بدون خلاصۀ ویرایش |
ویرایش متن |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''مذاکرات ایران و آمریکا؛''' روابط دیپلماتیک و گفتوگوهای سیاسی میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا. | '''مذاکرات ایران و آمریکا؛''' روابط دیپلماتیک و گفتوگوهای سیاسی میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا. | ||
مذاکرات ایران و آمریکا به مجموعهای از تعاملات دیپلماتیک میان [[جمهوری اسلامی ایران]] و [[ایالات متحده آمریکا]] پس از [[انقلاب اسلامی]] ۱۳۵۷ش اطلاق میشود که بهطور عمده بر [[ | مذاکرات ایران و آمریکا به مجموعهای از تعاملات دیپلماتیک میان [[جمهوری اسلامی ایران]] و [[ایالات متحده آمریکا]] پس از [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب اسلامی]] ۱۳۵۷ش اطلاق میشود که بهطور عمده بر [[برنامه هستهای ایران]] و رفع تحریمهای شورای امنیت و آمریکا تمرکز داشته است. روابط دو کشور که پس از [[کودتای ۲۸ مرداد]] ۱۳۳۲ش به سلطۀ همهجانبۀ آمریکا منجر شده بود، با وقوع انقلاب ۱۳۵۷ش و [[تسخیر سفارت آمریکا]] در ۱۳۵۸ش قطع شد. این گفتگوها در دهههای اخیر نقاط عطفی چون [[عهدنامه الجزایر]]، [[مکفارلین|ماجرای مکفارلین]] و [[توافق برجام]] را پشت سر گذاشته، اما همواره با بیاعتمادی عمیق تاریخی و تضادهای هویتی روبرو بوده است. در نهایت، این فرایند در ۱۴۰۴ش به دنبال حملات نظامی به تأسیسات هستهای و وقوع درگیریهای مستقیم که منجر به شهادت مقامات عالیرتبه ایران از جمله [[آیتالله خامنهای]] رهبر جمهوری اسلامی ایران شد، به بنبست کامل و بحرانی بیسابقه منتهی شد. | ||
== معرفی == | == معرفی == | ||
مذاکرات ایران و آمریکا به مجموع تعاملات دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحدهٔ آمریکا اطلاق میشود که از زمان پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون در اشکال مختلف مستقیم و غیرمستقیم، رسمی و غیررسمی و در سطوح گوناگون از مذاکرات کارشناسی تا تماسهای مقامات عالی دو کشور جریان داشته است. ماهیت این مذاکرات بهطور عمده معطوف به موضوعات اختلافبرانگیز دوجانبه از جمله برنامه هستهای ایران، تحریمهای اقتصادی، مسائل منطقهای و امنیتی و موارد مرتبط با اعتمادسازی متقابل بوده است.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/707390-مذاکرات-ایران-آمریکا-بوش-پدر «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> کارشناسان ویژگی بارز این تعاملات را وجود بیاعتمادی عمیق تاریخی میان دو طرف، نوسان میان تنش و گفتوگو و | [[مذاکرات ایران و آمریکا]] به مجموع تعاملات دیپلماتیک میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحدهٔ آمریکا اطلاق میشود که از زمان پیروزی انقلاب اسلامی تاکنون در اشکال مختلف مستقیم و غیرمستقیم، رسمی و غیررسمی و در سطوح گوناگون از مذاکرات کارشناسی تا تماسهای مقامات عالی دو کشور جریان داشته است. ماهیت این مذاکرات بهطور عمده معطوف به موضوعات اختلافبرانگیز دوجانبه از جمله برنامه هستهای ایران، تحریمهای اقتصادی، مسائل منطقهای و امنیتی و موارد مرتبط با اعتمادسازی متقابل بوده است.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/707390-مذاکرات-ایران-آمریکا-بوش-پدر «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> کارشناسان ویژگی بارز این تعاملات را وجود بیاعتمادی عمیق تاریخی میان دو طرف، نوسان میان تنش و گفتوگو و اثرپذیری شدید از تحولات داخلی هر دو کشور و رویدادهای بینالمللی توصیف کردهاند. این مذاکرات اغلب با میانجیگری کشورهای ثالث و بیشتر غیر مستقیم و در فضایی از تهدیدات طرف آمریکایی، اما با هدف دستیابی به توافقات محدود یا چارچوبهایی برای مدیریت بحرانهای فیمابین صورت پذیرفته است.<ref>؛[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/768266-مذاکرات-ایران-آمریکا-در-مسقط-فعلا-به-پایان-رسید-عراقچی-برای-ادامه-گفتگوها-اتفاق-نظر-وجود-دارد-اما-پیام-حضور-فرمانده-سنتکام-در-مذاکرات-چه-بود «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وبسایت اقتصاد نیوز.]</ref> | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
=== پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران === | === پیش از پیروزی انقلاب اسلامی ایران === | ||
روابط ایران و آمریکا پیش از انقلاب اسلامی از سه دوره متمایز عبور کرد: دورهٔ روابط تشریفاتی که نخستین سفیر آمریکا در [[دوم اسفند]] ۱۲۶۱ش وارد ایران شد، دورهٔ گسترش نفوذ از ۱۳۲۱ تا ۱۳۳۲ش و دورهٔ تسلط همهجانبه از ۱۳۳۳ تا ۱۳۵۷ش.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/روابط-ایران-و-امریكا-از-آرتور-تا-ترامپ- بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، وبروزنامۀ اعتماد.]</ref> نقطه عطف این | روابط ایران و آمریکا پیش از انقلاب اسلامی از سه دوره متمایز عبور کرد: دورهٔ روابط تشریفاتی که نخستین سفیر آمریکا در [[۲ اسفند|دوم اسفند]] ۱۲۶۱ش وارد ایران شد، دورهٔ گسترش نفوذ از ۱۳۲۱ تا ۱۳۳۲ش و دورهٔ تسلط همهجانبه از ۱۳۳۳ تا ۱۳۵۷ش.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/روابط-ایران-و-امریكا-از-آرتور-تا-ترامپ- بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، وبروزنامۀ اعتماد.]</ref> نقطه عطف این روابط، اولتیماتوم اتمی ترومن به استالین در [[۱ فروردین|اول فروردین]] ۱۳۲۵ش برای تخلیه [[آذربایجان]] دانست که نخستین گام جدی آمریکا در جابهجایی تسلط سیاسی، نظامی و اقتصادی بهجای [[انگلستان]] در ایران بود. پس از کودتای [[۲۸ مرداد]] ۱۳۳۲ش که با دخالت [[سازمان سیا]] انجام شد، دورهٔ تسلط همهجانبه آمریکا بر ایران آغاز گردید. در این دوره، ایران به [[پیمان بغداد]] (بعداً سنتو) پیوست، مستشاران نظامی آمریکایی در ارتش و [[ساواک]] مستقر شدند و ایستگاههای شنود برای رصد تحولات [[شوروی]] در [[شمال ایران]] تأسیس گردید.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/روابط-ایران-و-امریكا-از-آرتور-تا-ترامپ- بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، وبروزنامۀ اعتماد.]</ref> | ||
=== پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران === | === پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران === | ||
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، روابط دو کشور با [[ | پس از پیروزی انقلاب اسلامی، روابط دو کشور با سفر [[محمدرضا پهلوی|محمدرضا شاه]] به آمریکا و تسخیر سفارت آمریکا مشهور به [[لانه جاسوسی]] در [[۱۳ آبان]] ۱۳۵۸ش و قطع روابط دیپلماتیک در [[فروردین]] ۱۳۵۹ش وارد مرحله جدیدی شد.<ref>[https://etemadnewspaper.ir/fa/Main/Detail/157774/روابط-ایران-و-امریكا-از-آرتور-تا-ترامپ- بهرامی، «روابط ایران و آمریکا از آرتور تا ترامپ»، وبروزنامۀ اعتماد.]</ref> نخستین مذاکرهٔ مستقیم پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در حاشیهٔ مراسم استقلال الجزایر ([[۱۰ آبان]] ۱۳۵۸ش) میان [[مهدی بازرگان]] و [[ابراهیم یزدی]] با زبیگنیو برژینسکی انجام شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1273603/تمام-آنچه-بین-ایران-و-آمریکا-گذشته-است-نیم-قرن-دشمنی-و-تماس «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وبسایت تابناک.]</ref> این دیدار محرمانه بهدلیل ورود شاه به آمریکا، خشم افکار عمومی را برانگیخت و چند روز بعد به تسخیر سفارت آمریکا انجامید که انقلاب دوم نام گرفت.<ref>[https://www.hamshahrionline.ir/news/936342/5-تاریخ-مهم-در-مذاکرات-مستقیم-ایران-و-آمریکا-هدیه-خاص-رئیس «5 تاریخ مهم در مذاکرات مستقیم ایران و آمریکا | هدیه خاص رئیسجمهور آمریکا برای سران سه قوه»، همشهری آنلاین.]</ref> | ||
