حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
حمید گلزار (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۵: | خط ۵: | ||
== '''تاریخچۀ تجزیۀ ایران''' == | == '''تاریخچۀ تجزیۀ ایران''' == | ||
ایران کنونی تنها بخش کوچکی از سرزمین پهناوری است که در تاریخ با نام ایران بزرگ شناخته میشد. در دورۀ قاجار، بر اثر بیکفایتی پادشاهان و دسیسههای بیگانه، حدود ۳٫۵ میلیون کیلومتر مربع از خاک ایران، شامل مناطقی در قفقاز، ورارود (ماوراءالنهر) ، افغانستان و بخشهایی از بلوچستان جدا شد. همچنین بر اساس قرارداد ۱۹۰۷، بریتانیا و روسیۀ تزاری ایران را به مناطق نفوذ خود تقسیم کردند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/70792/%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 میرسنجری، «سرزمینهای جداشده و تهدید تمامیت ارضی ایران»، وبسایت تابناک.]</ref> در دورۀ پهلوی نیز بخشهایی نظیر بحرین، کوه آرارات کوچک و دهکدۀ فیروزه از ایران جدا شدند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/113012/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87 نقدیپور، «ایران وادامه پروژه تاریخی تجزیه»، وبسایت نورنیوز.]</ref> پس از جنگ جهانی دوم، جیمز برنز، وزیر خارجۀ وقت آمریکا، طرحی برای تجزیۀ ایران به هفت کشور بر پایۀ قومیتها ارائه داد که با آغاز جنگ سرد ناکام ماند.<ref>[https://www.jahannews.com/news/814299/%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%DB%B7-%D8%AA%DA%A9%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%DB%8C «نقشه ۷ تکه «تجزیه ایران» کار کی بود؟!»، وبسایت جهان نیوز.]</ref> | ایران کنونی تنها بخش کوچکی از سرزمین پهناوری است که در تاریخ با نام ایران بزرگ شناخته میشد. در دورۀ قاجار، بر اثر بیکفایتی پادشاهان و دسیسههای بیگانه، حدود ۳٫۵ میلیون کیلومتر مربع از خاک ایران، شامل مناطقی در قفقاز، ورارود (ماوراءالنهر) ، افغانستان و بخشهایی از بلوچستان جدا شد. همچنین بر اساس قرارداد ۱۹۰۷، بریتانیا و روسیۀ تزاری ایران را به مناطق نفوذ خود تقسیم کردند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/70792/%D8%B3%D8%B1%D8%B2%D9%85%DB%8C%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D9%88-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%AA%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B1%D8%B6%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 میرسنجری، «سرزمینهای جداشده و تهدید تمامیت ارضی ایران»، وبسایت تابناک.]</ref> در دورۀ پهلوی نیز بخشهایی نظیر بحرین، کوه آرارات کوچک و دهکدۀ فیروزه از ایران جدا شدند.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/113012/%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%BE%D8%B1%D9%88%DA%98%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87 نقدیپور، «ایران وادامه پروژه تاریخی تجزیه»، وبسایت نورنیوز.]</ref> پس از جنگ جهانی دوم، جیمز برنز، وزیر خارجۀ وقت آمریکا، طرحی برای تجزیۀ ایران به هفت کشور بر پایۀ قومیتها ارائه داد که با آغاز جنگ سرد ناکام ماند.<ref>[https://www.jahannews.com/news/814299/%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%DB%B7-%D8%AA%DA%A9%D9%87-%D8%AA%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D9%87-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%A7%D8%B1-%DA%A9%DB%8C «نقشه ۷ تکه «تجزیه ایران» کار کی بود؟!»، وبسایت جهان نیوز.]</ref> | ||
