علی لاریجانی

علی لاریجانی؛ دانشمند سیاست‌مدار و دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران.

علی لاریجانی، سیاستمدار کهنه‌کار و دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، از چهره‌های تأثیرگذار و ماندگار در ساختار سیاسی ایران طی چهار دهه گذشته به شمار می‌رود. وی که فعالیت خود را از سال‌های نخست پس از پیروزی انقلاب اسلامی آغاز کرد، در مناصب کلیدی از جمله ریاست سازمان صداوسیما، دبیری شورای عالی امنیت ملی و ریاست مجلس شورای اسلامی نقش‌آفرینی نمود. لاریجانی در ۲۵ اسفند ۱۴۰۴ش در جریان حملات هوایی آمریکا و اسرائیل به تهران، به همراه فرزندش و جمعی از همراهان به شهادت رسید. این مقاله به بررسی ابعاد مختلف زندگی، کارنامه سیاسی و جایگاه او در ساختار قدرت جمهوری اسلامی می‌پردازد.

زندگی‌نامه

تولد، کودکی و تحصیلات

علی اردشیر لاریجانی در ۱۳ خرداد ۱۳۳۶ش در شهر نجف، در کشور عراق متولد شد و بعد از شش سالگی همراه مادرش به قم نقل مکان کرد. وی تحصیلات ابتدایی را در مدرسه ادیب و دورۀ متوسطه را در دبیرستان صدر قم به پایان رساند. در ۱۳۵۴ش در رشته علوم کامپیوتر دانشگاه صنعتی شریف پذیرفته شد و در ۱۳۵۸ش مدرک کارشناسی را از این دانشگاه گرفت. پس از آن، به توصیه مرتضی مطهری، تحصیلات خود را در رشتۀ فلسفه ادامه داد و مدرک کارشناسی ارشد و دکتری این رشته را از دانشگاه تهران دریافت کرد.

خاندان

خاندان لاریجانی از خاندان‌های تأثیرگذار در عرصه دین، علم و سیاست معاصر ایران به شمار می‌روند که ریشه در منطقه لاریجان آمل دارند. محوریت این خاندان، میرزا هاشم آملی لاریجانی (۱۲۸۲-۱۳۷۱ش) است که از مراجع تقلید شیعه و از شاگردان برجستۀ میرزای نائینی و آقا ضیاء عراقی به شمار می‌رفت. وی پس از سال‌ها تحصیل و تدریس در نجف، در دهه ۱۳۴۰ش به قم مهاجرت کرد و به تدریس سطوح عالی فقه و اصول پرداخت و در زمرۀ فقیهان تأثیرگذار حوزه علمیه جای گرفت. فضای علمی و معنوی این خانواده، با تأکید بر تحصیلات حوزوی و دانشگاهی، زمینه‌ساز شکل‌گیری شخصیت فرزندان از جمله علی لاریجانی شد. دیگر فرزندان میرزاهشیم به‌نام‌های محمدجواد، فاضل، صادق و باقر، هر یک در رشته‌های فیزیک، فلسفه، پزشکی و علوم اسلامی تحصیلات عالی را در داخل و خارج از کشور پی گرفتند و سپس در عرصه‌های سیاسی، قضایی و علمی جمهوری اسلامی ایران نقش‌آفرینی کردند. این خاندان از طریق پیوندهای سببی با خانواده‌های برجستۀ علمی و روحانی از جمله مرتضی مطهری، وحید خراسانی و حسن‌زاده آملی مرتبط بوده و از سوی خانوادۀ مادری نیز نسبتی با احمد توکلی و جوادی آملی دارند.

ازدواج و خانواده

علی لاریجانی در ۱۳۵۶ش با فریده مطهری دختر مرتضی مطهری، از نظریه‌پردازان برجسته انقلاب اسلامی، ازدواج کرد که حاصل این ازدواج دو دختر بنام‌های فاطمه و سارا و دو پسر بنام‌های مرتضی و محمدرضا است.