==== عهدنامه الجزایر ==== | ==== عهدنامه الجزایر ==== | ||
پس از | پس از یکسالونیم بحران، در [[۲۹ دی]] ۱۳۵۹ش با میانجیگری [[الجزایر]]، [[عهدنامه الجزایر]] میان ایران و آمریکا منعقد شد که به آزادی ۵۲ گروگان و آزادسازی اموال مسدودشدهٔ ایران انجامید.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/2788/بدعهدی-آمریکا-به-ایران-در-بیانیههای-الجزایر منصوری، «بدعهدی آمریکا به ایران در بیانیههای الجزایر»، وبمرکز اسناد انقلاب اسلامی ایران.]</ref> همچنین دادگاه داوری دعاوی ایران و آمریکا در لاهه تشکیل شد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120327150618-4031-29.pdf منصوریان، «دیوان داوری دعاوی ایران - آمریکا مظهر برخورد دو تمدن در عرصه حقوقی»، 1380ش، ص149-150]</ref> | ||
==== ماجرای مکفارلین و مذاکرات دهه ۱۳۶۰ش ==== | ==== ماجرای مکفارلین و مذاکرات دهه ۱۳۶۰ش ==== | ||
در [[خرداد]] ۱۳۶۵ش رابرت | در [[خرداد]] ۱۳۶۵ش [[رابرت مکفارلین]]، مشاور امنیت ملی آمریکا، با هواپیمای حامل سلاح وارد [[تهران]] شد تا برای آزادی گروگانهای آمریکایی در [[لبنان]] و تجدید روابط مذاکره کند. هیئت آمریکایی هدایایی از جمله کلت و کیک کلید به نشانه گشایش روابط همراه داشت، اما با مخالفت [[امام خمینی]]، هیچ مقام عالیرتبهای با آنان دیدار نکرد و هیئت پس از چهار روز بدون نتیجه بازگشت. این ماجرا بعدها به [[ایرانگیت]] معروف شد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1273603/تمام-آنچه-بین-ایران-و-آمریکا-گذشته-است-نیم-قرن-دشمنی-و-تماس «تمام آنچه بین ایران و آمریکا گذشته است؛ نیم قرن دشمنی و تماس!»، وبسایت تابناک.]</ref> بااین حال برخی رسانهها معتقدند [[حسن روحانی]] با نظارت [[اکبر هاشمی رفسنجانی]] بهصورت مخفیانه با مکفارلین مذاکراتی داشته است.<ref>[https://snn.ir/fa/news/319359/دو-روایت-از-حضور-روحانی-در-ماجرای-مک-فارلین «دو روایت از حضور روحانی در ماجرای مک فارلین»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> | ||
==== دوران دولت | ==== دوران دولت اکبر هاشمی رفسنجانی ==== | ||
در دورهای از روابط میان سران دو کشور، تماس تلفنی [[جرج بوش]] با دفتر ریاستجمهوری ایران یکی از مشهورترین تعاملات گزارش شده است. بر اساس خاطرات و | در دورهای از روابط میان سران دو کشور، تماس تلفنی [[جرج بوش]] با دفتر ریاستجمهوری ایران یکی از مشهورترین تعاملات گزارش شده است. بر اساس خاطرات و خطبههای نماز جمعه هاشمی رفسنجانی، در این واقعه فرد دیگری با جعل هویت رئیسجمهور با بوش گفتگو کرده بود. علاوه بر این مورد، انجام مذاکرات محرمانه متعدد میان نمایندگان طرفین در این بازه زمانی، در نهایت منجر به آزادی گروگانهای آمریکایی در لبنان شد.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/707390-مذاکرات-ایران-آمریکا-بوش-پدر «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> | ||
==== دوران دولت | ==== دوران دولت سید محمد خاتمی ==== | ||
در دورهٔ | در دورهٔ ریاستجمهوری [[سید محمد خاتمی]] و [[بیل کلینتون]]، فضایی از تنشزدایی و امید به بهبود روابط ایران و آمریکا شکل گرفت. دولت آمریکا با ابراز تأسف از مداخلات گذشته از جمله [[کودتای ۲۸ مرداد]]، کاهش تحریمها و قراردادن نام [[سازمان مجاهدین خلق]] در لیست گروههای تروریستی، گامهایی برای جلب اعتماد ایران برداشت. با این حال، ایران بهدلیل بیاعتمادی عمیق به صداقت آمریکا، پاسخ مثبتی به این اقدامات نداد. این روند نیمهکاره سرانجام با روی کار آمدن [[جورج دبلیو بوش]] و اتخاذ راهبرد تغییر رژیم ایران، بهکلی متوقف شد.<ref>[https://ensafnews.com/192349/تاریخ-مذاکرات-ایران-و-آمریکا-از-خاتمی-ت/ «تاریخ مذاکرات ایران و آمریکا: از خاتمی تا کنون؟»، وبسایت انصاف نیوز.]</ref> | ||
==== دوران دولت احمدینژاد | ==== دوران دولت احمدینژاد ==== | ||
در دورهٔ | در دورهٔ ریاستجمهوری [[محمود احمدینژاد]] و جورج دبلیو بوش، [[برنامه هستهای ایران]] به کانون اصلی مناقشه تبدیل شد و روابط دو کشور به شدت رو به تیرگی نهاد. با وجود این، نیازهای امنیتی مشترک در [[عراق]]، دو طرف را به چند دور مذاکره مستقیم در [[بغداد]] کشاند که با خط قرمز صریح ایران مبنی بر محدودیت گفتوگوها به موضوع امنیت عراق همراه بود. با این حال، این مذاکرات به دلیل رفتار متناقض آمریکا که از یکسو پای میز مذاکره مینشست و از سوی دیگر به کنسولگری ایران در [[اربیل]] یورش میبرد و نیز پافشاری [[واشینگتن]] بر تأمین یکجانبه اهداف خود، بدون دستاورد ملموسی به بنبست رسید. این دوران مصادف با تشدید تحریمها و تصویب [[قطعنامههای شورای امنیت علیه ایران]] بود.<ref>[https://ensafnews.com/192349/تاریخ-مذاکرات-ایران-و-آمریکا-از-خاتمی-ت/ «تاریخ مذاکرات ایران و آمریکا: از خاتمی تا کنون؟»، وبسایت انصاف نیوز]؛[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/707390-مذاکرات-ایران-آمریکا-بوش-پدر «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> | ||
==== راهبرد نامهنگاری باراک اوباما ==== | ==== راهبرد نامهنگاری باراک اوباما ==== | ||
اوباما با ارسال چهار نامه رسمی به رهبری ایران، تغییر تاکتیک به تعامل دیپلماتیک را نشان داد. آیتالله خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، با استعاره «پنجه چدنی زیر دستکش مخملی» پاسخ داد و حمایت آمریکا از حوادث ۱۳۸۸ش را نافی صداقت این نامهها دانست، اما این مکاتبات زمینه مذاکرات جدیتر را فراهم کرد.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/707390-مذاکرات-ایران-آمریکا-بوش-پدر «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> | [[باراک اوباما]] در دوران ریاستجمهوری آمریکا، با ارسال چهار نامه رسمی به رهبری ایران، تغییر تاکتیک به تعامل دیپلماتیک را نشان داد. آیتالله خامنهای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، با استعاره «پنجه چدنی زیر دستکش مخملی» پاسخ داد و حمایت آمریکا از حوادث ۱۳۸۸ش را نافی صداقت این نامهها دانست، اما این مکاتبات زمینه مذاکرات جدیتر را فراهم کرد.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/707390-مذاکرات-ایران-آمریکا-بوش-پدر «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> | ||
==== دوران حسن روحانی | ==== دوران دولت حسن روحانی ==== | ||
با پیروزی حسن روحانی در انتخابات و انتقال پرونده هستهای از شورای عالی امنیت ملی به وزارت خارجه، روند حلوفصل پرونده هستهای ایران با گروه ۱+۵ شتاب گرفت. گفتگوها در چندین دور در شهرهای | با پیروزی [[حسن روحانی]] در انتخابات ریاستجمهوری و انتقال پرونده هستهای از [[شورای عالی امنیت ملی]] به وزارت خارجه، روند حلوفصل پرونده هستهای ایران با گروه ۱+۵ شتاب گرفت. گفتگوها در چندین دور در شهرهای [[وین]]، [[لوزان]] و [[ژنو]] جریان داشت. دور نهایی مذاکرات از [[۶ تیر]] ۱۳۹۴ش ([[۲۷ ژوئن]] ۲۰۱۵م) در [[هتل کوبورگ وین]] با حضور [[محمدجواد ظریف]]، [[جان کری]] و هیئتهای کارشناسی آغاز شد. سرانجام در تاریخ [[۲۳ تیر]] ۱۳۹۴ش ([[۱۴ ژوئیه]] ۲۰۱۵م)، توافق جامع هستهای موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک ([[برجام]]) میان ایران، [[اتحادیه اروپا]] و گروه ۱+۵ منعقد گردید.<ref>[https://www.etemadonline.com/بخش-سیاسی-9/707390-مذاکرات-ایران-آمریکا-بوش-پدر «مروری بر مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا پس از انقلاب؛ ماجرای تماس تلفنی بوش پدر با آیتالله هاشمی چه بود؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> [[سید علی خامنهای]]، رهبر ایران، در ادامه طی فرایند قانونی تصویب و اجرای برجام، شروطی را به شرح زیر به رئیسجمهور ابلاغ کرد. برخی منتقدان بر این باورند که اجرای برجام نتوانست شروط رهبر ایران را تأمین کند.<ref>[https://kayhan.ir/000qOR شروط 9 گانه برجامی که هرگز به آنها عمل نشد»، وبسایت روزنامه کیهان.]</ref> | ||
