| خط ۱۳: | خط ۱۳: | ||
== زمینهها == | == زمینهها == | ||
پژوهشگران حوزۀ مطالعات سیاسی و امنیتی، عوامل متعددی را برای تبیین ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران پس از انقلاب اسلامی مطرح کردهاند. بر اساس یافتههای تحقیقاتی، این ترورها بهطور عمده توسط گروه فرقان، سازمان مجاهدین خلق و همچنین با حمایت و هدایت مستقیم دستگاههای اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل صورت گرفته است. به نظر آنها زمینههای ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران در چارچوب سه جریان اصلی قابل تحلیل بوده که هر یک ریشهها و علل خاص خود را داشته است: | |||
=== گروه فرقان === | |||
به گزارش پژوهشگران تاریخ معاصر، گروه فرقان که در ۱۳۵۶ به سرکردگی اکبر گودرزی فعالیت خود را آغاز کرد، از جمله گروههای تروریستی بود که با بهرهگیری از فضای دانشگاهی کشور در سالهای نخست انقلاب، اقدام به جذب نیرو از میان دانشجویان فاقد عمق فکری و مطالعاتی کافی نمود. بر اساس تحلیلهای ارائه شده، این گروه که در استمرار گروهک منافقین شکل گرفته بود، پس از ناکامی در مقابله و محاجه تئوریک و ایدئولوژیک با روحانیون و انقلابیون، به ترور متوسل شد. اعضای این گروه با شعارهایی نظیر «اسلام منهای روحانیت» و بر اساس این ادعا که اسلام مکتب مبارزاتی نیست، جوانان سادهاندیش و خام را جذب میکردند. پژوهشگران خاطرنشان کردهاند که سرکردگان این گروه با القاب دینی همچون «امام» خطاب میشدند و تحلیل خود را به نام دین صورت میدادند. به اعتقاد تحلیلگران، این گروه مصداق عینی خوارج بودند و اعضای آن با وجود شعارهای تند ضدامپریالیستی در ابتدای انقلاب، بعدها به دامن امپریالیسم و ارتجاع منطقهای پناهنده شدند. | |||
=== سازمان مجاهدین خلق === | |||
بر اساس پژوهشهای انجام شده، سازمان مجاهدین خلق که فعالیت خود را از دهه ۱۳۴۰ آغاز کرده بود، پس از تغییر ایدئولوژی به مارکسیسم، راهکار مبارزه مسلحانه را برای اصلاح ایران و رستگاری مردم آن برگزید. به گزارش محققان، این سازمان پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در ابتدا خود را وفادار به انقلاب نشان داد، اما با اتکا به این توجیه که حاکمان جدید قادر به تحقق «جامعه بیطبقه توحیدی» نیستند، سرنگونی حکومت را هدف نهایی خود قرار داد. پژوهشگران معتقدند که مجموعه عواملی از جمله برخی برخوردها میان مجاهدین و انقلابیان مذهبی، عدم شرکت آنان در همهپرسی قانون اساسی، عدم موافقت امام خمینی با نامزدی مسعود رجوی در انتخابات ریاستجمهوری، و عدم موفقیت چشمگیر آنان در انتخابات مجلس اول، سران این سازمان را به این نتیجه رساند که امکان موفقیت در سطح سیاسی را ندارند. بر اساس این تحلیلها، سازمان مجاهدین از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ عملاً وارد سطح درگیری نظامی با جمهوری اسلامی شد و اقدام به ترور مسئولان سیاسی-نظامی، پاسداران و حتی شهروندان عادی نمود. پژوهشگران تأکید کردهاند که این سازمان در جنگ ایران و عراق با کمک صدام حسین، بیش از چهار هزار غیرنظامی ایرانی را به شهادت رساند. | |||
ایران | === آمریکا و اسرائیل === | ||
