زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) ابرابزار |
|||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
واژهٔ خجالت بدینصورت در [[زبان عربی]] بهکار نرفته و کاربرد آن در [[زبان فارسی]] نیز یک خطای عمومی شمرده شده است. در زبان عربی بهجای خجالت، «خَجَل» | واژهٔ خجالت بدینصورت در [[زبان عربی]] بهکار نرفته و کاربرد آن در [[زبان فارسی]] نیز یک خطای عمومی شمرده شده است. در زبان عربی بهجای خجالت، «خَجَل» بهکار میرود.<ref>دهخدا، لغتنامهٔ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537.</ref> کلمهٔ خَجَل، به سستی و ذلت از سر [[حیا]]،<ref>ابنمنظور، لسانالعرب، ج4، 1408ق، ص30.</ref> تنبلی، تکبر، بیتابی و حیرت معنا شده<ref>[https://shamela.ws/book/1736/212#p1 العسکری، معجمالفروق اللغویه، 1412ق، ص212-213.]</ref> و همچون خجالت بهمعنای [[شرم]]، شرمساری، شرمندگی، شرمگینشدن، سر افکندگی، رسوایی، کمرویی، سرخشدن چهره و از قیل و قالافتادن و سستشدن است. کلمات همخانواده با آن از قبیل خجلت، خجول، خجلان، خجِل، خجالت دادن، خجالتزدگی، خجالتی یا خجالتآور نیز به همین مفهوم بهکار میروند.<ref>دهخدا، لغتنامهٔ دهخدا، ج6، 1377ش، ص9537- 9544؛ معین، فرهنگ فارسی یکجلدی، 1381ش، ص401؛ سیّاح، فرهنگ بزرگ جامع نوین (ترجمه المنجد لوییس معلوف)، 1378ش، ص447. [https://www.almaany.com/fa/dict/ar-fa/خجالة/ کلمۀ «خجل» وبسایت المعانی.]</ref> | ||
== خجالت در روانشناسی و جامعهشناسی == | == خجالت در روانشناسی و جامعهشناسی == | ||
| خط ۳۸: | خط ۳۸: | ||
== نشانههای خجالت == | == نشانههای خجالت == | ||
خجالت بهعنوان یک احساس اجتماعی در سبک زندگی<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.]</ref> که ناراحتی و پشیمانی را بههمراه دارد، با بروز نشانههایی در انسان آشکار میشود:<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی؛] [https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.]</ref> | خجالت بهعنوان یک احساس اجتماعی در سبک زندگی<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.]</ref> که ناراحتی و پشیمانی را بههمراه دارد، با بروز نشانههایی در انسان آشکار میشود:<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی؛] [https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.]</ref> | ||
# '''هیجانی''' | # '''هیجانی:''' واکنشهای جسمی همچون سرخشدن چهره، تعریق، لرزش، تنش عضلانی، تپش قلب و تنفس سریع؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
# '''شناختی- روانی''' | # '''شناختی- روانی:''' مقایسه بین خود و دیگران، ابراز نگرانی بیش از حد، تمرکز بر نقاط ضعف و اظهار باورهای منفی در مورد خود؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
# '''رفتاری''' | # '''رفتاری:''' گوشهگیری و تمایل به کنارهگیری از تعاملات اجتماعی، مشکل در ابراز نظر و بیان عقاید خود در جمع یا صحبت با صدای آهسته.<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
== عوامل خجالت == | == عوامل خجالت == | ||
