شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جزبدون خلاصۀ ویرایش |
شریف عظیمی (بحث | مشارکتها) جز ←خجالت و حیا |
||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
خجالت، احساس ناخوشایند و خودآگاهانه در موقعیتی از تعاملات اجتماعی است که از توجه دیگران به عملکرد، ظاهر یا نقاط ضعف فرد نشأت میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد توانایی های شخصی خود ارتباط دارد.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت رازچهار فصل.]</ref> این احساس بیشتر برای فردی پیش میآید که قواعد پذیرفتهشدۀ اجتماعی را در سبک زندگی خود، رعایتنکرده و بدینجهت، تصور میکند که ناظران واقعی یاخیالی او را منفی، ارزیابی کردهاند و تصویر بدی از وی در جمع نشانداده شده است.<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551.html محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت ازبرند مصرفکننده»، ش4، 1400ش، ص913-914؛] [https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.]</ref> | خجالت، احساس ناخوشایند و خودآگاهانه در موقعیتی از تعاملات اجتماعی است که از توجه دیگران به عملکرد، ظاهر یا نقاط ضعف فرد نشأت میگیرد و با ترس از نظرات منفی دیگران و تردید در مورد توانایی های شخصی خود ارتباط دارد.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت رازچهار فصل.]</ref> این احساس بیشتر برای فردی پیش میآید که قواعد پذیرفتهشدۀ اجتماعی را در سبک زندگی خود، رعایتنکرده و بدینجهت، تصور میکند که ناظران واقعی یاخیالی او را منفی، ارزیابی کردهاند و تصویر بدی از وی در جمع نشانداده شده است.<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551.html محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر برخجالت ازبرند مصرفکننده»، ش4، 1400ش، ص913-914؛] [https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.]</ref> | ||
خجول بودن، ویژگی شخصیتی مرتبط با احساس خجالت و [[اضطراب]] در مواجهه با موقعیتها یا افراد جدید است که بهدو صورت موقت و مزمن بروز میکند. هرگاه بروز این ویژگی، بهصورت ثابت و مزمن باشد، بهعنوان یک [[اختلال اجتماعی]] شناخته میشود.<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | خجول بودن، ویژگی شخصیتی مرتبط با احساس خجالت و [[اضطراب]] در مواجهه با موقعیتها یا افراد جدید است که بهدو صورت موقت و مزمن بروز میکند. هرگاه بروز این ویژگی، بهصورت ثابت و مزمن باشد، بهعنوان یک [[اختلال اجتماعی]] شناخته میشود.<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، علی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
== خجالت و مفاهیم مشابه == | === خجالت و مفاهیم مشابه === | ||
خجالت، حیا، شرم و کمرویی بهرغم آنکه در سبک زندگی اجتماعی، هممعنا بوده و بهمفهوم یکسان بهکار میروند؛<ref>دهخدا، لغتنامهٔ دهخدا، ج9، 1377ش، ص14237؛ معین، فرهنگ فارسی یکجلدی، 1380ش، ص617.</ref> اما باهم تفاوت دارند: | خجالت، حیا، شرم و کمرویی بهرغم آنکه در سبک زندگی اجتماعی، هممعنا بوده و بهمفهوم یکسان بهکار میروند؛<ref>دهخدا، لغتنامهٔ دهخدا، ج9، 1377ش، ص14237؛ معین، فرهنگ فارسی یکجلدی، 1380ش، ص617.</ref> اما باهم تفاوت دارند: | ||
=== خجالت و حیا === | ==== خجالت و حیا ==== | ||
# از جهت منشأ: ریشۀ خجالت، امور نفسانی و قضاوت دیگران و ریشۀ حیا، امور ایمانی و ملاحظات اخلاقی در سبک زندگی است | # از جهت منشأ: ریشۀ خجالت، امور نفسانی و قضاوت دیگران و ریشۀ حیا، امور ایمانی و ملاحظات اخلاقی در سبک زندگی است.<ref>بانکیپورفرد، حیا، 1389ش، ص15؛ [https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کم رویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر؛] مطهری، خانواده و اخلاق جنسی، 1401ش، ص74.</ref> | ||
# قلمرو: خجالت، شامل امور مذموم و غیر مذموم میشود؛ اما حیا تنها به رفتار مذموم و ناشایست اختصاص دارد.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%8A%D9%86/12627 «حیا و خجالت دردین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛] [https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر؛] [https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.] </ref> | |||
# قلمرو: خجالت، | # زمان بروز: خجالت، شرمندگی پساز ارتکاب عمل است؛<ref>پسندیده، پژوهشی در فرهنگ حیا، 1385ش، ص87.</ref> اما حیا هم شرم پیشاز عمل و هم شرم پساز عمل را شامل میشود.<ref>[https://shamela.ws/book/1736/212#p1 العسکری، معجمالفروق اللغویه، قم، 1412ق، ص213؛] [http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، بهار 1400ش، ص127.]</ref> | ||
# زمان بروز: خجالت، شرمندگی پساز ارتکاب عمل | # اثر ظاهری: خجالت، آثار ظاهری دارد؛ اما حیای قبل از عمل، حالتی مربوط بهروح انسان است.