پژوهشگران روابط بینالملل، علل اقدامات تروریستی آمریکا و اسرائیل علیه ایران را در چند سطح معرفتی، سیاسی، اقتصادی و منطقهای تحلیل کردهاند. در سطح معرفتشناختی، محققان به تضاد بنیادین میان نظام فکری اسلام مبتنی بر خدامحوری با اومانیسم و سکولاریسم غربی اشاره کردهاند. به اعتقاد آنان، موفقیت نظام اسلامی را تهدیدی برای نظامهای مبتنی بر اومانیسم تلقی میشد. در سطح سیاسی، از دست دادن بازاری بزرگ برای محصولات آمریکا، به هم خوردن توازن و ثبات مدنظر غرب در منطقه، و رشد گرایشهای اسلامخواهانه در کشورهای منطقه به عنوان عوامل مهم نگرانیآفرین ذکر شده است. از منظر اقتصادی، موقعیت ژئوپلیتیک ایران میان دو منبع انرژی خزر و خلیج فارس و امکان خودکفایی ایران در حوزه هستهای، تهدیدی برای منافع حیاتی غرب ارزیابی میشد. در سطح منطقهای، پژوهشگران به حمایتهای مالی و تسلیحاتی آمریکا از گروههای تروریستی مانند سازمان مجاهدین خلق اشاره کردهاند که در جنگ ایران و عراق علیه غیرنظامیان ایرانی به کار گرفته شدند. به گزارش محققان، ترور دانشمندان هستهای ایران توسط سرویسهای اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل، حمایت از تجزیهطلبی در ایران، و بهکارگیری تروریسم اقتصادی در قالب تحریمهای یکجانبه، از جمله مصادیق اقدامات تروریستی این دو کشور علیه ایران بوده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/99386/%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%D9%83%D8%A7_%D9%88_%D9%87%D8%AF%D9%81%DB%8C_%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AA%D8%B1_%D8%A7%D8%B2_%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%81%D9%82_%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87_%D8%A7%DB%8C_%D8%A8%D8%A7_%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «آمریكا و هدفی فراتر از توافق هسته ای با ایران»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> | |||
== اهداف ترور == | |||
بر اساس تحلیلهای تاریخی، اهداف ترور مسئولان و شخصیتهای جمهوری اسلامی ایران توسط گروههای معارض را میتوان در چند محور اصلی دستهبندی کرد: | |||
۱. حذف فیزیکی شخصیتهای تأثیرگذار و نخبگان فکری نظام برای تهیسازی آینده انقلاب از متفکران و مدیران کارآمد. | |||
۲. ایجاد رعب و وحشت در جامعه و القای وجود فضای ناامنی در محیط سیاسی کشور. | |||
۳. تضعیف پشتوانههای مردمی نظام از طریق حذف چهرههای محبوب و مقبول. | |||
۴. آسیبرسانی به روند تصمیمگیری و مدیریت کشور با هدف ایجاد خلأ در سطوح عالی حکومت. | |||
۵. القای ناکارآمدی نظام اسلامی در تأمین امنیت شهروندان و مسئولان. | |||
۶. تحریک و ترغیب سایر گروههای معارض به انجام اقدامات رادیکال علیه نظام. | |||
۷. اختلال در روند پیشرفتهای علمی و فناوری کشور از طریق ترور دانشمندان و نخبگان علمی. | |||
۸. ایجاد بحرانهای سیاسی متوالی برای مشغولسازی نظام به مسائل امنیتی داخلی. | |||
۹. تضعیف روحیه نیروهای انقلابی و ایجاد بدبینی نسبت به آینده نظام. | |||
۱۰. زمینهسازی برای مداخلات خارجی با نمایش ضعف امنیتی نظام.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-note?id=26774 ««ترور» برای مهار انقلاب»، وبسایت دیگران.]</ref><ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/6463/9723/118164/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C_%D8%B1%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%B1_%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87_%D9%81%D8%B1%D9%82%D8%A7%D9%86 «بررسی رفتار تروریستی گروه فرقان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: وبسایت 21 تیر 1403ش.]</ref> | |||
