بدون خلاصۀ ویرایش |
ایجاد لینک داخلی |
||
| خط ۱: | خط ۱: | ||
'''<big>دیوارنگاری</big>'''؛ ترسیم روی دیوار در فضاهای شهری. | '''<big>دیوارنگاری</big>'''؛ ترسیم روی دیوار در فضاهای شهری. | ||
دیوارنگاری هنر ترسیم بر سطوح عمودی است که کارکردهای تبلیغاتی و سیاسی، هویتبخشی و زیباسازی شهری دارد. این هنر در فصل مشترک | دیوارنگاری هنر ترسیم بر سطوح عمودی است که کارکردهای تبلیغاتی و سیاسی، هویتبخشی و [[زیباسازی شهری]] دارد. این [[هنر]] در فصل مشترک [[معماری]]، [[رسانه]] و [[هنرهای تجسمی]] قرار دارد. امروزه [[دیوارنگاری]] به دو شاخۀ اصلیِ رسمی و حاکمیتی با هدف ترویج ارزشهای ملی و غیررسمی یا گرافیتی با ماهیت اعتراضی و [[فرهنگ عامه]] تقسیم میشود که هر یک بهصورت متفاوت بر زیستجهان شهروندان اثر میگذارند. هدف از این هنر، علاوه بر زیباشناسی و تلطیف سیمای شهر، انتقال مفاهیم هویتی، ملی و آموزشی به عموم شهروندان است. | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
دیوارنگاری (Graffiti) واژهای مرکب در ادبیات هنر معاصر است که بر فرآیند ترسیم یا نگارش تصویر و خط بر سطوح عمودی دلالت دارد. دیوارنگاری با | دیوارنگاری (به انگلیسی: Graffiti) واژهای مرکب در ادبیات هنر معاصر است که بر فرآیند ترسیم یا نگارش تصویر و خط بر سطوح عمودی دلالت دارد. دیوارنگاری با [[نقاشی دیواری]] و [[دیوارنگاره]] مترادف، اما از نظر بار معنایی متفاوت است. در زبان تخصصی هنر، دیوارنگاری بیشتر به انجام کار و مراحل اجرایی اشاره دارد؛ اما نقاشی دیواری واژهای جامع است که هم به روشِ کار گفته میشود و هم به تصویری که روی دیوار نقش بسته یا نصب شده است؛ ديوارنگاره نیز تنها بر خود اثر ديواری دلالت میکند.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120507095924-8059-42.pdf علوینژاد، «بررسي مفهوم ديوارنگاري در منابع هنر اسلامی»، 1387ش، ص18-20.]</ref> این هنر بهمثابه رسانهای فراگیر، پیوندی مستقیم میان اندیشۀ هنرمند و ادراک مخاطب برقرار میکند و برخلاف هنرهای گالریمحور، بهدلیل ساختار عمومیتیافتهاش در لایههای مختلف جامعه نفوذ کرده و به ابزاری برای بازتولید روابط اجتماعی در شهر تبدیل شده است.<ref>[https://jih-tabriziau.ir/article-1-41-fa.pdf زنگی و احمدی، «بررسي كاركردهاي هويتبخش هنر شهري ديوارنگاري در شهر ايراني اسلامي»، 1395ش، ص44-43.]</ref> | ||
== تاریخچه == | == تاریخچه == | ||
قدمت دیوارنگاری به دوران غارنشینی انسان بازمیگردد؛ قدیمیترین دیوارنگارهها در غارهای شووه فرانسه کشف شده است که به سی هزار سال پیش از میلاد بازمیگردد.<ref>[https://muralform.com/educational/the-history-of-murals/ .The History of Murals", muralform website"]</ref> تمدنهای [[تمدن باستانی مصر|مصر]]، [[تمدن باستانی یونان|یونان]] و [[تمدن باستانی روم|روم]] این هنر را ارتقا دادند؛ مصریها و رومیها روایتهای اساطیری و تاریخی را بر دیوارهای مقبرهها ایجاد کردند. این دوران با نام [[عصر پارینهسنگی پسین]] شناخته میشود.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> در [[قرون وسطی]]، نقاشی روی گچ خشک رایج بود که دیوارنگاریهای کرالا از این نوع هستند.