مجلس خبرگان رهبری: تفاوت میان نسخه‌ها

'''مجلس خبرگان رهبری؛'''  

مجلس خبرگان رهبری نهادی تخصصی و انتخابی متشکل از ۸۸ فقیه است که بر پایه اصول ۱۰۷، ۱۰۸ و ۱۱۱ قانون اساسی، مسئولیت کلیدی تعیین، نظارت بر استمرار صلاحیت‌ها و عزل رهبر جمهوری اسلامی ایران را بر عهده دارد. این مجمع که به عنوان حلقه اتصال اراده عمومی (جمهوریت) و مشروعیت فقهی نظام (اسلامیت) شناخته می‌شود، اعضای خود را برای دوره‌های هشت‌ساله از طریق رأی مستقیم مردم برمی‌گزیند و از طریق هیئت‌رئیسه و کمیسیون‌های داخلی به امور اجرایی و نظارتی می‌پردازد. با وجود جایگاه راهبردی این نهاد در حفظ ثبات و پیوستگی نظام، ساختار آن و فرآیند احراز صلاحیت نامزدها توسط فقهای شورای نگهبان، همواره موضوع بحث‌های حقوقی و انتقادی درباره استقلال نظارتی، فراگیری جنسیتی و انحصار ترکیب اعضا به مجتهدان بوده است.

اهمیت مجلس خبرگان از چند جهت قابل توجه قرار گرفته است:  

مجلس خبرگان رهبری در نظام جمهوری اسلامی ایرانوظیفه شناسایی و تعیین رهبر و نظارت بر استمرار شرایط رهبری را بر عهده دارد.بر پایه برخی تحقیقات، این سازوکار، از ارکان تحقق مردم‌سالاری دینی و از شاخص‌های جمهوریت نظام جمهوری اسلامی به شمار می‌آید؛ زیرا عالی‌ترین مقام سیاسی کشور از طریق نهادی برگزیده مردم تعیین می‌شود و انتخاب رهبر نه موروثی است و نه انتصابی، بلکه در قالب فرآیندی متکی بر رأی عمومی انجام می‌گیرد. بدین ترتیب، مجلس خبرگان حلقه ارتباط میان اراده مردم و نهاد رهبری محسوب می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2249392 جبرائیلی، «شاخص‌های اسلامیت و جمهوریت در تعیین آیت‌الله خامنه‌ای به عنوان رهبر جمهوری اسلامی»، 1403ش، ص 14-15.]</ref> بر اساس این مبنا، رهبر جمهوری اسلامی ایران دارای حق انحلال مجلس خبرگان رهبری نیست.<ref>مصباح یزدی، حکیمانه‌ترین حکومت، 1402ش، ص 364.</ref>

مجلس خبرگان رهبری تنها نهاد دارای صلاحیت برای تعیین رهبر جمهوری اسلامی به شمار می‌آید و به همین دلیل نقشی محوری در تداوم مشروعیت ساختار سیاسی دارد. در این چارچوب، رهبری باید واجد مجموعه‌ای از شرایط فقهی و مدیریتی از جمله صلاحیت علمی برای استنباط مسائل فقهی، عدالت و تقوای لازم برای رهبری امت اسلامی، بینش صحیح سیاسی و اجتماعی، تدبیر، شجاعت و توانایی اداره جامعه باشد. تشخیص تحقق این شرایط امری تخصصی تلقی می‌شود؛ ازاین‌رو نهادی متشکل از فقیهان منتخب مردم پیش‌بینی شده است تا صلاحیت‌های لازم برای رهبری را بررسی کرده و فرد واجد شرایط را شناسایی و معرفی کند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2301602 نوری و دیگران، «تحلیل جایگاه حقوقی مجلس خبرگان رهبری در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران»، 1404ش، ص 1046-1047.]</ref>

