سید علی خامنهای: تفاوت میان نسخهها
| خط ۱۷۰: | خط ۱۷۰: | ||
در بسیاری از تحلیلها او یکی از چهرههای تأثیرگذار در تحولات سیاسی جمهوری اسلامی ایران دانسته میشود.<ref>[https://www.3danews.ir/social/330387/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D9%82%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-7-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%A4%D8%AB%D8%B1 «کارنامه فکری و سیاسی آیتالله سیدعلی خامنهای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.]</ref> اما برخی تحلیلها از تمرکز تدریجی قدرت در نهاد رهبری و کاهش نقش نهادهای انتخابی مانند دولت و مجلس در فرآیند تصمیمگیری سخن گفتهاند. در همین دوره، حضور نهادهای امنیتی و نظامی بهویژه سپاه پاسداران در حوزههای سیاسی، اقتصادی و رسانهای افزایش یافت؛ روندی که بهگفته منتقدان به محدودتر شدن فضای سیاسی و تضعیف رقابت اقتصادی انجامید.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/02/28/ali-khameni-iran-leader-obitury لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنهای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وبسایت یورو نیوز.]</ref><ref>[https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/119205/ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنهای»، وبسایت ایران امروز.]</ref> | در بسیاری از تحلیلها او یکی از چهرههای تأثیرگذار در تحولات سیاسی جمهوری اسلامی ایران دانسته میشود.<ref>[https://www.3danews.ir/social/330387/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D9%82%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-7-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%A4%D8%AB%D8%B1 «کارنامه فکری و سیاسی آیتالله سیدعلی خامنهای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.]</ref> اما برخی تحلیلها از تمرکز تدریجی قدرت در نهاد رهبری و کاهش نقش نهادهای انتخابی مانند دولت و مجلس در فرآیند تصمیمگیری سخن گفتهاند. در همین دوره، حضور نهادهای امنیتی و نظامی بهویژه سپاه پاسداران در حوزههای سیاسی، اقتصادی و رسانهای افزایش یافت؛ روندی که بهگفته منتقدان به محدودتر شدن فضای سیاسی و تضعیف رقابت اقتصادی انجامید.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/02/28/ali-khameni-iran-leader-obitury لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنهای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وبسایت یورو نیوز.]</ref><ref>[https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/119205/ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنهای»، وبسایت ایران امروز.]</ref> | ||
=== رویدادها، چالشها و تحولات سیاسی-اجتماعی | === رویدادها، چالشها و تحولات سیاسی-اجتماعی === | ||
بر اساس گزارش منابع رسانهای، دوران 37 ساله رهبری سید علی خامنهای با تحولات و رویدادهای سیاسی اجتماعی مختلفی در داخل کشور همراه بوده است؛ ازجمله: | بر اساس گزارش منابع رسانهای، دوران 37 ساله رهبری سید علی خامنهای با تحولات و رویدادهای سیاسی اجتماعی مختلفی در داخل کشور همراه بوده است؛ ازجمله: | ||
| خط ۱۸۱: | خط ۱۸۱: | ||
مذاکرات هستهای دولت حسن روحانی که به توافق برجام انجامید و سپس با خروج ایالات متحده از آن با چالش روبهرو شد، از رویدادهای مهم این دوره بهشمار میآید.<ref>[https://www.isna.ir/news/97122814789/%D9%85%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B9%DB%B7 «مهمترین رویدادهای سال ۹۷»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> در سالهای بعد نیز رخدادهایی مانند اعتراضات آبان ۱۳۹۸ش،<ref>[https://www.irna.ir/news/86025385/%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA عبدی، «بنزین و اعتراضات»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> ترور قاسم سلیمانی توسط آمریکا و پاسخ موشکی ایران به پایگاه عینالاسد، سیاستهای مرتبط با مدیریت همهگیری کووید‑۱۹ و تأکید بر تولید داخلی واکسن<ref>[https://www.bbc.com/dari/articles/c178xdv98x1o.lite «زندگی سیاسی آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وبسایت بیبیسی فارسی.]</ref> و اعتراضات پس از مرگ مهسا امینی در سال ۱۴۰۱ش از تحولات مهم داخلی و خارجی این دوره بودهاند.<ref>[https://www.isa.org.ir/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%87/6376-%D8%AE%DB%8C%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%B2-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B1-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%86 جلانیپور، «خیزش اعتراضی مهسا از پاییز ۱۴۰۱ تاکنون»، وبسایت انجمن جامعهشناسی ایران.]</ref> | مذاکرات هستهای دولت حسن روحانی که به توافق برجام انجامید و سپس با خروج ایالات متحده از آن با چالش روبهرو شد، از رویدادهای مهم این دوره بهشمار میآید.<ref>[https://www.isna.ir/news/97122814789/%D9%85%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D9%88%DB%8C%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DB%B9%DB%B7 «مهمترین رویدادهای سال ۹۷»، خبرگزاری ایسنا.]</ref> در سالهای بعد نیز رخدادهایی مانند اعتراضات آبان ۱۳۹۸ش،<ref>[https://www.irna.ir/news/86025385/%D8%A8%D9%86%D8%B2%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%D8%A7%D8%AA عبدی، «بنزین و اعتراضات»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> ترور قاسم سلیمانی توسط آمریکا و پاسخ موشکی ایران به پایگاه عینالاسد، سیاستهای مرتبط با مدیریت همهگیری کووید‑۱۹ و تأکید بر تولید داخلی واکسن<ref>[https://www.bbc.com/dari/articles/c178xdv98x1o.lite «زندگی سیاسی آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وبسایت بیبیسی فارسی.]</ref> و اعتراضات پس از مرگ مهسا امینی در سال ۱۴۰۱ش از تحولات مهم داخلی و خارجی این دوره بودهاند.<ref>[https://www.isa.org.ir/%DB%8C%D8%A7%D8%AF%D8%AF%D8%A7%D8%B4%D8%AA-%D9%85%D8%A7%D9%87/6376-%D8%AE%DB%8C%D8%B2%D8%B4-%D8%A7%D8%B9%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D8%B6%DB%8C-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D8%B2-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DB%8C%D8%B2-%DB%B1%DB%B4%DB%B0%DB%B1-%D8%AA%D8%A7%DA%A9%D9%86%D9%88%D9%86 جلانیپور، «خیزش اعتراضی مهسا از پاییز ۱۴۰۱ تاکنون»، وبسایت انجمن جامعهشناسی ایران.]</ref> | ||
==== تحولات سالهای پایانی ==== | ==== تحولات سالهای پایانی دوران رهبری ==== | ||
از رویدادهای سالهای پایانی رهبری خامنهای میتوان به درگذشت سید ابراهیم رئیسی در سانحه سقوط بالگرد در سال ۱۴۰۳، تنشهای نظامی میان ایران و اسرائیل و آمریکا با مجموعه عملیاتهایی با عنوان وعده صادق<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/676564-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%B7%D8%B9%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%BE%D8%AF%D8%A7%D9%81%D9%86%D8%AF-%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%B1%D9%82%D9%85-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF پایگاه نواتیم؛ طعمه موشکهای ایران/ شکست تاریخی پدافند 4 لایه اسرائیل رقم خورد»، اقتصادنیوز.]</ref><ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1145663/%D9%88%D8%B9%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%82-%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D9%87%D9%BE%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85 «وعدههای صادق؛ سلسله عملیاتی که در دو سال چهاربار انجام شده است / درباره بزرگترین عملیات پهپادی و بالستیکی چه میدانیم»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref> و نیز اعتراضات دی 1404ش اجتماعی در پی افزایش قیمت کالاهای اساسی اشاره کرد.<ref>[https://www.bbc.com/dari/articles/c178xdv98x1o.lite «زندگی سیاسی آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وبسایت بیبیسی فارسی.]</ref> | از رویدادهای سالهای پایانی رهبری خامنهای میتوان به درگذشت سید ابراهیم رئیسی در سانحه سقوط بالگرد در سال ۱۴۰۳، تنشهای نظامی میان ایران و اسرائیل و آمریکا با مجموعه عملیاتهایی با عنوان وعده صادق<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/676564-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AA%DB%8C%D9%85-%D8%B7%D8%B9%D9%85%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%BE%D8%AF%D8%A7%D9%81%D9%86%D8%AF-%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%B1%D9%82%D9%85-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF پایگاه نواتیم؛ طعمه موشکهای ایران/ شکست تاریخی پدافند 4 لایه اسرائیل رقم خورد»، اقتصادنیوز.]</ref><ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1145663/%D9%88%D8%B9%D8%AF%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D9%82-%D8%B3%D9%84%D8%B3%D9%84%D9%87-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%DA%86%D9%87%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AC%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D8%AF%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D9%BE%D9%87%D9%BE%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%D9%88-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C%D9%85 «وعدههای صادق؛ سلسله عملیاتی که در دو سال چهاربار انجام شده است / درباره بزرگترین عملیات پهپادی و بالستیکی چه میدانیم»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران.]</ref> و نیز اعتراضات دی 1404ش اجتماعی در پی افزایش قیمت کالاهای اساسی اشاره کرد.<ref>[https://www.bbc.com/dari/articles/c178xdv98x1o.lite «زندگی سیاسی آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وبسایت بیبیسی فارسی.]</ref> | ||
=== سیاست | === سیاست خارجی و راهبردهای منطقهای === | ||
==== روابط با آمریکا و برنامه هستهای ==== | ==== روابط با آمریکا و برنامه هستهای ==== | ||
| خط ۱۹۸: | خط ۱۹۸: | ||
در حوزه سیاست خارجی سیاستهایی مانند پیگیری برنامه هستهای، حمایت از برخی گروههای همسو در منطقه و همکاری با دولت سوریه و روسیه از سوی منتقدان بهعنوان بخشی از راهبرد منطقهای جمهوری اسلامی مورد نقد واقع شده است.<ref>[https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/119205/ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنهای»، وبسایت ایران امروز.]</ref> همچنین ادامه تنش با ایالات متحده و برخی کشورهای غربی، ایران را در معرض تحریمهای گسترده قرار داد که پیامدهای اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی داشته است و بر سطح رفاه بخشی از جامعه اثر گذاشته است.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/02/28/ali-khameni-iran-leader-obitury لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنهای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وبسایت یورو نیوز.]</ref><ref>[https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/119205/ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنهای»، وبسایت ایران امروز.]</ref> برخی تحلیلگران از انباشت نارضایتی عمومی در کشور سخن گفتهاند و وضعیت اجتماعی را از منظر برخی شاخصها نگرانکننده میدانند.<ref>[https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/119205/ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنهای»، وبسایت ایران امروز.]</ref> | در حوزه سیاست خارجی سیاستهایی مانند پیگیری برنامه هستهای، حمایت از برخی گروههای همسو در منطقه و همکاری با دولت سوریه و روسیه از سوی منتقدان بهعنوان بخشی از راهبرد منطقهای جمهوری اسلامی مورد نقد واقع شده است.<ref>[https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/119205/ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنهای»، وبسایت ایران امروز.]</ref> همچنین ادامه تنش با ایالات متحده و برخی کشورهای غربی، ایران را در معرض تحریمهای گسترده قرار داد که پیامدهای اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی داشته است و بر سطح رفاه بخشی از جامعه اثر گذاشته است.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/02/28/ali-khameni-iran-leader-obitury لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنهای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وبسایت یورو نیوز.]</ref><ref>[https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/119205/ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنهای»، وبسایت ایران امروز.]</ref> برخی تحلیلگران از انباشت نارضایتی عمومی در کشور سخن گفتهاند و وضعیت اجتماعی را از منظر برخی شاخصها نگرانکننده میدانند.<ref>[https://www.iran-emrooz.net/index.php/politic/more/119205/ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنهای»، وبسایت ایران امروز.]</ref> | ||
| خط ۲۷۶: | خط ۲۶۹: | ||
|} | |} | ||
== دیدگاههای سید علی خامنهای == | == منظومه فکری و دیدگاههای سید علی خامنهای == | ||
=== منظومه فکری === | |||
در برخی پژوهشها، اندیشههای سید علی خامنهای بهصورت یک منظومه فکری منسجم تبیین شده است که حوزههای مختلف اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی را در بر میگیرد. در این چارچوب، این منظومه در سه سطح کلی دستهبندی میشود: نظامهای بینشی، نظامهای ارزشی و رفتاری، و نظامهای اجتماعی و کنشی. | |||
'''نظامهای بینشی:''' در این سطح، مفاهیمی مانند توحید، ولایت، اسلامشناسی، جهانشناسی و انسانشناسی مورد تأکید قرار میگیرد. در این دیدگاه، قرآن، سنت و عقل منابع اصلی معرفت دینی دانسته میشوند و توحید بهعنوان محور بنیادین جهانبینی اسلامی معرفی میشود. همچنین مفهوم ولایت بهعنوان یکی از عناصر مرکزی در ساماندهی جامعه اسلامی و پیوند میان دین و سیاست تبیین میشود. | |||
'''نظامهای ارزشی و رفتاری:''' در این سطح موضوعاتی مانند معنویت، اخلاق، تربیت و عبادت مطرح میشود. در این چارچوب، معنویت بهعنوان ارتباط انسان با خدا و عامل شکلدهنده نظام اخلاقی و اجتماعی معرفی شده و تربیت اسلامی با هدف پرورش انسان مؤمن، مسئول و اخلاقمدار مورد توجه قرار میگیرد. همچنین سبک زندگی و رفتار اجتماعی بهعنوان بخشی از تحقق ارزشهای دینی در جامعه مطرح میشود. | |||
'''نظامهای اجتماعی''': در این سطح دیدگاههایی درباره حوزههایی مانند فرهنگ، علم، مدیریت، سیاست، اقتصاد، حقوق، قضا و امنیت بیان میشود. در این چارچوب، فرهنگ و هویت اسلامی نقش محوری در سازماندهی جامعه دارند و مفاهیمی مانند مردمسالاری دینی، عدالت اجتماعی، اقتصاد مقاومتی و استقلال سیاسی بهعنوان عناصر مهم نظام اجتماعی معرفی میشوند. | |||
در این منظومه فکری، اهداف کلان جامعه اسلامی در قالب مفاهیمی مانند استقلال، آزادی، عدالت، پیشرفت اسلامی–ایرانی و شکلگیری تمدن نوین اسلامی مطرح میشود؛ مفاهیمی که بهعنوان جهتگیریهای کلان برای ساماندهی جامعه و حرکت تاریخی آن در نظر گرفته میشوند.<ref>[https://ana.ir/fa/news/462941/%D9%85%D9%86%D8%B8%D9%88%D9%85%D9%87-%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B8%D9%85%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D9%82%D8%B4%D9%87-%D8%B1%D8%A7%D9%87-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%E2%80%8C%D8%B3%D8%A7%D8%B2%DB%8C-%D9%86%D9%88%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C خسروپناه، « «منظومه فکری آیتاللهالعظمی خامنهای»؛ نقشه راه تمدنسازی نوین اسلامی»، خبرگزاری آنا.]</ref> | |||
=== دیدگاههای اقتصادی === | |||
در برخی منابع، مهمترین دیدگاههای اقتصادی سیدعلی خامنهای به شرح زیر است: | |||
* '''آزادی اقتصادی در اسلام:''' اسلام با فعالیت آزاد اقتصادی موافق است، اما این آزادی با نظام سرمایهداری غرب متفاوت بوده و باید تحت نظارت حاکم اسلامی باشد تا از انحصار و فساد جلوگیری شود [۷، ۹، ۳۱]. (صفحات ۷، ۹، ۳۱) | |||
* '''مبارزه با مفاسد اقتصادی:''' ایجاد امنیت برای سرمایهگذاران و تولیدکنندگان واقعی در گرو قطع دست مفسدان و امتیازطلبان است. مبارزه با فساد باید قاطع، دقیق و بدون تبعیض باشد [۴۴، ۴۵، ۴۷]. (صفحات ۴۷، ۴۸، ۵۳) | |||