ویژگی‌های شخصیتی

برخی از نویسندگان علی لاریجانی را از حیث ویژگی‌های شخصیتی به سیدمحمد بهشتی تشبیه کرده‌اند. به گزارش این افراد، لاریجانی همچون بهشتی در میان اتهامات گسترده، ثبات قدم خود را حفظ کرد و هرگز برای توجیه یا دفاع از خود نزد رهبری شکایت نبرد. از منظر آنان، لاریجانی نخبه‌ای واقعی با تحصیلات عالی در دانشگاه صنعتی شریف و دکتری فلسفه از دانشگاه تهران بود که آثار علمی خود را شخصاً تألیف می‌کرد.

به گفته تحلیلگران، او در خانواده‌ای علمی رشد یافته و داماد مرتضی مطهری بود و این جایگاه خانوادگی در شکل‌گیری شخصیت او تأثیر داشت. هوش سرشار، تجربیات متنوع مدیریتی در سمت‌های گوناگون از دیگر ویژگی‌هایی است که در این تحلیل‌ها به آنها اشاره شده است. به گزارش تحلیلگران، لاریجانی مورد وثوق سیدعلی خامنه‌ای بود و از مقبولیت خاصی نزد نیروهای مسلح از جمله فرماندهانی مانند محسن رضایی و محمدباقر باقری برخوردار بود.

همچنین از لاریجانی به‌عنوان مدیری تحول‌گرا، کادرساز، مدیرپرور و دارای قدرت اجماع‌سازی یاد شده که در هر مسئولیت تیمی نو شکل می‌داد و به مدیران خود اعتماد می‌بخشید. به گزارش منابع، او از یک سو با لایه‌های مختلف از روحانیان و دانشگاهیان تا هنرمندان و نظامیان ارتباط مؤثر داشت و از سوی دیگر به‌دلیل ذهن ساختارمند و نگاه راهبردی، به‌طور معمول دیدگاه‌هایش در جلسات تعیین‌کننده بود. همچنین او را دارای دایرۀ واژگان وسیع و قدرت عبارت‌سازی در ادبیات سیاسی دانسته‌اند.

در توصیف سیرۀ شخصی وی، به دینداری بدون خودنمایی، پرهیز از تشریفات و تبلیغات، ساده‌زیستی، پرکاری، پرهیز از استفاده از منزل سازمانی و عدم دخالت فرزندان در امور مدیریتی اشاره شده است. همچنین او را شخصیتی ملی، مقاومتی و به‌طور عمیق معتقد به مبانی انقلاب توصیف کرده‌اند که با وجود جفاهای متعدد، به‌دلیل اهمیت ایران و نظام از کنش‌گری دست نکشید و در جنگ ۱۲ روزه نیز رسالت جهاد تبیین را بر عهده داشت.

«مردی خاکی، بی‌حاشیه، اهل توکل وبی غل و غش بود. برخی از اقوام نزدیک و رفقای صمیمی وی را اهل فتوت و مروت، لوطی‌منش، بی‌تکلف، بی‌تعلق، بی‌ریا، باصفا و عمیقا متدین توصیف کرده‌اند.