در ساختار قدرت در جمهوری اسلامی مجلس خبرگان جایگاهی متمایز دارد. در حالی که بسیاری از نهادهای سیاسی در برابر نهادهای دیگر پاسخ‌گو هستند، مجلس خبرگان در رأس هرم قدرت از جهت وظیفه تعیین و نظارت بر رهبری قرار می‌گیرد و نقش آن در نهایت در برابر خداوند و نیز در برابر افکار عمومی و رأی مردم ارزیابی می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2301602 نوری و دیگران، «تحلیل جایگاه حقوقی مجلس خبرگان رهبری در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران»، 1404ش، ص 1046-1047.]</ref> برخی معتقدند فعالیت‌های مجلس خبرگان رهبری در جریان امور اجرایی روزمره کشور نمود مستقیمی ندارد، اما کارکرد آن به عنوان نهادی نظارتی و پشتیبان برای بقای ساختار ولایت فقیه، از عوامل اصلی ثبات و استمرار نظام سیاسی جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌رود.<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/4680/%D8%A7%D9%87%D9%85%D9%8A%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86 «اهمیت مجلس خبرگان رهبری»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.]</ref>

بر پایه برخی تحقیقات، روش دو‌مرحله‌ای انتخاب رهبر، شیوه‌ای معقول و مرسوم برای تعیین مقام‌های حساس در نظام‌های سیاسی مختلف است؛ زیرا تشخیص صلاحیت‌های رهبری امری تخصصی است و نیاز به بررسی دقیق دارد. در این روش، مردم با انتخاب خبرگان مشارکت می‌کنند و خبرگان با ارزیابی کارشناسانه، فرد واجد شرایط را برمی‌گزینند. مزیت این شیوه آن است که مشارکت مردمی را با تشخیص تخصصی جمع می‌کند، دقت در احراز شرایط را افزایش می‌دهد و احتمال خطا یا تأثیرپذیری از فضای هیجانی را کاهش می‌دهد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2301602 نوری و دیگران، «تحلیل جایگاه حقوقی مجلس خبرگان رهبری در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران»، 1404ش، ص 1048.]</ref>

مبانی قرآنی و روایی رجوع به خبرگان که در تبیین جایگاه نهادی مانند مجلس خبرگان رهبری مورد استناد قرار می‌گیرد، عمدتاً بر اصل مراجعه به خبره استوار است. آیه 43 سوره نحل به لزوم رجوع افراد فاقد دانش به اهل آگاهی دلالت دارد و در تفاسیر فقهی به عنوان مستندی برای مراجعه به متخصصان در مسائل دینی و اجتماعی تفسیر شده است. آیه 122 سوره توبه نیز به نقش عالمان دینی در هدایت و ارشاد جامعه اشاره دارد و مبنایی برای اعتبار نظر اهل علم در امور کلان دینی تلقی می‌شود. علاوه بر این، در روایتی از امام صادق درباره وظیفه مردم در صورت فقدان دسترسی به امام، بر مراجعه به آگاهان به امور دینی تأکید شده است. این دسته از روایات در فقه شیعه به عنوان دلیلی بر اعتبار نظر متخصصان دینی در اداره و هدایت جامعه مورد استناد قرار گرفته‌اند. بر پایه این آیات و روایات، در اندیشه فقهی شیعه تشخیص مسائل پیچیده دینی و اجتماعی، از جمله شناسایی رهبر واجد شرایط، امری تخصصی تلقی می‌شود که نیازمند رجوع به فقها و صاحب‌نظران است. از این رو، تشکیل نهادی از فقیهان آگاه برای تشخیص و معرفی رهبر را می‌توان تجلی نهادی اصل مراجعه به اهل خبره دانست؛ اصلی که مبنای قرآنی و روایی آن در منابع دینی مورد اشاره قرار گرفته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/138692 معصومی، «بازتاب اندیشه: مبانی فقهی- حقوقی مجلس خبرگان رهبری»، 1384ش، ص 153-158.]</ref>

انجام هر عملى که به ‏طور مستقیم، در تأمین هدف مجلس خبرگان، مؤثر باشد، وظیفه اصلى این مجلس است و انجام اعمالى که اثر مستقیم آن، تأمین هدف مزبور نباشد، وظیفه فرعى تلقّى مى ‏گردد که نتیجه نهایى آن‌ها، اجراى بهتر وظایف اصلى خواهد بود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2301602 نوری و دیگران، «تحلیل جایگاه حقوقی مجلس خبرگان رهبری در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران»، 1404ش، ص 1049.]</ref>

