پرش به محتوا

ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۳۱ ویرایش‌ها
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۳۱ ویرایش‌ها
خط ۱٬۵۲۱: خط ۱٬۵۲۱:
|اسماعیل خطیب
|اسماعیل خطیب
|26 اسفند 1404ش
|26 اسفند 1404ش
|
|تهران
|وزیر اطلاعات<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6778482/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AD%D8%AC%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84-%D8%AE%D8%B7%DB%8C%D8%A8 «بیانیه وزارت اطلاعات درباره شهادت حجت الاسلام سید اسماعیل خطیب»، خبرگزاری مهر.]</ref>
|وزیر اطلاعات<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6778482/%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%88%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%B9%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D8%AD%D8%AC%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%D9%84-%D8%AE%D8%B7%DB%8C%D8%A8 «بیانیه وزارت اطلاعات درباره شهادت حجت الاسلام سید اسماعیل خطیب»، خبرگزاری مهر.]</ref>
|آمریکا و اسراییل
|آمریکا و اسراییل
|-
|-
!
!
|
|علی‌محمد نائینی
|
|29 اسفند 1404ش
|
|تهران
|
|معاون روابط عمومی و سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی <ref>[https://www.mehrnews.com/news/6779523/%D9%BE-%DB%8C%D8%A7%D9%85-%D8%AA%D8%A8%D8%B1%DB%8C%DA%A9-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AA-%D8%B3%D9%BE%D8%A7%D9%87-%D8%A8%D9%85%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%A8%D8%AA-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%85%D8%B9%D8%A7%D9%88%D9%86-%D8%B1%D9%88%D8%A7%D8%A8%D8%B7-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B3%D8%AE%D9%86%DA%AF%D9%88%DB%8C «سردار علی‌محمد نائینی سخنگوی سپاه به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر.]</ref>
|
|آمریکا و اسراییل
|-
|-
!
!
خط ۱٬۶۱۱: خط ۱٬۶۱۱:
* «روزی که اکبر گودرزی سرکرده گروهک فرقان تیرباران شد»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 3 خرداد 1402ش.
* «روزی که اکبر گودرزی سرکرده گروهک فرقان تیرباران شد»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 3 خرداد 1402ش.
* زال، محسن، سازمان مسعود (انسان‌شناسی سازمان مجاهدین خلق دوره بعد از انقلاب ۵۷)، تهران، انتشارات کویر، ۱۳۹۸ش.
* زال، محسن، سازمان مسعود (انسان‌شناسی سازمان مجاهدین خلق دوره بعد از انقلاب ۵۷)، تهران، انتشارات کویر، ۱۳۹۸ش.
* «سردار علی‌محمد نائینی سخنگوی سپاه به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 29 اسفند 1404ش.
* «سردار غلامرضا سلیمانی رئیس سازمان بسیج مستضعفین به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 26 اسفند 1404ش.
* «سردار غلامرضا سلیمانی رئیس سازمان بسیج مستضعفین به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 26 اسفند 1404ش.
* «سردار قاسم سلیمانی به شهادت رسید»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 13 دی 1398ش.
* «سردار قاسم سلیمانی به شهادت رسید»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 13 دی 1398ش.

نسخهٔ ۲ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۲۴

ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران؛ کشتن افراد دارای سمت نظامی، قضایی یا سیاسی در نظام جمهوری اسلامی توسط گروه‌های تروریستی.

مفهوم‌شناسی

واژۀ ترور برگرفته از واژهٔ فرانسوی Terreur، به‌معنای کشتن مخالفان سیاسی به‌صورت ناگهانی است.[۱] پژوهشگران ویژگی‌های اصلی ترور را توسل به زور و اقدامات خشونت‌آمیز برای ایجاد ترس، اقدام به‌صورت غیرمشروع، هدف‌گذاری بر اساس اهداف سیاسی و ایدئولوژیک و همچنین کسب یا حفظ قدرت دانسته‌اند.[۲] برخی از محققان واژۀ‌های ذکرشده در متون روایی مانند «فَتْک»، «اِغْتِیال»، «اِرْهاب» و «محاربه» را مترادف با مفهوم ترور می‌دانند.[۳] به این ترتیب، ترور مسئولان جمهوری اسلامی نیز به‌معنای کشتن افرادی است که در نظام جمهوری اسلامی سمت نظامی یا سیاسی داشته‌اند.[۴]

تاریخچه

به گواهی اسناد تاریخی ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران اندکی پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران آغاز شده و در سه مرحله ادامه پیدا کرده است:

  • مرحله اول از ابتدای 1358ش آغاز شد و به‌طور عمده توسط گروه فرقان انجام می‌گرفت.[۵] نخستین ترور در 3 اردیبهشت 1358ش رخ‌داد و طی آن محمدولی قرنی، رییس ستاد کل ارتش وقت، توسط گروه فرقان در حیاط منزلش کشته شد. وی پیش از انقلاب مدت زیادی به‌دلیل فعالیت‌های انقلابی خود به زندان افتاد و پس از پیروزی انقلاب با حکم امام‌خمینی به‌عنوان نخستین فرمانده ارتش جمهوری اسلامی ایران منصوب شد.[۶] بعد از آن مرتضی مطهری، محمد مفتح و ترور نافرجام اکبری هاشمی رفسنجانی توسط گره فرقان انجام شد. این مرحله با دستگیری اعضای اصلی فرقان در دی ماه 1358ش خاتمه پیدا کرد.[۷]
  • مرحله دوم توسط مجاهدین خلق پس از عزل بنی صدر از مقام ریاست‌جمهوری با ترور ناکام سیدعلی خامنه‌ای در 6 تیر 1360ش و سپس ترور سیدمحمد بهشتی همراه 72 تن از یاران وی در 7 تیر 1360ش آغاز شد.[۸] ترور محمدعلی رجایی و باهنر و ترور امامان جمعه در دهۀ 60 و پس از پایان جنگ تحمیلی نیز با ترور اسدالله لاجوردی و علی صیاد شیرازی در دهه 1370ش ادامه پیدا کرد. این ترورها توسط مجاهدین خلق و تحت هدایت اسراییل و آمریکا در دهۀ 1380ش برخی مسئولان هسته‌ای ایران را هدف قرار داد.[۹]
  • مرحلۀ سوم ترورهای مسئولین جمهوری اسلامی با حملات تروریستی مستقیم اسراییل در 1404ش آغاز شد. ابتدا در 23 خرداد این سال در حملۀ شبانه که دولت جمهوری اسلامی ایران آن را تجاوز اسرائیل به آسمان مقدس ایران توصیف کرد، محمد باقری رییس ستاد مشترک ارتش، حسین سلامی فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و تعداد از دیگر از فرماندهان را شتند.[۱۰] در 9 اسفند این 1404ش آمریکا و اسراییل به ایران حمله کردند و سیدعلی خامنه‌ای رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران، به همراه  جمعی از مسئولان نظامی و انظامی کشور را ترور کردند.[۱۱][۱۲]

زمینه‌ها

پژوهشگران حوزۀ مطالعات سیاسی و امنیتی، عوامل متعددی را برای تبیین ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران پس از انقلاب اسلامی مطرح کرده‌اند. بر اساس یافته‌های تحقیقاتی، این ترورها به‌طور عمده توسط گروه فرقان، سازمان مجاهدین خلق و همچنین با حمایت و هدایت مستقیم دستگاه‌های اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل صورت گرفته است. به نظر آنها زمینه‌های ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران در چارچوب سه جریان اصلی قابل تحلیل بوده که هر یک ریشه‌ها و علل خاص خود را داشته است:

گروه فرقان

به گزارش پژوهشگران تاریخ معاصر، گروه فرقان که در ۱۳۵۶ش به سرکردگی اکبر گودرزی فعالیت خود را آغاز کرد، از جمله گروه‌های تروریستی بود که با بهره‌گیری از فضای دانشگاهی کشور در سال‌های نخست انقلاب، اقدام به جذب نیرو از میان دانشجویان فاقد عمق فکری و مطالعاتی کافی نمود. بر اساس تحلیل‌های ارائه شده، این گروه که در استمرار گروهک منافقین شکل گرفته بود، پس از ناکامی در مقابله و محاجه تئوریک و ایدئولوژیک با روحانیون و انقلابیون، به ترور متوسل شد.[۱۳] اعضای این گروه با شعارهایی نظیر «اسلام منهای روحانیت» و بر اساس این ادعا که اسلام مکتب مبارزاتی نیست، جوانان ساده‌اندیش و خام را جذب می‌کردند. پژوهشگران خاطرنشان کرده‌اند که سرکردگان این گروه با القاب دینی همچون «امام» خطاب می‌شدند و تحلیل خود را به نام دین صورت می‌دادند. به اعتقاد تحلیلگران، این گروه مصداق عینی خوارج بودند و اعضای آن با وجود شعارهای تند ضدامپریالیستی در ابتدای انقلاب، بعدها به دامن امپریالیسم و ارتجاع منطقه‌ای پناهنده شدند.[۱۴]

سازمان مجاهدین خلق

بر اساس پژوهش‌های انجام شده، سازمان مجاهدین خلق که فعالیت خود را از دهه ۱۳۴۰ش آغاز کرده بود،ن[۱۵] پس از تغییر ایدئولوژی به مارکسیسم، راهکار مبارزۀ مسلحانه را برای اصلاح ایران و رستگاری مردم آن برگزید.[۱۶] به گزارش محققان، این سازمان پس از پیروزی انقلاب اسلامی، در ابتدا خود را وفادار به انقلاب نشان داد، اما با اتکا به این توجیه که حاکمان جدید قادر به تحقق «جامعه بی‌طبقۀ توحیدی» نیستند، سرنگونی حکومت جمهوری اسلامی را هدف نهایی خود قرار داد.[۱۷] پژوهشگران معتقدند که مجموعه عواملی از جمله برخی برخوردها میان مجاهدین و انقلابیان مذهبی،[۱۸] عدم شرکت آنان در همه‌پرسی قانون اساسی، عدم موافقت امام خمینی با نامزدی مسعود رجوی در انتخابات ریاست‌جمهوری[۱۹] و عدم موفقیت چشمگیر آنان در انتخابات مجلس اول، سران این سازمان را به این نتیجه رساند که امکان موفقیت در سطح سیاسی را ندارند.[۲۰] بر اساس این تحلیل‌ها، سازمان مجاهدین از ۳۰ خرداد ۱۳۶۰ش به‌صورت عملی وارد سطح درگیری نظامی با جمهوری اسلامی شد و به ترور مسئولان سیاسی-نظامی و حتی شهروندان عادی اقدام کرد.[۲۱]

آمریکا و اسرائیل

پژوهشگران روابط بین‌الملل، علل اقدامات تروریستی آمریکا و اسرائیل علیه ایران را در چند سطح معرفتی، سیاسی، اقتصادی و منطقه‌ای تحلیل کرده‌اند. در سطح معرفت‌شناختی، محققان به تضاد بنیادین میان نظام فکری اسلام مبتنی بر خدامحوری با اومانیسم و سکولاریسم غربی اشاره کرده‌اند. به اعتقاد آنان، موفقیت نظام اسلامی را تهدیدی برای نظام‌های مبتنی بر اومانیسم تلقی می‌شد. در سطح سیاسی، از دست دادن بازاری بزرگ برای محصولات آمریکا، به هم خوردن توازن و ثبات مدنظر غرب در منطقه، و رشد گرایش‌های اسلام‌خواهانه در کشورهای منطقه به عنوان عوامل مهم نگرانی‌آفرین ذکر شده است. از منظر اقتصادی، موقعیت ژئوپلیتیک ایران میان دو منبع انرژی خزر و خلیج فارس و امکان خودکفایی ایران در حوزه هسته‌ای، تهدیدی برای منافع حیاتی غرب ارزیابی می‌شد. در سطح منطقه‌ای، پژوهشگران به حمایت‌های مالی و تسلیحاتی آمریکا از گروه‌های تروریستی مانند سازمان مجاهدین خلق اشاره کرده‌اند که در جنگ ایران و عراق علیه غیرنظامیان ایرانی به کار گرفته شدند. به گزارش محققان، ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط سرویس‌های اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل، حمایت از تجزیه‌طلبی در ایران، و به‌کارگیری تروریسم اقتصادی در قالب تحریم‌های یکجانبه، از جمله مصادیق اقدامات تروریستی این دو کشور علیه ایران بوده است.[۲۲]

اهداف ترور

بر اساس تحلیل‌های پژوهشگران، اهداف ترور مسئولین جمهوری اسلامی ایران توسط گروه‌های معارض را می‌توان در چند محور اصلی دسته‌بندی کرد:

۱. حذف فیزیکی شخصیت‌های تأثیرگذار و نخبگان فکری نظام برای تهی‌سازی آیندۀ انقلاب از متفکران و مدیران کارآمد.

۲. ایجاد وحشت در جامعه و القای وجود فضای ناامنی در محیط سیاسی کشور.

۳. تضعیف پشتوانه‌های مردمی نظام از طریق حذف چهره‌های محبوب و مقبول.

۴. آسیب‌رسانی به روند تصمیم‌گیری و مدیریت کشور با هدف ایجاد خلأ در سطوح عالی حکومت.

۵. القای ناکارآمدی نظام اسلامی در تأمین امنیت شهروندان و مسئولان.

۶. تحریک سایر گروه‌های معارض به انجام اقدامات رادیکال علیه نظام.

۷. اختلال در روند پیشرفت‌های علمی و فناوری کشور از طریق ترور دانشمندان و نخبگان علمی.

۸. ایجاد بحران‌های سیاسی متوالی برای مشغول‌سازی نظام به مسائل امنیتی داخلی.

۹. تضعیف روحیه نیروهای انقلابی و ایجاد بدبینی نسبت به آینده نظام.

۱۰. زمینه‌سازی برای مداخلات خارجی با نمایش ضعف امنیتی نظام.[۲۳][۲۴]

بر اساس تحلیل رویدادهای تاریخی، ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران در طول چهار دهه گذشته دارای اهداف و مراحل متفاوتی بوده است. در مرحله نخست، ترورهای کور با هدف ایجاد ناامنی و رعب‌افکنی عمومی طراحی شده بود. پس از ناکامی این راهبرد، ترور هدفمند مسئولان و رجال سیاسی در دستور کار قرار گرفت تا با حذف مدیران ارشد، اداره کشور مختل شود. نمونه این اقدامات، ترور رئیس‌جمهور، نخست‌وزیر و رئیس قوه قضاییه در فاصله کوتاهی از یکدیگر بود. در مراحل بعدی، ترور دانشمندان هسته‌ای و فرماندهان نظامی با هدف کند کردن روند پیشرفت علمی و تضعیف توان دفاعی دنبال شد. در سال‌های اخیر، ترور نمادین شخصیت‌های برجسته و تأثیرگذار با هدف ایجاد اثر روانی بر افکار عمومی و اجتماعی‌سازی ترور مورد توجه قرار گرفته است. به طور کلی، هدف نهایی این اقدامات، تضعیف بنیان‌های نظام، ایجاد اختلال در روند اداره کشور، کاهش اعتماد عمومی و در نهایت مهار گسترش انقلاب اسلامی توصیف شده است.