# ژنتیکی، زیستی و ارثی؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/501204/راهکارهای-کاهش-خجالت-کودکان-دوره-ابتدایی-و-تاثیر-آن-بر-تمرکز-و-تحصیل-آنها رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، 1401ش، ص495.]</ref> | # ژنتیکی، زیستی و ارثی؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/501204/راهکارهای-کاهش-خجالت-کودکان-دوره-ابتدایی-و-تاثیر-آن-بر-تمرکز-و-تحصیل-آنها رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، 1401ش، ص495.]</ref> | ||
# فیزیولوژیکی و هورمونی؛<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.]</ref> | # فیزیولوژیکی و هورمونی؛<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.]</ref> | ||
# | # محیطی، همچون مقایسهٔ اجتماعی، سرکوب روحی، ترس از شکست و انتظارات بالای اطرافیان یا رفتارها و القاهای خجالتآموز از سوی آنان.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/501204/راهکارهای-کاهش-خجالت-کودکان-دوره-ابتدایی-و-تاثیر-آن-بر-تمرکز-و-تحصیل-آنها رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز وتحصیل آنها»، 1401ش، ص495؛] [https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
# | # روانشناختی، هشیاری نسبت به خود، باورها و رفتارهای ناخودآگاه، اعتمادبهنفس پایین، خودمشغولی منفی و ترس از اشتباهکردن یا از توجه و نقد و طرد دیگران.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛] [https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
# اجتماعی و فرهنگی؛ مانند نحوهٔ تربیت و سبک زندگی. | # اجتماعی و فرهنگی؛ مانند نحوهٔ تربیت و سبک زندگی. | ||
# زمینهای و | # زمینهای و شناختی، تجربیات ناخوشایند در گذشته.<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.]</ref> | ||
== خجالت در سنین مختلف == | == خجالت در سنین مختلف == | ||
خجالت در افراد بالغ، با [[کمالگرایی]]<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> و درک مفهوم [[کرامت]] و [[آبرو]] همراه است<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/اخلاق-و-عرفان-اسلامى-از-دیدگاه-استاد-مصباح-یزدی «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> و از رعایتنکردن قواعد<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.]</ref> در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> اما خجالت در افراد نابالغ، از سبک واکنش عاطفی او به محیط ناشی میشود که کودکان خجالتی، در یافتن دوستان جدید و شجاعت ابراز خود در تعاملات اجتماعی مشکل دارند.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.]</ref> | خجالت در افراد بالغ، با [[کمالگرایی]]<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> و درک مفهوم [[کرامت]] و [[آبرو]] همراه است<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/اخلاق-و-عرفان-اسلامى-از-دیدگاه-استاد-مصباح-یزدی «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> و از رعایتنکردن قواعد<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟» وبسایت مشاورۀ روانشناسی.]</ref> در موقعیتهای اجتماعی یا در مواجهه با وظایف و مسئولیتهای خاص ریشه میگیرد؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> اما خجالت در افراد نابالغ، از سبک واکنش عاطفی او به محیط ناشی میشود که کودکان خجالتی، در یافتن دوستان جدید و شجاعت ابراز خود در تعاملات اجتماعی مشکل دارند.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره.]</ref> | ||