 

* '''انتخاب رهبر:''' مهم‌ترین وظیفه مجلس خبرگان رهبری، انتخاب رهبر جمهوری اسلامی ایران است. طبق قانون اساسی و مبانی نظری ولایت فقیه، در عصر غیبت امام مهدی که رهبر و امام جامعه به‌طور خاص تعیین نشده است، شناخت و انتخاب فرد واجد شرایط بر عهده مردم و در عمل از طریق نمایندگان منتخب آنان در مجلس خبرگان رهبری انجام می‌شود. در این فرایند، مردم در مرحله اول خبرگان را به‌عنوان نمایندگان آگاه و متخصص در امور دینی و فقهی انتخاب می‌کنند و این خبرگان در مرحله دوم، رهبر را از میان فقیهان واجد شرایط برمی‌گزینند. شرایط و معیارهای انتخاب رهبر بر اساس اصول 5، 107 و 109 قانون اساسی تعیین شده است؛ ازجمله فقاهت، عدالت، آگاهی سیاسی و اجتماعی، تدبیر، شجاعت و مقبولیت عمومی. مجلس خبرگان رهبری با تشکیل کمیسیون تحقیق و بررسی صلاحیت نامزدهای رهبری، وظیفه ارزیابی دقیق این ویژگی‌ها را بر عهده دارد و نتیجه بررسی را به صحن عمومی مجلس خبرگان رهبری ارائه می‌دهد تا بر اساس رأی اعضا، رهبر منتخب تعیین شود.<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/4689/%D9%88%D8%B8%D8%A7%D9%8A%D9%81-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «وظایف خبرگان رهبری»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.]</ref>  

* '''عزل رهبر:''' بر اساس مبانی فقهی شیعه، مشروعیت حکومت ولیّ فقیه، وابسته به استمرار صلاحیت علمی، اخلاقی و مدیریتی او است و در صورت از بین رفتن هر یک از این شرایط، مقام رهبری از اعتبار ساقط می‌شود. اصل 111 قانون اساسی، تشخیص این وضعیت را بر عهده مجلس خبرگان نهاده است. این اصل سه مورد را برای برکناری رهبر پیش‌بینی می‌کند: ناتوانی از انجام وظایف قانونی، از دست دادن یکی از شرایط رهبری و کشف فقدان شرایط از آغاز.<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/4689/%D9%88%D8%B8%D8%A7%D9%8A%D9%81-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «وظایف خبرگان رهبری»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.]</ref>

* '''نظارت بر رهبری:''' این نظارت جنبه حقوقی دارد و برخی معتقدند از اصل 111 قانون اساسی استنباط می‌شود؛ بدین معنا که چون خبرگان مسئول تشخیص فقدان شرایط هستند، باید به‌طور مستمر بر تحقق و دوام آنها نظارت داشته باشند.<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/4689/%D9%88%D8%B8%D8%A7%D9%8A%D9%81-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «وظایف خبرگان رهبری»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.]</ref> بر پایه برخی تحقیقات، این نظارت، تضادی با اصل ولایت مطلقه فقیه ندارد و به‌منزله تضمین سلامت ساختار رهبری در نظام اسلامی است. مجلس خبرگان برای انجام این وظیفه، کمیسیون تحقیق ویژه‌ای تشکیل داده که مأموریت دارد گزارش‌های مرتبط را بررسی، صحت اطلاعات را احراز و در صورت لزوم، اقدامات لازم را برای پیشگیری از انحراف یا ضعف مدیریتی در نهاد رهبری انجام دهد. نظارت خبرگان مکمل نظارت عمومی مردم محسوب می‌شود، اما جنبه رسمی و حقوقی دارد و مبنای تصمیمات نهادی است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2301602 نوری و دیگران، «تحلیل جایگاه حقوقی مجلس خبرگان رهبری در ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران»، 1404ش، ص 1049.]</ref>