<ref>[https://muralform.com/educational/the-history-of-murals/ .The History of Murals", muralform website"]</ref> در بیزانس و دوران رنسانسِ رومانسک، این هنر در معماری مذهبی و کلیساها، رونق گرفت. همزمان در [[قاره آسیا|آسیا]]، دیوارنگاری از [[سلسله هان|سلسلۀ هان]] در [[چین]] تا [[پادشاهی گوگوریو]] در [[شبهجزیره کره|کره]] و [[تمدن باستانی هند|تمدنهای هند]] و [[تایلند]] برای تکریم حاکمان و ثبت فرهنگ بومی بهکار گرفته شد. در عصر مدرن، هویت دیوارنگاری با سیاست و مسائل اجتماعی گره خورد.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> از دهۀ ۱۹۲۰م در [[مکزیک]]، این هنر برای پیشبرد [[افکار عمومی]] و گسترش ایدههای وحدتبخش اجتماعی و سیاسی به کار گرفته شد.<ref>[https://artincontext.org/what-is-a-mural/ Meyer, "What Is a Mural? – Understanding the Importance of Mural Art", artincontext website.]</ref> در دهۀ ۱۹۳۰م دولت [[آمریکا]] از طریق پروژههای فدرال، هزاران دیوارنگاره را بهعنوان نمادهای محلی و ابزاری برای اشتغالزایی هنرمندان در نظر گرفت.<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> دیوارنگارهها همچنین یکی از شاخصترین ویژگیهای [[ایرلند شمالی]] هستند که تفاوتهای سیاسی و مذهبی معاصر و تاریخی این منطقه را به نمایش میگذارند. از دهۀ ۱۹۷۰م تاکنون، حدود دوهزار دیوارنگاره در این کشور با موضوعاتی نظیر [[مبارزه با نژادپرستی]] و [[حفاظت از محیطزیست]] ایجاد شده است. [[دیوار برلین]] نیز مکان دیگری برای دیوارنگارههای سیاسی بود که بین سالهای ۱۹۶۱م تا ۱۹۸۹م روی آن آثاری اجرا شد.<ref>[https://artincontext.org/what-is-a-mural/ Meyer, "What Is a Mural? – Understanding the Importance of Mural Art", artincontext website.]</ref> امروزه این هنر به یک رسانۀ اعتراضی و هویتی تبدیل شده است؛ ارجمله دیوارنگارههای مربوط به واکنشهای جهانی به جنبشهای عدالتخواهانه مانند [[جورج فلوید]].<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/mural-art .Mural (art)", ebsco website"]</ref> | |||
=== تاریخچه دیوارنگاری در ایران === | |||
* '''دوران باستان'''؛ در [[ایران]]، پیشینۀ این هنر به هزارۀ هشتم پیش از میلاد و [[عصر نوسنگی]] میرسد. بارزترین نمونههای این دوران، صخرهنگارههای منطقۀ [[کوهدشت]] در استان [[لرستان]] هستند که با رنگهای قرمز اخرایی، زرد و سیاه، صحنههایی از نبرد و شکار را به تصویر کشیدهاند.<ref>[https://pouyaandish.com/wall-painting/ «نقاشی دیواری یا دیوارنگاری چیست و چه نکاتی را باید رعایت کنیم»، وبسایت پویااندیش.]</ref> | |||
* '''دوران صفوی'''؛ در [[دوران صفوی]] سبک و مضامین هنری دیوارنگاری در معماریِ کاخهای صفوی بهکار گرفته شد که شامل نقشهای انتزاعی تا روایتهای داستانی رزم و بزم بود. در این دوره علاوه بر کاخها، دیوارنگاری به فضای خصوصی و خانههای طبقۀ مرفه نیز راه یافت.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> | |||