{| class="wikitable sortable" | |||
|+ '''جدول ۱: معاهدات مرزی و انحصارات اقتصادی (قرون گذشته تا معاصر)''' | |||
! '''نام معاهده / امتیاز''' | |||
! '''تاریخ انعقاد''' | |||
! '''طرفین درگیر''' | |||
! '''موضوع و مفاد اصلی''' | |||
! '''وضعیت نهایی / پیامد''' | |||
|- | |||
| '''صلح زهاب''' | |||
| ۱۶۳۹ م. / ۱۰۴۹ ق. | |||
| ایران و عثمانی | |||
| تعیین مرزها؛ واگذاری بغداد و بصره به امپراتوری عثمانی. | |||
| اجرایی شد. | |||
|- | |||
| '''ارزروم اول''' | |||
| ۱۸۲۱ م. / ۱۲۳۷ ق. | |||
| ایران و عثمانی | |||
| بازگشت به مرزهای سابق، عدم مداخله در امور یکدیگر. | |||
| اجرایی شد. | |||
|- | |||
| '''ارزروم دوم''' | |||
| ۱۸۴۷ م. / ۱۲۶۳ ق. | |||
| ایران و عثمانی | |||
| چشمپوشی ایران از سلیمانیه و غرب زهاب؛ رسمیت حق کشتیرانی ایران در اروندرود. | |||
| پایه مرزبندیهای بعدی شد. | |||
|- | |||
| '''قرارداد رویتر''' | |||
| ۱۸۸۲ م. | |||
| دولت قاجار و جولیوس رویتر | |||
| انحصار ۷۰ ساله ساخت راهآهن، سد، معادن، جنگلها و گمرکات. | |||
| لغو در سال ۱۲۹۰ ق. در پی مخالفت علما. | |||
|- | |||
| '''امتیاز تنباکو (رژی)''' | |||
| ۱۸۹۲ م. / ۱۳۰۷ ق. | |||
| دولت قاجار و ماژور تالبوت | |||
| انحصار ۵۰ ساله خرید و فروش توتون و تنباکوی ایران. | |||
| لغو در سال ۱۳۰۹ ق. با فتوای تحریم. | |||
|- | |||
| '''پروتکل اسلامبول''' | |||
| ۱۹۱۳ م. / ۱۳۳۱ ق. | |||
| ایران، عثمانی، روس، انگلیس | |||
| تعیین مرز توسط روس و انگلیس؛ حاکمیت عثمانی بر اروندرود. | |||
| مبنای اختلافات بعدی قرار گرفت. | |||
|- | |||
| '''عهدنامه مرزی''' | |||
| ۱۹۳۷ م. / ۱۳۱۶ ش. | |||
| ایران و عراق | |||
| تعیین مرز آبی اروندرود بر اساس خط تالوگ برای نخستین بار. | |||
| توسط دولتهای بعدی عراق نقض شد. | |||
|- | |||
| '''قرارداد الجزایر''' | |||
| ۱۹۷۵ م. / ۱۳۵۴ ش. | |||
| ایران و عراق | |||
| تثبیت مرز زمینی و مرز آبی اروندرود بر اساس خط تالوگ. | |||
| لغو یکطرفه توسط عراق در ۱۹۸۰؛ پذیرش مجدد پس از جنگ. | |||
|} | |||
{| class="wikitable sortable" | |||
|+ '''جدول ۲: کانونهای بحران نظامی و نقش مراجع و شخصیتها''' | |||
! '''رویداد تاریخی / بحران''' | |||
! '''بازه زمانی''' | |||
! '''مقامات سیاسی وقت''' | |||
! '''چهره مذهبی شاخص''' | |||
! '''کنش تاریخی و نتیجه''' | |||
|- | |||
| '''جنگهای ایران و روس''' | |||
| آغاز: ۱۸۰۳ م. | |||
| عباسمیرزا / فتحعلیشاه | |||
| شیخ جعفر کاشفالغطاء | |||
| صدور فتوای جهاد علیه متجاوزین روس، تالیف کتاب «کشفالغطاء» جهت ترغیب پادشاه به دفاع. | |||
|- | |||
| '''بحران تجزیه هرات''' | |||
| ۱۸۳۸ م. / ۱۲۵۴ ق. | |||
| محمدشاه قاجار | |||
| آیتالله شفتی | |||
| ارسال پاسخ قاطع به سفیر انگلیس، تایید فقهی و عقلی لشکرکشی برای حفظ هرات. | |||
|- | |||
| '''بحران قرارداد رویتر''' | |||
| ۱۲۹۰ ق. | |||
| ناصرالدینشاه / میرزاحسینخان | |||
| حاج ملاعلی کنی | |||
| تهدید پادشاه به برخورد در صورت عدم عزل صدراعظم؛ منجر به عزل وی و لغو قرارداد. | |||
|- | |||