اهداف ترور

برای گروه فرقان می توان اهدافی را متصور شد که ملموس ترین آنها عبارتند از:

1. انتقام از امام و روحانیت به خاطر کینه توزی شدید نسبت به اسلام اصیل و فقاهتی.

2. جبران کم کاری در مبارزه با رژیم شاه و کسب نام و آوازه از این طریق.

3. ایجاد رعب و وحشت در جامعه و القای وجود فضای ناامنی در محیط نظام سیاسی جدید.

4. آسیب رساندن به پشتوانه های فکری نظام اسلامی تا آینده را از وجود این متفکرین تهی نماید.

5. ترغیب و تحریک سایر گروه ها در انجام اقدامات رادیکال علیه نظام اسلامی.

6. القای ناکارآمدی نظام جدید در تأمین امنیت.

نقش سرویس‌های جاسوسی خارجی

بر اساس اسناد و مدارک موجود، سرویس‌های اطلاعاتی خارجی به ویژه سیا و موساد در ترور مسئولان و شخصیت‌های برجسته جمهوری اسلامی ایران پس از پیروزی انقلاب نقش داشته‌اند. برای نمونه، در مورد گروه فرقان، اسناد به‌دست آمده از سفارت آمریکا در تهران حاکی از ارتباط این گروه با عناصر خارجی است. یک سند محرمانه از سفارت آمریکا به وزارت خارجه این کشور از تماس یک طلبه قدیمی با سفارت و ارائه اطلاعاتی درباره گروه فرقان و قصد آن برای ترور هفته‌ای یک روحانی خبر می‌دهد. همچنین فردی به نام ویکتور تامست به عنوان رابط سفارت با فرقان معرفی شده که پس از اشغال سفارت به آمریکا بازگشت.

در خصوص سازمان مجاهدین خلق، اسناد متعددی از ارتباط این سازمان با آمریکا و رژیم صهیونیستی پرده برداشته است. نوارهای فیلمبرداری شده از مذاکرات مسعود رجوی با مقامات اطلاعاتی عراق نشان می‌دهد که وی به آگاهی کاخ سفید و کاخ الیزه از عملیات انفجار دفتر حزب جمهوری اسلامی در هفتم تیر ۱۳۶۰ اشاره کرده است. همچنین بر اساس گزارش‌ها، این سازمان برای ادامه عملیات‌های تروریستی خود امکانات مالی وسیعی از سوی سیا دریافت می‌کرد و عناصر آن تحت آموزش‌های تروریستی این سازمان قرار می‌گرفتند.

عوامل ترور

تروریسم در ایران توسط حکومت پهلوی و گروه‌های دست نشانده آمریکا گسترش یافت. به نوشته برخی منابع حدود 35 گروه تروریستی در ایران شکل گرفت.[۲۵]

اهداف

هدف ترورها به زانودر آوردن بود با حذف فرماندهان و مقامات و مهم جمهوری اسلامی و دانشمندان هسته ای. حذف ارامش و امنیت از مردم با ایجاد رعف افکنی و بمب گذاری در بین مردم[۲۶]

روش‌های ترور

بر اساس گزارش‌های موجود، ترور شخصیت‌های سیاسی و مذهبی پس از پیروزی انقلاب اسلامی با روش‌های متنوعی انجام شده است. مهم‌ترین این روش‌ها عبارتند از: ترور با اسلحه کمری و سلاح گرم، ترور با رگبار مسلسل، انفجار بمب در محل استقرار، ترور با بمب‌های جاسازی‌شده در وسایل شخصی مانند ضبط صوت، انفجار مواد منفجره کارگذاری‌شده در ساختمان، ترور با نارنجین، ترور انتحاری با کمربند انفجاری، ترور با بمب‌های مغناطیسی چسبانده شده به خودرو، انفجار بمب در مسیر عبور، ترور با بمب‌های جاسازی‌شده در موتورسیکلت و ترور با چاقو.[۲۷]

مسئولان ترورشده

ردیف نام و نام خانوادگی تاریخ ترور مکان ترور مسئولیت در نظام جمهوری اسلامی متهم/فرد/گروه/ کشور ترورکننده
محمدولی قرنی 3 اردیبهشت 1358ش تهران رییس ستاد کل ارتش اسلامی جمهوری اسلامی ایران گروه فرقان[۲۸]
مرتضی مطهری 11 اردیبهشت 1358ش قم رییس شورای انقلاب اسلامی گروه فرقان[۲۹]
هاشمی رفسنجانی (ترور ناموفق) ۴ خرداد 1358ش تهران/ در منزل شخصی عضو شورای عالی انقلاب اسلامی گروه فرقان[۳۰]
محمد مفتح عضو شورای گسترش آموزش عالی کشور