ساختار درونی مجلس خبرگان رهبری از دو بخش اصلی هیئت رئیسه و کمیسیون‌ها تشکیل شده است.<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/4683/%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «ساختار مجلس خبرگان رهبری»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.]</ref>

مجلس خبرگان دارای دو نوع هیئت رئیسه است که وظایف و دوران تصدی متفاوتی دارند.<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/4683/%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «ساختار مجلس خبرگان رهبری»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.]</ref> علاوه بر آن، دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری زیر نظر هیئت رئیسه فعالیت می‌کند.<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/4682/%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.]</ref>

برگزاری انتخابات هیئت رئیسه دائم.<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/4683/%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «ساختار مجلس خبرگان رهبری»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.]</ref>

ارائه گزارش سالانه به مجلس خبرگان رهبری.<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/4683/%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «ساختار مجلس خبرگان رهبری»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.]</ref>

'''دبیرخانه:''' هدف از تشکیل این نهاد، انجام مأموریت‌ها، مسئولیت‌ها و تنظیم امور جاری مربوط به مجلس خبرگان است. برخی از وظایف این نهاد عبارتند از:  

 

* همکاری در فرآیند برگزاری انتخابات خبرگان با نهادهای مربوطه؛

* تدوین دستور کار جلسات، مستندسازی صورت مذاکرات، بایگانی طبقه‌بندی‌شده اسناد و تدوین پیش‌نویس بیانیه‌ها؛  

* تحقیق، تألیف و نشر آثار پیرامون حکومت اسلامی و ولایت فقیه و تهیه بولتن‌های تحلیلی در زمینه‌های سیاسی، فقهی و اجتماعی.<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/4682/%D8%AF%D8%A8%D9%8A%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.]</ref>

|تحقیق درباره شرایط و صفات رهبر و شناسایی افراد در مظان رهبری (گزارش‌های این کمیسیون سری است)

|'''بررسى راه‌‏هاى پاسدارى و حراست از ولایت فقیه‏'''

|بررسی تحولات اقتصادی داخلی و جهانی با حضور نخبگان و مسئولان ذی‌ربط<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/4683/%D8%B3%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D8%A7%D8%B1-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «ساختار مجلس خبرگان رهبری»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.]</ref>

بر اساس اصل ۱۰۸ تعداد و شرایط خبرگان، چگونگی انتخاب آنان بر عهده خود خبرگان است. آخرین اصلاحات اين قانون در هفت فصل، 31ماده و 23 تبصره در دوازدهمین اجلاسیه رسمی مجلس خبرگان رهبری (دوره پنجم)، در تاریخ 5 مهر 1402 به تصويب رسيده است.<ref>[https://www.shora-gc.ir/fa/news/5922/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «قانون انتخابات مجلس خبرگان رهبری»، وب‌سایت شورای نگهبان.]</ref>

|ایلام، بوشهر، چهارمحال و بختیاری، خراسان جنوبی، خراسان شمالی، زنجان، سمنان، قم، کهگیلویه و بویراحمد، هرمزگان، یزد<ref>[https://www.shora-gc.ir/fa/news/5922/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «قانون انتخابات مجلس خبرگان رهبری»، وب‌سایت شورای نگهبان.]</ref>

|'''زمان آغاز فرآیند'''

|وزارت کشور<ref>[https://www.shora-gc.ir/fa/news/5922/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «قانون انتخابات مجلس خبرگان رهبری»، وب‌سایت شورای نگهبان.]</ref>

|دارا بودن تابعيت جمهورى اسلامى ايران

|فاقد سوء سابقه سياسى و اجتماعى به تشخيص مراجع قانونى و رسمى نظام جمهوری اسلامی ایران<ref>[https://www.shora-gc.ir/fa/news/5922/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «قانون انتخابات مجلس خبرگان رهبری»، وب‌سایت شورای نگهبان.]</ref>