با توجه به تغییرات جسمی و روانی [[نوجوان|نوجوانان]] و [[جوان|جوانان]] که به اهمیت [[مهارت اجتماعی|مهارتهای اجتماعی]] پی میبرند، خجالت در سنین [[نوجوانی]] و [[جوانی]]، سبب اضطراب، مانع برقراری روابط اجتماعی یا شرکت آنها در فعالیتهای گروهی و نیز شکلگیری احساس [[خود کمبینی]] میشود.<ref>[https://www.bishtarazyek.com/what-is-shyness/#elementor-toc__heading-anchor-31 مهرآوران، «خجالت چیست؟ معرفی 15 روش کنار گذاشتن خجولی»، وبسایت بیشتر از یکنفر.]</ref> | با توجه به تغییرات جسمی و روانی [[نوجوان|نوجوانان]] و [[جوان|جوانان]] که به اهمیت [[مهارت اجتماعی|مهارتهای اجتماعی]] پی میبرند، خجالت در سنین [[نوجوانی]] و [[جوانی]]، سبب اضطراب، مانع برقراری روابط اجتماعی یا شرکت آنها در فعالیتهای گروهی و نیز شکلگیری احساس [[خود کمبینی]] میشود.<ref>[https://www.bishtarazyek.com/what-is-shyness/#elementor-toc__heading-anchor-31 مهرآوران، «خجالت چیست؟ معرفی 15 روش کنار گذاشتن خجولی»، وبسایت بیشتر از یکنفر.]</ref> از نظر کارشناسان، [[والدین]] نقش مهمی در چگونگی ایجاد [[وجدان]] و [[اخلاق]] در [[کودک|کودکان]] و [[تربیت]] و [[نظمپذیری اجتماعی]] و شکلگیری خجالت در آنان دارند. [[کودکان خجالتی]] که با مقایسه و تحقیر از سوی والدین رو بهرو بودهاند، از سرزنش خود بهخاطر زیر پاگذاشتن [[قوانین اجتماعی]] ناراحت میشوند.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛] [https://www.isna.ir/news/1404082414626/مقایسه-و-تحقیر-ریشه-خجالتی-شدن-کودکان «مقایسه و تحقیر، ریشۀ خجالتیشدن کودکان»، خبر گزاری دانشجویان ایران؛ ایسنا.]</ref> | ||
== انواع خجالت == | == انواع خجالت == | ||
پسندیدگی و ناپسندیدگی خجالت به خصوصیتها و آثار نیک یا بد آن در سبکزندگی بستگی دارد. خجالت به مفهوم مثبت آن در [[فرهنگ اسلامی]]، فضیلت و نشاندهندهٔ احترام و تواضع تلقی میشود.<ref>مصباح یزدی، سجادههای سلوک، 1390ش، ج1، ص100.</ref> در حالیکه در فرهنگهای دیگر، ممکن است بهعنوان یکمانع برای پیشرفت و موفقیت در نظر گرفته شود.<ref>میدلتون موز، ''روانشناسی شرم و گناه''، 1373ش، ص28.</ref> | پسندیدگی و ناپسندیدگی خجالت به خصوصیتها و آثار نیک یا بد آن در سبکزندگی بستگی دارد. خجالت به مفهوم مثبت آن در [[فرهنگ اسلامی]]، فضیلت و نشاندهندهٔ احترام و تواضع تلقی میشود.<ref>مصباح یزدی، سجادههای سلوک، 1390ش، ج1، ص100.</ref> در حالیکه در فرهنگهای دیگر، ممکن است بهعنوان یکمانع برای پیشرفت و موفقیت در نظر گرفته شود.<ref>میدلتون موز، ''روانشناسی شرم و گناه''، 1373ش، ص28.</ref> خجالت در دیدگاه برخی اندیشمندان دینی به دو گونهٔ پسندیده و نکوهیده تقسیم میشود.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص9 - 10.]</ref> | ||
* '''خجالت پسندیده:''' خجالت پسندیده، زمانی احساس میشود که فرد از رفتاری نامناسب یا مغایر با اصول اخلاقی، دوری گزیده یا پشیمان میشود.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10 | * '''خجالت پسندیده:''' خجالت پسندیده، زمانی احساس میشود که فرد از رفتاری نامناسب یا مغایر با اصول اخلاقی، دوری گزیده یا پشیمان میشود.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.]</ref> خجالتکشیدن از مردم پس از ارتکاب رفتارهای ناشایست و خجالتکشیدن از خدا و فرشتگان بهدلیل انجام عملی خلاف فرمان الهی در خلوت، دو مصداق خجالت پسندیده شمرده شده است.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10؛] [https://mesbahyazdi.ir/node/2225/درسبیستوهفتمبحثى-پیرامون-حیا «بحثی پیرامون حیا»، پایگاه اطلاعرسانی آثار آیتالله مصباح یزدی.]</ref> | ||