* '''دوران قاجار'''؛ در [[دوره قاجار]]، [[نقاشی دیواری]] با ورود تکنیک رنگوروغن علاوه بر تزیین [[بقاع متبرکه]]، در قالب [[نقاشی قهوهخانهای]] تجلی یافت و دیوارنگاری با باورهای دینی و ملی پیوند ایجاد کرد. این سبک روایی همزمان با [[جنبش مشروطه]] به اوج محبوبیت رسید و اعتقادات مذهبی و فرهنگ مردمی را بازتاب میداد.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> | |||
* '''دوران پهلوی'''؛ در [[دوره پهلوی اول]] برای نخستین بار در [[تاریخ ایران]]، در دیوارهای مرکزی شهر [[تهران]] نقاشیهای تبلیغاتی با هدف ترویج کالاهای لوکس به نمایش در آمدند. حکومت از یکسو به احیای نقوش باستانی و نقشبرجستهها در فضاهای شهری مانند [[میدان توپخانه]] پرداخت و از سوی دیگر، هنرمندان را به بهرهگیری از تکنیکهای روز در فضاهای داخلی وزارتخانهها تشویق کرد. در [[دوران پهلوی دوم]]، همزمان با بحرانهای ناشی از [[جنگ جهانی دوم|جنگ جهانی]] و فعالیت احزاب، دیوارها به رسانهای برای شعارنویسی و مبارزات سیاسی علیه نظام حاکم تبدیل شدند. در دهۀ ۴۰ش، هنرمندان با نگاهی مدرن به دیوارنگاری روی آورند.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> | |||
* '''دوران انقلاب'''؛ پس از پیروزی [[انقلاب اسلامی ایران]] دیوارنگاری در نمای عمومی شهر تهران بهسرعت گسترش یافت.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> در این دوران، دیوارنگاری در تعامل با اهداف انقلاب قرار گرفت و هنرمندان بیش از تکنیک، بر مضامین ارزشی، انقلابی و مذهبی تمرکز داشتند.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> آثار دیواری در آغاز انقلاب بهصورت خودجوش و براساس نیازهای جامعه توسط مردم و هنرمندان مردمی پدید آمد. در این دوره، سفارشدهنده، مجری و مخاطب اثر تا حد زیادی یکی بود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> | |||
* '''دوران دفاع مقدس'''؛ با آغاز [[جنگ ایران و عراق|جنگ]]، دیوارنگاری به ابزاری برای ترویج [[فرهنگ شهادتطلبی]] تبدیل شد. این فعالیتها توسط هنرمندان آکادمیک که بهدنبال زبانی متناسب با مفاهیم جنگ بودند و یا توسط نقاشان غیرحرفهای و خودجوش، صورت میگرفت. سبک این آثار میان واقعگرایی و نمادگرایی در نوسان بود و نهادهایی چون [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]] و [[سازمان تبلیغات اسلامی]] حامیان اصلی آن بودند.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> تا پایان [[جنگ ایران و عراق|جنگ تحمیلی]]، دیوارنگاری اغلب با مضامین سیاسی و اجتماعی ادامه یافت و همچنان بهشکلی خودجوش هدایت میشد.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> | |||
'''دوران باستان'''؛ در | * '''دوران پس از جنگ'''؛ پس از جنگ، با تغییر شرایط کشور و ضرورتهای اجتماعی، دیوارنگاری مردمی متوقف و این حوزه زیر نظر نهادهای دولتی قرار گرفت<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> و سازمانهایی مانند زیباسازی شهرداری و [[بنیاد شهید و امور ایثارگران]]، متولی آن شدند. سه رویکرد اصلی این دوره عبارت بود از منظرهنگاری با هدف زیباسازی، تصاویر شهدا به سبک پوستر و همراه با نمادهای لاله و پلاک و دیوارنویسی شامل پیامهای مذهبی.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> | ||