{| class="wikitable" | {| class="wikitable" | ||
| خط ۴۵: | خط ۴۵: | ||
|'''۲''' | |'''۲''' | ||
|'''منع وضع تحریمهای جدید''' | |'''منع وضع تحریمهای جدید''' | ||
|در طول ۸ سال، وضع هرگونه تحریم در هر سطح و به هر بهانهای ( | |در طول ۸ سال، وضع هرگونه تحریم در هر سطح و به هر بهانهای ([[تروریسم]]، [[حقوق بشر]] و مانند آن) نقض برجام است و دولت موظف به توقف فعالیتها است. | ||
|- | |- | ||
|'''۳''' | |'''۳''' | ||
| خط ۵۳: | خط ۵۳: | ||
|'''۴''' | |'''۴''' | ||
|'''نوسازی رآکتور اراک''' | |'''نوسازی رآکتور اراک''' | ||
|نوسازی [[رآکتور اراک]] با حفظ هویت آب | |نوسازی [[رآکتور اراک]] با حفظ هویت [[آب سنگین]]، تنها پس از انعقاد قرارداد قطعی و مطمئن دربارهٔ طرح جایگزین و کسب تضمین کافی آغاز شود. | ||
|- | |- | ||
|'''۵''' | |'''۵''' | ||
|'''تبادل اورانیوم''' | |'''تبادل اورانیوم''' | ||
|معامله اورانیوم غنیشده در برابر کیک زرد با دولت خارجی باید تدریجی، در دفعات متعدد و همراه با قرارداد مطمئن و تضمین کافی باشد. | |معامله [[اورانیوم غنیشده]] در برابر [[کیک زرد]] با دولت خارجی باید تدریجی، در دفعات متعدد و همراه با قرارداد مطمئن و تضمین کافی باشد. | ||
|- | |- | ||
|'''۶''' | |'''۶''' | ||
| خط ۶۵: | خط ۶۵: | ||
|'''۷''' | |'''۷''' | ||
|'''تحقیق و توسعه (R&D)''' | |'''تحقیق و توسعه (R&D)''' | ||
|سازمان انرژی اتمی باید تحقیق و توسعه را بهگونهای مدیریت کند که در پایان دوره ۸ ساله، هیچ کمبود فناوری برای غنیسازی مورد قبول در برجام وجود نداشته باشد. | |[[سازمان انرژی اتمی]] باید تحقیق و توسعه را بهگونهای مدیریت کند که در پایان دوره ۸ ساله، هیچ کمبود فناوری برای [[غنیسازی اورانیوم|غنیسازی]] مورد قبول در برجام وجود نداشته باشد. | ||
|- | |- | ||
|'''۸''' | |'''۸''' | ||
| خط ۷۷: | خط ۷۷: | ||
==== خروج آمریکا از برجام ==== | ==== خروج آمریکا از برجام ==== | ||
دونالد ترامپ در [[اردیبهشت]] ۱۳۹۷ش ضمن بد دانستن توافق برجام از آن خارج شد و سیاست فشار حداکثری را در پیش گرفت. ایران، متقابلاً درخواستهای مذاکره مجدد را رد کرد. پس از آن، با روی کارآمدن [[جو بایدن]]، مذاکرات غیرمستقیم در وین با میانجیگری اروپا آغاز شد اما بهدلیل اختلاف بر سر رفع تحریمها و تضمینها به نتیجه نرسید.<ref>[https://mdeast.news/2025/04/11/نگاهی-به-تاریخچه-مذاکرات-مستقیم-و-غیرم/ «نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا از سال 1979»، وبسایت مدیست نیوز.]</ref> | دونالد ترامپ در [[اردیبهشت]] ۱۳۹۷ش ضمن بد دانستن توافق برجام از آن خارج شد و سیاست فشار حداکثری را در پیش گرفت. ایران، متقابلاً درخواستهای مذاکره مجدد را رد کرد. پس از آن، با روی کارآمدن [[جو بایدن]]، مذاکرات غیرمستقیم در وین با میانجیگری [[اروپا]] آغاز شد اما بهدلیل اختلاف بر سر رفع تحریمها و تضمینها به نتیجه نرسید.<ref>[https://mdeast.news/2025/04/11/نگاهی-به-تاریخچه-مذاکرات-مستقیم-و-غیرم/ «نگاهی به تاریخچه مذاکرات مستقیم و غیرمستقیم ایران و آمریکا از سال 1979»، وبسایت مدیست نیوز.]</ref> | ||
==== دوران سیدابراهیم رئیسی ==== | ==== دوران دولت سیدابراهیم رئیسی ==== | ||
مذاکرات احیای برجام و رفع تحریمها در دستور کار [[ | مذاکرات احیای برجام و رفع تحریمها در دستور کار دولت [[سید ابراهیم رئیسی]] نیز قرار داشت.<ref>[https://fararu.com/fa/news/868702/روایت-باقری-کنی-از-علت-برهم-خوردن-مذاکرات-احیای-برجام-در-دولت-رئیسی «روایت باقریکنی از علت برهم خوردن مذاکرات احیای برجام در دولت رئیسی».]</ref> بر اساس منابع ارائه شده، مذاکرات [[دولت سیزدهم]] برای احیای برجام در دو مقطع حساس با وجود نزدیکی به توافق، بهدلیل تحولات داخلی و منطقهای با بنبست مواجه شد: | ||
* '''وقوع اغتشاشات سال ۱۴۰۱ش ایران:''' در حالی که مذاکرات برای احیای برجام در جریان بود، بروز [[اغتشاشات سال ۱۴۰۱]]<nowiki/>ش باعث تغییر رویکرد طرفهای غربی شد. طبق منابع، کشورهای غربی با مشاهده این ناآرامیها، با طمع به براندازی نظام جمهوری اسلامی ایران و امید به تغییر ساختار سیاسی، میز مذاکرات را ترک کردند که این امر منجر به عدم موفقیت نهایی در آن مقطع گردید.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/246776/افشاگری-معاون-دفتر-دولت-شهید-رییسی-؛-چرا-شهریور-1401-توافق-نشد؟ «افشاگری معاون دفتر دولت شهید رییسی؛ چرا شهریور 1401 توافق نشد؟».]</ref> | * '''وقوع اغتشاشات سال ۱۴۰۱ش ایران:''' در حالی که مذاکرات برای احیای برجام در جریان بود، بروز [[اغتشاشات سال ۱۴۰۱]]<nowiki/>ش باعث تغییر رویکرد طرفهای غربی شد. طبق منابع، کشورهای غربی با مشاهده این ناآرامیها، با طمع به [[براندازی نظام جمهوری اسلامی ایران]] و امید به تغییر ساختار سیاسی، میز مذاکرات را ترک کردند که این امر منجر به عدم موفقیت نهایی در آن مقطع گردید.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/246776/افشاگری-معاون-دفتر-دولت-شهید-رییسی-؛-چرا-شهریور-1401-توافق-نشد؟ «افشاگری معاون دفتر دولت شهید رییسی؛ چرا شهریور 1401 توافق نشد؟».]</ref> | ||
* '''عملیات ۷ | * '''عملیات ۷ اکتبر ۲۰۲۳م و لغو نشست نهم اکتبر:''' دومین مقطع ناکامی مذاکرات به تحولات منطقه در سال ۱۴۰۲ش بازمیگردد. گزارشها حاکی از آن است که مذاکرات احیای برجام میان [[علی باقری کنی]] و برت مکگورک (نماینده آمریکا) تنها چند هفته پیش از [[عملیات ۷ اکتبر]] مشهور به [[طوفان الاقصی]]، در کشور [[عمان]] نهایی شده بود. قرار بود طرفین در تاریخ [[۹ اکتبر]] (دو روز پس از شروع عملیات [[حماس]]) با یکدیگر دیدار کنند تا مراحل نهایی را طی کنند. به گفته [[محمدجواد ظریف]]، وقوع عملیات [[۷ اکتبر]] باعث شد این جلسه برگزار نشود و فرایند مذاکرات، نافرجام بماند.<ref>[https://www.khabarfoori.com/بخش-سیاست-خارجی-52/3120594-ماجرای-مذاکره-مستقیم-ایران-آمریکا-در-دولت-رئیسی-چه-بود «ماجرای مذاکره مستقیم ایران و آمریکا در دولت رئیسی چه بود؟»، وبسایت خبر فوری.]</ref> | ||
==== دوران مسعود پزشکیان ==== | ==== دوران دولت مسعود پزشکیان ==== | ||
پس از شروع | پس از شروع ریاستجمهوری ترامپ و اظهارات رسمی او دربارهٔ مذاکره جامع با ایران، علیرغم مخالفتهایی که در ابتدای دولت [[مسعود پزشکیان]] برای مذاکره مجدد وجود داشت، اما مقامات ایران در پی نامه ترامپ و عقبنشینی ظاهری آمریکا از موضوعات موشکی و منطقهای، مذاکرات غیرمستقیمی را در عمان صرفاً بر محور موضوع هستهای آغاز کرد. بهگفته مقامات ایرانی، هدف ایران خنثیسازی فریب افکار عمومی و کنترل [[رژیم صهیونیستی]] بود.<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2049122/چرا-ایران-وارد-مذاکرات-شد «چرا ایران وارد مذاکرات شد؟»، خبرگزاری تحلیلی ایران.]</ref> با میانجیگری عمان پنج دور مذاکره شامل سه دور در [[مسقط]] و دو دور در رم، برگزار شد. هیئتهای ایران به ریاست [[سید عباس عراقچی]] و آمریکا به سرپرستی ویتکاف با وساطت بدر البوسعیدی پیامها را تبادل کردند. محور گفتگوها بازگشت به تعهدات هستهای و رفع تحریمها بود، اما با حملهٔ رژیم صهیونیستی به [[تأسیسات هستهای ایران]] در [[خرداد]] ۱۴۰۴ش، شروع [[جنگ دوازه روزه اسرائیل با ایران]] و [[حمله آمریکا به تأسیسات هستهای ایران]]، مذاکرات متوقف شد.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1050861/وزیر-خارجه-عمان-مذاکرات-ایران-و-آمریکا-دوستانه-بود-از-همکاری-شان-برای-رسیدن-به-صلح-سپاسگزارم «وزیر خارجه عمان: مذاکرات ایران و آمریکا «دوستانه» بود / از همکاری شان برای رسیدن به صلح سپاسگزارم»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref><ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/768266-مذاکرات-ایران-آمریکا-در-مسقط-فعلا-به-پایان-رسید-عراقچی-برای-ادامه-گفتگوها-اتفاق-نظر-وجود-دارد-اما-پیام-حضور-فرمانده-سنتکام-در-مذاکرات-چه-بود «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وبسایت اقتصاد نیوز.]</ref> منابع غربی بعدها فاش کردند این مذاکرات فریب دیپلماتیک و پوششی برای آمادگی اسرائیل جهت حمله به ایران و ترور فرماندهان و دانشمندان هستهای بوده است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1311608/ایران-از-مذاکرات-با-آمریکا-خارج-شد «ایران از مذاکرات با آمریکا خارج شد؟»، خبرگزاری تابناک.]</ref> | ||