* '''خجالت ناپسند:''' یک احساس ناخوشایند در موقعیتی از تعاملات اجتماعی،<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.]</ref> یا یک واکنش روانی انفعالی، غیرضروری و بیاساس است که معمولاً تحتتاثیر عوامل بیرونی شکل میگیرد.<ref>[https://www.porseman.com/article/حيا-و-خجالت-در-دين/12627 «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛] [https://namaz.valiasr-aj.com/include/VIEW.php?bankname=LIBLIST&RADIF=0000017667 «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز.]</ref> این نوع خجالت میتواند به اختلالات روانشناختی مانند [[اضطراب اجتماعی]] منجر شود.<ref>[https://sid.ir/paper/896757/fa#downloadbottom کاظمی سیرکانه و دیگران، «احساس شرم و اضطراب اجتماعی: نقش میانجی خود ارزیابی منفی از عملکرد اجتماعی»، 1396ش، ص1370.]</ref> فرضکردن ضعف و نقص | * '''خجالت ناپسند:''' یک احساس ناخوشایند در موقعیتی از تعاملات اجتماعی،<ref>[https://raze4fasl.com/what-is-embarrassment/ «خجالت چیست و چگونه خجالت نکشیم؟»، وبسایت راز چهارفصل.]</ref> یا یک واکنش روانی انفعالی، غیرضروری و بیاساس است که معمولاً تحتتاثیر عوامل بیرونی شکل میگیرد.<ref>[https://www.porseman.com/article/حيا-و-خجالت-در-دين/12627 «حیا و خجالت در دین»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان؛] [https://namaz.valiasr-aj.com/include/VIEW.php?bankname=LIBLIST&RADIF=0000017667 «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز.]</ref> این نوع خجالت میتواند به اختلالات روانشناختی مانند [[اضطراب اجتماعی]] منجر شود.<ref>[https://sid.ir/paper/896757/fa#downloadbottom کاظمی سیرکانه و دیگران، «احساس شرم و اضطراب اجتماعی: نقش میانجی خود ارزیابی منفی از عملکرد اجتماعی»، 1396ش، ص1370.]</ref> فرضکردن ضعف و نقص غیرواقعی برای خود و خودکمبینی و پایینبودن اعتمادبهنفس، ریشههای این نوع خجالت ذکر شده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/اخلاق-و-عرفان-اسلامى-از-دیدگاه-استاد-مصباح-یزدی «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی.]</ref> خجالت از انجام عمل نیک یا رفتارهای غیرمذموم همانند خجالتکشیدن از [[علمآموزی]]، رعایت [[حجاب]] یا بیان یک سخن منطقی در جمع از مصادیق این نوع خجالت ذکر شده است.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10؛] [https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی+حدیث»، وبسایت شهر خبر.]</ref> | ||
== آثار خجالت == | == آثار خجالت == | ||
| خط ۶۵: | خط ۶۵: | ||
# '''تنظیم روابط اجتماعی''':<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551_9152bf2386deb0bc529f20c8a1705f5b.pdf محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرفکننده»، 1400ش، ص914.]</ref> خجالت موجب نظمدهی به روابط اجتماعی و پذیرش عمومی فرد در جامعه میشود.<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی.]</ref> بدینجهت، با تأکید بر حفظ [[حریم خصوصی]]، سبب ترویج [[ادب]] و احترام، حفظ ارزشهای اخلاقی و تقویت روابط اجتماعی شده و از ارتکاب رفتارهای دلبخواهانه و خجالتآور جلوگیری میکند.<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی.]</ref> | # '''تنظیم روابط اجتماعی''':<ref>[https://jibm.ut.ac.ir/article_86551_9152bf2386deb0bc529f20c8a1705f5b.pdf محمدی و دیگران، «شناسایی عوامل مؤثر بر خجالت از برند مصرفکننده»، 1400ش، ص914.]</ref> خجالت موجب نظمدهی به روابط اجتماعی و پذیرش عمومی فرد در جامعه میشود.<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی.]</ref> بدینجهت، با تأکید بر حفظ [[حریم خصوصی]]، سبب ترویج [[ادب]] و احترام، حفظ ارزشهای اخلاقی و تقویت روابط اجتماعی شده و از ارتکاب رفتارهای دلبخواهانه و خجالتآور جلوگیری میکند.<ref>[https://hamrahetam.com/روانشناسی-خجالت/ «مفهوم روانشناسی خجالت چیست؟»، وبسایت مشاوره روانشناسی.]</ref> | ||
آثار منفی خجالت به شرح زیر بیان شده است: | آثار منفی خجالت به شرح زیر بیان شده است: | ||
