حشد الشعبی: تفاوت میان نسخه‌ها

== تاریخچه حشدالشعبی ==

برخی بر این باروند که تاسیس حشدالشعبی پس از صدور فرمان مرجعیت مذهبی عراق، آیت‌الله سیستانی، در خصوص جهاد با تروریسم داعش در عراق در سال 1393ش، و پس از درخواست رسمی دولت عراق از ایران صورت گرفت.<ref>ژیلا احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، 1397ش.</ref> اما گروه‌های مقاومت عراق چهار دوره را پشت سر گذاشته که سه مرحله مقابله با رژیم بعث (پیش از 2003م)، مقابله با اشغال‌گری آمریکا (تا سال 2011م) و مقابله با تکفیری‌ها در سوریه (از ژانویه 2013م) پیش از صدور فتوا و مقابله با تکفیری‌ها در عراق (از ژوئن 2014م)، پس از آن بوده است.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، ص51، 1402ش.</ref>

سپاه بدر در زمان حزب بعث برای مقابله با رژیم صدام شکل گرفت. جیش‌المهدی بازوی نظامی جریان صدر، پس از اشغال عراق توسط آمریکا، علیه اشغال‌گری فعالیت می کرد. و پس از انحلال آن اعضای آن در قالب تیپ یوم الموعود و سرایا السلام، قبل از حضور داعش ادامه فعالیت ‌می‌دادند.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، ص50، 1402ش. </ref> برخی از گروه‌های تشکیل دهنده حشد الشعبی نیز در دوران رژیم بعث در ایران سکونت داشتند.<ref>ژیلا احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، وبسایت مرکز بین‌المللی مطالعات صلح، 13 شهریور 1397ش.</ref>

دور روز بعد از فتوای جهاد توسط آیت‌الله سیستانی، مشاور امنیت ملی عراق از تشکیل «مدیریت حشدالشعبی» برای سازماندهی انبوهی از نیروهای داوطلب که ذیل اختیارات نخست وزیر فعالیت خواهند کرد، خبر  داد.<ref>امیرحامد آزاد، «الگوی مطلوب در عراق حشدالشعبی و آسیب‌پذیری‌های آن»، ص94، 1394ش.</ref> دولت عراق در سال 2014م، به دلیل ضعف ارتش عراق در مهار داعش، دستور سازماندهی و تامین سلاح و ادوات نیروهای داوطلب برای حفظ امنیت عراق را صادر کرد.<ref>امیرحامد آزاد، «الگوی تشکیل و تحدید حشد الشعبی در عراق»، ص8، 1399ش.</ref> نقش سردار سلیمانی در تبدیل کردن این فتوا به یک نیروی توانمند، جدی بود.<ref>علی آقایی‌میبدی، «برریس تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، ص115، 1403ش.</ref>

پس از افول داعش در عراق، آمریکا تلاش زیادی کرد که نفوذ حشدالشعبی را کاهش دهد اما حاج قاسم عراقی‌ها را در پارلمان بسیج کرد تا حشدالشعبی را به‌عنوان یک نیروی نظامی رسمی به‌عنوان بخشی از نیروهای مسلح کشور عراق پذیرفته شد.<ref>علی آقایی‌میبدی، «برریس تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، ص116، 1403ش.</ref> با وجود فشارهای زیاد، حشدالشعبی با قانونی که در نوامبر 2016م، تصویب شد، به جایگاه قانونی رسید و از حقوق معادل پلیس یا ارتش برخوردار شد.<ref>علی آقایی میبدی، «برریس تحولات سیاسی و نظامی محور مقاومت قبل و بعد از شهادت سردار سلیمانی»، ص120، پاییز 1403ش.</ref>

منافع راهبردی بلند مدت مثل حفاظت از اسلام شیعی، اماکن مقدس، دفاع از ملت عراق فارغ از قومیت و نژاد و مقاومت در برابر نفوذ ایالات متحده، از جمله باورها و اهداف مهم حشدالشعبی است که به ایدئولوژی شیعه بسیار نزدیک است.<ref>ژیلا احمدی، «موافقان و مخالفان حشدالشعبی در عراق و آینده آن»، 1397ش.</ref>  

 

 

 

حفاظت از کشور و کمک به عراقی‌هایی که توان جهاد ندارند.<ref>محمد ستوده، و همت بدرآبادی، «بررسی ابعاد بی‌ثباتی سیاسی در عراق جدید»، ص22، 1398ش.</ref>

حشدالشعبی در 50 گروه مختلف و شامل 130 تا 150 هزار نیروی نظامی است. هرچند بدنه اصلی این گروه را شیعیان تشکیل داده‌اند، اما سایر گروه‌های قومی و مذهبی از جمله کردها، ترکمن‌ها، اهل سنت، مسیحیان و ایزدی‌ها نیز در آن حضور دارند.<ref>نیاکویی و پیرمحمدی، ص11، 1400ش.</ref> به‌دنبال حکم جهاد آیت الله سیستانی، سازمان بدر، جریان صدر، عصائب اهل حق و جنبش نجباء از جمله گروه‌های سیاسی بودند که ظرفیت نظامی خود را در اختیار حشدالشعبی قرار دادند.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، ص48، 1402ش.</ref>