[[بهمن]] ۱۴۰۴ش با درخواستهای همراه با تهدید ترامپ و وساطت کشورهای منطقه، دور دیگری از مذاکرات شروع شد. مقامات ایرانی بازگشت به میز را مشروط به احترام متقابل و کنار گذاشتن زیادهخواهی و محدود به مسائل هستهای دانستند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404111005381/عراقچی-برای-مذاکرات-عادلانه-و-منصفانه-آماده-ایم-هرگز-درباره «عراقچی: برای مذاکرات عادلانه و منصفانه آمادهایم؛ هرگز درباره مسائل دفاعی مذاکره نمیکنیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> مذاکرات در [[۱۷ بهمن]] ۱۴۰۴ش در مسقط<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1138666/پایان-مذاکرات-ایران-امریکا-در-عمان-عراقچی-شروع-خوبی-بود-تفاهم-برای-ادامه-مذاکرات-وزیر-خارجه-عمان-مذاکرات-جدی-بود «پایان مذاکرات ایران - آمریکا در عمان / عراقچی: شروع خوبی بود ؛ تفاهم برای ادامه مذاکرات / وزیر خارجه عمان: مذاکرات، جدی بود»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref> و دور دوم در [[۲۸ بهمن]]<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2183412/پایان-دور-دوم-مذاکرات-هسته-ای-ایران-و-آمریکا-در-ژنو-هنوز-نتیجه «پایان دور دوم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در ژنو / هنوز نتیجه ملموسی به دست نیامده است / آیا دور سوم به زودی برگزار خواهد شد؟»، خبر آنلاین]</ref> و دور سوم در [[۷ اسفند]] ۱۴۰۴ش در ژنو برگزار شد که در آن ایران بر [[حق غنیسازی هستهای]] در ازای لغو تحریمها تأکید کرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/86088460/مرحله-دوم-از-دور-سوم-مذاکرات-هسته-ای-در-ژنو-به-پایان-رسید «مرحله دوم از دور سوم مذاکرات هستهای در ژنو به پایان رسید + فیلم»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> این مذاکرات نیز | در [[بهمن]] ۱۴۰۴ش با درخواستهای همراه با تهدید ترامپ و وساطت کشورهای منطقه، دور دیگری از مذاکرات شروع شد. مقامات ایرانی بازگشت به میز را مشروط به احترام متقابل و کنار گذاشتن زیادهخواهی و محدود به مسائل هستهای دانستند.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404111005381/عراقچی-برای-مذاکرات-عادلانه-و-منصفانه-آماده-ایم-هرگز-درباره «عراقچی: برای مذاکرات عادلانه و منصفانه آمادهایم؛ هرگز درباره مسائل دفاعی مذاکره نمیکنیم»، خبرگزاری دانشجویان ایران.]</ref> مذاکرات در [[۱۷ بهمن]] ۱۴۰۴ش در مسقط<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1138666/پایان-مذاکرات-ایران-امریکا-در-عمان-عراقچی-شروع-خوبی-بود-تفاهم-برای-ادامه-مذاکرات-وزیر-خارجه-عمان-مذاکرات-جدی-بود «پایان مذاکرات ایران - آمریکا در عمان / عراقچی: شروع خوبی بود ؛ تفاهم برای ادامه مذاکرات / وزیر خارجه عمان: مذاکرات، جدی بود»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref> و دور دوم در [[۲۸ بهمن]]<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2183412/پایان-دور-دوم-مذاکرات-هسته-ای-ایران-و-آمریکا-در-ژنو-هنوز-نتیجه «پایان دور دوم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا در ژنو / هنوز نتیجه ملموسی به دست نیامده است / آیا دور سوم به زودی برگزار خواهد شد؟»، خبر آنلاین]</ref> و دور سوم در [[۷ اسفند]] ۱۴۰۴ش در ژنو برگزار شد که در آن ایران بر [[حق غنیسازی هستهای]] در ازای [[لغو تحریمها]] تأکید کرد.<ref>[https://www.irna.ir/news/86088460/مرحله-دوم-از-دور-سوم-مذاکرات-هسته-ای-در-ژنو-به-پایان-رسید «مرحله دوم از دور سوم مذاکرات هستهای در ژنو به پایان رسید + فیلم»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> این مذاکرات نیز بهدلیل حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران در تاریخ [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش، که منجر به [[ترور]] و [[شهادت]] برخی مقامات ایرانی بهویژه [[آیتالله خامنهای]]، رهبر انقلاب اسلامی شد، متوقف گشت.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-سیاسی-3/1757175-پاسخ-ایران-به-متجاوزان-حمله-دشمن-به-نقاطی-از-کشور-اعلام-روز-عزای-عمومی-در-پی-شهادت-رهبر-انقلاب-تشکیل-شورای-رهبری-به-زودی «پاسخ ایران به متجاوزان و حمله دشمن به نقاطی از کشور/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی در پی شهادت رهبر انقلاب/ تشکیل شورای رهبری به زودی»، خبرگزاری کار ایران.]</ref> وزیر خارجه ایران این اقدام را بمباران میز مذاکره و خیانت ترامپ به دیپلماسی نامید که عملاً بهمعنای پایان قطعی گفتگوها بود.<ref>[https://nournews.ir/fa/news/279492/ترامپ-به-دیپلماسی-و-مردم-آمریکا-خیانت-کرد «ترامپ به دیپلماسی و مردم آمریکا خیانت کرد»، وبسایت نور نیوز.]</ref> | ||
== تقویم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا == | == تقویم مذاکرات هستهای ایران و آمریکا == | ||
| خط ۹۹: | خط ۹۹: | ||
|۱۳۳۳ش | |۱۳۳۳ش | ||
|توافق اتم برای صلح | |توافق اتم برای صلح | ||
|امضای قرارداد همکاری هستهای غیرنظامی در دولت آیزنهاور و تعهد آمریکا به تأمین رآکتور و سوخت. | |امضای قرارداد همکاری هستهای غیرنظامی در دولت [[آیزنهاور]] و تعهد [[آمریکا]] به تأمین رآکتور و سوخت. | ||
|- | |- | ||
|۱۹۶۷م | |۱۹۶۷م | ||
| خط ۱۰۹: | خط ۱۰۹: | ||
|۱۳۴۹ش | |۱۳۴۹ش | ||
|پیوستن به NPT | |پیوستن به NPT | ||
|امضای پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای و رسمیت عضویت ایران در آژانس (IAEA). | |امضای [[پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای]] و رسمیت عضویت ایران در آژانس (IAEA). | ||
|- | |- | ||
|۱۹۷۴م | |۱۹۷۴م | ||
| خط ۱۱۹: | خط ۱۱۹: | ||
|۱۳۵۸ش | |۱۳۵۸ش | ||
|توقف فعالیتها | |توقف فعالیتها | ||
|پیروزی انقلاب و توقف پروژهها توسط غرب؛ مخالفت اولیهٔ دولت انقلابی با نیروگاههای هستهای. | |پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران|انقلاب]] و توقف پروژهها توسط غرب؛ مخالفت اولیهٔ دولت انقلابی با نیروگاههای هستهای. | ||
|- | |- | ||
|۲۰۰۲م | |۲۰۰۲م | ||
| خط ۱۲۹: | خط ۱۲۹: | ||
|۱۳۸۲ش | |۱۳۸۲ش | ||
|اولین تعلیق داوطلبانه | |اولین تعلیق داوطلبانه | ||
|تصویب | |تصویب قطعنامه شورای حکام و توافق ایران با [[تروئیکای اروپایی]] برای توقف غنیسازی. | ||
|- | |- | ||
|۲۰۰۵م | |۲۰۰۵م | ||
| خط ۱۳۹: | خط ۱۳۹: | ||
|۱۳۸۴–۸۵ش | |۱۳۸۴–۸۵ش | ||
|آغاز غنیسازی و قطعنامه ۱۷۳۷ | |آغاز غنیسازی و قطعنامه ۱۷۳۷ | ||
|اعلام اولین غنیسازی ۳٫۵ درصد در نطنز؛ صدور قطعنامه تحریمی شورای امنیت سازمان ملل. | |اعلام اولین غنیسازی ۳٫۵ درصد در نطنز؛ صدور قطعنامه تحریمی [[شورای امنیت سازمان ملل]]. | ||
|- | |- | ||
|۲۰۰۶م | |۲۰۰۶م | ||
|۱۳۸۵ش | |۱۳۸۵ش | ||
