین‌های جداشده و تهدید تمامیت ارضی ایران»، وب‌سایت تابناک.]</ref> در دورۀ پهلوی نیز بخش‌هایی نظیر بحرین، کوه آرارات کوچک و دهکدۀ فیروزه از ایران جدا شدند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/113012/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87 نقدی‌پور، «ایران وادامه پروژه تاریخی تجزیه»، وب‌سایت نورنیوز.]</ref> پس از جنگ جهانی دوم، جیمز برنز، وزیر خارجۀ وقت آمریکا، طرحی برای تجزیۀ ایران به هفت کشور بر پایۀ قومیت‌ها ارائه داد که با آغاز جنگ سرد ناکام ماند.<ref>[https://www.jahannews.com/news/814299/%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%DB%B7-%D8%AA%DA%A9%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%DB%8C «نقشه ۷ تکه «تجزیه ایران» کار کی بود؟!»، وب‌سایت جهان نیوز.]</ref>
ایران کنونی تنها بخش کوچکی از سرزمین پهناوری است که در تاریخ با نام ایران بزرگ شناخته می‌شد. در دورۀ قاجار، بر اثر بی‌کفایتی پادشاهان و دسیسه‌های بیگانه، حدود ۳٫۵ میلیون کیلومتر مربع از خاک ایران، شامل مناطقی در قفقاز، ‏ورارود (ماوراءالنهر) ، افغانستان و بخش‌هایی از بلوچستان جدا شد. همچنین بر اساس قرارداد ۱۹۰۷، بریتانیا و روسیۀ تزاری ایران را به مناطق نفوذ خود تقسیم کردند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/70792/%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 میرسنجری، «سرزمین‌های جداشده و تهدید تمامیت ارضی ایران»، وب‌سایت تابناک.]</ref> در دورۀ پهلوی نیز بخش‌هایی نظیر بحرین، کوه آرارات کوچک و دهکدۀ فیروزه از ایران جدا شدند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/113012/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87 نقدی‌پور، «ایران وادامه پروژه تاریخی تجزیه»، وب‌سایت نورنیوز.]</ref> پس از جنگ جهانی دوم، جیمز برنز، وزیر خارجۀ وقت آمریکا، طرحی برای تجزیۀ ایران به هفت کشور بر پایۀ قومیت‌ها ارائه داد که با آغاز جنگ سرد ناکام ماند.<ref>[https://www.jahannews.com/news/814299/%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%DB%B7-%D8%AA%DA%A9%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%DB%8C «نقشه ۷ تکه «تجزیه ایران» کار کی بود؟!»، وب‌سایت جهان نیوز.]</ref>
{| class="wikitable sortable"
|+ '''جدول ۱: معاهدات مرزی و انحصارات اقتصادی (قرون گذشته تا معاصر)'''
! '''نام معاهده / امتیاز'''
! '''تاریخ انعقاد'''
! '''طرفین درگیر'''
! '''موضوع و مفاد اصلی'''
! '''وضعیت نهایی / پیامد'''
|-
| '''صلح زهاب'''
| ۱۶۳۹ م. / ۱۰۴۹ ق.
| ایران و عثمانی
| تعیین مرزها؛ واگذاری بغداد و بصره به امپراتوری عثمانی.
| اجرایی شد.
|-
| '''ارزروم اول'''
| ۱۸۲۱ م. / ۱۲۳۷ ق.
| ایران و عثمانی
| بازگشت به مرزهای سابق، عدم مداخله در امور یکدیگر.
| اجرایی شد.
|-
| '''ارزروم دوم'''
| ۱۸۴۷ م. / ۱۲۶۳ ق.
| ایران و عثمانی
| چشم‌پوشی ایران از سلیمانیه و غرب زهاب؛ رسمیت حق کشتیرانی ایران در اروندرود.
| پایه مرزبندی‌های بعدی شد.
|-
| '''قرارداد رویتر'''
| ۱۸۸۲ م.
| دولت قاجار و جولیوس رویتر
| انحصار ۷۰ ساله ساخت راه‌آهن، سد، معادن، جنگل‌ها و گمرکات.
| لغو در سال ۱۲۹۰ ق. در پی مخالفت علما.
|-
| '''امتیاز تنباکو (رژی)'''
| ۱۸۹۲ م. / ۱۳۰۷ ق.
| دولت قاجار و ماژور تالبوت
| انحصار ۵۰ ساله خرید و فروش توتون و تنباکوی ایران.
| لغو در سال ۱۳۰۹ ق. با فتوای تحریم.
|-
| '''پروتکل اسلامبول'''
| ۱۹۱۳ م. / ۱۳۳۱ ق.
| ایران، عثمانی، روس، انگلیس
| تعیین مرز توسط روس و انگلیس؛ حاکمیت عثمانی بر اروندرود.
| مبنای اختلافات بعدی قرار گرفت.
|-
| '''عهدنامه مرزی'''
| ۱۹۳۷ م. / ۱۳۱۶ ش.
| ایران و عراق
| تعیین مرز آبی اروندرود بر اساس خط تالوگ برای نخستین بار.
| توسط دولت‌های بعدی عراق نقض شد.
|-
| '''قرارداد الجزایر'''
| ۱۹۷۵ م. / ۱۳۵۴ ش.
| ایران و عراق
| تثبیت مرز زمینی و مرز آبی اروندرود بر اساس خط تالوگ.
| لغو یک‌طرفه توسط عراق در ۱۹۸۰؛ پذیرش مجدد پس از جنگ.