و سرپرستی دانشکده الهیات دانشگاه تهران

گروه فرقان[۳۱]
سیدعلی خامنه‌اای (ترور ناموفق) ۶ تیر ۱۳۶۰ش تهران/در مسجد ابوذر
سیدمحمد بهشتی 7 تیر 1360ش رئیس دیوان عالی کشور سازمان مجاهدین خلق
محمد باقری لواسانی نماینده مردم تهران در مجلس
محمدعلی حیدری نماینده مردم همدان در مجلس
عباس حیدری نماینده مردم بوشهر در مجلس
شمش‌الدین حسینی نائینی نماینده مردم نائین در مجلس و عضو حزب جمهوری اسلامی
محمدتقی حسینی طباطبائی نماینده مردم زابل در مجلس
قاسم صادقی نماینده مردم مشهد در مجلس
محمدحسین صادقی نماینده مردم ازنا در مجلس
حسن طیبی نماینده مردم اسفراین در مجلس
نورالله طباطبائی‌نژاد نماینده مردم اردستان در مجلس
سیف‌الله عبدالکریمی نماینده مردم لنگرود در مجلس
عباس‌علی ناطق نوری نماینده مردم نور در مجلس
مهدی نصیری لاری نماینده مردم لارستان در مجلس
علی‌رضا چراغ‌زاده دزفولی نماینده مردم هفتگل و رامهرمز
عبدالحمید دیالمه نماینده مردم مشهد در مجلس
سیدمحمد کاظم دانش نماینده مردم شوش و اندیمشک
غلام‌رضا دانش نماینده مردم تفرش و خلجستان
علی‌اکبر دهقان نماینده مردم تربت‌جام در مجلس
میربهزاد شهریاری نماینده مردم رودباران در مجلس
عبدالوهاب قاسمی نماینده مردم ساری در مجلس
عمادالدین کریمی نماینده مردم نوشهر در مجلس
علی هاشمی سنجانی نماینده مردم اراک در مجلس
محمد منتظری نماینده مردم اراک در مجلس
سیدرضا پاک‌نژاد نماینده مردم یزد در مجلس
سیدمحمد جواد شرافت نماینده مردم شوشتر در مجلس
سیدفخرالدین رحیمی نماینده مردم ملاوی در مجلس
غلام‌حسین حقانی نماینده مردم بندرعباس در مجلس
محمدعلی فیاض‌بخش زیر مشاور و سرپرست سازمان بهزیستی
محمود قندی وزیر پست و تلگراف و تلفن
موسی کلانتری وزیر راه و ترابری
حسن عباسپور وزیر نیرو
جواد اسدالله‌زاده معاون بازرگانی خارجی وزارت بازرگانی
محمدصادق اسلامی معاون پارلمانی وزارت بازرگانی
حسین اکبری مدیرعامل بانک کشاورزی
محمود تفویضی معاون وزارت راه و ترابری
مهدی امین‌زاده معاون بازرگانی داخلی وزارت بازرگانی
عباس جهانبخشی معاون آموزش سازمان بهزیستی
ایرج شهسواری معاون اداری مالی وزارت آموزش و پرورش
غلام‌علی معتمدی معاون رفاه و تعاون وزارت کار
حسن عضدی عاون وزارت فرهنگ و آموزش عالی
سیدکاظم موسوی معاون پژوهش وزارت آموزش و پرورش
حبیب‌الله مهمانچی معاون پارلمانی وزارت کار
سیدمحمد پاک‌نژاد عضو هیئت مدیره کاغذ و چوب
هادی امینی از سرپرستان بنیاد مستضعفان
محمد رواقی مدیرعامل شرکت فرش ایران
توحید رزمجومین عضو هیئت مدیره گروه صنعتی ملی
جواد سرحدی مدیرعامل سازمان تعاون شهر و روستا
علی‌اکبر سلیمی جهرمی دبیرکل سازمان امور اداری و استخدامی
عباس شاهوی مدیرعامل مرکز تهیه و توزیع فلزات
علی‌محمد مجیدی مشاور عمرانی وزارت کشور
محمد پاک‌نژاد
۲۲
۲۳
۲۴
۲۵
۲۶
۲۷
۲۸
۲۹
۳۰
۳۱
۳۲
۳۳
۳۴
۳۵
۳۶
۳۷
۳۸
۳۹
۴۰
۴۱
۴۲
۴۳
۴۴
۴۵
۴۶
۴۷
۴۸
۴۹
۵۰
۵۱
۵۲
۵۳
۵۴
۵۵
۵۶
۵۷
۵۸
۵۹
۶۰
۶۱
۶۲
۶۳
۶۴
۶۵
۶۶
۶۷
۶۸
۶۹
۷۰
۷۱
۷۲ محمد پاک‌نژاد 7 تیر 1360ش عضو هیئت مدیره چوب و کاغذ[۳۲] سازمان مجاهدین خلق
محمد کچویی 8 تیر 1360ش تهران رییس زندان اوین[۳۳] سازمان مجاهدین خلق
محمدعلی رجایی 8 شهریور 1360ش تهران رییس‌جمهوری[۳۴] سازمان مجاهدین خلق
محمدجواد باهنر 8 شهریور 1360ش تهران نخست‌وزیر [۳۵] سازمان مجاهدین خلق
سیداسدالله مدنی 20 شهریور 1360ش تبریز امام جمعه و نماینده امام‌خمینی در تبریز سازمان مجاهدین خلق
سیدعبدالکریم هاشمی نژاد 7 مهر 1360ش تهران فعال سیاسی و مدرس سازمان مجاهدین خلق
سیدعبدالحسین دستغیب شیراز امام جمعه و نماینده امام‌خمینی در استان فارس سازمان مجاهدین خلق
علی قدسی 14 شهریور 1360 تهران دادستانی کل کشور سازمان مجاهدین خلق
عطاءاللّه اشرفی اصفهانی 23 مهر 1361ش مسجد جامع کرمانشاه امام جمعه سازمان مجاهدین خلق
محمد صدوقی 11 تیرماه 1361ش یزد امام جمعه سازمان مجاهدین خلق
واعظ طبسی (ترور ناموفق) 29 بهمن 1361ش مشهد امام جمعه سازمان مجاهدین خلق
اسدالله لاجوردی 1 شهریور 1377ش تهران رییس زندان اوین سازمان مجاهدین خلق
علی صیاد شیرازی 21 فروردین 1378ش تهارن معاونت بازرسی ستاد کل نیروهای مسلح سازمان مجاهدین خلق[۳۶]
نورعلی شوشتری 26 مهر 1387ش سیستان و بلوجستان جانشین فرمانده نیروی زمینی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران گروه جیش‌العدل[۳۷]
قاسم سلیمانی 13 دی 1398ش عراق (بغداد) فرمانده سپاه قدس‌[۳۸]
محسن فخری‌زاده 7 آذر 1399ش تهران معاون وزیر و رییس سازمان پژوهش و نوآوری[۳۹]
محمد باقری 23 خرداد 1404ش تهران فرمانده ستاد کل نیروهای مسلح اسراییل
حسین سلامی 23 خرداد 1404ش تهران فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
غلام‌علی رشید 23 خرداد 1404ش تهران فرمانده قرار گاه خاتم الانبیا و جانشین فرماندهی  سپاه پاسداران  انقلاب اسلامی
علی شادمانی جنگ 12 روزه فرمانده قرارگاه خاتم الانبیا اسراییل[۴۰]
مهدی ربانی جنگ 12 روزه معاون عملیات ستاد کل نیروهای مسلح
امیرعلی حاجی‌زاد جنگ 12 روزه فرمانده سازمان هوا و فضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اسراییل[۴۱]
محمدجعفر اسدی جنگ 12 روزه معاون بازرسی قرارگاه خاتم الانبیا اسراییل
حمد کاظمی جنگ 12 روزه رئیس سازمان اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اسراییل
غلامرضا محرابی جنگ 12 روزه عاون اطلاعات ستاد کل نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران اسراییل
خسرو حسنی جنگ 12 روزه عاون اطلاعات نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی اسراییل
حسن محقق جنگ 12 روزه جانشین فرمانده اطلاعات سپاه پاسداران انقلاب اسلامی
محمدسعید ایزدی (حاج رمضان) جنگ 12 روزه فرمانده سپاه قدس در امور فلسطین اسراییل
محمدرضا نصیرباغبان جنگ 12 روزه معاونت فرمانده در اطلاعات سپاه اسراییل
رضا مظفری نیا جنگ 12 روزه ریاست سازمان سپند(فرمانده مرکز تسلیحات ویژه سپند وزارت دفاع) اسراییل
مسعود شانه ای جنگ 12 روزه ریاست دفتر فرماندهی کل سپاه اسراییل
داوود شیخیان جنگ 12 روزه فرمانده پدافند هوایی سپاه اسراییل
عباس نوری جنگ 12 روزه فرمانده پشتیبانی نیروی زمینی ارتش جنوب غرب اسراییل
محمدباقر طاهر پور جنگ 12 روزه فرمانده یگان پهپادی هوافضا اسراییل
مسعود طیب جنگ 12 روزه معاون فرمانده  در نیروی هوافضا سپاه  پاسداران انقلاب اسلامی اسراییل
محمود باقری جنگ 12 روزه معاون فرمانده  در نیروی هوافضا سپاه  پاسداران انقلاب اسلامی اسراییل
منصور صفرپور جنگ 12 روزه فرمانده پایگاه هوایی تهران اسراییل
جواد جرسرا جنگ 12 روزه معاون فرمانده  در نیروی هوافضا سپاه  پاسداران انقلاب اسلامی اسراییل
رضا نجفی جنگ 12 روزه فرمانده سپاه ایجرود زنجان اسراییل
اسماعیل شاکری جنگ 12 روزه فرمانده سپاه قم اسراییل
غلامعلی نجفی جنگ 12 روزه پدافند هوایی ارتش اسراییل
بهنام شهریاری جنگ 12 روزه فرمانده انتقال تسهیلات سپاه قدس اسراییل
امین پورجودکی جنگ 12 روزه فرمانده دوم پهپادی سپاه اسراییل
علی پیری جناقرد جنگ 12 روزه فرمانده پدافند هوایی ارتش اردبیل اسراییل
علی حسین محمدی جنگ 12 روزه فرمانده تیپ ۷۱ پیاده ابوذر ارتش اسراییل
مجتبی کرمی جنگ 12 روزه جانشین فرمانده سپاه کرج اسراییل
تقی یوسف وند جنگ 12 روزه مسئول حفاظت اطلاعات سازمان بسیج کل کشور اسراییل
رضوان پور جنگ 12 روزه معاون اجتماعی سازمان بسیج کل کشور اسراییل
اکبر عنایتی جنگ 12 روزه معاون اجتماعی سپاه کرج اسراییل
علیرضا لطفی جنگ 12 روزه جانشین اطلاعات فراجا اسراییل
سیدمجتبی معین پور جنگ 12 روزه فرمانده در سپاه البرز اسراییل
علی محمد مدداللهی جنگ 12 روزه معاون فرمانده در هوافضای سپاه اسراییل
جواد پوررجبی جنگ 12 روزه معاون فرمانده در هواو فضای  سپاه اسراییل
علی پیری جنگ 12 روزه پدافند هوایی ارتش اسراییل[۴۲]
سیدعلی خامنه‌ای 9 اسنفد 1404ش تهران/دفتر رهبری رهبر دوم انقلاب اسلامی ایران آمریکا و اسراییل
سید عبدالرحیم موسوی 9 اسنفد 1404ش تهران/دفتر رهبری رئیس ستاد کل نیروهای مسلح[۴۳] آمریکا و اسراییل
محمد پاکپور 9 اسنفد 1404ش تهران/دفتر رهبری فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی[۴۴] آمریکا و اسراییل
علی شمخانی 9 اسنفد 1404ش تهران/دفتر رهبری مشاور علی خامنه‌ای و دبیر شورای دفاع[۴۵] آمریکا و اسراییل
حمد باصری 9 اسنفد 1404ش تهران/دفتر رهبری از مسئولان وزارت اطلاعات[۴۶] آمریکا و اسراییل
غلامرضا رضائیان 9 اسنفد 1404ش رئیس سازمان اطلاعات فراج[۴۷] آمریکا و اسراییل
حسین جبل‌عاملیان 9 اسنفد 1404ش رئیس سازمان سپند و مسئول صنایع نظامی و دفاعی[۴۸] آمریکا و اسراییل
صالح اسدی 9 اسنفد 1404ش رئیس سازمان اطلاعات قرارگاه خاتم‌الانبیاء[۴۹] آمریکا و اسراییل
محمد شیرازی 9 اسنفد 1404ش رئیس دفتر فرمانده کل قوا[۵۰] آمریکا و اسراییل
محسن دره‌باغی 9 اسنفد 1404ش معاون آماد و پشتیبانی نیروهای مسلح[۵۱] آمریکا و اسراییل
اکبر ابراهیم‌زاده 9 اسنفد 1404ش جانشین رئیس دفتر فرمانده معظم کل قوا[۵۲] آمریکا و اسراییل
بهرام حسینی مطلق 9 اسنفد 1404ش رئیس اداره طرح و عملیات معاونت عملیات ستادکل نیروهای مسلح[۵۳] آمریکا و اسراییل
حسن‌علی تاجیک 9 اسنفد 1404ش رئیس اداره آماد ستادکل نیروهای مسلح[۵۴] آمریکا و اسراییل
علی لاریجانی 26 اسفند 1404ش تهران دبیر شورای عالی امنیت ملی آمریکا و اسراییل
علی‌رضا بیات 26 اسفند 1404ش تهران معاون امنیت دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی [۵۵] آمریکا و اسراییل
غلامرضا سلیمانی 26 اسفند 1404ش رییس سازمان بسیج مستضعفین [۵۶] آمریکا و اسراییل
اسماعیل خطیب 26 اسفند 1404ش تهران وزیر اطلاعات[۵۷] آمریکا و اسراییل
علی‌محمد نائینی 29 اسفند 1404ش تهران معاون روابط عمومی و سخنگوی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی [۵۸] آمریکا و اسراییل