فعالیت‌های سیاسی و اجرایی

• حضور در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (۱۳۶۱-۱۳۷۱ش)؛ لاریجانی در سال ۱۳۶۱ش و در دوران جنگ ایران و عراق به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی پیوست و تا ۱۳۷۱ش در این نهاد فعالیت کرد. بر اساس گزارش‌ها، او در این دوره مسئولیت‌هایی از جمله معاونت سپاه و جانشینی ستاد کل سپاه پاسداران را بر عهده داشت. به گواهی رسانه‌ها این حضور نظامی در سال‌های جنگ تحمیلی، تجربه‌ای ارزشمند در حوزۀ امنیتی و دفاعی برای او به همراه داشت که بعدها در مسئولیت‌های مدیریتی و راهبردی وی تأثیرگذار بود.
• وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (۱۳۷۱-۱۳۷۲ش)؛ در دولت دوم اکبر هاشمی رفسنجانی، لاریجانی به‌عنوان وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی منصوب شد. این مسئولیت پس از استعفای سیدمحمد خاتمی از این سمت به او واگذار شد و حدود یک سال به طول انجامید . هرچند دوران تصدی وی در این وزارتخانه کوتاه بود، اما نقطه عطفی در کارنامه اجرایی او محسوب می‌شود.
• ریاست سازمان صداوسیما (۱۳۷۲-۱۳۸۳ش)؛ لاریجانی به مدت بیش از یک دهه (از سال ۱۳۷۲ش تا ۱۳۸۳ش) ریاست سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران را بر عهده داشت. این دوره از حیث توسعه شبکه‌های تلویزیونی و تولیدات فرهنگی از اهمیت ویژه‌ای برخوردار بود. به گزارش منابع، در زمان مدیریت او، شبکه‌های استانی، شبکه خبر، شبکه قرآن، العالم، الکوثر و جام جم تأسیس شدند . همچنین سریال‌های تاریخی و مذهبی متعددی مانند «ولایت عشق» و «مریم مقدس» در این دوره تولید و پخش شدند.
• دبیری شورای عالی امنیت ملی (۱۳۸۴-۱۳۸۶ و ۱۴۰۴ش)؛ لاریجانی نخستین بار در سال ۱۳۸۴ش با حکم محمود احمدی‌نژاد، رئیس‌جمهور وقت، به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب شد . در این دوره، مسئولیت هدایت پرونده هسته‌ای ایران و مذاکرات با گروه ۱+۵ بر عهده او بود. با این حال، به‌دلیل اختلاف نظر با محمود احمدی‌نژاد، رییس‌جمهور وقت جمهوری اسلامی ایران، در ۱۳۸۶ش از این سمت استعفا داد. پس از سال‌ها، در مرداد ۱۴۰۴ش و با حکم مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، لاریجانی بار دیگر به عنوان دبیر شورای عالی امنیت ملی منصوب شد . این بازگشت در شرایط حساسی صورت گرفت که ایران با تهدیدات امنیتی جدی مواجه بود.
• ریاست مجلس شورای اسلامی (۱۳۸۷-۱۳۹۹)؛ لاریجانی در دوره‌های هشتم، نهم و دهم مجلس شورای اسلامی به عنوان نماینده مردم قم به مجلس راه یافت و به مدت ۱۲ سال ریاست قوه مقننه را بر عهده داشت. این دوره طولانی‌ترین دورۀ ریاست مجلس در تاریخ جمهوری اسلامی ایران محسوب می‌شود.
• در این سال‌ها، لاریجانی نقش کلیدی در تصویب قوانین مهم از جمله برجام (برنامه جامع اقدام مشترک) در ۱۳۹۴ش ایفا کرد. مدیریت روابط میان قوا و هماهنگی در تصمیم‌گیری‌های کلان کشور از دیگر ویژگی‌های دوران ریاست او بر مجلس بود.
• مشاور رهبری و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام؛ در ۸ خرداد ۱۳۹۹ش با حکم سیدعلی خامنه‌ای، رهبر وقت جمهوری اسلامی، لاریجانی به‌عنوان مشاور رهبری و عضو حقیقی مجمع تشخیص مصلحت نظام منصوب شد. در این جایگاه، او در پیگیری قرارداد راهبردی ۲۵ ساله ایران و چین نقش داشت و به‌عنوان فرستاده ویژه رهبری در سفرهای دیپلماتیک به کشورهای منطقه حضور یافت. در آبان ۱۴۰۳ش در بحبوحه تنش‌های ایران و اسرائیل، لاریجانی به عنوان فرستاده ویژه رهبر انقلاب به سوریه و لبنان سفر کرد.

ترور

به گزارش منابع، علی لاریجانی 18 روز بعد از ترور سید علی خامنه‌ای، رهبر سابق انقلاب اسلامی، در 25 اسفند1404ش به همراه فرزندش مرتضی، علی‌رضا بیات، معاون امنیت دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی و جمعی از محافظان، در جریان حملات هوایی آمریکا و اسراییل در منطقه پردیس تهران ترور شد.

علی لاریجانی پیش از این، در گفت‌وگویی تلویزیونی درباره جنگ ۱۲ روزه، از تهدید مستقیم به قتل خود سخن گفته بود. بر اساس این گزارش، وی مدعی شد که اسرائیلی‌ها در آن جنگ با او تماس گرفته و مهلت ۱۲ ساعته برای خروج از کشور تعیین کرده بودند.