* '''عدالت همراه با توسعه و رشد اقتصادی:''' نوآوری نظام جمهوری اسلامی در این است که عدالت و توسعه را در کنار هم میخواهد؛ توسعه بدون عدالت یا عدالت بدون پیشرفت (برابری در فقر) مورد قبول نیست [۶۳، ۱۱۳]. (صفحات ۶۵، ۱۱۳) | |||
* '''سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی:''' روح این سیاستها، ورود سرمایه و مدیریت مردم به عرصه اقتصاد برای شتاب بخشیدن به رشد ملی و گسترش مالکیت عمومی است [۷۰، ۸۰، ۱۵۳]. (صفحات ۷۳، ۹۲، ۱۵۳) | |||
* '''دو پایه اصلی اقتصاد اسلامی:''' «افزایش ثروت ملی» و «توزیع عادلانه و رفع محرومیت» دو رکن اساسی هستند که اولی شرط لازم برای تحقق دومی است [۷۸]. (صفحه ۸۹) | |||
* '''الگوی پیشرفت اسلامی-ایرانی:''' تأکید بر لزوم طراحی یک مدل بومی برای پیشرفت بر اساس مبانی دینی و شرایط جغرافیایی و تاریخی ایران، به جای تقلید از نسخههای غربی [۸۹، ۱۱۹]. (صفحات ۱۰۱، ۱۳۱) | |||
* '''اصلاح الگوی مصرف و مبارزه با اسراف:''' مصرف بیهوده و هرز به اقتصاد و فرهنگ کشور لطمه میزند؛ لذا اصلاح الگوی مصرف یک اقدام اساسی برای پیشرفت و عدالت محسوب میشود [۱۱۲، ۱۱۳، ۱۱۶]. (صفحات ۱۱۹، ۱۲۴، ۱۲۷) | |||
* '''جهاد اقتصادی:''' حرکتی هدفمند و همه جانبه در مقابله با فشارهای اقتصادی دشمن؛ تولید ملی، اشتغال و بهرهوری از ارکان این جهاد هستند [۱۶۲، ۱۶۳، ۱۸۸]. (صفحات ۱۷۱، ۱۷۲، ۱۹۴) | |||
* '''حمایت از کار و سرمایه ایرانی:''' مصرف کالای داخلی وظیفهای همگانی است که منجر به ایجاد اشتغال و استقلال اقتصادی میشود [۲۰۱، ۲۱۱]. (صفحات ۲۰۱، ۲۱۷) | |||
* '''اقتصاد مقاومتی:''' ایجاد اقتصادی که هم روند رو به رشد داشته باشد و هم در برابر ترفندها و تحریمهای دشمنان کمترین آسیب را ببیند؛ مردمی کردن اقتصاد و کاهش وابستگی به نفت از الزامات آن است [۲۱۷، ۲۳۷]. (صفحات ۲۲۱، ۲۳۸) | |||
* '''اقتصاد دانشبنیان:''' بنیانگذاری فعالیتهای اقتصادی بر پایه دانش و علم برای رسیدن به رشد حقیقی و شکوفایی پایدار [۲۲۵، ۲۴۲]. (صفحات ۲۲۵، ۲۴۲) | |||
* '''خودکفایی در محصولات اساسی:''' تأکید بر استقلال در بخش کشاورزی و تولید کالاهای استراتژیک (مانند گندم، برنج و روغن) برای جلوگیری از وابستگی [۵۱، ۷۳]. (صفحات ۵۷، ۸۳) | |||
[https://khl.ink/f/24877 «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیتالله خامنهای» »، پایگاه اطلاعرسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله العظمی خامنهای.] | |||
=== دیدگاههای فقهی سیاسی === | |||
دیدگاههای فقهی سیدعلی خامنهای در حوزه فقه سیاسی بر گسترش قلمرو فقه از حوزه مسائل فردی به عرصه اداره جامعه و حکومت اسلامی تأکید دارد. مهمترین محورهای این دیدگاه در برخی منابع پژوهشی عبارتند از: | |||
'''ولایت فقیه:''' ولایت فقیه به معنای حاکمیت فقیه عادل برای هدایت و حفظ جهتگیری نظام اسلامی است. اطاعت از احکام حکومتی ولی فقیه در امور عمومی واجب دانسته میشود و این احکام بر تصمیمات فردی مقدم است. در عین حال، عدم اعتقاد به ولایت فقیه در صورت مبتنی بودن بر استدلال فقهی موجب خروج از اسلام تلقی نمیشود. | |||
'''جهاد و دفاع:''' در این دیدگاه، جهاد ابتدایی واجب کفایی دانسته میشود، در حالی که جهاد دفاعی در صورت تعرض به سرزمینهای اسلامی واجب عینی است و بر لزوم آمادگی دفاعی، حمایت از مسلمانان تأکید شده است؛ در عین حال، بهکارگیری سلاحهای کشتار جمعی، ازجمله بمب هستهای و شیمیایی مورد مخالفت جدی قرار گرفته و استفاده از آنها غیرموجه دانسته شده است. علاوه بر جهاد نظامی، مفاهیمی مانند جهاد علمی، فرهنگی و سازندگی نیز بهعنوان مصادیق جهاد در شرایط معاصر مطرح شدهاند. | |||
'''امر به معروف و نهی از منکر:''' این فریضه بهعنوان تکلیفی عمومی برای حفظ سلامت جامعه اسلامی مطرح میشود. تحقق آن مشروط به آگاهی، احتمال تأثیر و نبود ضرر قابل توجه است. در نظام اسلامی، مراتب عملی آن در حوزه اختیارات حکومت قرار دارد و وظیفه مردم عمدتاً به تذکر زبانی محدود میشود. | |||
'''انتخابات و مشارکت سیاسی:''' در دیدگاه خامنهای مشارکت در انتخابات بهعنوان تکلیف دینی و اجتماعی برای تعیین سرنوشت سیاسی جامعه و تقویت نظام اسلامی معرفی میشود. همچنین انتخاب نامزد اصلح و رعایت اخلاق و قانون در رقابتهای انتخاباتی مورد تأکید قرار گرفته است. | |||
'''بیتالمال و اموال عمومی:''' اموال عمومی در حکم بیتالمال دانسته میشود و تصرف در آن بدون مجوز قانونی حرام و با مسئولیت قانونی و شرعی همراه است. در این دیدگاه استفاده از امکانات دولتی باید در چارچوب مقررات و برای مصارف عمومی صورت گیرد. | |||
'''نظارت:''' نظارت بهعنوان سازوکاری اساسی در اداره جامعه اسلامی مطرح است و شامل نظارت نهادهای حکومتی، نظارت عمومی مردم و نقش رسانهها در نقد و اطلاعرسانی میشود. در این چارچوب، هیچ مقام حکومتی از نظارت مصون تلقی نمیشود.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/122457/%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D9%85%D8%B3%D8%A7%D8%A6%D9%84-%D9%81%D9%82%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A2%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C فرامرزی، «احکام برخی مسائل فقه سیاسی از نگاه حضرت آیت الله خامنهای»، 1385ش.]</ref> | |||
=== دیدگاههای فرهنگی اجتماعی === | |||
دیدگاههای فرهنگی سیدعلی خامنهای بر نقش بنیادین فرهنگ در شکلدهی به هویت جامعه و جهتدهی به تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی تأکید دارد. در این چارچوب، فرهنگ مجموعهای از باورها، ارزشها، رفتارها و روحیات اجتماعی تلقی میشود که نحوه کنش فردی و جمعی جامعه را تعیین میکند. مهمترین محورهای این دیدگاهها عبارتاند از: | |||
'''جایگاه راهبردی فرهنگ:''' | |||
در این دیدگاه، فرهنگ زیربنای سایر حوزههای اجتماعی دانسته میشود و اهمیت آن حتی فراتر از مسائل اقتصادی و سیاسی ارزیابی میگردد. مفاهیمی مانند مسئولیتپذیری، ایثار، وجدان کاری، انضباط اجتماعی، قناعت، پرهیز از اسراف، سادهزیستی و انسجام اجتماعی از عناصر اصلی فرهنگ مطلوب معرفی میشوند. | |||
'''فرهنگ بهعنوان عنصر جامعهساز:''' | |||
فرهنگ عامل شکلدهنده هویت و رفتار اجتماعی جامعه تلقی میشود و تقویت ارزشهای اخلاقی و اجتماعی در میان مردم از مهمترین ابزارهای پیشرفت جامعه به شمار میآید. در این چارچوب، فرهنگ اسلامی–ایرانی بهعنوان مبنای شکلگیری سبک زندگی و روابط اجتماعی مورد تأکید قرار میگیرد. | |||
'''بازسازی انقلابی ساختار فرهنگی:''' | |||
یکی از مفاهیم کلیدی در این دیدگاه، «بازسازی انقلابی ساختار فرهنگی» است. منظور از آن تغییر بنیادین در الگوها و ساختارهای فرهنگی برای انطباق بیشتر با مبانی اسلامی و ارزشهای انقلاب اسلامی است. این بازسازی بهعنوان فرآیندی عقلانی، برنامهریزیشده و مبتنی بر حکمت توصیف میشود و نه حرکتی شتابزده یا صرفاً احساسی. | |||
'''مواجهه با چالشهای فرهنگی:''' | |||
در این رویکرد بر ضرورت مقابله فعال با آنچه «تهاجم فرهنگی» نامیده میشود تأکید شده است. تقویت مبانی معرفتی، تعمیق باورهای دینی و پرهیز از برخوردهای سطحی با مسائل فرهنگی از الزامات این مواجهه دانسته میشود. | |||
'''نقش نهادهای فرهنگی:''' | |||
در این دیدگاه، شورای عالی انقلاب فرهنگی بهعنوان نهاد اصلی سیاستگذاری فرهنگی کشور معرفی میشود. این شورا مسئول تعیین راهبردهای کلان فرهنگی، علمی و آموزشی و هماهنگی میان نهادهای مختلف در حوزه فرهنگ تلقی میشود.<ref>[https://rasanews.ir/fa/news/779390/%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF-%D9%85%D9%87%D9%85%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%B1%DA%A9%D9%86-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C «فرهنگ مهمترین رکن انقلاب اسلامی»، خبرگزاری رسا.]</ref> | |||
=== دیدگاه اقتصادی === | === دیدگاه اقتصادی === | ||
سید علی خامنهای معتقد بود هر روش اقتصادی، هر توصیه و نسخۀ اقتصادی چنانچه بر دو پایۀ اصلی افزایش ثروت ملی و توزیع عادلانه و رفع محرومیت در درون جامعۀ اسلامی قرار گیرد، معتبر است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1161 «اقتصاد اسلامی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> او در سال ۱۳۸۹ش اقتصاد مقاومتی را راهکاری برای مقابله با تحریمها و استفاده از توان داخلی ایران معرفی کرد<ref>یوسفی، نظام اقتصادی مقاومتی، ۱۳۹۵ش، ص۳۲.</ref> و گامهای تحقق اقتصاد مقاومتی را کاهش | سید علی خامنهای معتقد بود هر روش اقتصادی، هر توصیه و نسخۀ اقتصادی چنانچه بر دو پایۀ اصلی افزایش ثروت ملی و توزیع عادلانه و رفع محرومیت در درون جامعۀ اسلامی قرار گیرد، معتبر است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1161 «اقتصاد اسلامی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> او در سال ۱۳۸۹ش اقتصاد مقاومتی را راهکاری برای مقابله با تحریمها و استفاده از توان داخلی ایران معرفی کرد<ref>یوسفی، نظام اقتصادی مقاومتی، ۱۳۹۵ش، ص۳۲.</ref> و گامهای تحقق اقتصاد مقاومتی را کاهش وابستگی بودجه به نفت، حمايت از توليد ملی و مردمی کردن اقتصاد، برنامهريزی، تلاش و مديريت صحيح و مدبرانه و استفاده از روشهای علمی در اقتصاد، کاهش شکاف موجود بين دانشگاهها با صنعت و زندگی مردم، صادرات و رقابت در بازارهای جهانی در شرايط تحریمهای جهانی میدانست.<ref>[https://www.yjc.ir/fa/news/4052067/%D8%A7%D9%82%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA%D9%8A-%DA%86%D9%8A%D8%B3%D8%AA «اقتصاد مقاومتي چيست؟»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.]</ref> همچنین از نظر او عدالت، اساس کار اقتصاد در اسلام بوده است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=1161 «اقتصاد اسلامی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> دوران رهبری سید علی خامنهای با طرح مفاهیمی مانند اقتصاد مقاومتی و تولید ملی در گفتمان رسمی جمهوری اسلامی همراه بوده است. او در سخنرانیها و سیاستهای اعلامی خود بر نقش نخبگان، جوانان و توسعه اقتصاد دانشبنیان تأکید کرده است و بخشی از راه پیشرفت کشور را در این موارد معرفی کرده است.<ref>[https://www.3danews.ir/social/330387/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D9%82%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-7-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%A4%D8%AB%D8%B1 «کارنامه فکری و سیاسی آیتالله سیدعلی خامنهای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.]</ref> | ||
=== دیدگاه سیاسی و اجتماعی === | === دیدگاه سیاسی و اجتماعی === | ||
از جمله دیدگاههای سیاسی و اجتماعی سید علی خامنهای شامل مبارزۀ سیاسی و جهاد، دیدگاه ضد امپریالیسمی، ضد آمریکایی و ضد اسرائیلی،<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=5085 «تاریخ دشمنی آمریکا با ایران»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> حمایت از وحدت مسلمانان در جهان اسلام، مسائل فرهنگی و منطقهای از جمله تهاجم فرهنگی، بهکارگیری اصلاح غرب آسیا و بیداری اسلامی، مسئلۀ فلسطین از طریق همهپرسی، | از جمله دیدگاههای سیاسی و اجتماعی سید علی خامنهای شامل مبارزۀ سیاسی و جهاد، دیدگاه ضد امپریالیسمی، ضد آمریکایی و ضد اسرائیلی،<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=5085 «تاریخ دشمنی آمریکا با ایران»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> حمایت از وحدت مسلمانان در جهان اسلام، مسائل فرهنگی و منطقهای از جمله تهاجم فرهنگی، بهکارگیری اصلاح غرب آسیا و بیداری اسلامی، مسئلۀ فلسطین از طریق همهپرسی، حوزه علمیه و تمدن اسلامی، مخالفت با صلح تحمیلی،<ref>[https://fa.wikishia.net/w/index.php?title=%D8%B3%DB%8C%D8%AF_%D8%B9%D9%84%DB%8C_%D8%AD%D8%B3%DB%8C%D9%86%DB%8C_%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C#cite_note-54 «سید علی حسینی خامنهای»، ویکیشیعه.]</ref> پیام سیاسی-عبادی سالیانه به حجاج، دعوت جوانان غربی برای شناخت بدون واسطه اسلام، ابراز همبستگی با دانشجویان حامی مردم فلسطین در آمریکا، ارسال پیام به اجلاس هزاره رهبران روحانی ادیان، حمایت از محور مقاومت، دستور مقابله نظامی ایران با اسرائیل، دستور عملیات نظامی علیه پایگاههای آمریکا در غرب آسیا، امنیت اجتماعی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1485786/%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B1%D8%AA%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C?q=%D8%A7%D9%85%D9%86%DB%8C%D8%AA%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85%20%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85%20%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C&score=137438953000.0&rownumber=4 شایگان، «راهکارهای ارتقای «امنیت اجتماعی» از دیدگاه مقام معظم رهبری»، ۱۳۹۵ش، ص۹.]</ref> و اخلاق کارگزاران<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/156923/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%DA%A9%D8%AA%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%AE%D9%84%D8%A7%D9%82-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%DA%AF%D8%B2%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%A7%D8%AA-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C?q=%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C%20%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85%20%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85%20%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C&score=32777.04&rownumber=10 «معرفی کتاب: اخلاق کارگزاران در بیانات مقام معظم رهبری معرفی و نقد»، مجله تحول اداری، ۱۳۷۸ش، ص۱۰۰.]</ref> بود. | ||
مهمترین دیدگاههاى او در عرصه کلام سیاسى عبارت از مبانى کلام سیاسى، نبوت و رسالت، امامت، مهدویت، عدالت اجتماعی و ولایت فقیه بوده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/122615/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C بهروزلک، «کلام سیاسی در اندیشه مقام معظم رهبری»، ۱۳۸۵ش.]</ref> وظایف و اختیارات رهبر را میتوان در سه حیطۀ هدایت، نظارت و حمایت دستهبندی کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2054752/%d9%88%d8%b8%d8%a7%db%8c%d9%81-%d9%88-%d8%a7%d8%ae%d8%aa%db%8c%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d8%aa-%d8%b1%d9%87%d8%a8%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a7%db%8c%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%ae%d8%a7%d9%85%d9%86%d9%87-%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%a8%d8%aa%d9%86%db%8c-%d8%a8%d8%b1-%d8%b1%d9%88%d8%b4-%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d9%85%d8%b6%d9%85%d9%88%d9%86?q=%d8%af%d9%88%d8%b1%d8%a7%d9%86%20%d8%b1%d9%87%d8%a8%d8%b1%db%8c%20%d8%b3%db%8c%d8%af%d8%b9%d9%84%db%8c%20%d8%ae%d8%a7%d9%85%d9%86%d9%87%e2%80%8c%d8%a7%db%8c&score=8201.039&rownumber=16 مرندی، ««وظایف و اختیارات رهبری» از نگاه آیتالله خامنهای مبتنی بر روش تحلیل مضمون»، ۱۴۰۲ش، ص۷.]</ref> | مهمترین دیدگاههاى او در عرصه کلام سیاسى عبارت از مبانى کلام سیاسى، نبوت و رسالت، امامت، مهدویت، عدالت اجتماعی و ولایت فقیه بوده است.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/122615/%DA%A9%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D8%AF%DB%8C%D8%B4%D9%87-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C بهروزلک، «کلام سیاسی در اندیشه مقام معظم رهبری»، ۱۳۸۵ش.]</ref> وظایف و اختیارات رهبر را میتوان در سه حیطۀ هدایت، نظارت و حمایت دستهبندی کرد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2054752/%d9%88%d8%b8%d8%a7%db%8c%d9%81-%d9%88-%d8%a7%d8%ae%d8%aa%db%8c%d8%a7%d8%b1%d8%a7%d8%aa-%d8%b1%d9%87%d8%a8%d8%b1%db%8c-%d8%a7%d8%b2-%d9%86%da%af%d8%a7%d9%87-%d8%a7%db%8c%d8%aa-%d8%a7%d9%84%d9%84%d9%87-%d8%ae%d8%a7%d9%85%d9%86%d9%87-%d8%a7%db%8c-%d9%85%d8%a8%d8%aa%d9%86%db%8c-%d8%a8%d8%b1-%d8%b1%d9%88%d8%b4-%d8%aa%d8%ad%d9%84%db%8c%d9%84-%d9%85%d8%b6%d9%85%d9%88%d9%86?q=%d8%af%d9%88%d8%b1%d8%a7%d9%86%20%d8%b1%d9%87%d8%a8%d8%b1%db%8c%20%d8%b3%db%8c%d8%af%d8%b9%d9%84%db%8c%20%d8%ae%d8%a7%d9%85%d9%86%d9%87%e2%80%8c%d8%a7%db%8c&score=8201.039&rownumber=16 مرندی، ««وظایف و اختیارات رهبری» از نگاه آیتالله خامنهای مبتنی بر روش تحلیل مضمون»، ۱۴۰۲ش، ص۷.]</ref> | ||