پیامدها

به نظر تحلیلگران ترور مسئولان و شخصیت‌های جمهوری اسلامی ایران در طول چهار دهه گذشته پیامدهای متفاوتی نسبت به اهداف عاملان آن به همراه داشته است. در دهه ۱۳۶۰ش گروه‌های معارض به‌ویژه سازمان مجاهدین خلق با هدف قرار دادن چهره‌های برجستۀ انقلاب در صدد ایجاد خلأ مدیریتی و تضعیف نظام نوپای جمهوری اسلامی بودند. به گفته کارشناسان، این ترورها نه تنها موجب توقف حرکت انقلاب نشد، بلکه با روشن‌شدن ماهیت واقعی عاملان، موجی از انزجار عمومی نسبت به گروه‌های معارض ایجاد کرد و عزم مردم را برای دفاع از نظام جزم‌تر ساخت. کارشناسان بر این باورند که این ترورها به عاملی برای اثبات حقانیت نظام جمهوری اسلامی در افکار عمومی داخلی و ساقط شدن مشروعیت سیاسی مخالقان از جمله سازمان مجاهدین خلق تبدیل شد.[۵۹][۶۰]

این روند در سال‌های اخیر نیز تداوم یافته است. ترور سردار قاسم سلیمانی نه تنها خلأ پایداری در ساختار دفاعی ایران ایجاد نکرد، بلکه واکنشی بی‌سابقه در پی داشت: جمهوری اسلامی برای نخستین بار، پایگاه نظامی عین الاسد در عراق را مورد حمله مستقیم قرار داد. ترورهای فرماندهان ارشد جمهوری اسلامی در جنگ ۱۲ روزه پیامدهای بازدارنده برای ایران داشت. زیرا این کشور با اجرای عملیات وعده صادق، پاسخی متقابل نشان داد که آمریکا و اسرائیل را به پذیرش آتش‌بس مجبور ساخت. کارشناسان معتقدند به‌دلیل ساختار نهادی نظام که مبتنی بر مشارکت مردمی طراحی شده، ترور فرماندهان خلأ پایدار ایجاد نکرده و جایگزینی افراد با کارایی مشابه امکان‌پذیر بوده است.

در چارچوب باورهای تشیع و فرهنگ عاشورایی، ترور سیدعلی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی و فرماندهان عالی‌رتبۀ سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و ارتش جمهوری اسلامی ایران در جنگ رمضان با تفسیر خاصی از شهادت همراه بوده است. در این نگاه، شهادت پایان راه نیست، بلکه نقطه‌آغازی برای تداوم مسیر محسوب می‌شود. الگوی عاشورا چارچوبی برای فهم این رویداد فراهم آورده است؛ شهادت رهبران نه موجب تضعیف، بلکه عامل تقویت انسجام اجتماعی و تداوم مسیر سیاسی تلقی می‌شود. پس از این رویداد نیز جمهوری اسلامی با اجرای ده‌ها موج عملیات وعده صادق، پاسخی قاطع نشان داد که معادلات جنگ و پیش‌بینی‌های اسرائیل و آمریکا را تغییر داد. به نظر کارشناسان مجموعه این تجارب نشان می‌دهد که ترورها نتوانسته‌اند تداوم ساختار سیاسی جمهوری اسلامی را مختل کنند و این نظام با اتکا به ظرفیت‌های نهادی و اجتماعی، همواره از این بحران‌ها عبور کرده است.