|نامه احمدینژاد به بوش | |نامه احمدینژاد به بوش | ||
|ارسال نامه ۱۸ صفحهای برای کاهش تنش؛ همزمان با تصویب قانون حمایت از مخالفان در کنگره. | |ارسال نامه ۱۸ صفحهای برای کاهش تنش؛ همزمان با تصویب قانون حمایت از مخالفان در کنگره آمریکا. | ||
|- | |- | ||
|۲۰۰۷م | |۲۰۰۷م | ||
| خط ۱۵۹: | خط ۱۵۹: | ||
|۱۳۸۸ش | |۱۳۸۸ش | ||
|تغییر رویکرد اوباما | |تغییر رویکرد اوباما | ||
|اعلام آمادگی دولت جدید آمریکا برای مذاکره و انجام نخستین گفتگوی دوجانبه در ژنو. | |اعلام آمادگی دولت جدید آمریکا برای مذاکره و انجام نخستین گفتگوی دوجانبه در [[ژنو]]. | ||
|- | |- | ||
|۲۰۰۹م | |۲۰۰۹م | ||
|۱۳۸۸ش | |۱۳۸۸ش | ||
|استاکسنت و فوردو | |استاکسنت و فوردو | ||
|افشای تأسیسات فوردو؛ حمله سایبری آمریکا به نطنز و اخلال در کار سانتریفیوژها. | |افشای تأسیسات فوردو؛ حمله سایبری آمریکا به نطنز و اخلال در کار [[سانتریفیوژ|سانتریفیوژها]]. | ||
|- | |- | ||
|۲۰۱۰م | |۲۰۱۰م | ||
| خط ۲۲۹: | خط ۲۲۹: | ||
|۱۳۹۸ش | |۱۳۹۸ش | ||
|گام نهایی و ترور سردار سلیمانی | |گام نهایی و ترور سردار سلیمانی | ||
|لغو تمامی محدودیتهای عملیاتی برجام توسط ایران پس از [[ترور قاسم سلیمانی]] فرمانده نیروی سپاه قدس توسط آمریکا. | |لغو تمامی محدودیتهای عملیاتی برجام توسط ایران پس از [[ترور قاسم سلیمانی]] فرمانده نیروی [[سپاه قدس]] توسط آمریکا. | ||
|- | |- | ||
|۲۰۲۰م | |۲۰۲۰م | ||
| خط ۲۴۹: | خط ۲۴۹: | ||
|اسفند ۱۴۰۳ش | |اسفند ۱۴۰۳ش | ||
|نامه ترامپ و پیشنهاد مذاکره ۶۰ روزه | |نامه ترامپ و پیشنهاد مذاکره ۶۰ روزه | ||
|[[دونالد ترامپ]] با ارسال نامهای به تهران، پیشنهاد مذاکرات جدید با مهلت ۶۰ روزه را مطرح کرد. مذاکرات غیررسمی در عمان و ایتالیا آغاز شد. ترامپ مدعی نزدیکی به توافق شد و به اسرائیل هشدار داد، اما تهران بر حق غنیسازی اصرار داشت.<ref>[https://fararu.com/fa/news/878457/ایران-آمریکا-فراز-فرود-یک-رابطه-ساله «ایران و آمریکا؛ فراز و فرود یک رابطه ۷۲ ساله» وبسایت فرارو.]</ref> | |[[دونالد ترامپ]] با ارسال نامهای به تهران، پیشنهاد مذاکرات جدید با مهلت ۶۰ روزه را مطرح کرد. مذاکرات غیررسمی در [[عمان]] و [[ایتالیا]] آغاز شد. ترامپ مدعی نزدیکی به توافق شد و به [[اسرائیل]] هشدار داد، اما تهران بر حق غنیسازی اصرار داشت.<ref>[https://fararu.com/fa/news/878457/ایران-آمریکا-فراز-فرود-یک-رابطه-ساله «ایران و آمریکا؛ فراز و فرود یک رابطه ۷۲ ساله» وبسایت فرارو.]</ref> | ||
|- | |- | ||
|۲۰۲۵م | |۲۰۲۵م | ||
|خرداد ۱۴۰۴ش | |خرداد ۱۴۰۴ش | ||
|جنگ ۱۲ روزه و توقف مذاکرات | |جنگ ۱۲ روزه و توقف مذاکرات | ||
|در حالی که طرفین آماده دور ششم مذاکرات بودند، حملات اسرائیل به ایران در ۲۳ خرداد ۱۴۰۴ش آغاز شد که منجر به توقف کامل فرایند دیپلماتیک و لغو موقت گفتوگوها شد. | |در حالی که طرفین آماده دور ششم مذاکرات بودند، حملات اسرائیل به ایران در [[۲۳ خرداد]] ۱۴۰۴ش آغاز شد که منجر به توقف کامل فرایند دیپلماتیک و لغو موقت گفتوگوها شد. | ||
|- | |- | ||
|۲۰۲۵م | |۲۰۲۵م | ||
|۱ تیر ۱۴۰۴ش | |۱ تیر ۱۴۰۴ش | ||
|آغاز حمله هوایی آمریکا به ایران | |آغاز حمله هوایی آمریکا به ایران | ||
|در بامداد یکشنبه، آمریکا با هدف قرار دادن تأسیسات هستهای کلیدی در | |در بامداد یکشنبه، آمریکا با هدف قرار دادن تأسیسات هستهای کلیدی در [[فردو]]، [[نطنز]] و [[اصفهان]]، موج جدیدی از درگیری را آغاز کرد. واشینگتن دلیل این حمله را دفاع از اسرائیل و نگرانیهای امنیتی عنوان کرد. | ||
|- | |- | ||
|۲۰۲۵م | |۲۰۲۵م | ||
|۲ تیر ۱۴۰۴ش | |۲ تیر ۱۴۰۴ش | ||
|حمله تلافیجویانه ایران به پایگاه آمریکا در قطر | |حمله تلافیجویانه ایران به پایگاه آمریکا در قطر | ||
|در پاسخ به حملات هوایی، ایران در غروب دوشنبه حملات موشکی/پهپادی را به پایگاه هوایی العدید در قطر (محل استقرار نیروهای آمریکایی) انجام داد. | |در پاسخ به حملات هوایی، ایران در غروب دوشنبه حملات موشکی/پهپادی را به [[پایگاه هوایی العدید]] در [[قطر]] (محل استقرار نیروهای آمریکایی) انجام داد. | ||
|- | |- | ||
|۲۰۲۶م | |۲۰۲۶م | ||
|۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش | |۱۷ بهمن ۱۴۰۴ش | ||
|ازسرگیری مذاکرات مسقط (پس از جنگ) | |ازسرگیری مذاکرات مسقط (پس از جنگ) | ||
|اولین دور مذاکرات غیرمستقیم پس از درگیریهای نظامی با میانجیگری عمان و ایتالیا برگزار شد. آمریکا بر غنیسازی صفر و موضوعات موشکی تأکید داشت، اما ایران غنیسازی صفر را خط قرمز خود اعلام کرد.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/768266-مذاکرات-ایران-آمریکا-در-مسقط-فعلا-به-پایان-رسید-عراقچی-برای-ادامه-گفتگوها-اتفاق-نظر-وجود-دارد-اما-پیام-حضور-فرمانده-سنتکام-در-مذاکرات-چه-بود «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وبسایت اقتصاد نیوز.]</ref> | |اولین دور مذاکرات غیرمستقیم پس از درگیریهای نظامی با میانجیگری عمان و ایتالیا برگزار شد. آمریکا بر غنیسازی صفر و موضوعات موشکی تأکید داشت، اما ایران [[غنیسازی صفر]] را خط قرمز خود اعلام کرد.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/بخش-اخبار-سیاسی-57/768266-مذاکرات-ایران-آمریکا-در-مسقط-فعلا-به-پایان-رسید-عراقچی-برای-ادامه-گفتگوها-اتفاق-نظر-وجود-دارد-اما-پیام-حضور-فرمانده-سنتکام-در-مذاکرات-چه-بود «مذاکرات ایران و آمریکا در مسقط فعلاً به پایان رسید | عراقچی: برای ادامه گفتگوها اتفاق نظر وجود دارد اما… | پیام حضور فرمانده سنتکام در مذاکرات چه بود؟»، وبسایت اقتصاد نیوز.]</ref> | ||
|- | |- | ||
|۲۰۲۶م | |۲۰۲۶م | ||
|۹ اسفند ۱۴۰۴ش | |۹ اسفند ۱۴۰۴ش | ||
|حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران | |حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران | ||
|صبح روز شنبه ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، آمریکا و اسرائیل در یک | |صبح روز شنبه [[۹ اسفند]] ۱۴۰۴ش، آمریکا و اسرائیل در یک اقدام مشترک، حملات جنگی را به ایران آغاز کردند. این حمله منجر به شهادت [[آیتالله خامنهای]] رهبر جمهوری اسلامی ایران و گسترش دیگریها شد.<ref>[https://www.ilna.ir/بخش-سیاسی-3/1757175-پاسخ-ایران-به-متجاوزان-حمله-دشمن-به-نقاطی-از-کشور-اعلام-روز-عزای-عمومی-در-پی-شهادت-رهبر-انقلاب-تشکیل-شورای-رهبری-به-زودی «پاسخ ایران به متجاوزان و حمله دشمن به نقاطی از کشور/ اعلام ۴۰ روز عزای عمومی در پی شهادت رهبر انقلاب/ تشکیل شورای رهبری به زودی»، خبرگزاری کار ایران.]</ref> | ||
|} | |} | ||
== زمینههای | == زمینههای منازعه ایران و آمریکا == | ||
بهباور تحلیلگران، ریشههای منازعه میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا را باید در لایههای عمیقتری از تضادهای هویتی، ارزشی و ژئوپلیتیکی جستجو کرد. از دیدگاه پژوهشگران، این تقابل تنها به اختلافات تاکتیکی یا دورهای محدود نمیشود، بلکه ریشه در ماهیت سلطهجویانهٔ آمریکا از یکسو و [[هویت اسلامی]]، استقلالطلبانه و عدالتمحور انقلاب اسلامی از سوی دیگر دارد.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، 1386ش، ص61-79.</ref> بر اساس این دیدگاه، اختلاف آمریکا و جمهوری اسلامی نه یک اختلاف تاکتیکی و موردی، بلکه اختلافی ذاتی است.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4225719-رهبر-انقلاب-اختلاف-جمهوری-اسلامی-آمریکا-ذاتی-است-نه-تاکتیکی «رهبر انقلاب: اختلاف جمهوری اسلامی و آمریکا، ذاتی است و نه تاکتیکی»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> | بهباور تحلیلگران، ریشههای منازعه میان جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا را باید در لایههای عمیقتری از تضادهای هویتی، ارزشی و ژئوپلیتیکی جستجو کرد. از دیدگاه پژوهشگران، این تقابل تنها به اختلافات تاکتیکی یا دورهای محدود نمیشود، بلکه ریشه در ماهیت سلطهجویانهٔ آمریکا از یکسو و [[هویت اسلامی]]، استقلالطلبانه و عدالتمحور انقلاب اسلامی از سوی دیگر دارد.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، 1386ش، ص61-79.</ref> بر اساس این دیدگاه، اختلاف آمریکا و جمهوری اسلامی نه یک اختلاف تاکتیکی و موردی، بلکه اختلافی ذاتی است.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/4225719-رهبر-انقلاب-اختلاف-جمهوری-اسلامی-آمریکا-ذاتی-است-نه-تاکتیکی «رهبر انقلاب: اختلاف جمهوری اسلامی و آمریکا، ذاتی است و نه تاکتیکی»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> | ||