<ref>بانکیپور فرد، حیا، ۱۳۸۹ش، ص15؛ [http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی ده آبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، ش3، بهار 1400ش، ص127.]</ref> | ||
# اثر ظاهری: خجالت، | # ارزش: خجالت، حالتی منفعل و منفی ناشی از ضعف نفس است؛ اما حیا حالتی فعال و مثبت و نشانۀ کرامت، شرافت و تسلط انسان بر قوای خود است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%D9%88-%D8%B9%D8%B1%D9%81%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%89-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D8%B5%D8%A8%D8%A7%D8%AD-%DB%8C%D8%B2%D8%AF%DB%8C «اخلاق و عرفان اسلامى از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علومانسانی؛] [https://www.porseman.com/article/%D8%AD%D9%8A%D8%A7-%D9%88-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%8A%D9%86/12627 «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛] [https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی + حدیث»، وبسایت شهر خبر.]</ref> | ||
# ارزش: خجالت، حالتی منفعل و منفی ناشی از ضعف نفس | # کیفیت: خجالت، غیر اردای؛ اما حیا اختیاری است.<ref>بانکیپور فرد، حیا، ۱۳۸۹ش، ص15.</ref> | ||
# کیفیت: خجالت، | |||
=== خجالت و شرم === | ==== خجالت و شرم ==== | ||
# شدت: شرم، احساس عمیق درونی؛ اما خجالت و خجل، احساس گذرا و ناگهانی است.<ref>[https://ravanhami.com/%D8%A2%DB%8C%D8%A7-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA-%D9%86%D8%B9%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%DB%8C%D8%A7-%D9%85%D8%B5%DB%8C%D8%A8%D8%AA%D8%9F/ بهرامیزاده، «آیا خجالت، نعمتاست یا مصیبت؟» وبسایت روانحامی.]</ref> | |||
# محیط: احساس شرم در تنهایی؛ اما احساس خجالت در یکموقعیت اجتماعی پیدا میشود.<ref>[https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.]</ref> | |||
# عامل: احساس شرم معمولا در اثر رعایت نکردن هنجارهای اخلاقی؛ اما احساس خجالت در اثر خود ارزیابی منفی یا ارتکاب خطای اجتماعی بروز میکند.<ref>[https://hamrahetam.com/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AE%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%AA/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی؛] [https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهار فصل.]</ref> | |||
# گستردگی: شرم دو وجه مثبت و منفی دارد؛<ref>[http://akhlagh.saminatech.ir/Article/18313/FullText حاجی دهآبادی و کریمی، «شرم و پیشگیری از جرم از منظر دانش جرمشناسی و اخلاق اسلامی»، ش3، 1400ش، ص129]</ref> اما خجالت تنها وجه منفی شرم را شامل میشود.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری، «حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.]</ref> | |||
# زمان: شرم هم قبل و هم بعد از یکعمل شرمآور؛ اما خجالت تنها بعد از عمل ناشایست پدید میآید.<ref>[https://www.noormags.ir/view/ar/articlepage/1294209/%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%B1%D9%85 غلامی، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، ش10، 1387ش، ص61.]</ref> | |||
# ناظر: عامل بروز شرم، میتواند بیرونی یا درونی باشد؛ اما عامل خجالت، تنها بیرونی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/ar/articlepage/1294209/%D8%B4%D8%B1%D9%85-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%DA%AF%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%AC%D8%B1%D9%85 غلامی، «شرم و پیشگیری از تکرار جرم»، ش10، 1387ش، ص61.]</ref> | |||
==== خجالت و کمرویی ==== | |||
# ریشه: خجالت، ممکن است اکتسابی باشد؛ اماکمرویی یکخصلت ذاتی است.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.]</ref> | |||
# اثر: خجالت، مانع حضور و نیز موفقیت اجتماعی او میشود؛ اما كمرویی، مانع کسب موفقیت نیست.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.]</ref> | |||
# حالات فردی: افراد خجالتی، اعتماد بهنفس پایین دارند، در حالیکه افراد کمرو، دارای اعتماد بهنفس بالا و قابل اعتماد تر، متفكر تر و قادر به تحلیل امور مختلف هستند.<ref>[https://radiofarhang.ir/NewsDetails/?m=060001&n=1308972 نظری،«حیا، شرم، خجالت»، وبسایت رادیو فرهنگ.]</ref> | |||
=== خجالت و کمرویی === | |||
# ریشه: خجالت، ممکن است اکتسابی | |||
# اثر: خجالت، | |||
# حالات فردی: افراد خجالتی، اعتماد بهنفس پایین دارند، در حالیکه افراد کمرو، دارای اعتماد بهنفس بالا و قابل اعتماد تر، متفكر تر و قادر به تحلیل امور مختلف هستند | |||
== نشانه های خجالت == | == نشانه های خجالت == | ||