ترور سیدعلی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی ایران، اگرچه خسارت‌های معنوی عمیقی بر جای گذاشت، اما به باور تحلیلگران پیامدهایی معکوس نسبت به اهداف عاملان آن داشت. این رویداد نه تنها به تضعیف ساختار سیاسی کشور نیانجامید، بلکه موجی از انسجام ملی و حمایت عمومی از نظام را در پی داشت و عزم مردم برای دفاع از میراث انقلاب را مستحکم‌تر ساخت. همچنین این حادثه، به عنوان نقطه عطفی در تغییر معادلات منطقه‌ای تلقی شد و با پاسخ‌های راهبردی جمهوری اسلامی، هیمنه نظامی دشمنان در منطقه با چالش جدی مواجه گردید.[۶۱]

عوامل پایداری جمهوری اسلامی ایران بعد از ترورها

عوامل متعددی در این پایداری و تداوم نقش داشته‌اند. نخست، پیوند تاریخی و تمدنی میان هویت ملی و باورهای دینی در جامعه ایران موجب شده است که مردم بین حفظ تمامیت ارضی و حفظ نظام اسلامی تفکیک قائل نشوند. این پیوند که ریشه در چندین قرن سابقه تاریخی دارد، باعث شده حملات به نظام جمهوری اسلامی به مثابه حمله به ایران تلقی شود و واکنش دفاعی مردم را برانگیزد.

دوم، ساختار نظام جمهوری اسلامی مبتنی بر مشارکت مردمی و نه وابسته به افراد خاص طراحی شده است. به همین دلیل، ترور شخصیت‌های تأثیرگذار نتوانست خلأ رهبری پایدار ایجاد کند و جایگزینی افراد با کارایی مشابه امکان‌پذیر بود. نمونه آن انتصاب سریع فرماندهان جدید در پی شهادت فرماندهان ارشد نظامی است.

سوم، وجود رهبری منسجم و مورد اعتماد عمومی که توانسته است در بحران‌های متعدد، جامعه را مدیریت و انسجام ملی را حفظ کند. در موارد متعدد تاریخی، از جمله جنگ تحمیلی و حملات اخیر، رهبری با اتخاذ مواضع قاطع و ایجاد اطمینان در جامعه، زمینه مقاومت و ایستادگی را فراهم کرده است.

چهارم، تجربه تاریخی ملت ایران در مواجهه با بحران‌ها و تهاجمات خارجی طی هزاره‌های گذشته، ظرفیت بالایی برای تاب‌آوری و انسجام در شرایط بحرانی ایجاد کرده است. این تجربه تاریخی، همراه با باورهای دینی و ملی، عاملی برای تبدیل تهدیدها به فرصت‌های انسجام‌بخش بوده است.

پنجم، ساختار نیروهای مسلح و امنیتی که ترکیبی از نیروهای رسمی و ظرفیت‌های مردمی است، امکان مقابله مؤثر با تهدیدات را فراهم کرده است. این ساختار که ریشه در تجربیات تاریخی نظیر فتاوای جهاد علمای شیعه در دوره قاجار دارد، در جمهوری اسلامی نیز تداوم یافته است.

ششم، نقش عوامل معنوی و سنت‌های الهی در پایداری نظام جمهوری اسلامی قابل توجه است. بر اساس دیدگاه مطرح‌شده، نظام جمهوری اسلامی به مثابه کلمه طیبه و شجره طیبه توصیف می‌شود که ریشه‌ای استوار دارد و همواره به اذن پروردگار خود میوه می‌دهد. این نگاه، پایداری نظام را فراتر از عوامل مادی و محسوس و در چارچوب سنت‌های الهی ارزیابی می‌کند. تربیت انسان‌های صالح و تأثیرگذار از جمله فرماندهان نظامی شاخص که هر یک در جایگاه خود نقش‌آفرینی کرده‌اند، از مصادیق این پایداری و ثمربخشی دانسته شده است.[۶۲]

در مجموع، ترورها علی‌رغم ایجاد خسارت‌های انسانی و ضربه به بدنه مدیریتی کشور، نتوانستند اهداف مورد نظر عاملان خود را محقق سازند و به جای تضعیف، زمینه انسجام بیشتر جامعه و اثبات پایداری ساختار نظام را فراهم آوردند.[۶۳]

پیامدهای ترور مسئولان جمهوری اسلامی ایران

به نظر تحلیلگران، ترور مسئولان جمهوری اسلامی خسارت‌های مادی و معنوی قابل توجهی به کشور وارد کرد و جامعه ایران در این رویدادها، چهره‌های برجسته و تأثیرگذاری را از دست داد که هر یک نقش مهمی در تداوم انقلاب و ساختار سیاسی کشور ایفا می‌کردند. با این وجود، به باور بسیاری از تحلیلگران، این وقایع نه تنها به توقف روند انقلاب نیانجامید، بلکه به دلایل گوناگون از جمله افزایش انسجام داخلی، به تثبیت بیشتر نظام سیاسی انجامید. تجربه تاریخی نشان داده است که ساختار سیاسی ایران توانسته است دوره‌های فقدان شخصیت‌های عالی‌رتبه را با اتکا به ظرفیت‌های نهادی و اجتماعی پشت سر بگذارد.

این الگو در دهه ۱۳۶۰ نیز قابل مشاهده بود؛ گروه‌های معارض به‌ویژه سازمان مجاهدین خلق با هدف قرار دادن چهره‌های برجسته انقلاب، در صدد ایجاد خلأ مدیریتی و تضعیف نظام نوپا بودند. با این حال، این ترورها نه تنها موجب توقف حرکت انقلاب نشد، بلکه با روشن شدن ماهیت عاملان، موجی از انزجار عمومی ایجاد کرد و حمایت مردم از نظام سیاسی را افزایش داد. آنچه عاملان ترور به عنوان ابزاری برای تضعیف نظام در نظر گرفته بودند، در عمل به تقویت پایگاه اجتماعی نظام و کاهش مشروعیت سیاسی مخالفان انجامید.

این روند در سال‌های اخیر نیز تداوم یافته است. ترور سردار قاسم سلیمانی نه تنها خلأ پایداری در ساختار دفاعی ایران ایجاد نکرد، بلکه واکنشی بی‌سابقه در پی داشت: جمهوری اسلامی برای نخستین بار، پایگاه نظامی عین الاسد در عراق را مورد حمله مستقیم قرار داد. در جنگ ۱۲ روزه نیز ایران با اجرای عملیات وعده صادق، پاسخی متقابل نشان داد که آمریکا و اسرائیل را به پذیرش آتش‌بس مجبور ساخت. کارشناسان معتقدند به دلیل ساختار نهادی نظام که مبتنی بر مشارکت مردمی طراحی شده، ترور فرماندهان خلأ پایدار ایجاد نکرده و جایگزینی افراد با کارایی مشابه امکان‌پذیر بوده است.

در چارچوب باورهای تشیع و فرهنگ عاشورایی، ترور آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای، رهبر پیشین جمهوری اسلامی، با تفسیر خاصی از شهادت همراه بوده است. در این نگاه، شهادت پایان راه نیست، بلکه نقطه‌آغازی برای تداوم مسیر محسوب می‌شود. الگوی عاشورا چارچوبی برای فهم این رویداد فراهم آورده است؛ شهادت رهبران نه موجب تضعیف، بلکه عامل تقویت انسجام اجتماعی و تداوم مسیر سیاسی تلقی می‌شود. پس از این رویداد نیز جمهوری اسلامی با اجرای عملیات وعده صادق، پاسخی قاطع نشان داد که معادلات جنگ و پیش‌بینی‌های اسرائیل و آمریکا را تغییر داد. مجموعه این تجارب نشان می‌دهد که ترورها نتوانسته‌اند تداوم ساختار سیاسی جمهوری اسلامی را مختل کنند و این نظام با اتکا به ظرفیت‌های نهادی و اجتماعی، همواره از این بحران‌ها عبور کرده است.