| '''جنبش تحریم تنباکو''' | |||
| ۱۳۰۹ ق. | |||
| ناصرالدینشاه / امینالسلطان | |||
| میرزای شیرازی | |||
| صدور فتوای تاریخی تحریم استعمال دخانیات؛ منجر به عقبنشینی دربار و لغو قرارداد رژی. | |||
|- | |||
| '''اشغال عراق در جنگ جهانی اول''' | |||
| پس از فروپاشی عثمانی | |||
| حکومتهای محلی | |||
| میرزا تقی شیرازی / سیدمحمدکاظم یزدی | |||
| صدور فتوای جهاد علیه اشغالگران انگلیسی توسط مراجع ایرانی مقیم عراق. | |||
|} | |||
{| class="wikitable sortable" | |||
|+ '''جدول ۳: مساحت سرزمینهای جداشده از فلات ایران''' | |||
! '''حوزه جغرافیایی''' | |||
! '''مناطق و نواحی جداشده''' | |||
! '''مساحت از دسترفته (کیلومتر مربع)''' | |||
! '''عامل جدایی / معاهده مربوطه''' | |||
|- | |||
| '''حوزه قفقاز''' | |||
| آران، شروان، ارمنستان، گرجستان، داغستان، چچن و اینگوش | |||
| ۲۶۳,۷۰۰ | |||
| معاهدات گلستان و ترکمانچای با امپراتوری روسیه | |||
|- | |||
| '''حوزه ورارود (ماوراءالنهر)''' | |||
| ترکمنستان، ازبکستان، تاجیکستان، بخشهایی از قزاقستان و قرقیزستان | |||
| ۱,۲۲۶,۵۰۰ | |||
| پیمان آخال با امپراتوری روسیه | |||
|- | |||
| '''حوزه ایران شرقی''' | |||
| هرات، افغانستان و بخشهایی از مکران و بلوچستان | |||
| ۹۷۵,۲۲۵ | |||
| پیمان پاریس و مداخلات بریتانیا | |||
|- | |||
| '''حوزه جنوب خلیج فارس''' | |||
| امارات، بحرین، قطر و عمان | |||
| ۴۰۵,۲۸۷ | |||
| مداخلات و سیاستهای بریتانیا | |||
|} | |||
{| class="wikitable sortable" | |||
|+ '''جدول ۴: آمار، ارقام و دعاوی حقوقی معاصر''' | |||
! '''شاخص / عنوان''' | |||
! '''دادههای آماری''' | |||
! '''توضیحات تکمیلی''' | |||
|- | |||
| '''غرامت جنگ ایران و عراق''' | |||
| ۱,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ دلار | |||
| برآورد هزار میلیارد دلاری؛ سهم سرانه هر شهروند ایرانی معادل ۱۴,۰۰۰ دلار تخمین زده شده است. | |||
|- | |||
| '''تلفات انسانی جنگ ۸ ساله''' | |||
| ۱,۰۰۰,۰۰۰ نفر | |||
| مجموع تلفات ایران شامل بیش از ۶۰۰,۰۰۰ شهید، دهها هزار جانباز و ۵۰,۰۰۰ مجروح شیمیایی. | |||
|- | |||
| '''ذخایر نفتی عراق''' | |||
| ۲۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ بشکه | |||
| در بررسیهای حقوقی به عنوان منبعی برای پرداخت غرامت به ایران پیشنهاد شده است. | |||
|- | |||
| '''بدهیهای اعلامی عراق''' | |||
| ۵۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ دلار | |||
| شامل بدهی به عربستان، کویت و روسیه؛ عراق غرامت ایران را در این آمار رسمی لحاظ نکرده است. | |||
|- | |||
| '''غرامت کویت از عراق''' | |||
| بیش از ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰,۰۰۰ دلار | |||
| با کسر سالانه ۵ درصد از درآمدهای نفتی عراق تحت نظارت سازمان ملل متحد پرداخت میشود. | |||
|- | |||
| '''مقابر سادات در ایران''' | |||
| بیش از ۸,۰۰۰ مقبره | |||
| به عنوان شاخصی برای پیوند تاریخی، فرهنگی و مذهبی جامعه ایرانی ثبت شده است. | |||
|- | |||
| '''جزایر سهگانه''' | |||
| ۳ جزیره ثابت | |||
| بوم موسی، تمب بزرگ و تمب کوچک (تنب مار با وسعت ۲ کیلومتر مربع)؛ اعاده حاکمیت در سال ۱۹۷۱ میلادی. | |||
|} | |||
== '''موانع''' '''تجزیه ایران''' == | == '''موانع''' '''تجزیه ایران''' == | ||