بر اساس تحلیل رویدادهای تاریخی، ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران در طول چهار دهه گذشته دارای اهداف و مراحل متفاوتی بوده است. در مرحله نخست، ترورهای کور با هدف ایجاد ناامنی و رعبافکنی عمومی طراحی شده بود. پس از ناکامی این راهبرد، ترور هدفمند مسئولان و رجال سیاسی در دستور کار قرار گرفت تا با حذف مدیران ارشد، اداره کشور مختل شود. نمونه این اقدامات، ترور رئیسجمهور، نخستوزیر و رئیس قوه قضاییه در فاصله کوتاهی از یکدیگر بود. در مراحل بعدی، ترور دانشمندان هستهای و فرماندهان نظامی با هدف کند کردن روند پیشرفت علمی و تضعیف توان دفاعی دنبال شد. در سالهای اخیر، ترور نمادین شخصیتهای برجسته و تأثیرگذار با هدف ایجاد اثر روانی بر افکار عمومی و اجتماعیسازی ترور مورد توجه قرار گرفته است. به طور کلی، هدف نهایی این اقدامات، تضعیف بنیانهای نظام، ایجاد اختلال در روند اداره کشور، کاهش اعتماد عمومی و در نهایت مهار گسترش انقلاب اسلامی توصیف شده است. | |||
=== اهداف ترور === | |||
برای گروه فرقان می توان اهدافی را متصور شد که ملموس ترین آنها عبارتند از: | |||
'''1.''' انتقام از امام و روحانیت به خاطر کینه توزی شدید نسبت به اسلام اصیل و فقاهتی. | |||
'''2.''' جبران کم کاری در مبارزه با رژیم شاه و کسب نام و آوازه از این طریق. | |||
'''3.''' ایجاد رعب و وحشت در جامعه و القای وجود فضای ناامنی در محیط نظام سیاسی جدید. | |||
'''4.''' آسیب رساندن به پشتوانه های فکری نظام اسلامی تا آینده را از وجود این متفکرین تهی نماید. | |||
'''5.''' ترغیب و تحریک سایر گروه ها در انجام اقدامات رادیکال علیه نظام اسلامی. | |||
'''6.''' القای ناکارآمدی نظام جدید در تأمین امنیت. | |||
== نقش سرویسهای جاسوسی خارجی == | |||
بر اساس اسناد و مدارک موجود، سرویسهای اطلاعاتی خارجی به ویژه سیا و موساد در ترور مسئولان و شخصیتهای برجسته جمهوری اسلامی ایران پس از پیروزی انقلاب نقش داشتهاند. برای نمونه، در مورد گروه فرقان، اسناد بهدست آمده از سفارت آمریکا در تهران حاکی از ارتباط این گروه با عناصر خارجی است. یک سند محرمانه از سفارت آمریکا به وزارت خارجه این کشور از تماس یک طلبه قدیمی با سفارت و ارائه اطلاعاتی درباره گروه فرقان و قصد آن برای ترور هفتهای یک روحانی خبر میدهد. همچنین فردی به نام ویکتور تامست به عنوان رابط سفارت با فرقان معرفی شده که پس از اشغال سفارت به آمریکا بازگشت. | |||
در خصوص سازمان مجاهدین خلق، اسناد متعددی از ارتباط این سازمان با آمریکا و رژیم صهیونیستی پرده برداشته است. نوارهای فیلمبرداری شده از مذاکرات مسعود رجوی با مقامات اطلاعاتی عراق نشان میدهد که وی به آگاهی کاخ سفید و کاخ الیزه از عملیات انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیر ۱۳۶۰ اشاره کرده است. همچنین بر اساس گزارشها، این سازمان برای ادامه عملیاتهای تروریستی خود امکانات مالی وسیعی از سوی سیا دریافت میکرد و عناصر آن تحت آموزشهای تروریستی این سازمان قرار میگرفتند. | |||
== عوامل ترور == | == عوامل ترور == | ||
| خط ۲۶: | خط ۷۵: | ||
هدف ترورها به زانودر آوردن بود با حذف فرماندهان و مقامات و مهم جمهوری اسلامی و دانشمندان هسته ای. حذف ارامش و امنیت از مردم با ایجاد رعف افکنی و بمب گذاری در بین مردم<ref>فضلزرندی و ابراهیمی، «دیدگاه آیتالله خامنهای پیرامون تروریسم دولتی آمریکا و ترور شخصیتهای جهان اسلام»، 1402ش، ص323. | هدف ترورها به زانودر آوردن بود با حذف فرماندهان و مقامات و مهم جمهوری اسلامی و دانشمندان هسته ای. حذف ارامش و امنیت از مردم با ایجاد رعف افکنی و بمب گذاری در بین مردم<ref>فضلزرندی و ابراهیمی، «دیدگاه آیتالله خامنهای پیرامون تروریسم دولتی آمریکا و ترور شخصیتهای جهان اسلام»، 1402ش، ص323. | ||
</ref> | </ref> | ||
== ترور | == روشهای ترور == | ||