نمادسازی

نام‌گذاری هشتم شهریور به عنوان روز ملی مبارزه با تروریسم، تنها یادآوری یک حادثه تاریخی نیست؛ بلکه بیانیه‌ای جهانی است از سوی ملت ایران که ما خود بزرگ‌ترین قربانی ترور هستیم. ما تروریسم دولتی آمریکا و رژیم صهیونیستی را افشا می‌کنیم. ما پرچم‌دار مبارزه واقعی با این پدیده شوم در منطقه و جهان هستیم.هشتم شهریور، نماد مقاومت و بیداری ملتی است که با وجود زخم‌های عمیق از ترور، ایستاده و پرچم عدالت‌خواهی و مبارزه با خشونت سازمان‌یافته جهانی را برافراشته است.[۶۴]

پانویس

  1. ↑ دهخدا، لغت‌نامه دهخدا، ذیل واژ، ترور، وب‌سایت واژه‌یاب.
  2. ↑ عبداللهی‌نژاد و عباس‌پور مقدم، «ترور از دیدگاه فقه»، 1390ش، ص۱۵۶.
  3. ↑ برجی، پژوهشی فقهی و حقوقی درباره ترور و دفاع مقدس، ۱۳۸۶ش، ص۲۸-۳۰؛ حاتمی، «خوانش اسلام از ترور و تروریسم، واکاوی واژگان معادل»، 1394ش، ص۸-۱۰.
  4. ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
  5. ↑ «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  6. ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
  7. ↑ «روزی که اکبر گودرزی سرکرده گروهک فرقان تیرباران شد»، خبرگزاری فرارو.
  8. ↑ «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری­ اسلامی»، مؤسسۀ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی.
  9. ↑ «پرونده‌ای درباره همۀ ترورهای سیاسی تاریخ معاصر ایران»، خبر آنلاین.
  10. ↑ «شهادت سرلشکر باقری، شهادت سردار حاجی زاده، شهادت سردار سلامی/ ۷۸ نفر شهید و ۳۲۹ تن مجروح/شهادت ۶ دانشمند هسته‌ای در حمله تروریستی اسرائیل»، وب‌سایت تابناک،.
  11. ↑ «امام خامنه‌ای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وب‌سایت تابناک.
  12. ↑ "Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes". BBC. 2026-02-28.
  13. ↑ «اولین گروه تروریستی پس از پیروزی انقلاب»، وب‌سایت مشرق.
  14. ↑ «تروریست‌های اول انقلاب؛ گروه‌هایی که طعمه افکار التقاطی گروهک‌های تروریستی شدند!»، خبرگزاری میزان.
  15. ↑ آبراهامیان، تاریخ ایران مدرن، ۱۳۸۹ش، ص۲۶۵.
  16. ↑ آبراهامیان، ایران بین دو انقلاب، ۱۳۸۲ش، ص۶۰۸-۶۰۹؛ بهروز، شورشیان آرمان‌خواه، ۱۳۹۵ش، ص۱۳۲.
  17. ↑ جمعی از پژوهشگران، سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۳۴۸.
  18. ↑ جمعی از پژوهشگران، سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۴۱۷-۴۵۰.
  19. ↑ آبراهامیان، اسلام رادیکال مجاهدین ایرانی، ۱۳۸۶ش، ص252-254.
  20. ↑ زال، سازمان مسعود، ۱۳۹۸ش، ص۲۸.
  21. ↑ جمعی از پژوهشگران، سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام، ۱۳۸۵ش،ص۵۷۲-۵۷۸.
  22. ↑ «آمریكا و هدفی فراتر از توافق هسته ای با ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  23. ↑ ««ترور» برای مهار انقلاب»، وب‌سایت دیگران.
  24. ↑ «بررسی رفتار تروریستی گروه فرقان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: وب‌سایت 21 تیر 1403ش.
  25. ↑ فضل‌زرندی و ابراهیمی، «دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای پیرامون تروریسم دولتی آمریکا و ترور شخصیت‌های جهان اسلام»، 1402ش، ص323.
  26. ↑ فضل‌زرندی و ابراهیمی، «دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای پیرامون تروریسم دولتی آمریکا و ترور شخصیت‌های جهان اسلام»، 1402ش، ص323.
  27. ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
  28. ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
  29. ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
  30. ↑ شیرعلی‌نیا، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، ۱۳۹۵ش، ص۲۰۸ و ۲۰۹.
  31. ↑ طلایه‌دار وحدت (شهادت دکتر آیت اللَّـه مفتح)، مجله گلبرگ، ۱۳۸۴ش.
  32. ↑ «بازخوانی فاجعه هفتم تیر و زندگینامه شهدا» پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  33. ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
  34. ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
  35. ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
  36. ↑ «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا.
  37. ↑ «نورعلی شوشتری»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  38. ↑ «سردار قاسم سلیمانی به شهادت رسید»، وب‌سایت عصر ایران.
  39. ↑ «فجیع‌ترین ترورهای بعد از انقلاب در ایران/ از دهه ۶۰ خونین تا اقدامات تروریستی موساد و تکفیری‌ها»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.
  40. ↑ «شیوه ترور فرمانده اتاق جنگ ایران»، وب‌سایت تابناک.
  41. ↑ «تصاویر هوایی از محل ترور سردار رشید و سردار حاجی زاده»، وب‌سایت تابناک.
  42. ↑ «۳۸ فرمانده ارشد که در جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل به شهادت رسیدند+اسامی»، وب‌سایت دیده‌بان ایران.
  43. ↑ «پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده»، خبرگزاری تسنیم.
  44. ↑ «بیانیه سپاه در پی ترور سپهبد شهید پاکپور»، خبرگزاری تسنیم.
  45. ↑ «پیام تسلیت سپاه در پی شهادت شهیدان موسوی، شمخانی و نصیرزاده»، خبرگزاری تسنیم.
  46. ↑ https://www.tabnak.ir/fa/news/1360387/امام-خامنه‌ای-رهبر-و-پیشوای-شیعیان-جهان-به-شهادت-رسید-بروزرسانی-می-شود
  47. ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
  48. ↑ «انفجارهای شدید در بامداد جمعه در مرکز تهران»، خبرگزاری دویچه وله.
  49. ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
  50. ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
  51. ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
  52. ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
  53. ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
  54. ↑ «اسامی جدید شهدا منتشر شد/ شهادت سردار شیرازی در حملات آمریکا و اسرائیل»، خبرگزاری تسنیم.
  55. ↑ «علی لاریجانی به شهادت رسید»، خبرگزاری ایرنا.
  56. ↑ «سردار غلامرضا سلیمانی رئیس سازمان بسیج مستضعفین به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر.
  57. ↑ «بیانیه وزارت اطلاعات درباره شهادت حجت الاسلام سید اسماعیل خطیب»، خبرگزاری مهر.
  58. ↑ «سردار علی‌محمد نائینی سخنگوی سپاه به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر.
  59. ↑ «خون پاك شهداي هفتم تير سند حقانيت نظام مقدس جمهوري اسلامي بود»، خبرگزاری دانشجو.
  60. ↑ حیدری، «دهه ۶۰، عبور از تروریسم»، وب‌سایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی.
  61. ↑ «پیامدهای شهادت مظلومانه رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله خامنه ای»، وب‌سایت بینیش اقتصادی.
  62. ↑ «راز ایستادگی ایران به روایت دکتر حقانی»، وب‌سایت پژوهشکده تاریخ معاصر.
  63. ↑ «راز تکوین و تکامل جمهوری اسلامی ایران»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  64. ↑ «پرونده ۴ دهه ترور علیه انقلاب اسلامی»، خبرگزاری فارس.