شاخه شیعی حشدالشعبی شامل سپاه بدر و سرایا السلام وابسته به جریان صدر، آموزش‌دیده‌ترین، مجرب‌ترین و قدرتمندترین گروه‌های تشکیل دهنده حشدالشعبی هستند.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، ص48، 1402ش.</ref> گروه دیگری از شیعیان جنوب عراق از سوی عتبات مقدسه پشتیبانی می‌شوند.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، ص49، 1402ش.</ref> گروهای مسلح کوچک‌تری که وابسته به عشایر هستند در اتحاد با گروه‌های بزرگ‌تر یا ادغام در آنها بیشتر با هدف تامین امنیت محدوده جغرافیایی خود سازماندهی شده‌اند.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، ص49، 1402ش.</ref> ترکمن‌ها، شبک‌ها، کردهای فیلی، ایزدی‌ها و مسیحیان دارای واحدهای نظامی مستقل در  حشدالشعبی هستند.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، ص49، 1402ش.</ref> گروه‌های تشکیل دهنده حشدالشعبی را در سه لایه می‌توان دسته‌بندی کرد؛

نوری مالکی نخست وزیر وقت عراق، ساختاری با عنوان مدیریت حشدالشعبی به‌منظور سازماندهی نیروهای داوطلب جهاد را پایه‌گذاری کرد. در 17 دسامبر 2014م، حیدرالعبادی نخست وزیر وقت عراق نیز هیئت مستقلی به نام حشدالشعبی را رسمیت بیشتری بخشید. در 26 نوامبر 2016م، حشدالشعبی در پارلمان عراق قانونی شد.<ref>زارعان، احمد، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، ص53،  1402ش.</ref> حیدرالعبادی در مارس 2017م، ضمن قدردانی از کمک‌های حشدالشعبی، برخی از بخش‌های آن را به جنایت، سرقت مسلحانه و آدم‌ربایی متهم و بحث خلع سلاح آنها را مطرح کرد.<ref>زارعان، احمد، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، ص54،  1402ش.</ref> دولت کوتاه عادل عبدالمهدی نیز سیاست کنترل و قانونی شدن حشدالشعبی<ref>[https://risstudies.org/%D8%A7%D8%AF%D8%BA%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%9B/ سیدعلی نجات، «ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها»، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی، 20 اسفند 1404ش.]</ref> و کاهش نفوذ ابومهدی المهندس، نائب‌رئیس حشدالشعبی را در چند مصوبه جداگانه دنبال کرد که هرگز عملیاتی نشد. مقتدی صدر نیز مصوبه هیئت دولت در این زمینه را پذیرفت اما هیچ وقت آن را در مورد نیروهای تحت امر خود اجرایی نکرد.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، ص57، 1402ش.</ref> در دولت مصطفی الکاظمی، سردار سلیمانی و ابومهدی از مهندس توسط آمریکا به شهادت رسیدند و در سال 2020م، لشکرهای حضرت عباس، امام علی، تیپ‌های علی اکبر و انصارالمرجعیه که به حشد مرجعیت یا حشد عتبات شهرت داشتند اعلام کردند از ساختار حشدالشعبی خارج و تابع تصمیمات دولت هستند. الکاظمی نیز دستوراتی مبنی بر بسته شدن دفاتر حشدالشعبی صادر کرد.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، ص58، 1402ش.</ref>

== مخالفان حشدالشعبی ==

برخی از گروه‌های سنی و کرد در برابر حشدالشعبی احساس خطر می‌کنند. اهل سنت در زمان پاکسازی داعش مانع از ورود حشد الشعبی به مناطق سنی نشین شدند و کردها نیز حضور حشدالشعبی در مناطق تحت سیطره خود به‌ویژه منابع نفتی کرکوک را مانع دستیابی به اهداف خود می‌دانستند.<ref>امیرحامد آزاد، سایه روشن حشدالشعبی، تهران، ص125، 1395ش.</ref>

حیدرالعبادی نخست وزیر اسبق عراق تلاش می‌کرد مبنی بر فرمان اجرایی شماره 91 در فوریه 2016م، حشدالشعبی را به‌صورت یک تشکیلات نظامی مستقل و نهادی مشروع و قانونی در چارچوب شورای ملی عراق و تحت نظر مستقیم نخست وزیر درآورد. در سال 2019م، نیز عادل عبدالمهدی فرمان ده ماده‌ای صادر کرد که به‌موجب آن حشدالشعبی در نیروهای مسلح عراق ادغام می‌شد.<ref>پیرمحمدی و نیاکوئی، ص20، 1400ش.</ref>

کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس مثل قطر، کویت، امارت، بحرین و ... نیز به دلیل همسویی حشدالشعبی با محور مقاومت اسلامی با میلیشیا (گروه شبه نظامی) یا نسخه عراقی سپاه پاسداران ایران خواندن آن به تخریب این گروه با بهره‌گیری از ابزار رسانه می‌پردازند.<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»،ص176، 1403ش.</ref>  

== آسیب‌های پیش روی حشدالشعبی ==

جریان صدر به دلیل اقتدارگرایی مقتدی صدر، اختلاف نظر او با دیگر جریان‌های شیعی، تمایل به تعامل با آل سعود، همگرایی همه‌جانبه با اهل سنت به منظور جلب آراء آنها، ناسیونالیسم افراطی مقتدی صدر،<ref>عالیشاهی و همکاران، ص205، 1398ش.</ref> شکاف ایدئولوژیکی عمیق صدر با حشدالشعبی در مسئله ولایت‌پذیری به بهانه غیر عراقی بودن مراجع اخیر عراق و نگاه انتقادی صدر به هم پیمانی حشدالشعبی با ایران، همواره ساز مخالف کوک کرده است.<ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»،ص172، 1403ش.</ref>

هرگونه تقلیل جایگاه حشدالشعبی در شرایط امنیتی و پرتنش منطقه و ضعف و فساد در ارتش عراق، این کشور را از ظرفیت جهادی بسیج مردمی محروم می‌کند. همچنین ادغام حشدالشعبی در نیروهای مسلح عراق علاوه بر از بین بردن ابتکار و آزادی عمل در میدان توسط یک نیروی مردمی، تهدیدی برای محور مقاومت نیز محسوب می‌شود.<ref>[https://risstudies.org/%D8%A7%D8%AF%D8%BA%D8%A7%D9%85-%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D9%84%D8%AD-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82%D8%9B/ سیدعلی نجات، ادغام حشد الشعبی در نیروهای مسلح عراق؛ دلایل و پیامدها، وبسایت پژوهشکده مطالعات راهبردی، 20 اسفند 1404ش.]</ref>  

سه سناریوی ادغام در نیروهای مسلح، انحلال و تقویت و توسعه، پیش روی حشدالشعبی است. تا قبل از حمله آمریکا و اسرائیل به ایران در دیماه 1404ش، برخی، سناریوی ادغام را به دلیل برخورداری از بیشترین مدافع، محتمل‌ترین سناریو می‌شمردند <ref>محسن بیوک، «سناریوی پیش روی آینده حشد الشعبی در عراق بر اساس ساختار و راهبرد بازیگران»،ص185، 1403ش.</ref>  

دولت عراق، حزب الدعوه که از سال 2005 تا 2018م، محور تشکیل دولت در عراق بود، نوری المالکی در دور اول نخست وزیری خود(2010 - 2006)، برخی از گروه‌های سنی که خود بخشی از حشدالشعبی هستند، جریان صدریون، برخی از دولتمردان که خود در حشدالشعبی نماینده ندارند، آمریکایی‌ها و برخی از کشورهای منطقه، با انگیزه‌های متفاوتی مثل برقراری موازنه قدرت و تقلیل قدرت شیعه و نه لزوما مخالفت با اصل حشدالشعبی، خواهان محدود کردن حشدالشعبی هستند. اما نگاه رایج در داخل عراق به حشدالشعبی تفصیلی است و به رغم انتقاد به برخی از شاخه‌های آن، حشدالشعبی به طور کل یک سازمان مقدس و قابل اعتماد و اتکا شمرده می شود.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، ص59-62، 1402ش. </ref> حشدالشعبی در اوج محبوبیت خود در سال 2016م، از حمایت 96درصدی مردمی برخوردار بود.<ref>احمد زارعان، «رابطه دولت عراق و گروه‌های شبه نظامی پس از 2014، مطالعه موردی حشدالشعبی»، ص49، 1402ش.</ref>

نیروی مقاومت عراق در حمایت از ایران در برابر حملات آمرکایی صهیونی، با استفاده از ده‌ها پهپاد و موشک، پایگاه‌های آمریکایی<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6769478/%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%B9%D8%B1%D8%A7%D9%82-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%A7%D8%B6%D8%B9-%D8%A2 وبسایت خبرگزاری مهر، 18 اسفند 1404ش.]</ref> و گروهک‌های تجزیه طلب در اقلیم کردستان را مورد هدف قرار داد. در پی این حملات که همچنان ادامه دارد، ده‌ها امریکایی کشته و زخمی شده‌اند.<ref>[https://www.mashreghnews.ir/news/1792839/%DA%A9%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B4%D8%AF%D9%86-%DB%B1%DB%B3-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%AF%D8%B1-%DB%B2%DB%B9%DB%B1-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%82%D8%A7%D وبسایت مشرق، 20 اسفند 1404ش.]</ref>