در کنار تمام سخنانی که سیدعلی خامنهای در حوزۀ دین و فقه از جمله اسلامیسازی علوم انسانی،<ref>موحد ابطحی، تحلیل بر اندیشههای علم دینی در جهان اسلام، ۱۳۹۵ش، ص۴۷.</ref> اقتصاد مقاومتی،<ref>یوسفی، نظام اقتصادی مقاومتی، ۱۳۹۵ش، ص۳۲.</ref> جهاد تبیین<ref>خامنهای، جهاد تبیین، ۱۴۰۰ش، ص۲۳.</ref> و فتوای حرمت اهانت به مقدسات اهلسنت<ref>[https://www.magiran.com/article/2162589 «استقبال جهان اسلام از استفتای جدید آیتالله خامنهای»، روزنامه رسالت، ۱۳۸۹ش، ص۳.]</ref> بیان کرده است، مهمترین فتوا، فتوای حرمت ساخت و بهکارگیری سلاح هستهای در پاسخ به ادعاها دربارۀ ساخت سلاح هستهای در ایران است.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/others-report?id=9244 «ثبت پیام رهبر انقلاب بهعنوان سند در سازمان ملل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> متن این فتوا بهصورت رسمی در تاریخ ۲۸ فروردین سال ۱۳۸۹ش در کنفرانس بینالمللی خلع سلاح و عدم اشاعه سلاحهای هستهای توسط علیاکبر ولایتی خوانده شد<ref>[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=9171 «پیام به نخستین کنفرانس بینالمللی خلع سلاح هستهای و عدم اشاعه»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> که به شرخ ذیل است: | |||
«به اعتقاد ما افزون بر سلاح هستهای، دیگر انواع سلاحهای کشتار جمعی، نظیر سلاح شیمیایی و سلاح میکروبی نیز تهدیدی جدی علیه بشریت تلقی میشوند... ما کاربرد این سلاحها را حرام... میدانیم».<ref>[https://farsi.khamenei.ir/message-content?id=9171 «پیام به نخستین کنفرانس بینالمللی خلع سلاح هستهای و عدم اشاعه»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> | |||
=== '''دیدگاه فرهنگی''' === | === '''دیدگاه فرهنگی''' === | ||
سید علی خامنهای فرهنگ را جزو اساسیترین مسائل کشور میدانست. او معتقد بود دشمن از راه اشاعۀ فرهنگ غلط یعنی فرهنگ فساد و فحشا جوانان را تهدید میکند. وی تهاجم فرهنگی را با عناوینی مانند شبیخون فرهنگی، غارت فرهنگی و قتلعام فرهنگی معرفی کرد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?id=2627&nt=2&year=1371&tid=1010#14591 «تهاجم فرهنگی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> سید علی خامنهای بر ضرورت حیاتی جهاد تبیین، بهعنوان یک حرکت فرهنگی، اجتماعی و فکری عمیق تأکید داشت که هدف اصلی آن، روشنگری صادقانه، مقابله با شبههافکنیها و تحریفها و در نهایت، ارتقای سطح بصیرت و آگاهی جامعه در تمامی ابعاد بود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6575300/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%82%DB%8C%D9%82-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A2%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C ««جهاد تبیین» راهبرد دقیق روشنگری و تحقق آرمانهای انقلاب اسلامی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | سید علی خامنهای فرهنگ را جزو اساسیترین مسائل کشور میدانست. او معتقد بود دشمن از راه اشاعۀ فرهنگ غلط یعنی فرهنگ فساد و فحشا جوانان را تهدید میکند. وی تهاجم فرهنگی را با عناوینی مانند شبیخون فرهنگی، غارت فرهنگی و قتلعام فرهنگی معرفی کرد.<ref>[https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?id=2627&nt=2&year=1371&tid=1010#14591 «تهاجم فرهنگی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.]</ref> سید علی خامنهای بر ضرورت حیاتی جهاد تبیین، بهعنوان یک حرکت فرهنگی، اجتماعی و فکری عمیق تأکید داشت که هدف اصلی آن، روشنگری صادقانه، مقابله با شبههافکنیها و تحریفها و در نهایت، ارتقای سطح بصیرت و آگاهی جامعه در تمامی ابعاد بود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6575300/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF-%D8%AF%D9%82%DB%8C%D9%82-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%DA%AF%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%82%D9%82-%D8%A2%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C ««جهاد تبیین» راهبرد دقیق روشنگری و تحقق آرمانهای انقلاب اسلامی»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
دیدار و گفتگوهای خامنهای با دانشجویان، نخبگان علمی، هنرمندان و ورزشکاران از جمله برنامههایی بوده که در سالهای رهبری او برگزار شده و از سوی حامیانش نشانه توجه به اقشار اثرگذار جامعه تلقی میشود. <ref>[https://www.3danews.ir/social/330387/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D9%82%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-7-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%A4%D8%AB%D8%B1 «کارنامه فکری و سیاسی آیتالله سیدعلی خامنهای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.]</ref> این درحالی است که برخی تحلیلها به گسترش شکاف میان حاکمیت و بخشهایی از جامعه، بهویژه نسل جوان، در دوره رهبری وی اشاره کردهاند.<ref>[https://parsi.euronews.com/2026/02/28/ali-khameni-iran-leader-obitury لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنهای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وبسایت یورو نیوز.]</ref> | |||
انتشار دو نامه خامنهای خطاب به جوانان در کشورهای غربی در سالهای ۱۳۹۳ش و ۱۳۹۴ش از جمله فعالیتهای فرهنگی و رسانهای او در عرصه بینالمللی بهشمار میرود.<ref>[https://www.3danews.ir/social/330387/%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D9%81%DA%A9%D8%B1%DB%8C-%D9%88-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D8%A2%DB%8C%D8%AA%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D9%81%D9%82%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-7-%D8%AF%D9%87%D9%87-%D8%AD%D8%B6%D9%88%D8%B1-%D9%85%D8%A4%D8%AB%D8%B1 «کارنامه فکری و سیاسی آیتالله سیدعلی خامنهای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.]</ref> این نامهها در پی حملات تروریستی در فرانسه، از جمله حمله به دفتر نشریه شارلی ابدو، منتشر شد و در آنها از جوانان غربی خواسته شده بود برای شناخت اسلام به منابع اصلی و مطالعات مستقیم مراجعه کنند. به گفته برخی ناظران، هدف از انتشار این نامهها بیان دیدگاههای جمهوری اسلامی درباره اسلام و ایجاد ارتباط مستقیم با نسل جوان در غرب عنوان شده است. | |||
این نامهها در برخی محافل دانشگاهی، رسانهای و فرهنگی بازتاب یافت. شماری از پژوهشگران، فعالان سیاسی و فرهنگی در کشورهای مختلف درباره محتوای آنها اظهار نظر کردند و برخی آن را تلاشی برای گفتوگوی فرامرزی درباره اسلام، رسانه و پدیده افراطگرایی دانستند. افرادی مانند ریچارد فالک، سارا فلاندرز، آلیسون ویر، دنیس رنکورت، بثینه شعبان و طلال عتریسی از جمله کسانی بودند که در نوشتهها یا سخنرانیهای خود به این نامهها اشاره کرده و درباره پیام یا زمینه انتشار آنها دیدگاههایی مطرح کردند.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%AE%D9%88%D8%A7%D9%86-62/3322347-%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%BA%D8%B1%D8%A8-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D9%86%D8%AF «شخصیتهای جهان درباره نامه رهبر انقلاب به جوانان غرب چه میگویند؟»، وبسایت دنیای اقتصاد.]</ref> | |||
== فعالیتهای فرهنگی == | == فعالیتهای فرهنگی == | ||
| خط ۳۰۸: | خط ۳۸۴: | ||
=== هنر === | === هنر === | ||
سید علی خامنهای در زمینۀ جنبههای هنری، بهخصوص در عرصۀ سینما و تلویزیون، در مورد بسیاری از برنامهها، براساس اظهارات کارگردانان و هنرپیشههای باسابقه، نظرات کارشناسانه و دقیق بیان کرده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%AE%D9%84-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C?q=%DA%AF%D9%84%DB%8C%20%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%8C%20%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%8C%20%C2%AB%D8%AF%D8%B1%20%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87%20%D8%B3%D8%A7%D8%B1%20%D9%86%D8%AE%D9%84%20%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA%20%D9%88%20%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%20%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85%20%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85%20%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C%20%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA%20%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C%C2%BB%D8%8C%20%D9%85%D8%A8%D9%84%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%B2%DB%B1%D8%8C%20%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%DB%B2%DB%B4%DB%B0%D8%8C%20%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B8%D8%B4.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶-۶۵.]</ref> | سید علی خامنهای در زمینۀ جنبههای هنری، بهخصوص در عرصۀ سینما و تلویزیون، در مورد بسیاری از برنامهها، براساس اظهارات کارگردانان و هنرپیشههای باسابقه، نظرات کارشناسانه و دقیق بیان کرده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1523704/%D8%AF%D8%B1-%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%B3%D8%A7%D8%B1-%D9%86%D8%AE%D9%84-%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87-%D8%A7%DB%8C?q=%DA%AF%D9%84%DB%8C%20%D8%B2%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%8C%20%D8%BA%D9%84%D8%A7%D9%85%D8%B1%D8%B6%D8%A7%D8%8C%20%C2%AB%D8%AF%D8%B1%20%D8%B3%D8%A7%DB%8C%D9%87%20%D8%B3%D8%A7%D8%B1%20%D9%86%D8%AE%D9%84%20%D9%88%D9%84%D8%A7%DB%8C%D8%AA%20%D9%88%20%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C%20%D8%A7%D8%B2%20%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%20%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%85%20%D9%85%D8%B9%D8%B8%D9%85%20%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1%DB%8C%20%D8%AD%D8%B6%D8%B1%D8%AA%20%D8%A2%DB%8C%D8%AA%E2%80%8C%D8%A7%D9%84%D9%84%D9%87%20%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C%C2%BB%D8%8C%20%D9%85%D8%A8%D9%84%D8%BA%D8%A7%D9%86%D8%8C%20%D8%B3%D8%A7%D9%84%DB%B2%DB%B1%D8%8C%20%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%D9%87%DB%B2%DB%B4%DB%B0%D8%8C%20%DB%B1%DB%B3%DB%B9%DB%B8%D8%B4.&score=8201.03&rownumber=1 گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶-۶۵.]</ref> | ||
== تقوا و سبک زندگی == | |||
== '''دارایی''' == | == '''دارایی''' == | ||
| خط ۳۱۵: | خط ۳۹۴: | ||
با این حال، به گفتۀ احمد مروی و محمدحسن رحیمیان، اعضای سابق دفتر و بیت رهبری، سطح زندگی شخصی سید علی خامنهای بیشتر با استفاده از حداقل نذورات مردمی میگذرد و از بیتالمال و از دفتر، حقوق نمیگیرد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3715878/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%82%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «حقوق رهبر انقلاب به روایت اطرافیان چقدر است؟»، خبرگزاری مهر.]</ref> مستنداتی مانند انتشار تصویری از دیدار قاسم سلیمانی با سید علی خامنهای در دفتر کار او برای نخستین بار به مناسبت هفته دفاع مقدس، سخنان سید علی اکبری، سید رحیم صفوی، غلامعلی حداد عادل، محمد محمدیگلپایگانی، سید احمد خمینی، محمدتقی مصباح یزدی و سید علیاکبر طاهایی نیز سطح زندگی وی را پایینتر از حد متوسط ایران توصیف کرده است.<ref>[https://kermannews.blogsky.com/1389/04/23/post-3714/ «نگاهی به زندگی ساده و زاهدانه رهبر معظم انقلاب»، کرماننیوز]؛ [https://rasanews.ir/fa/news/742499/%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 «شاهدی دیگر از ساده زیستی رهبر انقلاب»، خبرگزاری رسا.]</ref> | با این حال، به گفتۀ احمد مروی و محمدحسن رحیمیان، اعضای سابق دفتر و بیت رهبری، سطح زندگی شخصی سید علی خامنهای بیشتر با استفاده از حداقل نذورات مردمی میگذرد و از بیتالمال و از دفتر، حقوق نمیگیرد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/3715878/%D8%AD%D9%82%D9%88%D9%82-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%A7%D8%B7%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%82%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA «حقوق رهبر انقلاب به روایت اطرافیان چقدر است؟»، خبرگزاری مهر.]</ref> مستنداتی مانند انتشار تصویری از دیدار قاسم سلیمانی با سید علی خامنهای در دفتر کار او برای نخستین بار به مناسبت هفته دفاع مقدس، سخنان سید علی اکبری، سید رحیم صفوی، غلامعلی حداد عادل، محمد محمدیگلپایگانی، سید احمد خمینی، محمدتقی مصباح یزدی و سید علیاکبر طاهایی نیز سطح زندگی وی را پایینتر از حد متوسط ایران توصیف کرده است.<ref>[https://kermannews.blogsky.com/1389/04/23/post-3714/ «نگاهی به زندگی ساده و زاهدانه رهبر معظم انقلاب»، کرماننیوز]؛ [https://rasanews.ir/fa/news/742499/%D8%B4%D8%A7%D9%87%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%DA%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B2-%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%B1%D9%87%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 «شاهدی دیگر از ساده زیستی رهبر انقلاب»، خبرگزاری رسا.]</ref> | ||
== شهادت == | == شهادت == | ||
نسخهٔ ۶ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۰۰
سید علی حسینی خامنهای؛ دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران و از مراجع تقلید شیعه.
سید علی حسینی خامنهای (۱۳۱۸-۱۴۰۴ش) دومین رهبر جمهوری اسلامی ایران و از مراجع تقلید شیعۀ دوازدهامامی در ایران است. او از کودکی علاوه بر خواندن و نوشتن، قرائت و تجوید قرآن را یاد گرفت. بعد از پایان تحصیلات ابتدایی، تحصیل علوم حوزوی را آغاز کرد و در حوزههای مشهد، نجف و قم به تحصیل پرداخت و از سید محمدهادی میلانی اجازه تدریس گرفت. فعالیتهای مبارزاتی و سیاسی او در نوجوانی، از طریق آشنایی با سید مجتبی نواب صفوی شکل گرفت. او از فعالان نهضت سید روحالله خمینی در سال ۱۳۴۱ش بود و پیش از انقلاب اسلامی ایران بهعلت فعالیتهای سیاسی، توسط حکومت پهلوی شش مرتبه بازداشت شد و به زندان رفت. وی در سال ۱۳۵۶ش، ابتدا به ایرانشهر و بعد از آن به جیرفت تبعید شد. همزمان با پیروزی انقلاب اسلامی در سال ۱۳۵۷ش، سید علی خامنهای از تبعید آزاد شد و ابتدا در مشهد فعالیت داشت و بعد از آن به تهران سفر کرد و به نمایندۀ شورای انقلاب اسلامی، معاون وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح و امامت جمعه تهران منصوب شد. او قبل از انتخاب بهعنوان رهبری جمهوری اسلامی ایران، یک دوره نمایندۀ تهران در مجلس شورای اسلامی و دو دوره ریاستجمهوری از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ش را برعهده داشت. وی در ششم تیرماه ۱۳۶۰ش در مسجد ابوذر تهران توسط منافقین مورد ترور نافرجام قرار گرفت. در دوران ریاستجمهوری، مسئولیت رئیس شورای عالی پشتیبانی جنگ، ریاست مجمع تشخیص مصلحت نظام و نائبرئیس اول شورای بازنگری قانون اساسی را برعهده داشت. در سال ۱۳۶۸ش مجلس خبرگان با اکثریت آراء او را بهعنوان دومین رهبر ایران معرفی کرد. از دیدگاههای مشهور سیاسی او، دیدگاه ضدامپریالیسمی، ضدآمریکایی و ضدصهیونیستی است. بنابر فتوای او، افزون بر استفاده از سلاح هستهای، دیگر انواع سلاحهای کشتارجمعی مانند بمب اتم، سلاح شیمیایی و سلاح میکروبی، از نظر اسلام ممنوع و حرام است. سازمانهای ایجادشده با حمایت سید علی خامنهای شامل جامعة المصطفی العالمیه، مجمع جهانی اهلبیت، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، مؤسسۀ دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهلبیت، مرکز خدمات حوزههای علمیه، بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس، شورای عالی فضای مجازی و شورای عالی قرآن است. سید علی خامنهای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش در جریان حملۀ مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی به بیت رهبری در محل کارش، بههمراه جمعی از خانواده و جمعی از فرماندهان نظامی به شهادت رسید. دولت ایران به این مناسبت ۴۰ روز عزای عمومی و ۷ روز تعطیل عمومی اعلام کرد.