=== زمینههای تاریخی === | === زمینههای تاریخی === | ||
کارشناسان مسائل بینالملل بر این باورند که سابقهٔ مداخلات آمریکا در ایران به [[دوره قاجار|دورهٔ قاجار]] و سپس کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش بازمیگردد،<ref>[https://nahad.tums.ac.ir/news/کودتای-۲۸-مرداد؛-درسی-تاریخی-برای-امروز-ایران «کودتای ۲۸ مرداد؛ درسی تاریخی برای امروز ایران»، وبسایت دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری.]</ref> اما نقطهٔ عطف این منازعه، پیروزی انقلاب اسلامی در ۱۳۵۷ش است. بهاعتقاد پژوهشگران، آمریکا پیش از انقلاب نیز با تحمیل قراردادهایی مانند [[کاپیتولاسیون]]، خوی سلطهجویانهٔ خود را آشکار ساخته بود. از نگاه آنان، انقلاب اسلامی ایران با شعار استقلالطلبی و | کارشناسان مسائل بینالملل بر این باورند که سابقهٔ مداخلات آمریکا در ایران به [[دوره قاجار|دورهٔ قاجار]] و سپس کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ش بازمیگردد،<ref>[https://nahad.tums.ac.ir/news/کودتای-۲۸-مرداد؛-درسی-تاریخی-برای-امروز-ایران «کودتای ۲۸ مرداد؛ درسی تاریخی برای امروز ایران»، وبسایت دفتر نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری.]</ref> اما نقطهٔ عطف این منازعه، پیروزی انقلاب اسلامی در ۱۳۵۷ش است. بهاعتقاد پژوهشگران، آمریکا پیش از انقلاب نیز با تحمیل قراردادهایی مانند [[کاپیتولاسیون]]، خوی سلطهجویانهٔ خود را آشکار ساخته بود. از نگاه آنان، انقلاب اسلامی ایران با شعار [[استقلالطلبی]] و [[استکبارستیزی]]، نظم مورد نظر آمریکا در منطقه خاورمیانه را به چالش کشید و این کشور را از جایگاه ژاندارم منطقه به عاملی مقاوم در برابر هژمونی آمریکا تبدیل کرد.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، 1386ش، ص61-79.</ref> | ||
=== زمینههای فرهنگی و ایدئولوژیک === | === زمینههای فرهنگی و ایدئولوژیک === | ||
از دیدگاه تحلیلگران، تضاد ارزشی میان دو کشور عمیقترین لایه منازعه را تشکیل میدهد. بر اساس این دیدگاه، آمریکا بهعنوان نماد نظام | از دیدگاه تحلیلگران، تضاد ارزشی میان دو کشور عمیقترین لایه منازعه را تشکیل میدهد. بر اساس این دیدگاه، آمریکا بهعنوان نماد نظام لیبرال-دموکراسی غربی و جمهوری اسلامی بهعنوان الگوی [[حکومت اسلامی]] مبتنی بر [[ولایت فقیه]]، دو پارادایم متضاد از ادارهٔ جامعه و جهانبینی را نمایندگی میکنند.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=61729 «منازعه تمدنی ما و آمریکا»، وبسایت دیگران.]</ref> پژوهشگران معتقدند که رهبران انقلاب اسلامی با الهام از آیات قرآن مبنی بر عدم رضایت [[یهود]] و [[نصارا]] از مسلمانان مگر با تبعیت از آیین آنان،<ref>سورهٔ بقره، آیهٔ ۱۲۰.</ref> ماهیت این دشمنی را ریشهای و هستیشناختی توصیف کردهاند. از این منظر، دشمنی آمریکا تا زمانی که آمریکا از روش استکبار و استعماری خود یا جمهوری اسلامی از هویت اسلامی و اصول انقلابی خود دست نکشد، پایدار خواهد ماند.<ref>[https://www.hawzahnews.com/news/1344007/چرا-دشمنی-آمریکا-با-جمهوری-اسلامی-ریشه-ای-و-اصولی-است «چرا دشمنی آمریکا با جمهوری اسلامی، ریشهای و اصولی است؟»، خبرگزاری رسمی حوزه.]</ref> | ||
=== زمینههای سیاسی و ژئوپلیتیک === | === زمینههای سیاسی و ژئوپلیتیک === | ||
به اعتقاد صاحبنظران، موقعیت ژئوپلیتیک ایران در منطقهٔ حساس [[خلیج فارس]] و [[خاورمیانه]]، همراه با منابع عظیم انرژی، آن را به کشوری راهبردی تبدیل کرده است.<ref>عباسی سمنانی، «موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در مناسبات قدرت منطقهای و جهان»، 1392ش، ص96.</ref> از نگاه آنان، آمریکا بهعنوان قدرتی با راهبردهای بلندمدت در منطقه، همواره به دنبال مهار ایران و جلوگیری از شکلگیری قدرت منطقهای مستقل بوده است. پژوهشگران فهرست بلندی از اقدامات خصمانهٔ آمریکا از جمله تحریک [[صدام حسین]] به [[جنگ عراق با ایران]]، سرنگونی هواپیمای مسافربری ایران توسط ناو آمریکایی وینسنس در [[۱۲ تیرماه]] ۱۳۶۷ش که به کشتهشدن ۲۹۰ سرنشین انجامید و ترور قاسم سلیمانی توسط نیروهای آمریکایی در [[۱۳ دیماه]] ۱۳۹۸ش را شواهدی بر عمق این دشمنی میدانند.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5610904/بازخوانی-جنایتهای-آمریکا-علیه-ملت-ایران-از-کودتای-۲۸-مرداد-تا-جنگ-تحمیلی-۱۲-روزه «بازخوانی جنایتهای آمریکا علیه ملت ایران؛ از کودتای ۲۸ مرداد تا جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: 7 آبان 1494ش.]</ref> بهباور آنها، آنچه آمریکا را در تقابل با ایران مصمم میسازد، | به اعتقاد صاحبنظران، موقعیت ژئوپلیتیک ایران در منطقهٔ حساس [[خلیج فارس]] و [[خاورمیانه]]، همراه با منابع عظیم انرژی، آن را به کشوری راهبردی تبدیل کرده است.<ref>عباسی سمنانی، «موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در مناسبات قدرت منطقهای و جهان»، 1392ش، ص96.</ref> از نگاه آنان، آمریکا بهعنوان قدرتی با راهبردهای بلندمدت در منطقه، همواره به دنبال مهار ایران و جلوگیری از شکلگیری قدرت منطقهای مستقل بوده است. پژوهشگران فهرست بلندی از اقدامات خصمانهٔ آمریکا از جمله تحریک [[صدام حسین]] به [[جنگ عراق با ایران]]، سرنگونی هواپیمای مسافربری ایران توسط ناو آمریکایی وینسنس در [[۱۲ تیر|۱۲ تیرماه]] ۱۳۶۷ش که به کشتهشدن ۲۹۰ سرنشین انجامید و ترور [[قاسم سلیمانی]] توسط نیروهای آمریکایی در [[۱۳ دی|۱۳ دیماه]] ۱۳۹۸ش را شواهدی بر عمق این دشمنی میدانند.<ref>[https://www.iribnews.ir/fa/news/5610904/بازخوانی-جنایتهای-آمریکا-علیه-ملت-ایران-از-کودتای-۲۸-مرداد-تا-جنگ-تحمیلی-۱۲-روزه «بازخوانی جنایتهای آمریکا علیه ملت ایران؛ از کودتای ۲۸ مرداد تا جنگ تحمیلی ۱۲ روزه»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: 7 آبان 1494ش.]</ref> بهباور آنها، آنچه آمریکا را در تقابل با ایران مصمم میسازد، نهتنها برنامه هستهای یا مسائل منطقهای، بلکه ماهیت مستقل و الهامبخش انقلاب اسلامی برای سایر ملتهای منطقه است.<ref>حبیبی، «ایران و آمریکا؛ تقابل راهبردی یا تاکتیکی»، 1386ش، ص61-79.</ref> | ||
== بازتاب مذاکرات ایران و آمریکا در جامعه == | == بازتاب مذاکرات ایران و آمریکا در جامعه == | ||