!'''دوره های زمانی'''

|'''منشی ها:'''

|محمد مومن و حسن طاهری خرم آبادی

|'''منشی ها'''

|حسن طاهری خرم آبادی و محمد مومن

|'''منشی ها:'''

|حسن طاهری خرم آبادی و قربانعلی دری نجف آبادی

|'''منشی ها:'''

| rowspan="3" |سال ۱۳۹۴ تا 1403ش

|'''منشی ها:'''

|'''منشی ها:'''

|عباس کعبی، محسن اراکی<ref>[https://didgah.net/58438/ «هیات رئیسه ادوار شش گانه مجلس خبرگان زیر ذره بین»، وب‌سایت دیدگاه.]</ref>

بر اساس گزارش برخی منابع، مجلس خبرگان رهبری علاوه بر فعالیت‌های مستمر در کمیسیون‌ها و برگزاری اجلاسیه‌های سالانه، در برخی دوره‌ها با رخدادهای مهمی همراه بوده است؛ ازجمله:  

!'''مهمترین رخدادها و اتفاقات'''

بعد از فوت سید روح الله خمینی در سال 1368ش، سیدعلی خامنه‌ای به‌عنوان دومین رهبر جمهوری اسلامی به سرعت تعیین شد.

|دوره مجلس خبرگان رهبری 8 سال است و استثنائاً برای آن که انتخابات دوره پنجم آن همزمان با انتخابات دهمین دوره مجلس شورای اسلامی باشد، این دوره 10 ساله شد.<ref>[https://psri.ir/?id=ozhkd1c5 استیری، «مجلس خبرگان رهبری از آغاز تا به امروز»، وب‌سایت مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.]</ref>

|حضور محسن اسماعلیلی به‌عنوان حقوق‌دان و اولین مجتهد غیرروحانی در مجلس خبرگان رهبری.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/4005209-%D8%AA%D9%86%D9%87%D8%A7-%D8%B9%D8%B6%D9%88-%D8%BA%DB%8C%D8%B1%D8%B1%D9%88%D8%AD%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «تنها عضو غیرروحانی مجلس خبرگان»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref>تصویب آیین‌نامه جدید مجلس خبرگان رهبری.<ref>[https://www.shora-gc.ir/fa/news/5922/%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «قانون انتخابات مجلس خبرگان رهبری»، وب‌سایت شورای نگهبان.]</ref>

|بعد از ترور سید علی خامنه‌ای توسط آمریکا و اسرائیل در سال 1404ش، سیدمجتبی خامنه‌ای به‌عنوان سومین رهبر جمهوری اسلامی تعیین شد.  

برگزاری جلسه تعیین رهبری با توجه به شرایط جنگی کشور، انهدام ساختمان دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری در قم توسط آمریکا و اسرائیل، و علیرغم تهدیدات آمریکا و اسرائیل مبنی بر هدف قرار دادن محل جلسه، حایز اهمیت دانسته شده است.<ref>[https://majlesekhobregan.ir/fa/cont/5123/%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86%D8%9B-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D9%84%D8%AD%D8%B8%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA «مجلس خبرگان؛ مجلس لحظه‌هاست»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری.]</ref>

=== '''اشکال در فرآیند نظارت بر رهبری''' ===

=== '''محدودیت در نظارت بر رهبری''' ===

مجلس خبرگان رهبری ابزارهای گسترده برای تحقیق درباره عملکرد نهادهای نظامی، امنیتی و اقتصادی وابسته به رهبری در اختیار ندارد و نتایج تحقیقات آن معمولاً محرمانه و محدود به توصیه‌های جزئی گزارش شده است. در این دیدگاه عزل رهبر از نظر حقوقی با رأی اکثریت مطلق ممکن است، اما جایگاه فرماندهی و اختیارات رهبر در نهادهای کلیدی، اجرای عملی این اختیار را به شرایط ویژهٔ سیاسی محدود می‌کند.<ref>[https://www.radiofarda.com/a/f4_Expert_assembly_powerful_disable/1828797.html «مجلس خبرگان رهبری؛ نهادی پر قدرت اما ناتوان»، وب‌سایت رادیو فردا.]</ref> بر پایه گزارش برخی منابع، برای تحقق عملی نظارت بر رهبری، سازوکارهای نهادی در ساختار این مجلس پیش‌بینی شده است. در این چارچوب، کمیسیون‌های تخصصی مجلس مأمور جمع‌آوری اطلاعات، بررسی وضعیت تحقق شرایط رهبری و تهیه گزارش‌های کارشناسی هستند و نتایج بررسی‌های خود را به صحن مجلس ارائه می‌کنند. این گزارش‌ها در جلسات رسمی مجلس خبرگان مورد بحث و ارزیابی قرار می‌گیرد و بدین ترتیب، امکان پیگیری مستمر وضعیت استمرار شرایط رهبری فراهم می‌شود و نظارت خبرگان در قالب فرآیندی سازمان‌یافته و نهادی اعمال می‌گردد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1077634 قمی، «جایگاه و اهمیت مجلس خبرگان رهبری در قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران»، 1393ش. ص 19-31.]</ref>