زندگینامه
تولد و خانواده: سید علی خامنهای، فرزند سید جواد حسینی خامنهای[۱] و سیده خدیجه میردامادی،[۲] در ۲۹ فروردین ۱۳۱۸ش در شهر مشهد و در خانوادهای مذهبی[۳] و با وضعیت معیشتی ساده به دنیا آمد.[۴] پدر او، سید جواد حسینی خامنهای، از روحانیان و مجتهدان شیعه و تحصیلکردهٔ حوزه علمیه نجف بود که در مشهد به امامت جماعت در مسجد گوهرشاد[۵] و مسجد صدیقیهای بازار مشهد میپرداخت و همچنین به تدریس علوم حوزوی اشتغال داشت.[۶]
تبار و خاندان: بر پایه برخی منابع، نسب خانوادگی او از سوی پدر به سادات افطسی و سلطان سید احمد میرسد و با چند واسطه به امام سجاد منسوب دانسته شده است.[۷] از سوی مادر نیز تبار او به محمد دیباج، فرزند امام جعفر صادق، نسبت داده شده است.[۸]
برادران و خواهران: پدر او، سیدجواد خامنهای، دو بار ازدواج کرده بود. همسر نخست وی درگذشت و حاصل آن ازدواج سه دختر بود که خواهران ناتنی سیدعلی خامنهای بهشمار میآیند؛ به نامهای علویه، بتول و فاطمهسلطان. پس از آن، سیدجواد خامنهای با سیده خدیجه میردامادی ازدواج کرد که فرزندان این ازدواج عبارتاند از: سید محمد خامنهای (۱۳۱۴ش)، سید علی خامنهای (1318ش)، بدرالسادات خامنهای (۱۳۲۱)، سید هادی خامنهای (۱۳۲۶) و سید حسن خامنهای (۱۳۲۹).[۹]
همسر و فرزندان: سید علی خامنهای در سال ۱۳۴۳ش در شهر مشهد با منصوره خجسته باقرزاده، از خانوادهای پیشهور و اصیل در خراسان، ازدواج کرد.[۱۰] حاصل این ازدواج شش فرزند است: چهار پسر به نامهای مصطفی، مجتبی، مسعود و میثم، و دو دختر به نامهای هدی و بشری.[۱۱]
تحصیلات و جایگاه علمی
تحصیلات
مکتبخانه و دوران ابتدایی: سید علی خامنهای از چهار سالگی در مکتبخانه به فراگیری خواندن و نوشتن و نیز قرائت و تجوید قرآن پرداخت.[۱۲] او دورهٔ ابتدایی را در نخستین مدرسهٔ اسلامی مشهد با نام دارالتعلیم دیانتی گذراند.[۱۳]
شروع تحصیلات حوزوی و دوره دبیرستان: همزمان با سالهای پایانی دبستان، در اوایل دههٔ ۱۳۳۰ش تحصیل دروس حوزوی را در مدرسهٔ سلیمانخان مشهد آغاز کرد و دورهٔ دبیرستان را بهصورت متفرقه به پایان رساند و دیپلم گرفت.[۱۴]
تحصیل در سطوح عالی حوزه: سید علی خامنهای بخشی از دروس سطح عالی حوزوی، شامل فرائدالاصول، مکاسب و کفایةالاصول را نزد پدر خود و هاشم قزوینی آموخت.[۱۵] دروس شرح لمعه و معالم الاصول را از سید جلیل حسینی شبستانی فرا گرفت و در درس خارج فقه میرزا احمد مدرسی یزدی و سید محمدهادی میلانی شرکت کرد.[۱۶] در سال ۱۳۳۶ش، خامنهای به نجف سفر کرد و در درس برخی مراجع و استادان آن حوزه، از جمله سید محسن حکیم، سید ابوالقاسم خویی، سید محمود حسینی شاهرودی، میرزا باقر زنجانی و میرزا حسین بجنوردی حاضر شد. با این حال، وی بهدلیل مخالفت پدرش با اقامت طولانی در نجف، به مشهد بازگشت. در همان سال، پیش از عزیمت به قم، سید محمدهادی میلانی به او اجازهٔ تدریس و روایت اعطا کرد.[۱۷] خامنهای در سال ۱۳۳۷ش، در ۱۹ سالگی، برای ادامهٔ تحصیل در سطوح عالی (خارج فقه و اصول) به حوزهٔ علمیه قم مهاجرت کرد و در مدرسهٔ حجتیه سکونت گزید. او مدتی در درس سید حسین بروجردی شرکت کرد[۱۸] و سپس از محضر استادانی چون سید روحالله خمینی، مرتضی حائری یزدی، سید محمد محقق داماد و سید کاظم شریعتمداری بهره برد. همچنین، بخشی از دروس فلسفی، شامل شفای بوعلیسینا و اسفار ملاصدرا را نزد سید محمدحسین طباطبایی و حسینعلی منتظری فرا گرفت.[۱۹] پس از چند سال تحصیل در قم، خامنهای در سال ۱۳۴۳ش بهدلیل بیماری بینایی پدرش به مشهد بازگشت و بار دیگر تا سال 1349ش در درس سید محمدهادی میلانی شرکت کرد.[۲۰]
تدریس
سید علی خامنهای از سال ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۶ش، پیش از تبعید به ایرانشهر، به تدریس مباحث فقه، اصول و تفسیر در حوزهٔ علمیه مشهد اشتغال داشت و تا چند سال پس از انقلاب اسلامی و همزمان با دوران ریاست جمهوری وی ادامه داشت.[۲۱] او بعدها از سال ۱۳۶۹ش با تمرکز بر درس خارج فقه، به بررسی و تدریس موضوعاتی چون جهاد، قصاص، مکاسب محرمه و نماز مسافر پرداخت و در مباحثی مانند علم رجال، حدیثشناسی، علم کلام، مسائل مستحدثه و بررسی دیدگاههای فقهی پیشینیان نیز فعالیت داشت.[۲۲][۲۳]
مرجعیت
سید علی خامنهای در ۵۵ سالگی پس از درگذشت محمدعلی اراکی، توسط جامعه مدرسین حوزه علمیه بهعنوان یکی از مراجع تقلید شیعیان معرفی شد.[۲۴] مرجعیت او با تأیید چندین مرجع و مجتهد از جمله علیاکبر مشکینی، محمدعلی اراکی، محمدفاضل لنکرانی، عبدالله جوادی آملی، سیدرضا بهاءالدینی، محمد مؤمن، محمدرضا مهدویکنی، محمد یزدی، اکبر هاشمی رفسنجانی، محمدتقی مصباح یزدی، ابراهیم امینی و محیالدین حائری شیرازی همراه بود[۲۵] و بهعنوان جوانترین مرجع آن دوران شناخته شد.[۲۶] برخی مانند حسینعلی منتظری، محمدحسین فضلالله[۲۷] و احمد آذری قمی مرجعیت او را قبول نداشتند.[۲۸]
در آن زمان علیرغم درخواستهایی که از او مبنی بر ارائه رساله علیمه شد؛ خامنهای از این کار پرهیز داشت. او در توضیح دلیل ارائه ندادن رساله اعلام کرده است که به دلیل سنگینی مسئولیت رهبری، ورود به مرجعیت در داخل کشور را ضروری نمیداند و با توجه به وجود مراجع و مجتهدان کافی، از پذیرش این مسئولیت خودداری میکند. او میگوید درخواست شیعیان خارج از ایران را بهدلیل نبود جایگزین مناسب میپذیرد، اما در صورت کفایت دیگر مراجع، از این وظیفه نیز کنار خواهد رفت.[۲۹]
خامنهای علاوه بر رهبری جمهوری اسلامی ایران، از سوی بخشی از شیعیان دیگر کشورها بهعنوان یکی از مراجع یا رهبران دینی نیز شناخته میشود.[۳۰] در سالهای گذشته برخی از مراجع تقلید از مقلدان خود خواستهاند بهدلیل اینکه خامنهای بهترین و شایستهترین شخص برای رهبری امت و ادارۀ مبارزه با نیروهای ستمگر و مستکبر است، از او پیروی کنند.[۳۱]
آثار
مجموعه آثار سید علی خامنهای توسط مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی با عنوان حدیث ولایت منتشر شده و شامل نرمافزار جامع بیانات و پیامهای او از سال ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۲ش، همراه با متن ۱۴۱ عنوان کتاب در ۲۳۴ جلد از انتشارات انقلاب اسلامی به زبانهای مختلف است.[۳۲] زندگینامه او در کتاب شرح اسم جمعآوری شده است.[۳۳] آثار او طیفی از تألیفها، ترجمهها، دروس، سخنرانیها و متون مرتبط با موضوعات عبادی، اخلاقی، فقهی، کلامی، تفسیری، سیرهپژوهی، اجتماعی و سیاسی را دربرمیگیرد. از میان آثار تألیفی او، برخی نوشتهها با تمرکز بر بررسی سیرهٔ ائمهٔ شیعه، بر جنبهٔ مبارزه و مواضع سیاسی آنان تأکید کردهاند.[۳۴][۳۵] برخی از آثار او عبارتند از:
| دستهبندی کلی | فهرست کتابها |
|---|---|
| عبادی و اخلاقی | خلوت انس، از ژرفای نماز، درس اخلاق، بدان ایدکالله، گفتاری در باب صبر، معیشت مؤمنانه، معیشت پرهیزکارانه، مرگ تاجرانه. |
| فقهی، کلامی و تفسیری | درسهایی از نهجالبلاغه، طرح کلی اندیشهٔ اسلامی در قرآن، مجموعهی تفاسیر (سورههای برائت، حشر، جمعه و…)، رسالهی نماز و روزه، مناسک حج، اجوبة الاستفتائات، ثلاث رسائل فیالجهاد، تفاوت فتاوا، رسالهٔ آموزشی، غناء موسیقی. |
| سیرهٔ اهلبیت | پیشوای صادق، آفتاب در مصاف، سیری در زندگی امام صادق، انسان ۲۵۰ ساله، همرزمان حسین، دو امام مجاهد، عنصر مبارزه در زندگی ائمه، بازگشت به نهجالبلاغه، گفتاری دربارهٔ حکومت علوی، حماسهی امام سجاد، جاذبهی حسینی. |
| اجتماعی | جهاد تبیین، حدیث ولایت، عطر شهادت، حوزه و روحانیت، هنر از دیدگاه رهبری، راه روشن مدیران، مرد عمل، جهاد و شهادت؛ دکتر مصطفی چمران، مطلع عشق، زن و بازیابی هویت حقیقی، اقتصاد مقاومتی، الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت. |
| سیاسی و تاریخی | فلسطین از منظر سید علی خامنهای، گروههای معارض در نهضتهای انبیا و انقلاب اسلامی ایران، گفتاری در وحدت و تحزّب، دشمنشناسی، دوران جدید عالم، اندیشهٔ مقاومت، منشور حکومت علوی، فتنهی تغلب، روایت رهبری، روش تحلیل سیاسی، گزارشی از سابقهٔ تاریخی و اوضاع حوزهٔ علمیه مشهد، خون دلی که لعل شد. |
| ترجمهها | آینده در قلمرو اسلام، صلح امام حسن: پرشکوهترین نرمش قهرمانانهی تاریخ، تفسیر فیظلالالقرآن، مسلمانان در نهضت آزادی هندوستان، ادعانامه علیه تمدن غرب.[۳۶][۳۷] |
فعالیتها پیش از انقلاب اسلامی
شروع فعالیت سیاسی: سید علی خامنهای فعالیت سیاسی خود را از اوایل دهه ۱۳۳۰ش آغاز کرد؛ پیشینهای که تا حدی متأثر از زمینه مذهبی و سیاسی خانواده او بود. نخستین محرک جدی فعالیتهای او دیدار با سید مجتبی نواب صفوی در سال ۱۳۳۲ش در مشهد بود که به گفته وی نقش مهمی در جهتگیری سیاسیاش داشت.[۳۸] سپس از طریق طلاب قم، بهویژه سید مصطفی خمینی، با اندیشههای سید روحالله خمینی آشنا شد و در نخستین ملاقات در سال ۱۳۳۶ش تحت تأثیر او قرار گرفت.[۳۹]
همراهی با مبارزات علیه رژیم پهلوی: خامنهای از آغاز مبارزات علیه لایحه انجمنهای ایالتی و ولایتی در سال ۱۳۴۱ش به حرکت اعتراضی پیوست و پیش از قیام ۱۵ خرداد 1342ش، از نخستین افرادی بود که در تکثیر و توزیع اعلامیههای سید روحالله خمینی نقش داشت.[۴۰] او به همراه برادرش سید محمد، پیام سید محمدهادی میلانی درباره واکنش مردم مشهد را به سید روحالله خمینی رساند.[۴۱] در سال ۱۳۴۲ش نیز مأمور انتقال پیامهای محرمانه سید روحالله خمینی درباره سیاستها و خطمشی مبارزات، به علما و هیئتهای مذهبی شد.[۴۲] سخنرانیهای او درباره واقعه مدرسه فیضیه و نقد اسرائیل موجب بازداشتش در سال ۱۳۴۲ش شد.[۴۳] پس از آزادی و ملاقات با سید محمدهادی میلانی، برای سازماندهی دوباره فعالیتهای سیاسی به قم بازگشت[۴۴] و با ارسال تلگرافها و نامههایی به سید محمود طالقانی، مهدی بازرگان، یدالله سحابی[۴۵] و حسنعلی منصور نخستوزیر وقت[۴۶] در حمایت از سید روحالله خمینی و انجام سخنرانیهایی در شهرهای مختلف، بار دیگر بازداشت شد و مدتی را در زندان قزلقلعه گذراند.[۴۷]
تشکیلات و سازماندهی مبارزات و فعالیتها: خامنهای در سال ۱۳۴۳ش همراه گروهی از روحانیان فعال، ازجمله عبدالرحیم ربانی شیرازی، سید محمد حسینی بهشتی، علی قدوسی، اکبر هاشمی رفسنجانی و محمدتقی مصباح یزدی در ایجاد یک تشکیلات سیاسی در حوزه علیمه نقش داشت.[۴۸] از اواخر سال ۱۳۴۳ش، با بازگشت به مشهد، فعالیتهای آموزشی، تبلیغی و سازماندهی جلسات مذهبی و فکری را ادامه داد و تا سال ۱۳۴۸ش چندین بار بازداشت. در سالهای ۱۳۵۰–۱۳۵۳ش محور جلسات تفسیری در سه مسجد مهم مشهد؛ یعنی مسجد کرامت، مسجد امام حسین و مسجد میرزا جعفر بود. در دی ۱۳۵۳ش ششمین و سختترین دوره بازداشت او رخ داد.[۴۹] سید علی خامنهای در سال ۱۳۵۶ش، در مشهد هستۀ اولیه بنیان جامعه روحانیت مبارز با رهبری سید روحالله خمینی و جمعی از روحانیان قم و تهران را بنا نهاد.[۵۰]
دوران تبعید و فعالیتهای پنهانی: با درگذشت سید مصطفی خمینی و تشدید فشارهای سیاسی،[۵۱] رژیم پهلوی خامنهای را در آذر ۱۳۵۶ش به مدت 3 سال به ایرانشهر تبعید کرد. فعالیتهای گسترده او در میان مردم ایرانشهر باعث انتقال محل تبعیدش به جیرفت شد.[۵۲] با وجود محدودیتها، سیدعلی خامنهای با ایراد سخنرانی در مسجد جامع ایرانشهر و ارائۀ راهکارها از طریق نوشتن نامه به علما و روحانیون پیرامون حوادث کشور، به مبارزه با رژیم پهلوی ادامه داد.[۵۳] خامنهای سپس برای ادامه مبارزات بهصورت مخفیانه به کهنوج رفت.[۵۴]
سازماندهی اعتراضات مردمی: سید علی خامنهای در مهر ۱۳۵۷ش پس از مدتی فعالیت مخفی در کهنوج، به چند شهر سفر کرد و سرانجام به مشهد بازگشت و در جریان تشدید اعتراضات مردمی به فعالیت سیاسی خود ادامه داد. او در دوره اقامت سید روحالله خمینی در فرانسه، همراه شماری از روحانیان مشهد، حضور سید روحالله خمینی در پاریس را عاملی مؤثر در تقویت روحیه انقلابی مردم ارزیابی کرد و از بازگشت او به ایران حمایت نمود.[۵۵] در این مقطع، فعالیت تبلیغی و سازماندهی خامنهای افزایش یافت و سخنرانیهای او در تشویق تجمعات و اعتراضهای مردمی نقش داشت.[۵۶] بنابر گزارشهای ساواک، او از چهرههای برجسته جریان انقلابی در خراسان معرفی شده است.[۵۷] او در تاسوعا و عاشورای ۱۳۵۷ش در اجتماعات بزرگ مشهد سخنرانی کرد و خطبه شب عاشورا را در حرم امامرضا به نام سید روحالله خمینی خواند. در هفتههای پایانی حکومت پهلوی، در تهیه و خواندن اعلامیههای سید روحالله خمینی، حمایت از اعتصاب کارکنان شرکت نفت، تشریح رویدادهای خشونتآمیز حکومت و سازماندهی تحصن بیمارستان امام رضا نقش داشت. خامنهای همچنین همراه گروهی از تظاهرکنندگان برای جلب همراهی کارکنان استانداری خراسان اقدام کرد؛[۵۸] رخدادی که در نهایت به یکشنبه خونین ۱۰ دی ۱۳۵۷ش و کشتهشدن جمعی از معترضان انجامید.[۵۹]
عضویت در شورای انقلاب و کمیته استقبال از سید روحالله خمینی: با صدور فرمان سید روحالله خمینی از فرانسه، خامنهای به عضویت شورای انقلاب اسلامی منصوب شد[۶۰] و به تهران رفت. او در مدرسه رفاه و در کنار افرادی چون سید محمد حسینی بهشتی، مرتضی مطهری و محمد مفتح، در سازماندهی کمیته تبلیغات برای استقبال از سید روحالله خمینی نقشآفرین بود.[۶۱] همچنین در تحصن دانشگاه تهران، انتشار اعلامیهها و تهیه نشریه تحصن، در اعتراض به بستهشدن فرودگاه مهرآباد توسط شاپور بختیار، مشارکت داشت.[۶۲]
فعالیتها پس از انقلاب اسلامی
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، سیدعلی خامنهای در مجموعهای از مناصب سیاسی، نظامی و دینی حضور فعال داشت. مهمترین مسئولیتهای وی تا آغاز ریاست جمهوریاش بهشرح زیر است:
| مسئولیت | سال | توضیحات |
|---|---|---|
| عضویت و فعالیت در شورای انقلاب | ۱۳۵۷–۱۳۵۹ش | مشارکت در تصمیمگیریهای کلان کشور، از جمله مذاکره با مقامات رژیم پهلوی و برخی دولتهای خارجی. |
| همکاری در تأسیس حزب جمهوری اسلامی | ۱۳۵۷ش | مشارکت در تدوین مرامنامه و فعالیتهای تبلیغاتی حزب؛ انتخاب بهعنوان سومین دبیرکل حزب جمهوری اسلامی. |
| سفر استانی به سیستان و بلوچستان | ۱۳۵۸ش | مأموریت از سوی سید روحالله خمینی برای بررسی وضعیت اجتماعی، امنیتی و سیاسی منطقه. |
| نماینده شورای انقلاب در وزارت دفاع | ۱۳۵۸ش | عضویت در کمیسیون وزرای امنیتی و مشارکت در سیاستگذاریهای دفاعی. |
| سرپرستی مرکز اسناد و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی | ۱۳۵۸ش | مسئولیت امور انتظامی، نظامی و امنیتی سپاه پاسداران در مرحله تثبیت ساختار سازمانی. |
| نماینده مردم تهران در نخستین دوره مجلس شورای اسلامی | ۱۳۵۸ش | ریاست کمیسیون امور دفاعی مجلس و حضور فعال در مباحث مرتبط با مسائل نظامی-امنیتی. |
| امامت جمعه تهران به فرمان سید روحالله خمینی | از ۱۳۵۹ش | این جایگاه بهعنوان یکی از مهمترین تریبونهای سیاسی و فکری جمهوری اسلامی شناخته میشد. |
| نماینده سید روحالله خمینی در شورای عالی دفاع | ۱۳۵۹ش | اعلام نخستین اطلاعیه رسمی درباره حمله ارتش عراق به ایران از رادیو، نظارت بر امور جنگ و حضور فعال در جبهههای جنوب و غرب کشور در سال آغازین جنگ ایران و عراق. |
بر پایه گزارش منابع تاریخی، این مسئولیتها تا زمان انتخاب سیدعلی خامنهای بهعنوان رئیسجمهور در سال ۱۳۶۰ش ادامه یافت و در تثبیت ساختار سیاسی، نظامی و ایدئولوژیک جمهوری اسلامی ایران نقش مؤثری داشت.[۶۳][۶۴][۶۵]
ریاست جمهوری سیدعلی خامنهای