# '''بدبینها:''' این گروه مذاکرات را بازی سیاسی و بینتیجه میدانند و اعتماد خود را به هر دو سوی ماجرا از دست دادهاند. این نگرش | # '''بدبینها:''' این گروه مذاکرات را بازی سیاسی و بینتیجه میدانند و اعتماد خود را به هر دو سوی ماجرا از دست دادهاند. این نگرش میان طیفهای متنوع اجتماعی با هر سطح درآمد و تحصیلات دیده میشود. | ||
# '''موافقان جدی:''' این دسته گفتوگو را حیاتی میدانند، اخبار را پیگیری میکنند و خواهان مذاکره مستقیم هستند. آنها عمدتاً تحصیلکردگان امیدوار به اصلاحات در نظام حکمرانی را تشکیل میدهند. | # '''موافقان جدی:''' این دسته گفتوگو را حیاتی میدانند، اخبار را پیگیری میکنند و خواهان مذاکره مستقیم هستند. آنها عمدتاً تحصیلکردگان امیدوار به اصلاحات در نظام حکمرانی را تشکیل میدهند. | ||
# '''مخالفان مذاکره:''' شامل دو زیرگروه است؛ طرفداران نظام که دشمنی با آمریکا را باور دینی میدانند و مخالفان نظام که مذاکره را موجب تقویت جمهوری اسلامی میبینند. | # '''مخالفان مذاکره:''' شامل دو زیرگروه است؛ طرفداران نظام که دشمنی با آمریکا را باور دینی میدانند و مخالفان نظام که مذاکره را موجب تقویت جمهوری اسلامی میبینند. | ||
# '''خرسند از شکست نظام:''' این گروه مذاکره را نشانه شکست جمهوری اسلامی در برابر فشار آمریکا میدانند و از این رو پیگیر آن هستند. این طیف بیشتر طبقه متوسط آسیبدیده از سیاستهای داخلی را شامل میشود. | # '''خرسند از شکست نظام:''' این گروه مذاکره را نشانه شکست جمهوری اسلامی در برابر فشار آمریکا میدانند و از این رو پیگیر آن هستند. این طیف بیشتر طبقه متوسط آسیبدیده از سیاستهای داخلی را شامل میشود. | ||
# '''بیتفاوتها:''' این دسته مذاکرات را در اولویت خود نمیبینند و اخبار آن را دنبال نمیکنند. بیشتر آنان را جوانان طبقه متوسط به بالا تشکیل میدهند. | # '''بیتفاوتها:''' این دسته مذاکرات را در اولویت خود نمیبینند و اخبار آن را دنبال نمیکنند. بیشتر آنان را جوانان [[طبقه متوسط]] به بالا تشکیل میدهند. | ||
# '''منتقدان نگران:''' این گروه مذاکرات را جدی دنبال میکنند، اما موافق آن نیستند؛ زیرا معتقدند با وجود جمهوری اسلامی، نتیجهای جز بقای نظام با واگذاری امتیازات به آمریکا حاصل نخواهد شد.<ref>[https://isa.org.ir/یادداشت-ماه/7535-نگاهی-بر-بازتاب-مذاکرات-ایران-و-آمریکا-در-جامعه نظری، «نگاهی بر بازتاب مذاکرات ایران و آمریکا در جامعه»، وبسایت انجمن جامعهشناسی ایران.]</ref> | # '''منتقدان نگران:''' این گروه مذاکرات را جدی دنبال میکنند، اما موافق آن نیستند؛ زیرا معتقدند با وجود جمهوری اسلامی، نتیجهای جز بقای نظام با واگذاری امتیازات به آمریکا حاصل نخواهد شد.<ref>[https://isa.org.ir/یادداشت-ماه/7535-نگاهی-بر-بازتاب-مذاکرات-ایران-و-آمریکا-در-جامعه نظری، «نگاهی بر بازتاب مذاکرات ایران و آمریکا در جامعه»، وبسایت انجمن جامعهشناسی ایران.]</ref> | ||
# ''' | # '''کارشناسان اجتماعی:''' برخی از جامعهشناسان با اشاره به وضعیت بحرانی نظام اجتماعی ایران، [[باروری]] و [[رشد جمعیت]] را مهمترین شاخص [[حیات اجتماعی]] دانسته و هشدار میدهند که اختلال در آن بهمعنای اختلال در کل نظام است. در این دیدگاه، مذاکرات فرصتی حیاتی برای نجات این نظام است و حاکمیت باید حتی با پذیرش امتیازات ناگوار، به بهبود شرایط معیشتی مردم و جلوگیری از [[فروپاشی اجتماعی]] تن دهد.<ref>[https://akhbarsabzkeshavarzi.ir/بخش-یادداشت-ها-81/50670-sociological-analysis-of-iran-us-negotiations «تحلیل جامعهشناختی مذاکرات ایران و آمریکا: نظام اجتماعی در آستانه تحول»، پایگاه اطلاعرسانی مزرعه سبز.]</ref> | ||
# ''' | # '''آیتالله خامنهای:''' وی با استناد به تجربه تلخ برجام، مذاکره با آمریکا را بیتأثیر در رفع مشکلات و حتی موجب تحمیل مشکلات جدید میدانست. او تأکید داشت که آمریکا به هیچیک از تعهدات خود عمل نکرد و راهحل اصلی کشور در همت مسئولان متعهد و همراهی ملت متحد است. با وجود این، وی مانع مذاکرات هیچیک از دولتها نشده و بر اصول کلی تأکید کرده است.<ref>[https://www.irthink.com/تحلیل-استراتژی-مذاکرات-غیرمستقیم-ایر/ «تحلیل استراتژی مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا: فرصتها و چالشها در مسیر توافق بر پایه منافع ملی»، وبسایت اندیشکده روابط بینالملل.]</ref> | ||
== زمینههای تاریخی بیاعتمادی ایران به آمریکا | == زمینههای تاریخی بیاعتمادی ایران به آمریکا == | ||
پژوهشگران تاریخ معاصر و تحلیلگران سیاسی، ریشههای بدبینی ساختاری ایران به فرایند مذاکره با آمریکا را در اسناد و وقایع زیر جستجو میکنند: | پژوهشگران تاریخ معاصر و تحلیلگران سیاسی، ریشههای بدبینی ساختاری ایران به فرایند مذاکره با آمریکا را در اسناد و وقایع زیر جستجو میکنند: | ||
* '''استقرار ساختارهای مالی و نظامی وابسته:''' بر اساس اسناد مالی دورهٔ قاجار و [[پهلوی اول]]، تحلیلگران معتقدند حضور مستشارانی چون آرتور میلسپو، فراتر از اصلاحات اداری، با هدف ادغام نظام مالی ایران در بلوک غرب انجام شد. مدارک تاریخی نشان میدهد این حضور با امتیازاتی نظیر معافیتهای مالیاتی گسترده همراه بود که از دیدگاه ملیگرایان، زیربنای وابستگی اقتصادی ایران در قرن بیستم را بنا نهاد.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | * '''استقرار ساختارهای مالی و نظامی وابسته:''' بر اساس اسناد مالی [[دوره قاجار|دورهٔ قاجار]] و [[پهلوی اول]]، تحلیلگران معتقدند حضور مستشارانی چون آرتور میلسپو، فراتر از اصلاحات اداری، با هدف ادغام نظام مالی ایران در بلوک غرب انجام شد. مدارک تاریخی نشان میدهد این حضور با امتیازاتی نظیر معافیتهای مالیاتی گسترده همراه بود که از دیدگاه ملیگرایان، زیربنای وابستگی اقتصادی ایران در قرن بیستم را بنا نهاد.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | ||
* '''تعارضهای فرهنگی و مذهبی در اسناد دیپلماتیک:''' گزارشهای تاریخی حاکی از آن است که نخبگان مذهبی، فعالیتهای تبشیری پروتستانهای آمریکایی در ایران را نوعی نفوذ نرم قلمداد میکردند. اسناد موجود دربارهٔ تأسیس مدارس و کلیساها توسط گروههای آمریکایی، از سوی جامعهشناسان بهعنوان تلاشی برای تغییر بافت هویت مذهبی و کاهش قدرت بسیجکنندگی [[نهاد روحانیت شیعه]] تحلیل شده است.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | * '''تعارضهای فرهنگی و مذهبی در اسناد دیپلماتیک:''' گزارشهای تاریخی حاکی از آن است که نخبگان مذهبی، فعالیتهای تبشیری پروتستانهای آمریکایی در ایران را نوعی نفوذ نرم قلمداد میکردند. اسناد موجود دربارهٔ تأسیس مدارس و کلیساها توسط گروههای آمریکایی، از سوی جامعهشناسان بهعنوان تلاشی برای تغییر بافت هویت مذهبی و کاهش قدرت بسیجکنندگی [[نهاد روحانیت شیعه]] تحلیل شده است.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | ||
* '''بازگشت سلطه بر منابع در قالب کنسرسیوم:''' تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که [[قرارداد کنسرسیوم]] پس از کودتا، نقض صریح [[قانون ملیشدن صنعت نفت]] بود. اسناد این قرارداد نشان میدهد که ۴۰ درصد از سهم نفت ایران به شرکتهای آمریکایی واگذار شد؛ امری که در ادبیات سیاسی ایران بهعنوان سندی بر ترجیح منافع تجاری آمریکا بر حقوق قانونی ملتها ثبت شده است.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | * '''بازگشت سلطه بر منابع در قالب کنسرسیوم:''' تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که [[قرارداد کنسرسیوم]] پس از کودتا، نقض صریح [[قانون ملیشدن صنعت نفت]] بود. اسناد این قرارداد نشان میدهد که ۴۰ درصد از سهم نفت ایران به شرکتهای آمریکایی واگذار شد؛ امری که در ادبیات سیاسی ایران بهعنوان سندی بر ترجیح منافع تجاری آمریکا بر حقوق قانونی ملتها ثبت شده است.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | ||
* '''نقش مستشاری در هدایت نهادهای امنیتی | * '''نقش مستشاری در هدایت نهادهای امنیتی:''' مدارک موجود در بایگانیهای اطلاعاتی نشان میدهد که ساختار اولیه [[ساواک]] توسط کارشناسان [[سیا]] و [[موساد]] طراحی شده است. تحلیلگران سیاسی این همکاری را دلیلی بر مسئولیت مستقیم آمریکا در اقدامات سرکوبگرانه آن دوران میدانند و معتقدند [[واشینگتن]] برای حفظ ثبات ژاندارم منطقه، چشمان خود را بر [[نقض حقوق بشر]] در [[ایران]] بسته بود.<ref>[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | ||