|}
{| class="wikitable sortable"
|+ '''جدول ۲: کانون‌های بحران نظامی و نقش مراجع و شخصیت‌ها'''
! '''رویداد تاریخی / بحران'''
! '''بازه زمانی'''
! '''مقامات سیاسی وقت'''
! '''چهره مذهبی شاخص'''
! '''کنش تاریخی و نتیجه'''
|-
| '''جنگ‌های ایران و روس'''
| آغاز: ۱۸۰۳ م.
| عباس‌میرزا / فتحعلی‌شاه
| شیخ جعفر کاشف‌الغطاء
| صدور فتوای جهاد علیه متجاوزین روس، تالیف کتاب «کشف‌الغطاء» جهت ترغیب پادشاه به دفاع.
|-
| '''بحران تجزیه هرات'''
| ۱۸۳۸ م. / ۱۲۵۴ ق.
| محمدشاه قاجار
| آیت‌الله شفتی
| ارسال پاسخ قاطع به سفیر انگلیس، تایید فقهی و عقلی لشکرکشی برای حفظ هرات.
|-
| '''بحران قرارداد رویتر'''
| ۱۲۹۰ ق.
| ناصرالدین‌شاه / میرزاحسین‌خان
| حاج ملاعلی کنی
| تهدید پادشاه به برخورد در صورت عدم عزل صدراعظم؛ منجر به عزل وی و لغو قرارداد.
|-
| '''جنبش تحریم تنباکو'''
| ۱۳۰۹ ق.
| ناصرالدین‌شاه / امین‌السلطان
| میرزای شیرازی
| صدور فتوای تاریخی تحریم استعمال دخانیات؛ منجر به عقب‌نشینی دربار و لغو قرارداد رژی.
|-
| '''اشغال عراق در جنگ جهانی اول'''
| پس از فروپاشی عثمانی
| حکومت‌های محلی
| میرزا تقی شیرازی / سیدمحمدکاظم یزدی
| صدور فتوای جهاد علیه اشغالگران انگلیسی توسط مراجع ایرانی مقیم عراق.
|}
{| class="wikitable sortable"
|+ '''جدول ۳: مساحت سرزمین‌های جداشده از فلات ایران'''
! '''حوزه جغرافیایی'''
! '''مناطق و نواحی جداشده'''
! '''مساحت از دست‌رفته (کیلومتر مربع)'''
! '''عامل جدایی / معاهده مربوطه'''
|-
| '''حوزه قفقاز'''
| آران، شروان، ارمنستان، گرجستان، داغستان، چچن و اینگوش
| ۲۶۳,۷۰۰
| معاهدات گلستان و ترکمانچای با امپراتوری روسیه
|-
| '''حوزه ورارود (ماوراءالنهر)'''
| ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، بخش‌هایی از قزاقستان و قرقیزستان
| ۱,۲۲۶,۵۰۰
| پیمان آخال با امپراتوری روسیه
|-
| '''حوزه ایران شرقی'''
| هرات، افغانستان و بخش‌هایی از مکران و بلوچستان
| ۹۷۵,۲۲۵
| پیمان پاریس و مداخلات بریتانیا
|-
| '''حوزه جنوب خلیج فارس'''
| امارات، بحرین، قطر و عمان
| ۴۰۵,۲۸۷
| مداخلات و سیاست‌های بریتانیا
|}
{| class="wikitable sortable"
|+ '''جدول ۴: آمار، ارقام و دعاوی حقوقی معاصر'''
! '''شاخص / عنوان'''
! '''داده‌های آماری'''
! '''توضیحات تکمیلی'''
|-
| '''غرامت جنگ ایران و عراق'''
| ۱,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ دلار
| برآورد هزار میلیارد دلاری؛ سهم سرانه هر شهروند ایرانی معادل ۱۴,۰۰۰ دلار تخمین زده شده است.
|-
| '''تلفات انسانی جنگ ۸ ساله'''
| ۱,۰۰۰,۰۰۰ نفر
| مجموع تلفات ایران شامل بیش از ۶۰۰,۰۰۰ شهید، ده‌ها هزار جانباز و ۵۰,۰۰۰ مجروح شیمیایی.
|-
| '''ذخایر نفتی عراق'''
| ۲۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ بشکه
| در بررسی‌های حقوقی به عنوان منبعی برای پرداخت غرامت به ایران پیشنهاد شده است.
|-
| '''بدهی‌های اعلامی عراق'''
| ۵۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ دلار
| شامل بدهی به عربستان، کویت و روسیه؛ عراق غرامت ایران را در این آمار رسمی لحاظ نکرده است.
|-
| '''غرامت کویت از عراق'''
| بیش از ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ دلار
| با کسر سالانه ۵ درصد از درآمدهای نفتی عراق تحت نظارت سازمان ملل متحد پرداخت می‌شود.
|-
| '''مقابر سادات در ایران'''
| بیش از ۸,۰۰۰ مقبره
| به عنوان شاخصی برای پیوند تاریخی، فرهنگی و مذهبی جامعه ایرانی ثبت شده است.
|-
| '''جزایر سه‌گانه'''
| ۳ جزیره ثابت
| بوم موسی، تمب بزرگ و تمب کوچک (تنب مار با وسعت ۲ کیلومتر مربع)؛ اعاده حاکمیت در سال ۱۹۷۱ میلادی.
|}


== '''موانع''' '''تجزیه ایران''' ==
== '''موانع''' '''تجزیه ایران''' ==