* '''از سال 1375 تا 1390'''؛ با تشکیل [[شورای تخصصی نقاشی دیواری]]، تلاش شد تا میان ابلاغ پیام و زیباشناسی بصری تعادل ایجاد شود. رویکردها به چهار بخش فرهنگی، اجتماعی، ملی-مذهبی و بهینهسازی بصری تقسیم شدند. با این حال، از نظر کارشناسان با وجود این ساختارمندی، همچنان چالشهایی چون سفارشی بودنِ صرف، ضعف در خلاقیت مستقل و اتخاذ سیاستهای گاه نادرست مانع از تبدیلشدن این هنر به ابزاری کاملاً موفق در ارتقای فرهنگ و سلیقۀ بصری جامعه شده بود.<ref>[https://cdn.sharghdaily.com/servev2/Lh2DLl5w9Bs7/i1kub06DEUw,/14.pdf مرادی، «از تاریخ دیوارنگاری تا دیوارنگاری تاریخی»، 1389ش، ص1.]</ref> | |||
'''دوران صفوی'''؛ در دوران صفوی سبک و مضامین هنری دیوارنگاری | * '''از دهۀ 1390 تا امروز'''؛ امروزه [[سازمان زیباسازی شهر تهران]] بهعنوان متولی اصلی هنرهای محیطی، نقشی محوری در سیاستگذاری و اجرای دیوارنگارههای شهری ایفا میکند. رویکرد اجرایی این سازمان در سالهای اخیر، بر پایۀ مشارکت جمعی و شناسایی استعدادها استوار بوده است؛ بهطوری که از طریق فراخوانهای عمومی، بستری برای تجمیع ایدههای هنرمندان فراهم آورده تا برترین طرحها انتخاب شود. در سالهای اخیر، سازمان زیباسازی بیش از 231 پروژه در سال را دیوارنگاری کرده است.<ref>[https://www.agaah.ir/news/16293/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C «دیوارنگاری در ایران؛ از نقشبرجستههای باستانی تا رسانه شهری»، آگاهنیوز.]</ref> | ||
'''دوران قاجار'''؛ در | |||
'''دوران پهلوی'''؛ | |||
'''دوران انقلاب'''؛ دیوارنگاری در نمای عمومی شهر تهران | |||
'''دوران دفاع مقدس'''؛ با آغاز | |||
'''دوران پس از جنگ'''؛ پس از جنگ، با تغییر شرایط کشور و ضرورتهای اجتماعی، دیوارنگاری مردمی متوقف و این حوزه زیر نظر نهادهای دولتی قرار گرفت<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20120329164555-5107-18.pdf کفشچیان مقدم و دیگران، «ارزیابی دیوارنگاری معاصر تهران از دیدگاه مخاطب»، 1389ش، ص64.]</ref> و سازمانهایی مانند زیباسازی شهرداری و بنیاد شهید و امور | |||
'''از سال 1375 تا 1390'''؛ با تشکیل شورای تخصصی نقاشی | |||
'''از دهۀ 1390 تا امروز'''؛ امروزه سازمان زیباسازی شهر تهران بهعنوان متولی اصلی هنرهای محیطی، نقشی محوری در سیاستگذاری و اجرای دیوارنگارههای شهری ایفا میکند. رویکرد اجرایی این سازمان در سالهای اخیر، بر پایۀ مشارکت جمعی و شناسایی استعدادها استوار بوده است؛ بهطوری که از طریق فراخوانهای عمومی، بستری برای تجمیع ایدههای هنرمندان فراهم آورده تا برترین طرحها انتخاب شود. در سالهای اخیر، سازمان زیباسازی بیش از 231 پروژه در سال را دیوارنگاری کرده است.<ref>[https://www.agaah.ir/news/16293/%D8%AF%DB%8C%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A8%D8%B1%D8%AC%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%B1%DB%8C «دیوارنگاری در ایران؛ از نقشبرجستههای باستانی تا رسانه شهری»، آگاهنیوز.]</ref> | |||
== دیوارنگاری غیررسمی یا گرافیتی == | == دیوارنگاری غیررسمی یا گرافیتی == | ||