* '''دکترینهای اصلاحی تحمیلی یا انقلاب سفید:''' پژوهشگران علوم سیاسی، برنامههای اصلاحی دههٔ ۴۰ش مانند [[اصلاحات ارضی]] را واکنشی به دکترین کِندی برای پیشگیری از انقلابهای سرخ میدانند. اسناد مکاتبات دیپلماتیک نشان میدهد این اصلاحات بدون انطباق با واقعیتهای بومی ایران و با فشار کاخ سفید اجرا شد که در نهایت به فروپاشی ساختارهای سنتی [[کشاورزی]] و [[مهاجرت]] گستردهٔ روستاییان انجامید.<ref name=":0">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | * '''دکترینهای اصلاحی تحمیلی یا انقلاب سفید:''' پژوهشگران علوم سیاسی، برنامههای اصلاحی دههٔ ۴۰ش مانند [[اصلاحات ارضی]] را واکنشی به دکترین کِندی برای پیشگیری از انقلابهای سرخ میدانند. اسناد مکاتبات دیپلماتیک نشان میدهد این اصلاحات بدون انطباق با واقعیتهای بومی ایران و با فشار [[کاخ سفید]] اجرا شد که در نهایت به فروپاشی ساختارهای سنتی [[کشاورزی]] و [[مهاجرت]] گستردهٔ روستاییان انجامید.<ref name=":0">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | ||
* '''نقض تمامیت ارضی در واقعهٔ طبس:''' از منظر [[حقوق بینالملل]]، [[عملیات پنجه عقاب]] در ۱۳۵۹ش نمونهای از نقض صریح [[منشور ملل متحد]] در احترام به حاکمیت کشورها است. اسناد این عملیات نظامی که در داخل خاک ایران انجام شد، برای دولتمردان ایرانی سندی است که نشان میدهد آمریکا در صورت لزوم، راهکارهای نظامی را بر تعهدات دیپلماتیک ترجیح میدهد.<ref name=":1">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | * '''نقض تمامیت ارضی در واقعهٔ طبس:''' از منظر [[حقوق بینالملل]]، [[عملیات پنجه عقاب]] در ۱۳۵۹ش نمونهای از نقض صریح [[منشور ملل متحد]] در احترام به حاکمیت کشورها است. اسناد این عملیات نظامی که در داخل خاک ایران انجام شد، برای دولتمردان ایرانی سندی است که نشان میدهد آمریکا در صورت لزوم، راهکارهای نظامی را بر تعهدات دیپلماتیک ترجیح میدهد.<ref name=":1">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | ||
* '''انحصارطلبی در فناوریهای راهبردی:''' در حوزهٔ معاصر، تحلیلگران به ممانعت آمریکا از فعالیتهای صلحآمیز هستهای ایران اشاره میکنند. با وجود گزارشهای متعدد [[آژانس بینالمللی انرژی اتمی]] مبنی بر عدم انحراف، فشارهای واشینگتن برای توقف این دانش از نظر نخبگان علمی ایران، نه یک نگرانی امنیتی، بلکه تلاشی برای حفظ انحصار تکنولوژیک و جلوگیری از دستیابی ایران به لبههای دانش نوین تلقی میشود.<ref name=":2">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | * '''انحصارطلبی در فناوریهای راهبردی:''' در حوزهٔ معاصر، تحلیلگران به ممانعت آمریکا از فعالیتهای صلحآمیز هستهای ایران اشاره میکنند. با وجود گزارشهای متعدد [[آژانس بینالمللی انرژی اتمی]] مبنی بر عدم انحراف، فشارهای واشینگتن برای توقف این دانش از نظر نخبگان علمی ایران، نه یک نگرانی امنیتی، بلکه تلاشی برای حفظ انحصار تکنولوژیک و جلوگیری از دستیابی ایران به لبههای دانش نوین تلقی میشود.<ref name=":2">[https://irdc.ir/files/fa/news/1397/2/19/8659_369.pdf «بدعهدی آمریکا»، 1395ش، ص11-12.]</ref> | ||
| خط ۳۵۰: | خط ۳۵۰: | ||
|سیاست فشار حداکثری | |سیاست فشار حداکثری | ||
|۲۰۱۸–۲۰۲۵م | |۲۰۱۸–۲۰۲۵م | ||
|احترام به حاکمیت ملی و تعهد به عدم استفاده از قوای قهریه (طبق منشور ملل متحد). | |احترام به [[حاکمیت ملی]] و تعهد به عدم استفاده از قوای قهریه (طبق منشور ملل متحد). | ||
|ترور مقامات رسمی (۲۰۲۰م)، اعمال تحریمهای دارویی و بانکی شدید و اقدامات نظامی علیه زیرساختهای هستهای (۲۰۲۵م)؛ نقض صریح حاکمیت سرزمینی.<ref>[https://farazeenergy.ir/46978/بدعهدیها-و-قراردادهای-ناتمام-آمریکا/ آوند، «بدعهدیها و قراردادهای ناتمام آمریکا در رابطه با ایران طی ۴۰ سال گذشته»، وبسایت فراز انرژی.]</ref> | |ترور مقامات رسمی (۲۰۲۰م)، اعمال تحریمهای دارویی و بانکی شدید و اقدامات نظامی علیه زیرساختهای هستهای (۲۰۲۵م)؛ نقض صریح حاکمیت سرزمینی.<ref>[https://farazeenergy.ir/46978/بدعهدیها-و-قراردادهای-ناتمام-آمریکا/ آوند، «بدعهدیها و قراردادهای ناتمام آمریکا در رابطه با ایران طی ۴۰ سال گذشته»، وبسایت فراز انرژی.]</ref> | ||
|} | |} | ||
== چالشها و موانع مذاکرات == | == چالشها و موانع مذاکرات == | ||
کارشناسان و تحلیلگران سیاسی، مهمترین چالشهای پیش روی مذاکرات ایران و آمریکا را در شش دسته | کارشناسان و تحلیلگران سیاسی، مهمترین چالشهای پیش روی مذاکرات ایران و آمریکا را در شش دسته طبقهبندی کردهاند: | ||
* '''تفاوت در رویکرد و اهداف مذاکره:''' آمریکا به دنبال پیروزی تبلیغاتی و تحمیل ارادهٔ خود است، در حالی که ایران خواهان توافقی عادلانه، متوازن و مبتنی بر احترام متقابل برای حفظ منافع ملی خود میباشد. | * '''تفاوت در رویکرد و اهداف مذاکره:''' آمریکا به دنبال پیروزی تبلیغاتی و تحمیل ارادهٔ خود است، در حالی که ایران خواهان توافقی عادلانه، متوازن و مبتنی بر احترام متقابل برای حفظ منافع ملی خود میباشد. | ||
* '''تقابل در نگاه به نظم جهانی:''' آمریکا در پی تضعیف چندجانبهگرایی و | * '''تقابل در نگاه به نظم جهانی:''' آمریکا در پی تضعیف چندجانبهگرایی و عقبراندن [[چین]] و [[روسیه]] است، اما ایران با همراهی شرکای خود، نظم چندجانبه را مسیری عادلانهتر برای مدیریت جهانی میداند. | ||
* '''مسئله مقاومت:''' آمریکا تضعیف [[گفتمان مقاومت]] در غرب آسیا را در دستور کار دارد، در حالی که ایران حمایت از مقاومت را بخشی از دکترین امنیتی و هویتی خود و حق ملتها میداند. | * '''مسئله مقاومت:''' آمریکا تضعیف [[گفتمان مقاومت]] در [[غرب آسیا]] را در دستور کار دارد، در حالی که ایران حمایت از مقاومت را بخشی از دکترین امنیتی و هویتی خود و حق ملتها میداند. | ||
* ''' | * '''رژیم صهیونیستی:''' حمایت همهجانبه [[آمریکا]] از [[رژیم صهیونیستی]] در تضاد با اصل ثابت سیاست خارجی ایران یعنی حمایت از آرمان [[فلسطین]] قرار دارد. نفوذ و نقش مخرب این رژیم در ساختار قدرت آمریکا نیز از موانع جدی است. | ||
* '''مداخلات بازیگران منطقهای و فرامنطقهای:''' بازیگران متعدد موافق و مخالف توافق، بهطور مستقیم و غیرمستقیم در روند مذاکرات مداخله میکنند. مدیریت این مداخلات برای جلوگیری از تکرار تجربههای گذشته که توافقات را برهم زده، ضروری است. | * '''مداخلات بازیگران منطقهای و فرامنطقهای:''' بازیگران متعدد موافق و مخالف توافق، بهطور مستقیم و غیرمستقیم در روند مذاکرات مداخله میکنند. مدیریت این مداخلات برای جلوگیری از تکرار تجربههای گذشته که توافقات را برهم زده، ضروری است. | ||
* '''بیاعتمادی عمیق ایران به آمریکا:''' سابقهٔ نامطلوب آمریکا در پایبندی به تعهدات، استفاده از عملیات روانی و اعمال فشار همزمان با مذاکره، بیاعتمادی عمیقی در ایران ایجاد کرده که تغییر این رویکرد برای دستیابی به توافقی پایدار الزامی است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/19/3511941?ref=shahrekhabar «مذاکرات ایران و آمریکا؛ رویکردها و چالشهای پیشِرو»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | * '''بیاعتمادی عمیق ایران به آمریکا:''' سابقهٔ نامطلوب آمریکا در پایبندی به تعهدات، استفاده از عملیات روانی و اعمال فشار همزمان با مذاکره، بیاعتمادی عمیقی در ایران ایجاد کرده که تغییر این رویکرد برای دستیابی به توافقی پایدار الزامی است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/11/19/3511941?ref=shahrekhabar «مذاکرات ایران و آمریکا؛ رویکردها و چالشهای پیشِرو»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