# '''کاهش اعتماد بهنفس''': ترس از رویارویی با ضعفها و شرمکردن از انجام کارهای | # '''کاهش اعتماد بهنفس''': ترس از رویارویی با ضعفها و شرمکردن از انجام کارهای نیک<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/165924630044693 «تفاوت اصلی حیا با خجالت و کمرویی+حدیث»، وبسایت شهر خبر.]</ref> و وظایف دینی؛<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.]</ref> | ||
# '''ابتلا به ضعف و نقص''': بازماندن انسان از تلاش برای بهبود عیبها و کاستیها و در نتیجه، مبتلا شدن او به عیبهای بالاتر؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/اخلاق-و-عرفان-اسلامى-از-دیدگاه-استاد-مصباح-یزدی «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی؛] [https://ensani.ir/fa/article/501204/راهکارهای-کاهش-خجالت-کودکان-دوره-ابتدایی-و-تاثیر-آن-بر-تمرکز-و-تحصیل-آنها رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز و تحصیل آنها»، 1401ش، ص493.]</ref> | # '''ابتلا به ضعف و نقص''': بازماندن انسان از تلاش برای بهبود عیبها و کاستیها و در نتیجه، مبتلا شدن او به عیبهای بالاتر؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/اخلاق-و-عرفان-اسلامى-از-دیدگاه-استاد-مصباح-یزدی «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی؛] [https://ensani.ir/fa/article/501204/راهکارهای-کاهش-خجالت-کودکان-دوره-ابتدایی-و-تاثیر-آن-بر-تمرکز-و-تحصیل-آنها رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دورۀ ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز و تحصیل آنها»، 1401ش، ص493.]</ref> | ||
# '''انزوا و گوشهگیری''': خجالت بیش از حد، میتواند فرد را از حضور در [[جامعه]]، مشارکت و تعامل با دیگران و در نتیجه، دستیابی به اهداف بازدارد؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/اخلاق-و-عرفان-اسلامى-از-دیدگاه-استاد-مصباح-یزدی «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی؛] [https://ensani.ir/fa/article/501204/راهکارهای-کاهش-خجالت-کودکان-دوره-ابتدایی-و-تاثیر-آن-بر-تمرکز-و-تحصیل-آنها رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دوره ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز و تحصیل آنها»، 1401ش، ص493.]</ref> | # '''انزوا و گوشهگیری''': خجالت بیش از حد، میتواند فرد را از حضور در [[جامعه]]، مشارکت و تعامل با دیگران و در نتیجه، دستیابی به اهداف بازدارد؛<ref>[https://ensani.ir/fa/article/67389/اخلاق-و-عرفان-اسلامى-از-دیدگاه-استاد-مصباح-یزدی «اخلاق و عرفان اسلامی از دیدگاه استاد مصباح یزدی»، وبسایت پرتال جامع علوم انسانی؛] [https://ensani.ir/fa/article/501204/راهکارهای-کاهش-خجالت-کودکان-دوره-ابتدایی-و-تاثیر-آن-بر-تمرکز-و-تحصیل-آنها رضایی و دیگران، «راهکارهای کاهش خجالت کودکان دوره ابتدایی و تأثیر آن بر تمرکز و تحصیل آنها»، 1401ش، ص493.]</ref> | ||
# '''محدودیت در پیشرفت''': محرومیت از فرصتها و کمالات و آسیب به رشد و تکامل انسان؛<ref>[https://namaz.valiasr-aj.com/include/VIEW.php?bankname=LIBLIST&RADIF=0000017667 «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز.]</ref> | # '''محدودیت در پیشرفت''': محرومیت از فرصتها و کمالات و آسیب به رشد و تکامل انسان؛<ref>[https://namaz.valiasr-aj.com/include/VIEW.php?bankname=LIBLIST&RADIF=0000017667 «حیا»، وبسایت دانشنامۀ نماز.]</ref> | ||
# '''اختلالات روانی و اجتماعی''': مشکلات روانی همچون احساس تنهایی، اضطراب و افسردگی یا بروز مشکلات و سوء تفاهم در روابط | # '''اختلالات روانی و اجتماعی''': مشکلات روانی همچون احساس تنهایی، اضطراب و افسردگی یا بروز مشکلات و سوء تفاهم در روابط اجتماعی؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
== راهکارهای رفع خجالت ناپسند == | == راهکارهای رفع خجالت ناپسند == | ||