سید علی خامنهای در دو دوره متوالی از سال 1360 تا 1368ش بهعنوان رئیس جمهور انتخاب شد:
دوره اول (۱۳۶۰ - ۱۳۶۴ش): پس از ترور محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر در سال ۱۳۶۰ش، با حمایت حزب جمهوری اسلامی و شخصیتهای سیاسی و همچنین موافقت سید روحالله خمینی (که پیشتر با تصدی مناصب اجرایی عالی توسط روحانیون موافق نبود)، سید علی خامنهای در انتخابات ریاستجمهوری نامزد شد. وی در انتخابات ۱۰ مهر ۱۳۶۰ش با کسب ۱۵٬۹۰۵٬۹۸۷ رأی (معادل 95درصد آرا) به پیروزی رسید. پس از تنفیذ حکم در ۱۷ مهر همان سال، وی در ۴ آبان میرحسین موسوی را به عنوان نخستوزیر به مجلس شورای اسلامی معرفی کرد که با کسب رأی اعتماد، کابینه اول تشکیل شد.[۶۶]
دوره دوم (۱۳۶۴ - ۱۳۶۸ش): در انتخابات ۲۵ مرداد ۱۳۶۴ش، خامنهای با کسب ۱۲٬۲۰۳٬۸۷۰ رأی (معادل 85.67درصد آرا) برای دومین بار به ریاستجمهوری برگزیده شد.[۶۷] در آغاز این دوره، رئیسجمهور به دلیل اختلافنظرهای پیشین با میرحسین موسوی، قصد داشت شخص دیگری را برای تشکیل کابینه به مجلس معرفی کند. با این حال، با توجه به نظر موافق سید روحالله خمینی بر ابقای نخستوزیر پیشین، شرایط حساس جنگ ایران و عراق و رایزنیهای سیاسی، سید علی خامنهای مجدداً موسوی را به مجلس معرفی کرد. در جریان اخذ رأی اعتماد، ۹۹ نماینده به نخستوزیری موسوی رأی منفی دادند که این رویداد بازتابها و بحثهای سیاسی گستردهای در پی داشت[۶۸] و در نامهنگاریهای بعدی میان رئیسجمهور و رهبر وقت جمهوری اسلامی پیرامون حدود اختیارات حکومت اسلامی و ولایت فقیه نیز نمود یافت.[۶۹]
سیاست خارجی و امور داخلی در دوران ریاست جمهوری خامنهای
بنا بر اسناد و منابع تاریخی، دوره هشتساله ریاستجمهوری سید علی خامنهای با چالشهای عمدهای نظیر جنگ ایران و عراق و محاصره اقتصادی همراه بود. در این مقطع، بخشی از تمرکز دولت بر مدیریت پیامدهای جنگ و همچنین پایهگذاری و ایجاد هماهنگی میان نهادهای نوپای ساختار سیاسی جمهوری اسلامی قرار داشت. بر اساس گزارشهای موجود از این دوران، در عرصه سیاست داخلی، علاوه بر مدیریت بحران جنگ، تقابل با گروههای مخالف مسلح، نظیر سازمان مجاهدین خلق و جریانهای منتقد سیاسی، که در ادبیات رسمی حکومت وقت با عنوان لیبرالها شناخته میشدند؛ از مسائل عمده کشور به شمار میرفت. در بُعد سیاست خارجی نیز، تمرکز دستگاه دیپلماسی ایران بر تبیین و معرفی مواضع جمهوری اسلامی در سطح جهانی و همچنین مقابله با فشارهای بینالمللی و ائتلافهای مخالف حکومت ایران، که در ادبیات رسمی از آنها با عناوینی چون استکبار و صهیونیسم یاد میشد؛ معطوف بود.[۷۰]
بر اساس گزارش منابع، در عرصه دیپلماسی، دستگاه سیاست خارجی فعالتر شد. سفرهای خارجی رئیسجمهور در دوره اول به کشورهای سوریه، لیبی و الجزایر و در دوره دوم به کشورهای آسیایی، آفریقایی و اروپای شرقی؛ ازجمله پاكستان، تانزانیا، زیمبابوه، آنگولا، موزامبیك، یوگسلاوی، رومانی، چین و كره شمالی انجام شد. خامنهای در چهلودومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد دربارۀ دیدگاهها و مواضع اصولی جمهوری اسلامی ایران برای سران دولتهای جهان سخنرانی کرد که با استقبال ایرانیان و مسلمانان مقیم نیویورک و مطبوعات بینالمللی مواجه شد. همچنین توسعه روابط و حمایت از گروههای شیعه در عراق (نظیر تشکیل مجلس اعلای انقلاب اسلامی)، لبنان و افغانستان از دیگر اقدامات این دوره بود.[۷۱]
در عرصه داخلی برنامهها و فعالیتهای او شامل دیدار با اقشار مختلف مردم، بازدید از مؤسسات و سازمانهای گوناگون، شركت در مراسم افتتاح طرحها، شركت در همایشها و سفرهای استانی با هدف ملاقات با اقشار مختلف مردم، آشنایی با مشكلات و شرایط آنها از نزدیک، رفع اختلافات مقامات محلی، پیگیری مسائل مربوط به جنگ و همكاری سپاه و ارتش، دیدار با روحانیون و بزرگان شهرها و روستاها، بررسی مسائل و مشكلات اقتصادی بوده است.[۷۲]
دیگر مسئولیتهای خامنهای در دوران ریاست جمهوری
بر اساس گزارش منابع، بخشی از فعالیتهای سیاسی، فرهنگی و اجرایی سید علی خامنهای در دوران ریاستجمهوری، در قالب ریاست بر نهادهای عالی و مأموریتهای ویژه صورت گرفت:
| نهاد / حوزه فعالیت | شرح مسئولیتها و اقدامات در دوره ریاستجمهوری |
|---|---|
| شورای عالی انقلاب فرهنگی | ریاست شورا پس از تغییر نام و ترمیم ستاد انقلاب فرهنگی با حکم رهبر وقت در سالهای ۱۳۶۲ و ۱۳۶۳ش.[۷۳] |
| پشتیبانی جنگ | ریاست شورای عالی پشتیبانی جنگ جهت مدیریت منابع و بسیج امکانات کشور برای جبههها.[۷۴] |
| مجمع تشخیص مصلحت نظام | نخستین رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام؛ این نهاد با دستور سید روحالله خمینی برای حل اختلاف میان مجلس و شورای نگهبان تأسیس شد.[۷۵][۷۶] |
| شورای بازنگری قانون اساسی | نایبرئیس اول شورا؛ مشارکت در ۴۱ جلسه برای تصمیمگیری درباره شرایط رهبری، تمرکز در قوای مجریه و قضائیه و مدیریت صداوسیما.[۷۷] |
| بنیاد دائرةالمعارف اسلامی | تأسیس این نهاد عمومی غیردولتی در سال ۱۳۶۲ش.[۷۸] (تا اسفند ۱۴۰۳ش، ۳۳ جلد از مجموعه ۶۰ جلدی دانشنامه جهان اسلام منتشر شده است).[۷۹] |
| مأموریتهای ویژه | دریافت مأموریتهای متعدد از سوی سید روحالله خمینی، ازجمله: رسیدگی به امور ارتش و سپاه، تشکیل حفاظت اطلاعات ارتش، پیگیری مطالبات از آمریکا و دیگر کشورها، بررسی لایحه تعزیرات و رسیدگی به امور عراقیهای مقیم ایران.[۸۰] |
رهبری سید علی خامنهای
انتخاب به رهبری، جایگاه حاکمیتی و ویژگیهای مدیریتی
انتخاب بهعنوان رهبر
در دهه ۱۳۶۰ش، بروز سکته قلبی برای سید روحالله خمینی نگرانیهایی را درباره آینده رهبری جمهوری اسلامی پس از او ایجاد کرد. پس از درگذشت او در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ش، مسئله تعیین جانشین در دستور کار مجلس خبرگان رهبری قرار گرفت. پیشتر، برای ساماندهی موضوع رهبری آینده، مجلس خبرگان رهبری، نهادی مسئول در این زمینه تعیین شده بود و در میانه دهه ۱۳۶۰ش نیز حسینعلی منتظری بهعنوان قائممقام رهبری معرفی شد؛[۸۱] اما این جایگاه در 6 فروردین ۱۳۶۸ش از او سلب شد.[۸۲] پس از درگذشت سید روحالله خمینی، مجلس خبرگان رهبری در همان روز تشکیل جلسه داد و در میان دو گزینه شورای رهبری یا رهبری فردی، در نهایت خامنهای را بهعنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران انتخاب کرد.[۸۳] او ابتدا در علل مخالفت خود مطالبی را بیان كرد كه مورد قبول خبرگان رهبری قرار نگرفت و سرانجام انتخاب او با اكثریت بیش از دو سوم و با حذف شرط مرجعیت به تصویب رسید.[۸۴][۸۵]
بر اساس نقل برخی منابع، در آن زمان فرایند بازنگری قانون اساسی که به دستور سید روحالله خمینی در اردیبهشت همان سال آغاز شده بود هنوز به پایان نرسیده بود؛ بازنگریای که از جمله تغییرات آن حذف شرط مرجعیت برای رهبر آینده بود. از این رو انتخاب سید علی خامنهای بهعنوان رهبر انقلاب اسلامی در برخی روایتها بهدلیل در جریان بودن اصلاحات قانون اساسی موقت توصیف شده است. در مرداد ۱۳۶۸ همهپرسی بازنگری قانون اساسی برگزار شد و با رأی موافق اکثریت شرکتکنندگان به تصویب رسید. پس از آن، مجلس خبرگان بار دیگر انتخاب خامنهای بهعنوان رهبر را به رأی گذاشت و این انتخاب تأیید شد. بهگفته برخی ناظران، رأیگیری دوم بیشتر برای انطباق رسمی روند انتخاب رهبر با قانون اساسی اصلاحشده انجام شد، در حالی که تصمیم اصلی در جلسه ۱۴ خرداد همان سال اتخاذ شده بود.[۸۶]
در برخی خاطرات و روایتهای منتشرشده از مسئولان وقت و نزدیکان خمینی، نقل شده است که او پیشتر از صلاحیت خامنهای برای این مسئولیت یاد کرده بود. پس از اعلام این انتخاب، شماری از مراجع دینی و شخصیتهای سیاسی از تصمیم مجلس خبرگان حمایت کردند.[۸۷]
راهبردها و سیاستهای کلان
در دوران رهبری سید علی خامنهای، برخی منابع از تلاش او برای ادامه رویکردهای سید روحالله خمینی در زمینههایی مانند تأکید بر وحدت ملی، تقویت اعتماد میان مسئولان و جامعه، پایبندی به ارزشها و آموزههای اسلامی، حمایت از محرومان و تأکید بر عدالت اجتماعی یاد کردهاند.[۸۸] حامیان او نقش وی را در هدایت سیاسی کشور، دفاع از ساختار قانونی نظام و مواجهه با چالشهای داخلی و خارجی برجسته میکنند. در این چارچوب، مواضع و سخنرانیهای او در تحلیل رویدادهای سیاسی و مقابله با آنچه تهدیدها و توطئههای خارجی خوانده میشود، مورد توجه قرار گرفته است.[۸۹] در مواضع رسمی او، انتقاد از ایالات متحده و اسرائیل و تأکید بر استقلال سیاسی ایران از محورهای ثابت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به شمار میآید.[۹۰] همچنین در این منابع به مواضعی مانند تقویت همبستگی در میان جوامع مسلمان، مقابله با فشارها و تهدیدهای خارجی، مدیریت چالشهای داخلی، تأکید بر سیاست اقتصاد مقاومتی و حمایت از محور مقاومت اشاره شده است.[۹۱]
ارزیابی کارنامه و ویژگیها
در توصیف کارنامه او، طرفدارانش به ترکیبی از ویژگیهایی مانند فقاهت دینی، توجه به مسائل فرهنگی، رویکرد انقلابی و نگاه واقعگرایانه در سیاست اشاره میکنند. همچنین نقش او در شکلدهی و استمرار گفتمان رسمی انقلاب اسلامی و مدیریت کشور در دورهای پرتنش از تحولات منطقه خاورمیانه از جمله نکاتی است که در ارزیابیهای مختلف درباره دوران رهبریاش مطرح میشود. آنچه در تاریخ درباره او مورد توجه قرار میگیرد، میتواند تلفیق نقش یک نظریهپرداز دینی با یک بازیگر فعال سیاسی در چارچوب ساختار جمهوری اسلامی باشد.[۹۲]
در بسیاری از تحلیلها او یکی از چهرههای تأثیرگذار در تحولات سیاسی جمهوری اسلامی ایران دانسته میشود.[۹۳] اما برخی تحلیلها از تمرکز تدریجی قدرت در نهاد رهبری و کاهش نقش نهادهای انتخابی مانند دولت و مجلس در فرآیند تصمیمگیری سخن گفتهاند. در همین دوره، حضور نهادهای امنیتی و نظامی بهویژه سپاه پاسداران در حوزههای سیاسی، اقتصادی و رسانهای افزایش یافت؛ روندی که بهگفته منتقدان به محدودتر شدن فضای سیاسی و تضعیف رقابت اقتصادی انجامید.[۹۴][۹۵]
رویدادها، چالشها و تحولات سیاسی-اجتماعی
بر اساس گزارش منابع رسانهای، دوران 37 ساله رهبری سید علی خامنهای با تحولات و رویدادهای سیاسی اجتماعی مختلفی در داخل کشور همراه بوده است؛ ازجمله:
رویدادهای دهههای هفتاد و هشتاد
در دوران رهبری سید علی خامنهای رویدادها و چالشهای سیاسی و اجتماعی متعددی رخ داده است. از جمله این موارد میتوان به تنشهای سیاسی دوره ریاستجمهوری سید محمد خاتمی و توقیف برخی نشریات اصلاحطلب، قتلهای زنجیرهای دهه ۱۳۷۰ش و اعتراضات دانشجویی سال ۱۳۷۸ش اشاره کرد.[۹۶] انتخابات ریاستجمهوری ۱۳۸۸ش و شکلگیری جنبش سبز،[۹۷] تحولات دوره دوم ریاستجمهوری محمود احمدینژاد از دیگر رویدادهای مهم این دوره بهشمار میآیند.[۹۸]
پس از دوره اصلاحات و ریاست جمهوری سید محمد خاتمی، محدود شدن رقابتهای انتخاباتی، برخورد با جنبش سبز و حاشیهنشینی برخی جریانهای میانهرو از سوی ناظران بهعنوان نشانههایی از کاهش امکان اصلاحات سیاسی درونساختاری ارزیابی شده است؛ روندی که به گفته برخی تحلیلگران با کاهش مشارکت سیاسی و افزایش نارضایتی اجتماعی همراه بوده است.[۹۹]
رویدادهای دهه نود و آغاز قرن جدید
مذاکرات هستهای دولت حسن روحانی که به توافق برجام انجامید و سپس با خروج ایالات متحده از آن با چالش روبهرو شد، از رویدادهای مهم این دوره بهشمار میآید.[۱۰۰] در سالهای بعد نیز رخدادهایی مانند اعتراضات آبان ۱۳۹۸ش،[۱۰۱] ترور قاسم سلیمانی توسط آمریکا و پاسخ موشکی ایران به پایگاه عینالاسد، سیاستهای مرتبط با مدیریت همهگیری کووید‑۱۹ و تأکید بر تولید داخلی واکسن[۱۰۲] و اعتراضات پس از مرگ مهسا امینی در سال ۱۴۰۱ش از تحولات مهم داخلی و خارجی این دوره بودهاند.[۱۰۳]
تحولات سالهای پایانی دوران رهبری
از رویدادهای سالهای پایانی رهبری خامنهای میتوان به درگذشت سید ابراهیم رئیسی در سانحه سقوط بالگرد در سال ۱۴۰۳، تنشهای نظامی میان ایران و اسرائیل و آمریکا با مجموعه عملیاتهایی با عنوان وعده صادق[۱۰۴][۱۰۵] و نیز اعتراضات دی 1404ش اجتماعی در پی افزایش قیمت کالاهای اساسی اشاره کرد.[۱۰۶]
سیاست خارجی و راهبردهای منطقهای
روابط با آمریکا و برنامه هستهای
در طول دهههای گذشته، روابط ایران و ایالات متحده با تنشهای سیاسی و اقتصادی همراه بوده و تحریمهای گستردهای علیه ایران اعمال شده است. در این میان، رهبر جمهوری اسلامی بر رویکرد اتکا به توان داخلی تأکید کرده و پیشرفتهایی در حوزههای مختلف علمی و فناورانه، از جمله برنامه هستهای ایران، از سوی مقامات ایرانی مطرح شده است. همزمان، او در مقاطع مختلف نسبت به نتایج مذاکرات با آمریکا ابراز تردید کرده و بر احتمال بدعهدی واشینگتن تأکید داشته است.[۱۰۷]
مسئله فلسطین و دیپلماسی عمومی
حمایت از آرمان فلسطین و مخالفت با اسرائیل نیز از محورهای اصلی مواضع سیاسی رهبر جمهوری اسلامی محسوب میشود. خامنهای در سخنرانیها و پیامهای خود بارها از حقوق فلسطینیان حمایت کرده و سیاستهای اسرائیل را مورد انتقاد قرار داده است. پس از عملیات طوفان الاقصی در اکتبر 2023م و پس از تشدید درگیریها در غزه، این مواضع بار دیگر در بیانیهها و پیامهای او و نیز در فضای سیاسی و رسانهای ایران بازتاب یافته است. همچنین برخی پیامها و نامههای او خطاب به افکار عمومی و دانشجویان در کشورهای مختلف منتشر شده که با هدف بیان دیدگاههای جمهوری اسلامی درباره تحولات جهانی و منطقهای مطرح شدهاند.[۱۰۸]
ارتباط با جبهه مقاومت
حمایت از جبهه مقاومت در منطقه از محورهای اصلی سیاستهای اعلامی او در حوزه سیاست خارجی بهشمار میرود؛ رویکردی که از سوی او بهعنوان بخشی از راهبرد امنیتی جمهوری اسلامی برای مقابله با اسرائیل و گروههای تندرو منطقهای مطرح شده است.[۱۰۹]
دیدگاه منتقدان
در حوزه سیاست خارجی سیاستهایی مانند پیگیری برنامه هستهای، حمایت از برخی گروههای همسو در منطقه و همکاری با دولت سوریه و روسیه از سوی منتقدان بهعنوان بخشی از راهبرد منطقهای جمهوری اسلامی مورد نقد واقع شده است.[۱۱۰] همچنین ادامه تنش با ایالات متحده و برخی کشورهای غربی، ایران را در معرض تحریمهای گسترده قرار داد که پیامدهای اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی داشته است و بر سطح رفاه بخشی از جامعه اثر گذاشته است.[۱۱۱][۱۱۲] برخی تحلیلگران از انباشت نارضایتی عمومی در کشور سخن گفتهاند و وضعیت اجتماعی را از منظر برخی شاخصها نگرانکننده میدانند.[۱۱۳]
سازمانهای ایجاد شده زیر نظر سیدعلی خامنهای
|
منظومه فکری و دیدگاههای سید علی خامنهای
منظومه فکری
در برخی پژوهشها، اندیشههای سید علی خامنهای بهصورت یک منظومه فکری منسجم تبیین شده است که حوزههای مختلف اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی را در بر میگیرد. در این چارچوب، این منظومه در سه سطح کلی دستهبندی میشود: نظامهای بینشی، نظامهای ارزشی و رفتاری، و نظامهای اجتماعی و کنشی.
نظامهای بینشی: در این سطح، مفاهیمی مانند توحید، ولایت، اسلامشناسی، جهانشناسی و انسانشناسی مورد تأکید قرار میگیرد. در این دیدگاه، قرآن، سنت و عقل منابع اصلی معرفت دینی دانسته میشوند و توحید بهعنوان محور بنیادین جهانبینی اسلامی معرفی میشود. همچنین مفهوم ولایت بهعنوان یکی از عناصر مرکزی در ساماندهی جامعه اسلامی و پیوند میان دین و سیاست تبیین میشود.