=== '''محدودیت در حضور زنان''' ===

در برخی دیدگاه‌ها، نبود حضور زنان در مجلس خبرگان رهبری به‌عنوان یکی از محدودیت‌های عملی این نهاد مطرح شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/178077 راد، «چهارمین مجلس خبرگان و باز هم کرسی های خالی از زنان»، 1385ش، ص 15-17.]</ref> با وجود آنکه منع قانونی برای عضویت زنان ذکر نشده و برخی فقیهان نیز آن را فاقد اشکال فقهی دانسته‌اند،<ref>مصباح یزدی، حکیمانه‌ترین حکومت، 1402ش، ص 362-363.</ref> در عمل تاکنون زنی به این مجلس راه نیافته است؛ امری که در برخی تحلیل‌ها به سختگیری در فرایند احراز صلاحیت نامزدها نسبت داده می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/178077 راد، «چهارمین مجلس خبرگان و باز هم کرسی های خالی از زنان»، 1385ش، ص 15-17.]</ref>

=== '''محدودیت در ترکیب اعضای مجلس خبرگان رهبری''' ===

!'''دوره اول'''<ref>[https://gilkhabar.ir/news/i/149499 «معرفی همه نمایندگان مجلس خبرگان از آغاز تاکنون»، وب‌سایت گیل خبر.]</ref>

!'''دوره دوم'''<ref>[https://gilkhabar.ir/news/i/149499 «معرفی همه نمایندگان مجلس خبرگان از آغاز تاکنون»، وب‌سایت گیل خبر.]</ref>

!'''دوره سوم'''<ref>[https://gilkhabar.ir/news/i/149499 «معرفی همه نمایندگان مجلس خبرگان از آغاز تاکنون»، وب‌سایت گیل خبر.]</ref>

!'''دوره چهارم'''<ref>[https://gilkhabar.ir/news/i/149499 «معرفی همه نمایندگان مجلس خبرگان از آغاز تاکنون»، وب‌سایت گیل خبر.]</ref>

!'''دوره پنجم'''<ref>[https://basijnews.ir/fa/news/8668375/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%D9%89-%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D9%88%D8%B1%D9%87-%D9%BE%D9%86%D8%AC%D9%85-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AA%D8%B4%D8%B1-%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C «اسامى نمایندگان «دوره پنجم» مجلس خبرگان منتشر شد»، خبرگزاری بسیج.]</ref>

!'''دوره ششم'''<ref>[https://www.ilna.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-3/1454446-%D8%AC%D8%AF%D9%88%D9%84-%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%84%D8%B3-%D8%AE%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C «جدول نتایج نهایی انتخابات مجلس خبرگان رهبری»، خبرگزاری کار ایران.]</ref>

محسن مجتهد شبستری

محمدتقی پورمحمدی

هاشم هاشم‌زاده هریسی

محمدتقی پورمحمدی

محمد فیض سرابی

هاشم هاشم‌زاده هریسی

محمدتقی پورمحمدی

|سید علی‌اکبر قرشی‌

|سید علی‌اکبر قرشی‌

سید علی‌اکبر قره‌باغی(غفاری)