بر اساس گزارشهای موجود، ترور شخصیتهای سیاسی و مذهبی پس از پیروزی انقلاب اسلامی با روشهای متنوعی انجام شده است. مهمترین این روشها عبارتند از: ترور با اسلحه کمری و سلاح گرم، ترور با رگبار مسلسل، انفجار بمب در محل استقرار، ترور با بمبهای جاسازیشده در وسایل شخصی مانند ضبط صوت، انفجار مواد منفجره کارگذاریشده در ساختمان، ترور با نارنجین، ترور انتحاری با کمربند انفجاری، ترور با بمبهای مغناطیسی چسبانده شده به خودرو، انفجار بمب در مسیر عبور، ترور با بمبهای جاسازیشده در موتورسیکلت و ترور با چاقو.<ref>[https://www.isna.ir/news/1403102920810/%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1%D9%87%D8%A7-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%DB%8C%D8%B1%D9%88%D8%B2%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> | |||
== مسئولان ترورشده == | == مسئولان ترورشده == | ||
| خط ۷۶۲: | خط ۸۱۱: | ||
|آمریکا و اسراییل | |آمریکا و اسراییل | ||
|} | |} | ||
== پیامدها == | |||
به نظر تحلیلگران ترور مسئولان و شخصیتهای جمهوری اسلامی ایران در طول چهار دهه گذشته پیامدهای متفاوتی نسبت به اهداف عاملان آن به همراه داشته است. در دهه ۱۳۶۰ش گروههای معارض بهویژه سازمان مجاهدین خلق با هدف قرار دادن چهرههای برجستۀ انقلاب در صدد ایجاد خلأ مدیریتی و تضعیف نظام نوپای جمهوری اسلامی بودند. به گفته کارشناسان، این ترورها نه تنها موجب توقف حرکت انقلاب نشد، بلکه با روشنشدن ماهیت واقعی عاملان، موجی از انزجار عمومی نسبت به گروههای معارض ایجاد کرد و عزم مردم را برای دفاع از نظام جزمتر ساخت. کارشناسان بر این باورند که این ترورها به عاملی برای اثبات حقانیت نظام جمهوری اسلامی در افکار عمومی داخلی و ساقط شدن مشروعیت سیاسی مخالقان از جمله سازمان مجاهدین خلق تبدیل شد.<ref>[https://snn.ir/fa/news/5420/%D8%AE%D9%88%D9%86-%D9%BE%D8%A7%D9%83-%D8%B4%D9%87%D8%AF%D8%A7%D9%8A-%D9%87%D9%81%D8%AA%D9%85-%D8%AA%D9%8A%D8%B1-%D8%B3%D9%86%D8%AF-%D8%AD%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%8A%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D9%85%D9%82%D8%AF%D8%B3-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%D9%8A-%D8%A8%D9%88%D8%AF «خون پاك شهداي هفتم تير سند حقانيت نظام مقدس جمهوري اسلامي بود»، خبرگزاری دانشجو.]</ref><ref>[https://psri.ir/?id=6sjnfrsywi حیدری، «دهه ۶۰، عبور از تروریسم»، وبسایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی.]</ref> | |||
به نظر تحلیلگران، ترورهای هدفمند در سالهای اخیر توسط آمریکا و اسرائیل نیز نتوانسته است به اهداف راهبردی آنان منجر شود. ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا پیش از آغاز جنگ کنونی نشان میداد که حتی یک حمله نظامی گسترده نیز احتمالاً قادر به براندازی ساختار حکومتی ایران نخواهد بود، زیرا نهادهای اصلی قدرت در جمهوری اسلامی به اندازهای ریشه دواندهاند که در برابر فشارها مقاومت کنند. کارشناسان مسائل امنیتی معتقدند ترور شخصیتهایی مانند سردار سلیمانی و سایر فرماندهان نظامی در سالهای اخیر، نه تنها موجب تضعیف اراده ملی نشده، بلکه بهدلیل ساختار نهادی نظام که مبتنی بر مشارکت مردمی طراحی شده، خلأ پایدار ایجاد نکرده و جایگزینی افراد با کارایی مشابه امکانپذیر بوده است. | |||
== عوامل پایداری جمهوری اسلامی ایران بعد از ترورها == | |||