نظامهای ارزشی و رفتاری: در این سطح موضوعاتی مانند معنویت، اخلاق، تربیت و عبادت مطرح میشود. در این چارچوب، معنویت بهعنوان ارتباط انسان با خدا و عامل شکلدهنده نظام اخلاقی و اجتماعی معرفی شده و تربیت اسلامی با هدف پرورش انسان مؤمن، مسئول و اخلاقمدار مورد توجه قرار میگیرد. همچنین سبک زندگی و رفتار اجتماعی بهعنوان بخشی از تحقق ارزشهای دینی در جامعه مطرح میشود.
نظامهای اجتماعی: در این سطح دیدگاههایی درباره حوزههایی مانند فرهنگ، علم، مدیریت، سیاست، اقتصاد، حقوق، قضا و امنیت بیان میشود. در این چارچوب، فرهنگ و هویت اسلامی نقش محوری در سازماندهی جامعه دارند و مفاهیمی مانند مردمسالاری دینی، عدالت اجتماعی، اقتصاد مقاومتی و استقلال سیاسی بهعنوان عناصر مهم نظام اجتماعی معرفی میشوند.
در این منظومه فکری، اهداف کلان جامعه اسلامی در قالب مفاهیمی مانند استقلال، آزادی، عدالت، پیشرفت اسلامی–ایرانی و شکلگیری تمدن نوین اسلامی مطرح میشود؛ مفاهیمی که بهعنوان جهتگیریهای کلان برای ساماندهی جامعه و حرکت تاریخی آن در نظر گرفته میشوند.[۱۲۱]
دیدگاههای اقتصادی
در برخی منابع، مهمترین دیدگاههای اقتصادی سیدعلی خامنهای به شرح زیر است:
- آزادی اقتصادی در اسلام: اسلام با فعالیت آزاد اقتصادی موافق است، اما این آزادی با نظام سرمایهداری غرب متفاوت بوده و باید تحت نظارت حاکم اسلامی باشد تا از انحصار و فساد جلوگیری شود [۷، ۹، ۳۱]. (صفحات ۷، ۹، ۳۱)
- مبارزه با مفاسد اقتصادی: ایجاد امنیت برای سرمایهگذاران و تولیدکنندگان واقعی در گرو قطع دست مفسدان و امتیازطلبان است. مبارزه با فساد باید قاطع، دقیق و بدون تبعیض باشد [۴۴، ۴۵، ۴۷]. (صفحات ۴۷، ۴۸، ۵۳)
- عدالت همراه با توسعه و رشد اقتصادی: نوآوری نظام جمهوری اسلامی در این است که عدالت و توسعه را در کنار هم میخواهد؛ توسعه بدون عدالت یا عدالت بدون پیشرفت (برابری در فقر) مورد قبول نیست [۶۳، ۱۱۳]. (صفحات ۶۵، ۱۱۳)
- سیاستهای کلی اصل ۴۴ قانون اساسی: روح این سیاستها، ورود سرمایه و مدیریت مردم به عرصه اقتصاد برای شتاب بخشیدن به رشد ملی و گسترش مالکیت عمومی است [۷۰، ۸۰، ۱۵۳]. (صفحات ۷۳، ۹۲، ۱۵۳)
- دو پایه اصلی اقتصاد اسلامی: «افزایش ثروت ملی» و «توزیع عادلانه و رفع محرومیت» دو رکن اساسی هستند که اولی شرط لازم برای تحقق دومی است [۷۸]. (صفحه ۸۹)
- الگوی پیشرفت اسلامی-ایرانی: تأکید بر لزوم طراحی یک مدل بومی برای پیشرفت بر اساس مبانی دینی و شرایط جغرافیایی و تاریخی ایران، به جای تقلید از نسخههای غربی [۸۹، ۱۱۹]. (صفحات ۱۰۱، ۱۳۱)
- اصلاح الگوی مصرف و مبارزه با اسراف: مصرف بیهوده و هرز به اقتصاد و فرهنگ کشور لطمه میزند؛ لذا اصلاح الگوی مصرف یک اقدام اساسی برای پیشرفت و عدالت محسوب میشود [۱۱۲، ۱۱۳، ۱۱۶]. (صفحات ۱۱۹، ۱۲۴، ۱۲۷)
- جهاد اقتصادی: حرکتی هدفمند و همه جانبه در مقابله با فشارهای اقتصادی دشمن؛ تولید ملی، اشتغال و بهرهوری از ارکان این جهاد هستند [۱۶۲، ۱۶۳، ۱۸۸]. (صفحات ۱۷۱، ۱۷۲، ۱۹۴)
- حمایت از کار و سرمایه ایرانی: مصرف کالای داخلی وظیفهای همگانی است که منجر به ایجاد اشتغال و استقلال اقتصادی میشود [۲۰۱، ۲۱۱]. (صفحات ۲۰۱، ۲۱۷)
- اقتصاد مقاومتی: ایجاد اقتصادی که هم روند رو به رشد داشته باشد و هم در برابر ترفندها و تحریمهای دشمنان کمترین آسیب را ببیند؛ مردمی کردن اقتصاد و کاهش وابستگی به نفت از الزامات آن است [۲۱۷، ۲۳۷]. (صفحات ۲۲۱، ۲۳۸)
- اقتصاد دانشبنیان: بنیانگذاری فعالیتهای اقتصادی بر پایه دانش و علم برای رسیدن به رشد حقیقی و شکوفایی پایدار [۲۲۵، ۲۴۲]. (صفحات ۲۲۵، ۲۴۲)
- خودکفایی در محصولات اساسی: تأکید بر استقلال در بخش کشاورزی و تولید کالاهای استراتژیک (مانند گندم، برنج و روغن) برای جلوگیری از وابستگی [۵۱، ۷۳]. (صفحات ۵۷، ۸۳)
دیدگاههای فقهی سیاسی
دیدگاههای فقهی سیدعلی خامنهای در حوزه فقه سیاسی بر گسترش قلمرو فقه از حوزه مسائل فردی به عرصه اداره جامعه و حکومت اسلامی تأکید دارد. مهمترین محورهای این دیدگاه در برخی منابع پژوهشی عبارتند از:
ولایت فقیه: ولایت فقیه به معنای حاکمیت فقیه عادل برای هدایت و حفظ جهتگیری نظام اسلامی است. اطاعت از احکام حکومتی ولی فقیه در امور عمومی واجب دانسته میشود و این احکام بر تصمیمات فردی مقدم است. در عین حال، عدم اعتقاد به ولایت فقیه در صورت مبتنی بودن بر استدلال فقهی موجب خروج از اسلام تلقی نمیشود.
جهاد و دفاع: در این دیدگاه، جهاد ابتدایی واجب کفایی دانسته میشود، در حالی که جهاد دفاعی در صورت تعرض به سرزمینهای اسلامی واجب عینی است و بر لزوم آمادگی دفاعی، حمایت از مسلمانان تأکید شده است؛ در عین حال، بهکارگیری سلاحهای کشتار جمعی، ازجمله بمب هستهای و شیمیایی مورد مخالفت جدی قرار گرفته و استفاده از آنها غیرموجه دانسته شده است. علاوه بر جهاد نظامی، مفاهیمی مانند جهاد علمی، فرهنگی و سازندگی نیز بهعنوان مصادیق جهاد در شرایط معاصر مطرح شدهاند.
امر به معروف و نهی از منکر: این فریضه بهعنوان تکلیفی عمومی برای حفظ سلامت جامعه اسلامی مطرح میشود. تحقق آن مشروط به آگاهی، احتمال تأثیر و نبود ضرر قابل توجه است. در نظام اسلامی، مراتب عملی آن در حوزه اختیارات حکومت قرار دارد و وظیفه مردم عمدتاً به تذکر زبانی محدود میشود.
انتخابات و مشارکت سیاسی: در دیدگاه خامنهای مشارکت در انتخابات بهعنوان تکلیف دینی و اجتماعی برای تعیین سرنوشت سیاسی جامعه و تقویت نظام اسلامی معرفی میشود. همچنین انتخاب نامزد اصلح و رعایت اخلاق و قانون در رقابتهای انتخاباتی مورد تأکید قرار گرفته است.
بیتالمال و اموال عمومی: اموال عمومی در حکم بیتالمال دانسته میشود و تصرف در آن بدون مجوز قانونی حرام و با مسئولیت قانونی و شرعی همراه است. در این دیدگاه استفاده از امکانات دولتی باید در چارچوب مقررات و برای مصارف عمومی صورت گیرد.
نظارت: نظارت بهعنوان سازوکاری اساسی در اداره جامعه اسلامی مطرح است و شامل نظارت نهادهای حکومتی، نظارت عمومی مردم و نقش رسانهها در نقد و اطلاعرسانی میشود. در این چارچوب، هیچ مقام حکومتی از نظارت مصون تلقی نمیشود.[۱۲۲]
دیدگاههای فرهنگی اجتماعی
دیدگاههای فرهنگی سیدعلی خامنهای بر نقش بنیادین فرهنگ در شکلدهی به هویت جامعه و جهتدهی به تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی تأکید دارد. در این چارچوب، فرهنگ مجموعهای از باورها، ارزشها، رفتارها و روحیات اجتماعی تلقی میشود که نحوه کنش فردی و جمعی جامعه را تعیین میکند. مهمترین محورهای این دیدگاهها عبارتاند از:
جایگاه راهبردی فرهنگ:
در این دیدگاه، فرهنگ زیربنای سایر حوزههای اجتماعی دانسته میشود و اهمیت آن حتی فراتر از مسائل اقتصادی و سیاسی ارزیابی میگردد. مفاهیمی مانند مسئولیتپذیری، ایثار، وجدان کاری، انضباط اجتماعی، قناعت، پرهیز از اسراف، سادهزیستی و انسجام اجتماعی از عناصر اصلی فرهنگ مطلوب معرفی میشوند.
فرهنگ بهعنوان عنصر جامعهساز:
فرهنگ عامل شکلدهنده هویت و رفتار اجتماعی جامعه تلقی میشود و تقویت ارزشهای اخلاقی و اجتماعی در میان مردم از مهمترین ابزارهای پیشرفت جامعه به شمار میآید. در این چارچوب، فرهنگ اسلامی–ایرانی بهعنوان مبنای شکلگیری سبک زندگی و روابط اجتماعی مورد تأکید قرار میگیرد.
بازسازی انقلابی ساختار فرهنگی:
یکی از مفاهیم کلیدی در این دیدگاه، «بازسازی انقلابی ساختار فرهنگی» است. منظور از آن تغییر بنیادین در الگوها و ساختارهای فرهنگی برای انطباق بیشتر با مبانی اسلامی و ارزشهای انقلاب اسلامی است. این بازسازی بهعنوان فرآیندی عقلانی، برنامهریزیشده و مبتنی بر حکمت توصیف میشود و نه حرکتی شتابزده یا صرفاً احساسی.
مواجهه با چالشهای فرهنگی:
در این رویکرد بر ضرورت مقابله فعال با آنچه «تهاجم فرهنگی» نامیده میشود تأکید شده است. تقویت مبانی معرفتی، تعمیق باورهای دینی و پرهیز از برخوردهای سطحی با مسائل فرهنگی از الزامات این مواجهه دانسته میشود.
نقش نهادهای فرهنگی:
در این دیدگاه، شورای عالی انقلاب فرهنگی بهعنوان نهاد اصلی سیاستگذاری فرهنگی کشور معرفی میشود. این شورا مسئول تعیین راهبردهای کلان فرهنگی، علمی و آموزشی و هماهنگی میان نهادهای مختلف در حوزه فرهنگ تلقی میشود.[۱۲۳]
دیدگاه اقتصادی
سید علی خامنهای معتقد بود هر روش اقتصادی، هر توصیه و نسخۀ اقتصادی چنانچه بر دو پایۀ اصلی افزایش ثروت ملی و توزیع عادلانه و رفع محرومیت در درون جامعۀ اسلامی قرار گیرد، معتبر است.[۱۲۴] او در سال ۱۳۸۹ش اقتصاد مقاومتی را راهکاری برای مقابله با تحریمها و استفاده از توان داخلی ایران معرفی کرد[۱۲۵] و گامهای تحقق اقتصاد مقاومتی را کاهش وابستگی بودجه به نفت، حمايت از توليد ملی و مردمی کردن اقتصاد، برنامهريزی، تلاش و مديريت صحيح و مدبرانه و استفاده از روشهای علمی در اقتصاد، کاهش شکاف موجود بين دانشگاهها با صنعت و زندگی مردم، صادرات و رقابت در بازارهای جهانی در شرايط تحریمهای جهانی میدانست.[۱۲۶] همچنین از نظر او عدالت، اساس کار اقتصاد در اسلام بوده است.[۱۲۷] دوران رهبری سید علی خامنهای با طرح مفاهیمی مانند اقتصاد مقاومتی و تولید ملی در گفتمان رسمی جمهوری اسلامی همراه بوده است. او در سخنرانیها و سیاستهای اعلامی خود بر نقش نخبگان، جوانان و توسعه اقتصاد دانشبنیان تأکید کرده است و بخشی از راه پیشرفت کشور را در این موارد معرفی کرده است.[۱۲۸]
دیدگاه سیاسی و اجتماعی
از جمله دیدگاههای سیاسی و اجتماعی سید علی خامنهای شامل مبارزۀ سیاسی و جهاد، دیدگاه ضد امپریالیسمی، ضد آمریکایی و ضد اسرائیلی،[۱۲۹] حمایت از وحدت مسلمانان در جهان اسلام، مسائل فرهنگی و منطقهای از جمله تهاجم فرهنگی، بهکارگیری اصلاح غرب آسیا و بیداری اسلامی، مسئلۀ فلسطین از طریق همهپرسی، حوزه علمیه و تمدن اسلامی، مخالفت با صلح تحمیلی،[۱۳۰] پیام سیاسی-عبادی سالیانه به حجاج، دعوت جوانان غربی برای شناخت بدون واسطه اسلام، ابراز همبستگی با دانشجویان حامی مردم فلسطین در آمریکا، ارسال پیام به اجلاس هزاره رهبران روحانی ادیان، حمایت از محور مقاومت، دستور مقابله نظامی ایران با اسرائیل، دستور عملیات نظامی علیه پایگاههای آمریکا در غرب آسیا، امنیت اجتماعی[۱۳۱] و اخلاق کارگزاران[۱۳۲] بود.
مهمترین دیدگاههاى او در عرصه کلام سیاسى عبارت از مبانى کلام سیاسى، نبوت و رسالت، امامت، مهدویت، عدالت اجتماعی و ولایت فقیه بوده است.[۱۳۳] وظایف و اختیارات رهبر را میتوان در سه حیطۀ هدایت، نظارت و حمایت دستهبندی کرد.[۱۳۴]
در کنار تمام سخنانی که سیدعلی خامنهای در حوزۀ دین و فقه از جمله اسلامیسازی علوم انسانی،[۱۳۵] اقتصاد مقاومتی،[۱۳۶] جهاد تبیین[۱۳۷] و فتوای حرمت اهانت به مقدسات اهلسنت[۱۳۸] بیان کرده است، مهمترین فتوا، فتوای حرمت ساخت و بهکارگیری سلاح هستهای در پاسخ به ادعاها دربارۀ ساخت سلاح هستهای در ایران است.[۱۳۹] متن این فتوا بهصورت رسمی در تاریخ ۲۸ فروردین سال ۱۳۸۹ش در کنفرانس بینالمللی خلع سلاح و عدم اشاعه سلاحهای هستهای توسط علیاکبر ولایتی خوانده شد[۱۴۰] که به شرخ ذیل است:
«به اعتقاد ما افزون بر سلاح هستهای، دیگر انواع سلاحهای کشتار جمعی، نظیر سلاح شیمیایی و سلاح میکروبی نیز تهدیدی جدی علیه بشریت تلقی میشوند... ما کاربرد این سلاحها را حرام... میدانیم».[۱۴۱]
دیدگاه فرهنگی
سید علی خامنهای فرهنگ را جزو اساسیترین مسائل کشور میدانست. او معتقد بود دشمن از راه اشاعۀ فرهنگ غلط یعنی فرهنگ فساد و فحشا جوانان را تهدید میکند. وی تهاجم فرهنگی را با عناوینی مانند شبیخون فرهنگی، غارت فرهنگی و قتلعام فرهنگی معرفی کرد.[۱۴۲] سید علی خامنهای بر ضرورت حیاتی جهاد تبیین، بهعنوان یک حرکت فرهنگی، اجتماعی و فکری عمیق تأکید داشت که هدف اصلی آن، روشنگری صادقانه، مقابله با شبههافکنیها و تحریفها و در نهایت، ارتقای سطح بصیرت و آگاهی جامعه در تمامی ابعاد بود.[۱۴۳]
دیدار و گفتگوهای خامنهای با دانشجویان، نخبگان علمی، هنرمندان و ورزشکاران از جمله برنامههایی بوده که در سالهای رهبری او برگزار شده و از سوی حامیانش نشانه توجه به اقشار اثرگذار جامعه تلقی میشود. [۱۴۴] این درحالی است که برخی تحلیلها به گسترش شکاف میان حاکمیت و بخشهایی از جامعه، بهویژه نسل جوان، در دوره رهبری وی اشاره کردهاند.[۱۴۵]
انتشار دو نامه خامنهای خطاب به جوانان در کشورهای غربی در سالهای ۱۳۹۳ش و ۱۳۹۴ش از جمله فعالیتهای فرهنگی و رسانهای او در عرصه بینالمللی بهشمار میرود.[۱۴۶] این نامهها در پی حملات تروریستی در فرانسه، از جمله حمله به دفتر نشریه شارلی ابدو، منتشر شد و در آنها از جوانان غربی خواسته شده بود برای شناخت اسلام به منابع اصلی و مطالعات مستقیم مراجعه کنند. به گفته برخی ناظران، هدف از انتشار این نامهها بیان دیدگاههای جمهوری اسلامی درباره اسلام و ایجاد ارتباط مستقیم با نسل جوان در غرب عنوان شده است.