عسکر دیرباز

سید حسن عاملی

یدالله صفری

|حسین مظاهری

سید مهدی یثربی کاشانی‌

سیدمهدی یثربی کاشانی‌

سید ابوالحسن مهدوی

حسن شریعتی نیاسر

سید یوسف طباطبایی‌نژاد

عبدالمحمود عبداللهی

سید ابوالحسن مهدوی

سید یوسف طباطبایی‌نژاد

عبدالمحمود عبداللهی

محسن کازرونی

محمدباقر باقری کنی

|احمد آذری قمی‌

اکبر هاشمی رفسنجانی

سیدمحسن خرازی

محمد امامی کاشانی

قربانعلی دری نجف آبادی

محمدتقی مصباح یزدی

محمدباقر باقری کنی

محسن کازرونی

علی‌اکبر مشکینی

محمدحسن مرعشی شوشتری

سید محمود علوی

محمد امامی کاشانی

قربانعلی دری نجف‌آبادی

سید محمود علوی

نصرالله شاه‌آبادی

ابوالفضل میرمحمدی

محسن اسماعیلی

محمدحسن زالی

سید هاشم بطحائی

عباسعلی اختری

غلامرضا مصباحی‌مقدم

علیرضا اعرافی

حسینعلی سعدی

محمدعلی موحدی کرمانی

غلامعلی صفایی

قربانعلی دری نجف‌آبادی

محمود محمدی عراقی

غلامرضا مصباحی‌مقدم

عبدالجواد ابراهیمی‌فر

احمد دانش‌زاده مؤمن

محمدرضا ناصری

حسن عالمی  

علی اصغر  معصومی

ابوالقاسم خزعلی

محمدرضا فاکر

سید احمد علم‌الهدی

سید مجتبی حسینی

سید مجتبی حسینی

سید احمد علم‌الهدی

غلامرضا مقیسه

غلامرضا فیاضی

محسن محمدی عراقی

سید محمدعلی موسوی جزایری

علی فلاحیان

محمدحسین احمدی شاهرودی

محسن حیدری آل کثیری

سید محمدعلی موسوی جزایری

محمدحسین احمدی شاهرودی

محسن حیدری آل کثیری

عبدالکریم فرحانی

امیررضا هدایی

|حسن روحانی  

عباسعلی سلیمانی

سید علی‌اصغر دستغیب

محی‌الدین حائری شیرازی

سید علی‌محمد دستغیب

سید علی‌اصغر دستغیب

سید محمدعلی مدرسی طباطبایی

محمد شیخ الاسلامی

حسام‌الدین مجتهدی

محمدعلی موحدی کرمانی

محمد بهرامی خوشکار

امان‌الله علیمرادی

محمدحسین زرندی

محمود محمدی عراقی

سید شرف‌الدین ملک‌حسینی

حبیب‌الله طاهری گرگانی

سید عبدالهادی حسینی شاهرودی

سید عبدالهادی حسینی شاهرودی

محمدعلی(مختار) امینیان

عباس محفوظی‌

محمدعلی فیض گیلانی‌

عباس محفوظی‌

عباس محفوظی‌

احمد پروایی

|سید حسن طاهری خرم‌آبادی‌

|سید حسن طاهری خرم‌آبادی‌

سید حسن طاهری خرم‌آبادی

عبدالله واعظ جوادی آملی‌

نورالله طبرسی

صادق لاریجانی آملی

صادق لاریجانی آملی

سید رحیم توکل

سید رحیم توکل

سید صادق پیشنمازی

|ابوالفضل نجفی خوانساری‌

احمد محسنی گرکانی

سید ابوالحسن موسوی همدانی (دبستانی)

سید ابوالحسن موسوی همدانی (دبستانی)

سید مصطفی موسوی‌فراز

سید مصطفی موسوی‌فراز

 

* «اسامى نمایندگان «دوره پنجم» مجلس خبرگان منتشر شد»، خبرگزاری بسیج، تاریخ درج مطلب: 12 اردیبهشت 1395ش.

* استیری، فاطمه، «مجلس خبرگان رهبری از آغاز تا به امروز»، وب‌سایت مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ درج مطلب: 23 تیر 1400ش.

* «اهمیت مجلس خبرگان رهبری»، وب‌سایت دبیرخانه مجلس خبرگان رهبری، تاریخ درج مطلب: 20 فروردین 1400ش.