عوامل متعددی در این پایداری و تداوم نقش داشتهاند. نخست، پیوند تاریخی و تمدنی میان هویت ملی و باورهای دینی در جامعه ایران موجب شده است که مردم بین حفظ تمامیت ارضی و حفظ نظام اسلامی تفکیک قائل نشوند. این پیوند که ریشه در چندین قرن سابقه تاریخی دارد، باعث شده حملات به نظام جمهوری اسلامی به مثابه حمله به ایران تلقی شود و واکنش دفاعی مردم را برانگیزد. | |||
دوم، ساختار نظام جمهوری اسلامی مبتنی بر مشارکت مردمی و نه وابسته به افراد خاص طراحی شده است. به همین دلیل، ترور شخصیتهای تأثیرگذار نتوانست خلأ رهبری پایدار ایجاد کند و جایگزینی افراد با کارایی مشابه امکانپذیر بود. نمونه آن انتصاب سریع فرماندهان جدید در پی شهادت فرماندهان ارشد نظامی است. | |||
سوم، وجود رهبری منسجم و مورد اعتماد عمومی که توانسته است در بحرانهای متعدد، جامعه را مدیریت و انسجام ملی را حفظ کند. در موارد متعدد تاریخی، از جمله جنگ تحمیلی و حملات اخیر، رهبری با اتخاذ مواضع قاطع و ایجاد اطمینان در جامعه، زمینه مقاومت و ایستادگی را فراهم کرده است. | |||
چهارم، تجربه تاریخی ملت ایران در مواجهه با بحرانها و تهاجمات خارجی طی هزارههای گذشته، ظرفیت بالایی برای تابآوری و انسجام در شرایط بحرانی ایجاد کرده است. این تجربه تاریخی، همراه با باورهای دینی و ملی، عاملی برای تبدیل تهدیدها به فرصتهای انسجامبخش بوده است. | |||
پنجم، ساختار نیروهای مسلح و امنیتی که ترکیبی از نیروهای رسمی و ظرفیتهای مردمی است، امکان مقابله مؤثر با تهدیدات را فراهم کرده است. این ساختار که ریشه در تجربیات تاریخی نظیر فتاوای جهاد علمای شیعه در دوره قاجار دارد، در جمهوری اسلامی نیز تداوم یافته است. | |||
ششم، نقش عوامل معنوی و سنتهای الهی در پایداری نظام جمهوری اسلامی قابل توجه است. بر اساس دیدگاه مطرحشده، نظام جمهوری اسلامی به مثابه کلمه طیبه و شجره طیبه توصیف میشود که ریشهای استوار دارد و همواره به اذن پروردگار خود میوه میدهد. این نگاه، پایداری نظام را فراتر از عوامل مادی و محسوس و در چارچوب سنتهای الهی ارزیابی میکند. تربیت انسانهای صالح و تأثیرگذار از جمله فرماندهان نظامی شاخص که هر یک در جایگاه خود نقشآفرینی کردهاند، از مصادیق این پایداری و ثمربخشی دانسته شده است.<ref>[https://www.iichs.ir/fa/interview/25993/%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AF%DA%A9%D8%AA%D8%B1-%D8%AD%D9%82%D8%A7%D9%86%DB%8C «راز ایستادگی ایران به روایت دکتر حقانی»، وبسایت پژوهشکده تاریخ معاصر.]</ref> | |||
در مجموع، ترورها علیرغم ایجاد خسارتهای انسانی و ضربه به بدنه مدیریتی کشور، نتوانستند اهداف مورد نظر عاملان خود را محقق سازند و به جای تضعیف، زمینه انسجام بیشتر جامعه و اثبات پایداری ساختار نظام را فراهم آوردند.<ref>[https://irdc.ir/fa/news/5437/%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%AA%DA%A9%D9%88%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AA%DA%A9%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «راز تکوین و تکامل جمهوری اسلامی ایران»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.]</ref> | |||
== نمادسازی == | |||
نامگذاری هشتم شهریور به عنوان روز ملی مبارزه با تروریسم، تنها یادآوری یک حادثه تاریخی نیست؛ بلکه بیانیهای جهانی است از سوی ملت ایران که ما خود بزرگترین قربانی ترور هستیم. ما تروریسم دولتی آمریکا و رژیم صهیونیستی را افشا میکنیم. ما پرچمدار مبارزه واقعی با این پدیده شوم در منطقه و جهان هستیم.هشتم شهریور، نماد مقاومت و بیداری ملتی است که با وجود زخمهای عمیق از ترور، ایستاده و پرچم عدالتخواهی و مبارزه با خشونت سازمانیافته جهانی را برافراشته است.<ref>[https://farsnews.ir/kamran_shirazi/1756535503725400303/%D9%BE%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF%D9%87-%DB%B4-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B1-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «پرونده ۴ دهه ترور علیه انقلاب اسلامی»، خبرگزاری فارس.]</ref> | |||