این نامهها در برخی محافل دانشگاهی، رسانهای و فرهنگی بازتاب یافت. شماری از پژوهشگران، فعالان سیاسی و فرهنگی در کشورهای مختلف درباره محتوای آنها اظهار نظر کردند و برخی آن را تلاشی برای گفتوگوی فرامرزی درباره اسلام، رسانه و پدیده افراطگرایی دانستند. افرادی مانند ریچارد فالک، سارا فلاندرز، آلیسون ویر، دنیس رنکورت، بثینه شعبان و طلال عتریسی از جمله کسانی بودند که در نوشتهها یا سخنرانیهای خود به این نامهها اشاره کرده و درباره پیام یا زمینه انتشار آنها دیدگاههایی مطرح کردند.[۱۴۷]
فعالیتهای فرهنگی
ادبیات
سید علی خامنهای بسیاری از رمانها و داستانهای کوتاه در سطح جهانی مانند آثار رومن رولان و استاندال تا آثار جین اوستین، آنتوان چخوف، شولوخف، آلکسی تولستوی، روژه مارتین دوگار، زاهاریا استانکو، ویکتور هوگو، اشتاین بک و امیل زولا را مطالعه کرده و دربارۀ آنها نظرات فنی بیان کرده است. در 18 مرداد 1376ش در دیدار با مسئولان کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان پیشنهاد داد که ۲ الی ۳ عنوان رمان بلند قابل قبول در کشور میتواند تولید شود و خلأ را پر کند. او حاشیههایی بر این مجموعههای ادبی نوشته و در قالب کتاب به چاپ رسیده است.[۱۴۸]
او در ۳۰ اردیبهشت سال ۱۳۹۸ش راجع به زبان فارسی ابراز نگرانی کرد و گفت زبان فارسی در حال فرسایش است؛ صداوسیما بهجای ترویج زبان صحیح، معیار، صیقلخورده و درست گاهی از زبان بیهویت، تعابیر غلط و خارجی استفاده میکند.[۱۴۹]
شعر
سید علی خامنهای در معارف گوناگون اسلامی اعم از معقول و منقول، علم اصول، شناخت رجال، حوزۀ الهیات با رویکرد اجتماعی و کاربردی، مباحث تاریخی، اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، ادبی و ذوقی صاحب نظر و دیدگاه بود. سید علی خامنهای به زبان و ادبیات عربی مسلط بود و سرودههای سخنوران عرب را بهخوبی میشناخت. خطبههای او به زبان عربی بهسبب جنبههای ادبی، لحن خوش و صوت زیبا در جهان عرب مخاطبان خاص و بسیاری داشت و در مقولۀ فرهنگ اسلامی-ایرانی و سبک زندگی صاحب نظر بود.[۱۵۰]
او در شناخت فنون شعر، وزن، قافیه و صنایع شهری تسلط داشت و خود شعر میسرایید و «امین» تخلص میکرد.[۱۵۱] دیدار شاعران با خامنهای که هرساله در نیمۀ ماه رمضان برگزار میشد، در این سالها دیگر تبدیل به یک آیین فرهنگی شده بود. رسانههای خارجی نیز درباره علاقۀ او به شعر و ادبیات سخن گفتهاند. در مقاله Who Is Ali Khamenei، اکبر گنجی متنی هم برای علاقهمندی سید علی خامنهای به شعر و ادبیات و رمان نوشته است. رسانۀ انگلیسی ضمن معرفی حساب توئیتری دفتر نشر آثار او، گزارش خود را اینچنین آغاز کرد که این رهبر دینی 75 ساله تعداد زیادی کتب رمان و شعر خوانده است؛ هرچند اجازه نداد تصویری مثبت از سید علی خامنهای مخابره شود. همچنین رسانه سعودی الشرقالاوسط سعی کرد رهنمودهای همدلانه سید علی خامنهای را دیکته به شعرا تعبیر کند و گزارش کرد که بهعقیدۀ او، شعرای انقلابی باید شعر خود را بهعنوان یک سلاح جنگی در جنگ حق و باطل استفاده کنند. این موضوع حتی از نگاه نیویورکر هم در مورد ملاقات سید علی خامنهای در تعدادی از شعرای ایرانی، افغانستانی، تاجیکستانی، هندی، آذربایجانی و پاکستانی پنهان نماند.[۱۵۲]
هنر
سید علی خامنهای در زمینۀ جنبههای هنری، بهخصوص در عرصۀ سینما و تلویزیون، در مورد بسیاری از برنامهها، براساس اظهارات کارگردانان و هنرپیشههای باسابقه، نظرات کارشناسانه و دقیق بیان کرده است.[۱۵۳]
تقوا و سبک زندگی
دارایی
سفارت ایالات متحده آمریکا در بغداد در گزارشی دارایی و سرمایۀ سید علی خامنهای را 200 میلیارد دلار برآورد کرده است. طبق گزارش وبسایت صهیونیستی «ینت نیوز»، با توجه به اینکه رهبر جمهوری اسلامی ایران کنترل کاملی بر این مجموعۀ اقتصادی ایران دارد، میتوان ادعا کرد که وی ثروتمندترین فرد جهان است.[۱۵۴]
خبرگزاری رویترز در سال ۲۰۱۳م، در گزارشی پیرامون روحانیون ثروتمند، بهنام سید علی خامنهای بهعنوان یک شخصیت ثروتمند اشاره کرد و مدعی شد که او از طریق سازمان ستاد اجرایی فرمان امام و با دارایی ۹۵ میلیارد دلاری، در صدر این فهرست قرار دارد. این سازمان از طریق مالکیت، سرمایهگذاری و داشتن سهام در تقریباً تمامی شاخههای اقتصادی ایران، نظیر نفت، بانکها و مخابرات در بازار اقتصاد ایران و جهان فعالیت میکند. این مبلغ ۳۰ برابر بیشتر از داراییهای محمدرضا پهلوی، شاه سابق ایران ذکر شده است. همچنین بر اساس گزارش صندوق بینالمللی پول، اساس داراییهای ستاد از طریق مصادرۀ املاک و داراییهای افراد عامه شیعه، اقلیتهای مذهبی مانند بهاییان، اهلحق، اهلسنت و ایرانیان مقیم خارج از کشور به دست آمده است.[۱۵۵] همچنین، نهادهایی مانند بنیاد مستضعفان،[۱۵۶] سازمان اقتصادی قدس[۱۵۷] و آستان قدس رضوی نیز از جمله سازمانهایی هستند که با خرید سهام بانکها و شرکتهای بزرگ توسط این نهادها که وابسته به دفتر رهبر جمهوری اسلامی است، ثروت ایران را به خود اختصاص داده است.[۱۵۸] البته بنا بر گزارش رویترز، این خبرگزاری مدرک مستندی ندارد که نشان دهد سید علی خامنهای از این سازمانها برای دارایی شخصی خود استفاده کرده است.[۱۵۹]
با این حال، به گفتۀ احمد مروی و محمدحسن رحیمیان، اعضای سابق دفتر و بیت رهبری، سطح زندگی شخصی سید علی خامنهای بیشتر با استفاده از حداقل نذورات مردمی میگذرد و از بیتالمال و از دفتر، حقوق نمیگیرد.[۱۶۰] مستنداتی مانند انتشار تصویری از دیدار قاسم سلیمانی با سید علی خامنهای در دفتر کار او برای نخستین بار به مناسبت هفته دفاع مقدس، سخنان سید علی اکبری، سید رحیم صفوی، غلامعلی حداد عادل، محمد محمدیگلپایگانی، سید احمد خمینی، محمدتقی مصباح یزدی و سید علیاکبر طاهایی نیز سطح زندگی وی را پایینتر از حد متوسط ایران توصیف کرده است.[۱۶۱]
شهادت
سید علی خامنهای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، در ماه رمضان در حملۀ مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی اسرائیل به بیت رهبری در تهران بههمراه چند تن از اعضای خانواده خود ترور و به شهادت رسید. سید عبدالرحیم موسوی رئيس ستاد كل نيروهاى مسلح، محمد پاکپور فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، علی شمخانی مشاور فرمانده کل قوا و دبیر شورای دفاع و عزیز نصیرزاده وزير دفاع و پشتيبانى نيروهاى مسلح از جمله شهدایی بودند که در حین جلسه شورای دفاع به شهادت رسیدند.[۱۶۲] در پی این حادثه ۴۰ روز عزای عمومی و ۷ روز تعطیل رسمی در ایران اعلام شد.[۱۶۳]
پانویس
- ↑ شریفرازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۴ش، ج۷، ص۱۲۸.
- ↑ زنگنهقاسمآبادی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، ۱۳۸۲، ج۱، ص۴۵۹.
- ↑ روزبه، «زندگینامه مقام معظم رهبری»، ۱۳۸۵ش، ص۱۰.
- ↑ یعقوب، اندیشههای سیاسی اجتماعی امام خامنهای، ۱۳۶۳ش، ص۹۲.
- ↑ زنگنهقاسمآبادی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۷۷.
- ↑ شریفرازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۴ش، ج۷، ص۱۲۸.
- ↑ جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۹۷۳.
- ↑ زنگنهقاسمآبادی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، ۱۳۸۲، ج۱، ص۴۵۸.
- ↑ «ناگفتههای هادی خامنهای از زندگی با خواهران ناتنی»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ «ماجرای ازدواج حضرت آیتالله خامنهای از زبان خودشان در مصاحبه تلویزیونی »، وبسایت عصر ایران.
- ↑ «بیوگرافی و سن آیتالله خامنهای+همسر، فرزندان، عروس و دامادها»، وبسایت نمناک.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۴۹.
- ↑ دائره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۲ش، ج۲۱، ص۶۷۵.
- ↑ مهاجرنیا، فلسفه سیاسی آیتالله خامنهای، ۱۳۹۳ش، ص۳۱-۳۰.
- ↑ مهاجرنیا، فلسفه سیاسی آیتالله خامنهای، ۱۳۹۳ش، ص۳۱-۳۰.
- ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۴-۶۳.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۳ و ۵۹ و ۶۴ و ۷۳-۶۸، ۸۵-۸۲، ۹۴ و ۳۱۲؛ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۵-۶۴.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۸۲.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۸۵-۸۴.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۳ و ۵۹ و ۶۴ و ۷۳-۶۸، ۸۵-۸۲، ۹۴ و ۳۱۲؛ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۵-۶۴.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۳ و ۵۹ و ۶۴ و ۷۳-۶۸، ۸۵-۸۲، ۹۴ و ۳۱۲؛ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۵-۶۴.
- ↑ دائره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۲ش، ج۲۱، ص۶۷۵؛ آوردی، آشنایی با ستارگان هدایت، ۱۳۷۶ش، ص۲۱.
- ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سید علی حسینی خامنهای»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «زندگی سیاسی آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وبسایت بیبیسی فارسی.
- ↑ «تأیید رهبری آیتالله خامنهای از سوی علمای بزرگ»، وبسایت خبر آنلاین.
- ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶.
- ↑ «بیوگرافی سید علی خامنهای – Seyyed Ali Khamenei»، وبسایت لیگ جزیره.
- ↑ «زندگی سیاسی آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وبسایت بیبیسی فارسی.
- ↑ «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای.
- ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنهای»، وبسایت دنیای سیاست.
- ↑ «مقتدی صدر کیست و ماجرای ناآرامی ها در عراق چیست؟»، وبسایت روزیاتو.
- ↑ «حدیث ولایت3»، وبسایت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
- ↑ «گزارشی درباره کتاب خواندنی «شرح اسم» »، وبسایت پاتوق کتاب فردا.
- ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶.
- ↑ «فهرست آثار»، وبسایت انتشارات انقلاب اسلامی.
- ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶.
- ↑ «فهرست آثار»، وبسایت انتشارات انقلاب اسلامی.
- ↑ «دیدار رهبر انقلاب در نوجوانی با نواب صفوی/ تصورات آقاسیدعلی نسبت به نواب در هم ریخت...»، وبسایت خبر آنلاین.
- ↑ سلیمی بنی و مظفری، جامعه روحانیت مبارز، ۱۳۸۸ش، ص۹۵-۹۴.
- ↑ سلیمی بنی و مظفری، جامعه روحانیت مبارز، ۱۳۸۸ش، ص۹۹.
- ↑ جلالی، مشهد در بامداد نهضت امامخمینی، ۱۳۷۸ش، ص۱۴۸.
- ↑ عبایی خراسانی، مصاحبه، ۱۳۸۸ش، ص۱۳–۱۴.
- ↑ جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۹۷۶.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۱۵۷-۱۵۶.
- ↑ طالقانی، یاران امام به روایت اسناد ساواک، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۴۶۸.
- ↑ مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، سیر مبارزات امامخمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، ۱۳۸۶ش، ج۴، ص۳۹۲.
- ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۹.
- ↑ ربانی شیرازی، «زندگی نامه آیتالله ربانی شیرازی به قلم خودش»، ۱۳۸۴ش، ص۲۷۸-۲۷۷.
- ↑ جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۹۷۶.
- ↑ جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۹۷۶.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۷۱-۵۷۰.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۵-۶۰۲.
- ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۷۰-۶۹؛ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۹-۶۰۸.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۱۰.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۲۰۹.
- ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۴۲.
- ↑ «سیدعلی خامنهای»، ویکیخمینی.
- ↑ «سیدعلی خامنهای»، ویکیخمینی.
- ↑ شمسآبادی، نقش علمای مشهد در انقلاب اسلامی، ۱۳۸۹ش، ص۳۲۵–۳۲۸.
- ↑ خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۵، ص۴۲۶–۴۲۸
- ↑ خامنهای، نرمافزار حدیث ولایت، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۴۰؛ قاسمپور، دهه سرنوشت ساز از ۱۲ بهمن ۵۷ تا ۲۲ بهمن ۵۷، ۱۳۸۵ش، ص۹۲–۹۴.
- ↑ «سیدعلی خامنهای»، ویکیخمینی.
- ↑ قطبی، در سایه خورشید، ۱۳۸۳ش، ص۶۶؛ شیرازی، پرتویی از خورشید، ۱۳۸۲ش، ص۱۵۸.
- ↑ قطبی، در سایه خورشید، ۱۳۸۳ش، ص۶۶؛ شیرازی، پرتویی از خورشید، ۱۳۸۲ش، ص۱۵۸.
- ↑ «تصویر اولین حضور آیتالله خامنهای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال»، وبسایت همشهری.
- ↑ «حمایت 95درصدی از یک نامزد انتخابات»، وبسایت شورای نگهبان.
- ↑ «انتخابات ۶۴؛ دومین تنفیذ حکم یک رئیسجمهور»، وبسایت ایسنا.
- ↑ «بازخواني يك واقعه تاريخي / رييس جمهوري كه مظلوم بود و به مخالفت با ولايت متهم شد»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «فعالیتهای سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ مولایی، «مروری بر 8 سال مدیریت جهادی آیتالله خامنهای در كسوت ریاست جمهوری»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «فعالیتهای سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «فعالیتهای سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ قطبی، در سایه خورشید، ۱۳۸۳ش، ص۶۶؛ شیرازی، پرتویی از خورشید، ۱۳۸۲ش، ص۱۵۸.
- ↑ «سیدعلی خامنهای»، ویکیخمینی.
- ↑ امام خمینی، صحیفه، ۱۳۸۹ش، ج۲۰، ص۴۶۵-۴۶۳.
- ↑ قطبی، در سایه خورشید، ۱۳۸۳ش، ص۶۶؛ شیرازی، پرتویی از خورشید، ۱۳۸۲ش، ص۱۵۸.
- ↑ «فعالیتهای سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «درباره ما»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ «انتشار سی و سومین جلد دانشنامه جهان اسلام»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام.
- ↑ «فعالیتهای سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه.
- ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنهای»، وبسایت دنیای سیاست.
- ↑ «بازخوانی نامه عزل آیتالله منتظری در ۶ فروردین سال ۱۳۶۸/ والله قسم از ابتدا با انتخاب شما مخالف بودم»، وبسایت خبر آنلاین.
- ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنهای»، وبسایت دنیای سیاست.
- ↑ هاشمی رفسنجانی، کارنامه و خاطرات، سال ۱۳۶۸، بازسازی و سازندگی، ۱۳۹۱ش، ص۱۵۱.
- ↑ «چرا خبرگان آیتالله خامنهای را به عنوان رهبر انتخاب کرد؟»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
- ↑ «آیا آیتالله خامنهای رهبر موقت بودند؟!»، پایگاه خبری جهان نیوز.
- ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنهای»، وبسایت دنیای سیاست.
- ↑ «کارنامه ربع قرن مدیریت جهادی رهبر معظم انقلاب»، وبسایت دیدبان.
- ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنهای»، وبسایت دنیای سیاست.
- ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنهای»، وبسایت دنیای سیاست.
- ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۷۲.
- ↑ «کارنامه فکری و سیاسی آیتالله سیدعلی خامنهای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.
- ↑ «کارنامه فکری و سیاسی آیتالله سیدعلی خامنهای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.
- ↑ لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنهای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وبسایت یورو نیوز.
- ↑ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنهای»، وبسایت ایران امروز.
- ↑ «زندگی سیاسی آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وبسایت بیبیسی فارسی.
- ↑ «راهبرد رهبر انقلاب در مدیریت فتنه ۸۸ چگونه بود؟/ مفهوم سرمایه رای و سرمایه آشوب در انتخاباتها»، وبسایت وطن امروز.
- ↑ «مهمترین رویدادهای سال ۹۷»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنهای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وبسایت یورو نیوز.
- ↑ «مهمترین رویدادهای سال ۹۷»، خبرگزاری ایسنا.
- ↑ عبدی، «بنزین و اعتراضات»، خبرگزاری ایرنا.
- ↑ «زندگی سیاسی آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وبسایت بیبیسی فارسی.
- ↑ جلانیپور، «خیزش اعتراضی مهسا از پاییز ۱۴۰۱ تاکنون»، وبسایت انجمن جامعهشناسی ایران.
- ↑ پایگاه نواتیم؛ طعمه موشکهای ایران/ شکست تاریخی پدافند 4 لایه اسرائیل رقم خورد»، اقتصادنیوز.
- ↑ «وعدههای صادق؛ سلسله عملیاتی که در دو سال چهاربار انجام شده است / درباره بزرگترین عملیات پهپادی و بالستیکی چه میدانیم»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران.
- ↑ «زندگی سیاسی آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وبسایت بیبیسی فارسی.
- ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنهای»، وبسایت دنیای سیاست.
- ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنهای»، وبسایت دنیای سیاست.
- ↑ «کارنامه فکری و سیاسی آیتالله سیدعلی خامنهای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.
- ↑ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنهای»، وبسایت ایران امروز.
- ↑ لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنهای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وبسایت یورو نیوز.
- ↑ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنهای»، وبسایت ایران امروز.
- ↑ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنهای»، وبسایت ایران امروز.
- ↑ جزوه آشنایی با سازمان حوزهها و مدارس علمیه خارج از کشور، قم، سازمان مدارس خارج از کشور، ۱۳۸۵ش، ص۵-۴.
- ↑ «معرفی مرکز تحقیقات علوم اسلامی»، وبسایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور.