از دیدگاه روانشناسان، خجالت ناپسند بهدلیل آثار منفی آن نیاز به درمان شناختی-رفتاری دارد؛<ref>[https://kayhan.ir/fa/news/302478/درمان-خجالتی-بودن «درمان خجالتی بودن»، وبسایت سرویس کیهان.]</ref> از جمله راهکارهای مطرح شده: | |||
# خود آگاهی و شناخت، از طریق شناسایی موقعیتهای خجالتآور، باورهای منفی و نقاط قوت و ضعف فرد خجالتی؛ | # خود آگاهی و شناخت، از طریق شناسایی موقعیتهای خجالتآور، باورهای منفی و نقاط قوت و ضعف فرد خجالتی؛ | ||
# تغییر رفتار، از طریق مواجهه و غلبه بر موقعیتهای خجالتآور، تمرین مهارتهای اجتماعی، تقویت [[زبان بدن]] و نقشآفرینی فرد؛ | # تغییر رفتار، از طریق مواجهه و غلبه بر موقعیتهای خجالتآور، تمرین مهارتهای اجتماعی، تقویت [[زبان بدن]] و نقشآفرینی فرد؛ | ||
# مراقبت از خود، از طریق تغذیه، فعالیت بدنی، تمرین تکنیکهای روانشناختی یا گرفتن کمک از دیگران با استفاده از مشاوره و تجربیات افراد | # مراقبت از خود، از طریق تغذیه، فعالیت بدنی، تمرین تکنیکهای روانشناختی یا گرفتن کمک از دیگران با استفاده از مشاوره و تجربیات افراد مشابه؛<ref>[https://ziresefr.org/what-is-shame-its-definition-causes-symptoms-complications-and-treatment/ مددی، «خجالت چیست؟ تعریف، دلایل، نشانهها، عوارض و درمان آن»، وبسایت آموزشگاه زیر صفر.]</ref> | ||
# توجه به خدا در فرهنگ اسلامی عاملی برای برطرفکردن خجالت از انجام کارهای نیک و مسؤلیتهای دینی توصیف شده است.<ref>[https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.]</ref> | |||
برای کودکان نیز به تناسب ظرفیت آنان، راهکارهایی نظیر دنبالکردن علایق، آموزش و تمرین مهارتهای ارتباطی و استفاده از تشویق برای | برای کودکان نیز به تناسب ظرفیت آنان، راهکارهایی نظیر دنبالکردن علایق، آموزش و تمرین مهارتهای ارتباطی و استفاده از تشویق برای جرأتدادن به ابراز وجود آنان پیشنهاد شده است.<ref>[https://maroom.org/11374/be-ashamed/ مقدم، «خجالت کشیدن چه عوارضی دارد؟»، وبسایت مرکز آمایش روانشناسی و مشاوره؛] [https://marifat.nashriyat.ir/sites/marifat.nashriyat.ir/files/article-files/1_47.pdf مصباح یزدی، «پیراستگی مؤمنان راستین از ریا و خجالت نکوهیده»، 1397ش، ص10.]</ref> | ||
== خجالت در اشعار فارسی == | == خجالت در اشعار فارسی == | ||
در [[اشعار فارسی]] نیز خجالت به مفهوم ابراز شرمساری و شرمندگی از کاستیها | در [[اشعار فارسی]] نیز خجالت به مفهوم ابراز شرمساری و شرمندگی از کاستیها بازتاب یافته است. [[حافظ]] در یکی اشعار خود میگوید:<ref>[https://ganjoor.net/hafez/ghazal/sh373 حافظ، غزل شماره 373، وبسایت گنجور.]</ref> | ||
[[حافظ]] | |||
{{شعر جدید|متن=قدر وقت ار نشناسد دل و کاری نکند \\بس خجالت که از این حاصل اوقات بریم}} | |||
[[سعدی]] در شعر خود خجالت از کردار انسان در قیامت را چنین توصیف کرده است:<ref>[https://ganjoor.net/saadi/mavaez/ghazal2/sh33 سعدی، غزل شماره 33، وبسایت گنجور.]</ref> | |||
به که خجالت بریم، چون بگشایند بار | {{شعر جدید|متن=گر به قیامت رویم، بی خر و بار عمل \\به که خجالت بریم، چون بگشایند بار}} | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