== پانویس == | == پانویس == | ||
| خط ۷۷۵: | خط ۸۴۷: | ||
* برجی، یعقوبعلی، پژوهشی فقهی حقوق درباره ترور و دفاع مشروع، قم، نشر زمزم هدایت، ۱۳۸۶ش، | * برجی، یعقوبعلی، پژوهشی فقهی حقوق درباره ترور و دفاع مشروع، قم، نشر زمزم هدایت، ۱۳۸۶ش، | ||
* «بررسی رفتار تروریستی گروه فرقان»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: وبسایت 21 تیر 1403ش. | |||
* «پروندهای درباره همۀ ترورهای سیاسی تاریخ معاصر ایران»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 1395ش. | * «پروندهای درباره همۀ ترورهای سیاسی تاریخ معاصر ایران»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 1395ش. | ||
* «پرونده ۴ دهه ترور علیه انقلاب اسلامی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 140ش. | |||
* ««ترور» برای مهار انقلاب»، وبسایت دیگران، تاریخ درج مطلب: 3 تیر 1393ش. | |||
* «تعداد شهدای ترور کشور از ۲۳ هزار نفر گذشت»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 1404ش. | * «تعداد شهدای ترور کشور از ۲۳ هزار نفر گذشت»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 1404ش. | ||
* حاتمی، بهادر، «خوانش اسلام از ترور و تروریسم، واکاوی واژگان معادل»، در خردنامه، شماره ۱۴، ۱۳۹۴ش. | * حاتمی، بهادر، «خوانش اسلام از ترور و تروریسم، واکاوی واژگان معادل»، در خردنامه، شماره ۱۴، ۱۳۹۴ش. | ||
* حیدری، محسن، «دهه ۶۰، عبور از تروریسم»، وبسایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب: 15 اسفند 1386ش. | |||
* «خون پاك شهداي هفتم تير سند حقانيت نظام مقدس جمهوري اسلامي بود»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1387ش. | |||
* دانشور محمدزادگان، فاطمه و شفیعزاده برمی، سمانه، «ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی؛ آمریکاستیزی و دیپلماسی تروریستی»، وبسایت هابلیان، تاریخ درج مطلب: 20 آبان 1404ش. | * دانشور محمدزادگان، فاطمه و شفیعزاده برمی، سمانه، «ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی؛ آمریکاستیزی و دیپلماسی تروریستی»، وبسایت هابلیان، تاریخ درج مطلب: 20 آبان 1404ش. | ||
* «راز تکوین و تکامل جمهوری اسلامی ایران»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ بازدید: 29 اسفند 1404ش. | |||
* «راز ایستادگی ایران به روایت دکتر حقانی»، وبسایت پژوهشکده تاریخ معاصر، تاریخ درج مطلب: 28 تیر 1404ش. | |||
* «روزی که اکبر گودرزی سرکرده گروهک فرقان تیرباران شد»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 3 خرداد 1402ش. | * «روزی که اکبر گودرزی سرکرده گروهک فرقان تیرباران شد»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 3 خرداد 1402ش. | ||
* «شهادت سرلشکر باقری، شهادت سردار حاجی زاده، شهادت سردار سلامی/ ۷۸ نفر شهید و ۳۲۹ تن مجروح/شهادت ۶ دانشمند هستهای در حمله تروریستی اسرائیل»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 23 خرداد 1404ش. | * «شهادت سرلشکر باقری، شهادت سردار حاجی زاده، شهادت سردار سلامی/ ۷۸ نفر شهید و ۳۲۹ تن مجروح/شهادت ۶ دانشمند هستهای در حمله تروریستی اسرائیل»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 23 خرداد 1404ش. | ||