- ↑ حائری، روزشمار شمسی، ۱۳۸۶ش، ص۶۹۸؛ مجمع جهانی اهلبیت(ع)، آشنایی با مجمع جهانی اهلبیت(علیهم السلام)، ۱۳۹۴ش، ص۸.
- ↑ «مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی»، وبسایت ویکی شیعه.
- ↑ «گزارشها: مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهلبیت(ع)»، ۱۳۷۷ش، ص۴۱-۳۸.
- ↑ «معرفی مرکز خدمات حوزههای علمیه»، وبسایت مرکز خدمات حوزه علمیه.
- ↑ «سید علی حسینی خامنهای»، وبسایت ویکی شیعه.
- ↑ خسروپناه، « «منظومه فکری آیتاللهالعظمی خامنهای»؛ نقشه راه تمدنسازی نوین اسلامی»، خبرگزاری آنا.
- ↑ فرامرزی، «احکام برخی مسائل فقه سیاسی از نگاه حضرت آیت الله خامنهای»، 1385ش.
- ↑ «فرهنگ مهمترین رکن انقلاب اسلامی»، خبرگزاری رسا.
- ↑ «اقتصاد اسلامی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ یوسفی، نظام اقتصادی مقاومتی، ۱۳۹۵ش، ص۳۲.
- ↑ «اقتصاد مقاومتي چيست؟»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان.
- ↑ «اقتصاد اسلامی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ «کارنامه فکری و سیاسی آیتالله سیدعلی خامنهای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.
- ↑ «تاریخ دشمنی آمریکا با ایران»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ «سید علی حسینی خامنهای»، ویکیشیعه.
- ↑ شایگان، «راهکارهای ارتقای «امنیت اجتماعی» از دیدگاه مقام معظم رهبری»، ۱۳۹۵ش، ص۹.
- ↑ «معرفی کتاب: اخلاق کارگزاران در بیانات مقام معظم رهبری معرفی و نقد»، مجله تحول اداری، ۱۳۷۸ش، ص۱۰۰.
- ↑ بهروزلک، «کلام سیاسی در اندیشه مقام معظم رهبری»، ۱۳۸۵ش.
- ↑ مرندی، ««وظایف و اختیارات رهبری» از نگاه آیتالله خامنهای مبتنی بر روش تحلیل مضمون»، ۱۴۰۲ش، ص۷.
- ↑ موحد ابطحی، تحلیل بر اندیشههای علم دینی در جهان اسلام، ۱۳۹۵ش، ص۴۷.
- ↑ یوسفی، نظام اقتصادی مقاومتی، ۱۳۹۵ش، ص۳۲.
- ↑ خامنهای، جهاد تبیین، ۱۴۰۰ش، ص۲۳.
- ↑ «استقبال جهان اسلام از استفتای جدید آیتالله خامنهای»، روزنامه رسالت، ۱۳۸۹ش، ص۳.
- ↑ «ثبت پیام رهبر انقلاب بهعنوان سند در سازمان ملل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ «پیام به نخستین کنفرانس بینالمللی خلع سلاح هستهای و عدم اشاعه»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ «پیام به نخستین کنفرانس بینالمللی خلع سلاح هستهای و عدم اشاعه»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ «تهاجم فرهنگی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای.
- ↑ ««جهاد تبیین» راهبرد دقیق روشنگری و تحقق آرمانهای انقلاب اسلامی»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «کارنامه فکری و سیاسی آیتالله سیدعلی خامنهای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.
- ↑ لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنهای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وبسایت یورو نیوز.
- ↑ «کارنامه فکری و سیاسی آیتالله سیدعلی خامنهای(ره) رهبر فقید انقلاب/ 7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.
- ↑ «شخصیتهای جهان درباره نامه رهبر انقلاب به جوانان غرب چه میگویند؟»، وبسایت دنیای اقتصاد.
- ↑ ««رمان»های خارجی که آیت الله خامنهای آنها را خوانده است / از آثار رومن رولان و استاندال تا آثار چخوف، تولستوی و امیل زولا»، وبسایت جماران.
- ↑ «رهبر معظم انقلاب اسلامی: راجع به زبان فارسی نگرانم نگذارید زبان فارسی فرسوده و ویران شود»، وبسایت پاسداشت زبان فارسی.
- ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶-۶۵.
- ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶-۶۵.
- ↑ «رسانههای خارجی درباره علاقه آیتالله خامنهای به شعر و ادبیات چه میگویند؟»، وبسایت نسیم آنلاین.
- ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶-۶۵.
- ↑ «سفارت آمریکا در بغداد: خامنهای 200 میلیارد دلار ثروت دارد»، وبسایت العربیه فارسی.
- ↑ «سفارت آمریکا در بغداد: خامنهای 200 میلیارد دلار ثروت دارد»، وبسایت العربیه فارسی.
- ↑ «سید علی خامنه ای کیست؟»، وبسایت ایران افشاگر.
- ↑ «سید علی خامنهای کیست؟»، وبسایت سازمان مجاهدین خلق ایران.
- ↑ «بیوگرافی سید علی خامنهای – Seyyed Ali Khamenei»، وبسایت لیگ جزیره.
- ↑ «سفارت آمریکا در بغداد: خامنهای 200 میلیارد دلار ثروت دارد»، وبسایت العربیه فارسی.
- ↑ «حقوق رهبر انقلاب به روایت اطرافیان چقدر است؟»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «نگاهی به زندگی ساده و زاهدانه رهبر معظم انقلاب»، کرماننیوز؛ «شاهدی دیگر از ساده زیستی رهبر انقلاب»، خبرگزاری رسا.
- ↑ «امام خامنهای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وبسایت تابناک.
- ↑ «فوری/ حضرت آیتالله خامنهای رهبر معظم انقلاب اسلامی به شهادت رسیدند»، وبسایت خبر آنلاین.
منابع
- آشنایی با مجمع جهانی اهل بیت(ع)، قم، مجمع جهانی اهل بیت(ع)، ۱۳۹۴ش.
- «آغاز حمله اسرائیل به ایران امروز ۹ اسفند ۱۴۰۴ش / تهران مورد اصابت قرار گرفت»، وبسایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
- آوردی، حسین، آشنایی با ستارگان هدایت، قم، برگزیده، ۱۳۷۶ش.
- «آیتالله خامنهای از نگاه خاویر پرز»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۹ش.
- «استقبال شیخ الازهر از فتوای رهبر انقلاب»، روزنامه رسالت، وبسایت مگایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مهر ۱۳۸۹ش.
- «اقتصاد اسلامی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن ۱۳۸۵ش.
- «اقتصاد مقاومتي چيست؟»، وبسایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مرداد ۱۳۹۱ش.
- ««اقدامات راهبردیِ رهبری» برای رفع مشکلات اقتصادی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۳۹۸ش.
- «امام خامنهای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وبسایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
- امام خمینی، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
- «انتخابات ۶۴؛ دومین تنفیذ حکم یک رئیسجمهور»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ خرداد ۱۴۰۳ش.
- «انتشار سی و سومین جلد دانشنامه جهان اسلام»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۳ش.
- «بازخواني يك واقعه تاريخي / رييس جمهوري كه مظلوم بود و به مخالفت با ولايت متهم شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۶ خرداد ۱۳۹۲ش.
- «بازخوانی نامه عزل آیتالله منتظری در ۶ فروردین سال ۱۳۶۸/ والله قسم از ابتدا با انتخاب شما مخالف بودم»، وبسایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۴۰۲ش.
- بهبودی، هدایتالله، شرح اسم زندگی نامه آیتالله سیدعلی خامنهای (۱۳۱۸-۱۳۵۷)، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی، ۱۳۹۱ش.
- بهروزلک، غلامرضا، «کلام سیاسی در اندیشه مقام معظم رهبری»، حصون، سال ۳، شماره ۱۰، ۱۳۸۵ش.
- «بیوگرافی و سن آیتالله خامنهای+همسر، فرزندان، عروس و دامادها»، وبسایت نمناک، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۴۰۴ش.
- «بیوگرافی سید علی خامنهای – Seyyed Ali Khamenei»، وبسایت لیگ جزیره، تاریخ بازدید: 21 اسفند 1404ش.
- «پایگاه نواتیم؛ طعمه موشکهای ایران/ شکست تاریخی پدافند 4 لایه اسرائیل رقم خورد»، وبسایت اقتصاد نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مهر ۱۴۰۳ش.
- «پیام به نخستین کنفرانس بینالمللی خلع سلاح هستهای و عدم اشاعه»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۳۸۹ش.
- «تاریخ دشمنی آمریکا با ایران»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
- «تأیید رهبری آیتالله خامنهای از سوی علمای بزرگ»، وبسایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۶ خرداد ۱۳۹۷ش.
- «تصویر اولین حضور آیتالله خامنهای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال»، وبسایت همشهری، تاریخ درج مطلب: ۲۷ دی ۱۳۹۸ش.
- «تهاجم فرهنگی»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۲ تیر ۱۳۷۱ش.
- «ثبت پیام رهبر انقلاب بهعنوان سند در سازمان ملل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیتالله خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۳۸۹ش.
- جزوه آشنایی با سازمان حوزهها و مدارس علمیه خارج از کشور، قم، سازمان مدارس خارج از کشور، ۱۳۸۵ش.
- جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، اصفهان، معروف، ۱۳۸۵ش.
- جلالی، غلامرضا، مشهد در بامداد نهضت امامخمینی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۸ش.
- جلانیپور، حمیدرضا، «خیزش اعتراضی مهسا از پاییز ۱۴۰۱ تاکنون»، وبسایت انجمن جامعهشناسی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ تیر ۱۴۰۲ش.
- ««جهاد تبیین» راهبرد دقیق روشنگری و تحقق آرمانهای انقلاب اسلامی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۹ شهریور ۱۴۰۴ش.
- «چرا خبرگان آیتالله خامنهای را به عنوان رهبر انتخاب کرد؟»، وبسایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۸ش.
- حائری، علی، روزشمار شمسی، قم، دفتر عقل، ۱۳۸۶ش.
- «حدیث ولایت؛ مجموعه بیانات و پیامهای رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیتالله العظمی خامنهای (مد ظله العالی) و آثار انتشارات انقلاب اسلامی»، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «حقوق رهبر انقلاب به روایت اطرافیان چقدر است؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۵ تیر ۱۳۹۵ش.
- «حمایت 95درصدی از یک نامزد انتخابات»، وبسایت شورای نگهبان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مهر ۱۳۹۵ش.
- خامنهای، سید علی، جهاد تبیین، تحقیق سعید صلح میرزایی، تهران، انقلاب اسلامی، ۱۴۰۰ش.
- خامنهای، سید علی، نرمافزار حدیث ولایت، بیانات و مکتوبات؛ خامنهای، سیدمحمد، خاطرات آیتالله سیدمحمد خامنهای، تدوین جواد کامور بخشایش و جواد عربانی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۹۲ش.
- «درباره ما»، وبسایت دانشنامه جهان اسلام، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «دیدار رهبر انقلاب در نوجوانی با نواب صفوی/ تصورات آقاسیدعلی نسبت به نواب در هم ریخت...»، وبسایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۷ دی ۱۴۰۲ش.
- «راهبرد رهبر انقلاب در مدیریت فتنه ۸۸ چگونه بود؟/ مفهوم سرمایه رای و سرمایه آشوب در انتخاباتها»، وبسایت وطن امروز، تاریخ درج مطلب: ۹ دی ۱۳۹۴ش.
- ربانی شیرازی، عبدالرحیم، «زندگی نامه آیتالله ربانی شیرازی به قلم خودش»، پانزده خرداد، سال ۶، شماره ۶، ۱۳۸۴ش.
- «رسانههای خارجی درباره علاقه آیتالله خامنهای به شعر و ادبیات چه میگویند؟»، وبسایت نسیم آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱ خرداد ۱۳۹۵ش.
- ««رمان»های خارجی که آیت الله خامنهای آنها را خوانده است / از آثار رومن رولان و استاندال تا آثار چخوف، تولستوی و امیل زولا»، وبسایت جماران، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
- روزبه، محمدحسین، «زندگینامه مقام معظم رهبری»، حصون، سال ۳، شماره ۱۰، ۱۳۸۵ش.
- «رهبر معظم انقلاب اسلامی: راجع به زبان فارسی نگرانم نگذارید زبان فارسی فرسوده و ویران شود»، وبسایت پاسداشت زبان فارسی، تاریخ بازید: 21 اسفند 1404ش.
- «زندگی سیاسی آیتالله علی خامنهای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وبسایت بیبیسی فارسی، تاریخ بازدید: ۱ مارچ ۲۰۲۶م
- زنگنهقاسمآبادی، ابراهیم، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، زیرنظر غلامرضا جلالی، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۸۷ش.
- «سفارت آمریکا در بغداد: خامنهای 200 میلیارد دلار ثروت دارد»، وبسایت العربیه فارسی، تاریخ درج مطلب: 26 آوریل 2019م.
- سلیمی بنی، صادق و مظفری، آیت، جامعه روحانیت مبارز، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۸ش.
- «سیدعلی خامنهای»، ویکیخمینی، تاریخ درج مطلب: ۱۵ مهر ۱۴۰۴ش.
- «سید علی خامنهای کیست؟»، وبسایت سازمان مجاهدین خلق ایران، تاریخ درج مطلب: 31 فروردین 1403ش.
- «سیدعلی حسینی خامنهای»، ویکی شیعه، تاریخ درج مطلب: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
- شایگان، فریبا، «راهکارهای ارتقای «امنیت اجتماعی» از دیدگاه مقام معظم رهبری»، بصیرت و تربیت اسلامی، سال ۱۳، شماره ۳۹، ۱۳۹۵ش.
- «شاهدی دیگر از سادهزیستی رهبر انقلاب»، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ مهر ۱۴۰۲ش.
- شجاعی، محمدهادی، «نگاهی به زندگی ساده و زاهدانه رهبر معظم انقلاب»، وبسایت کرماننیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۳۸۹ش.
- «شخصیتهای جهان درباره نامه رهبر انقلاب به جوانان غرب چه میگویند؟»، وبسایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۶ش.
- شریفرازی، محمد، گنجینه دانشمندان، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۵۴ش.
- شمسآبادی، حسن، نقش علمای مشهد در انقلاب اسلامی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، ۱۳۸۹ش.
- شیرازی، علی، پرتویی از خورشید، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۲ش.
- طالقانی، سیدمحمود، یاران امام به روایت اسناد ساواک، آیتالله سیدمحمود طالقانی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۸۲ش.
- عبایی خراسانی، محمد، مصاحبه، چاپشده در خاطرات ۱۵ خرداد، به کوشش علی باقری، تهران، سوره مهر، ۱۳۸۸ش.
- عبدی، عباس، «بنزین و اعتراضات»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۴۰۴ش.
- «فعالیتهای سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وبسایت پایگاه اطلاعرسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
- «فوری/ حضرت آیتالله خامنهای رهبر معظم انقلاب اسلامی به شهادت رسیدند»، وبسایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «فهرست آثار سید علی حسینی خامنهای»، ویکیشیعه، تاریخ درج مطلب: ۱۶ دی ۱۴۰۴ش.
- قاسمپور، داوود، دهه سرنوشتساز از ۱۲ بهمن ۵۷ تا ۲۲ بهمن ۵۷، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۵ش.
- قطبی، هادی، در سایه خورشید، قم، احمدیه، ۱۳۸۳ش.
- «کارنامه ربع قرن مدیریت جهادی رهبر معظم انقلاب»، وبسایت دیدبان، تاریخ درج مطلب: ۱۵ خرداد ۱۳۹۳ش.
- «گزارشها: مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهلبیت(ع)»، فرهنگ کوثر، شماره ۱۳، ۱۳۷۷ش.
- گلی زواره، غلامرضا، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیتالله خامنهای»، مبلغان، سال ۲۱، شماره ۲۴۰، ۱۳۹۸ش.
- «ماجرای ازدواج حضرت آیتالله خامنهای از زبان خودشان در مصاحبه تلویزیونی »، وبسایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۴۰۴ش.
- «مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی»، ویکیشیعه، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
- مجموعه ۲۲ جلدی دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، نشر مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
- مرندی، سیدعلی، ««وظایف و اختیارات رهبری» از نگاه آیتالله خامنهای مبتنی بر روش تحلیل مضمون»، مطالعات راهبردی، سال ۲۶، شماره ۹۹، ۱۴۰۲ش.
- «معرفی کتاب: اخلاق کارگزاران در بیانات مقام معظم رهبری معرفی و نقد»، تحول اداری، سال ۷، شماره ۲۱، ۱۳۷۸ش.
- «معرفی مرکز تحقیقات علوم اسلامی»، وبسایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «معرفی مرکز خدمات حوزههای علمیه»، وبسایت مرکز خدمات حوزه علمیه، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
- «مقتدی صدر کیست و ماجرای ناآرامیها در عراق چیست؟»، وبسایت روزیاتو، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۴۰۱ش.
- موحد ابطحی، محمدتقی، تحلیل بر اندیشههای علم دینی در جهان اسلام، قم، مرکز بینالمللی ترجمه و نشر المصطفی، ۱۳۹۵ش.
- مؤسسه تنظیم و نشر آثار امامخمینی، سیر مبارزات امامخمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، تهران، ۱۳۸۶ش.
- مهاجرنیا، محسن، فلسفه سیاسی آیتالله خامنهای، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۳ش.
- «مهمترین رویدادهای سال ۹۷»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۳۹۸ش.
- «نظر کوفی عنان درباره رهبر انقلاب»، وبسایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: ۲۹ مرداد ۱۳۹۷ش.
- «نگاهی گذرا به زندگینامهی حضرت آیتاللهالعظمی سیدعلی حسینی خامنهای»، وبسایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیتالله العظمی خامنهای، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۳۹۳ش.
- «وعدههای صادق؛ سلسله عملیاتی که در دو سال چهاربار انجام شده است / درباره بزرگترین عملیات پهپادی و بالستیکی چه میدانیم»، وبسایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر، کارنامه و خاطرات، سال ۱۳۶۰، عبور از بحران، به اهتمام یاسر هاشمی، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، ۱۳۷۸ش.
- هاشمی رفسنجانی، اکبر، کارنامه و خاطرات، سال ۱۳۶۸، بازسازی و سازندگی، به اهتمام علی لاهوتی، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، ۱۳۹۱ش.
- یعقوب، احمدحسین، اندیشههای سیاسی اجتماعی امام خامنهای، ترجمه محس زارعپور و همکاران، قم، مؤسسه مطالعاتی و انتشاراتی صادق آل محمد (ص)، ۱۳۶۳ش.
- یوسفی، احمدعلی، نظام اقتصادی مقاومتی، قم، نگاه فارسی، ۱۳۹۵ش.