منابع

  • آبراهامیان، یرواند، ایران بین دو انقلاب، ترجمه احمد گل‌محمدی و ابراهیم فتاحی، تهران، نشر نی، ۱۳۸۲ش.
  • آبراهامیان، یرواند، تاریخ ایران مدرن، ترجمه محمدابراهیم فتاحی، تهران، نشر نی، ۱۳۸۹ش.
  • «آمریكا و هدفی فراتر از توافق هسته ای با ایران»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 8 آذر 1399ش.
  • «امام خامنه‌ای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 10 اسفند 1404ش.
  • «انفجار بمب در دفتر مرکزی حزب جمهوری اسلامی»، مؤسسهٔ مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۳۹۹ش.
  • «اولین گروه تروریستی پس از پیروزی انقلاب»، وب‌سایت مشرق، تاریخ درج مطلب: 20 تیر 1396ش.
  • «بازخوانی مهمترین ترورها پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: 29 دی 1403ش.
  • «بازخوانی 24 ترور پس از پیروزی انقلاب اسلامی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: 21 خرداد 1396ش.
  • برجی، یعقوب‌علی، پژوهشی فقهی حقوق درباره ترور و دفاع مشروع، قم، نشر زمزم هدایت، ۱۳۸۶ش،
  • «بررسی رفتار تروریستی گروه فرقان»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: وب‌سایت 21 تیر 1403ش.
  • «بیانیه وزارت اطلاعات درباره شهادت حجت الاسلام سید اسماعیل خطیب»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.
  • «پرونده‌ای درباره همۀ ترورهای سیاسی تاریخ معاصر ایران»، خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 1395ش.
  • «پرونده ۴ دهه ترور علیه انقلاب اسلامی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 140ش.
  • «پیامدهای شهادت مظلومانه رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت الله خامنه ای»، وب‌سایت بینیش اقتصادی، تاریخ درج مطلب: 19 اسنفد 1404ش.
  • «ترور برای مهار انقلاب»، وب‌سایت دیگران، تاریخ درج مطلب: 3 تیر 1393ش.
  • «تروریست‌های اول انقلاب؛ گروه‌هایی که طعمه افکار التقاطی گروهک‌های تروریستی شدند!»، خبرگزاری میزان، تاریخ درج مطلب: 14 اردیبهشت 1399ش.
  • «تصاویر هوایی از محل ترور سردار رشید و سردار حاجی زاده»، وب‌سایت 3 بهمن 1404ش.
  • «تعداد شهدای ترور کشور از ۲۳ هزار نفر گذشت»، خبرگزاری صدا و سیما، تاریخ درج مطلب: 8 شهریور 1404ش.
  • جمعی از پژوهشگران، سازمان مجاهدین خلق پیدایی تا فرجام، ۱۳۴۴-۱۳۸۴ش، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۸۵ش.
  • حاتمی، بهادر، «خوانش اسلام از ترور و تروریسم، واکاوی واژگان معادل»، در خردنامه، شماره ۱۴، ۱۳۹۴ش.
  • حیدری، محسن، «دهه ۶۰، عبور از تروریسم»، وب‌سایت مؤسسۀ مطالعات و پژوهشهای سیاسی، تاریخ درج مطلب: 15 اسفند 1386ش.
  • «خون پاك شهداي هفتم تير سند حقانيت نظام مقدس جمهوري اسلامي بود»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1387ش.
  • دانشور محمدزادگان، فاطمه و شفیع‌زاده برمی، سمانه، «ایران و آمریکا پس از انقلاب اسلامی؛ آمریکاستیزی و دیپلماسی تروریستی»، وب‌سایت هابلیان، تاریخ درج مطلب: 20 آبان 1404ش.
  • «راز تکوین و تکامل جمهوری اسلامی ایران»، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ بازدید: 29 اسفند 1404ش.
  • «راز ایستادگی ایران به روایت دکتر حقانی»، وب‌سایت پژوهشکده تاریخ معاصر، تاریخ درج مطلب: 28 تیر 1404ش.
  • «روزی که اکبر گودرزی سرکرده گروهک فرقان تیرباران شد»، خبرگزاری فرارو، تاریخ درج مطلب: 3 خرداد 1402ش.
  • زال، محسن، سازمان مسعود (انسان‌شناسی سازمان مجاهدین خلق دوره بعد از انقلاب ۵۷)، تهران، انتشارات کویر، ۱۳۹۸ش.
  • «سردار علی‌محمد نائینی سخنگوی سپاه به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 29 اسفند 1404ش.
  • «سردار غلامرضا سلیمانی رئیس سازمان بسیج مستضعفین به شهادت رسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 26 اسفند 1404ش.
  • «سردار قاسم سلیمانی به شهادت رسید»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 13 دی 1398ش.
  • «شهادت سرلشکر باقری، شهادت سردار حاجی زاده، شهادت سردار سلامی/ ۷۸ نفر شهید و ۳۲۹ تن مجروح/شهادت ۶ دانشمند هسته‌ای در حمله تروریستی اسرائیل»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 23 خرداد 1404ش.
  • شیرعلی‌نیا، جعفر، روایتی از زندگی و زمانه هاشمی رفسنجانی، نشر سایان، ۱۳۹۵ش.
  • «شیوه ترور فرمانده اتاق جنگ ایران»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 15 بهمن 1404ش.
  • عبداللهی‌نژاد، عبدالکریم و رمضان عباس‌پور مقدم، «ترور از دیدگاه فقه»، فصلنامه مطالعات اسلامی فقه و اصول، شمارۀ ۸۷، ۱۳۹۰ش.
  • «فجیع‌ترین ترورهای بعد از انقلاب در ایران/ از دهه ۶۰ خونین تا اقدامات تروریستی موساد و تکفیری‌ها»، وب‌باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: 12 شهریور 1400ش.
  • فضل‌زرندی، فهیمه و ابراهیمی، علی‌رضا، «دیدگاه آیت‌الله خامنه‌ای پیرامون تروریسم دولتی آمریکا و ترور شخصیت‌های جهان اسلام»، مجلۀ پژوهش‌های انقلاب اسلامی، شماره 49، 1402ش.
  • «مروری بر تاریخچه ۴۵ سال ترور در جمهوری اسلامی»، وب‌سایت هابلیان، تاریخ درج مطلب: 9 اسفند 1403ش.
  • «نورعلی شوشتری»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: 24 آذر 1404ش.
  • «۳۸ فرمانده ارشد که در جنگ ۱۲ روزه با اسرائیل به شهادت رسیدند+اسامی»، وب‌سایت دیده‌بان ایران، تاریخ درج مطلب: 5 تیر 1404ش.
  • "Trump says Iran's Supreme Leader Ayatollah Ali Khamenei is dead after US-Israeli strikes". BBC. 2026-02-28.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=ترور_مسئولین_جمهوری_اسلامی_ایران&oldid=25401»