در رخداد دیگر، بر اساس گزارش منابع خبری لبنان، طرح ترور علی لاریجانی در لبنان پیش از اجرا خنثی شده است. به گفته منابع امنیتی لبنانی، یک هسته عملیاتی متشکل از عوامل محلی و خارجی از اوایل ۲۰۲۵م طراحی این عملیات را آغاز کرده بود که با دستگیری یکی از اعضای آن به همراه مواد منفجره، نقشه خنثی شد. قرار بود این عملیات همزمان با مراسم سالگرد ترور سیدحسن نصرالله در بیروت اجرا شود. روش طراحی‌شده برای این ترور، مشابه با شیوه به‌کاررفته در ترور محسن فخری‌زاده گزارش شده است.

علت ترور

از نظر تحلیلگران، ترور علی لاریجانی در چارچوب راهبرد هدفمند آمریکا و رژیم صهیونیستی برای برهم زدن توازن درون‌زا در ساختار قدرت جمهوری اسلامی ایران ارزیابی می‌شود. به اعتقاد پژوهشگران، لاریجانی از جمله چهره‌هایی بود که مفهوم امنیت ملی را فراتر از رویکرد نظامی صرف، در نسبت با جامعه، عقلانیت و توسعه پایدار معنا می‌کرد و به برقراری توازن میان نهادهای تصمیم‌گیر و نهادهای مدنی باور داشت. مجموعه تجارب گسترده او در ریاست مجلس، دبیری شورای عالی امنیت ملی، مدیریت مذاکرات هسته‌ای و ریاست سازمان صداوسیما، از او چهره‌ای مؤثر و دارای نگاه میانه‌رو و عقلانی ساخته بود که می‌توانست شکاف‌های داخلی را ترمیم کند. از منظر تحلیلگران، آنچه دشمنان ایران از آن بیم داشتند، نه افراط‌گرایی، بلکه میانه‌روی عاقلانه و توانایی در ایجاد تعادل و توسعه پایدار بود؛ همان ویژگی‌ای که لاریجانی نماد آن شناخته می‌شد.

واکنش‌ها به ترور لاریجانی

واکنش مقامات داخلی

پس از انتشار خبر شهادت علی لاریجانی، سران قوا، فرماندهان نظامی و شخصیت‌های سیاسی کشور در پیام‌های جداگانه‌ای ضمن تسلیت، بر ضرورت پیگیری خونخواهی وی تأکید کردند:

• سید مجتبی خامنه‌ای، رهبر انقلاب اسلامی ایران، در پیام خود لاریجانی را فردی عالم، دوراندیش، هوشمند، متعهد و دارای تجارب متنوع در عرصه‌های سیاسی، نظامی، امنیتی، فرهنگی و مدیریتی توصیف کرد و نقش‌آفرینی قریب پنج دهه او در لایه‌های مختلف نظام اسلامی را نشانه ممتازبودن این چهره دانست.
• مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهور، بر تلاش لاریجانی در گسترش صلح و امنیت منطقه و ایجاد همدلی میان کشورهای اسلامی تأکید کرد و او را چهره‌ای بین‌المللی در ساحت امنیت و مقاومت خواند.
• غلامحسین محسنی‌اژه‌ای، رئیس قوه قضائیه، از لاریجانی به عنوان خادم مخلص و دلسوز انقلاب و دانشمند مجاهد یاد کرد که همواره در زمره نیروهای مورد وثوق و اعتماد رهبر شهید انقلاب قرار داشت.
• محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس، او را سرباز جان‌برکف رهبری و ملت خواند و بر ثبت تاریخ صبوری و ولایت‌مداری وی در حافظه جمعی تأکید کرد.
• صادق آملی لاریجانی، برادر شهید و رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، نجابت، تقوای سیاسی و ولایت‌پذیری را از ویژگی‌های برجسته برادر خود برشمرد و نقش او را در مدیریت عقلانی و ایجاد هم‌افزایی میان قوا بی‌بدیل توصیف کرد.
• حسن روحانی و سیدمحمد خاتنی، روسای جمهور پیشین، نیز به‌ترتیب لاریجانی را از رجال سیاسی-مذهبی و چهره‌های درخشان خدمت به ایران و اسلام معرفی کردند.
• علی‌اکبر ناطق نوری، رئیس اسبق مجلس، مدیریت مدبرانه و صبورانه و خط مشی اعتدالی و عقلانی را از ویژگی‌های ماندگار او برشمرد.
• عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، در واکنش به ترور لاریجانی تأکید کرد که نظام جمهوری اسلامی دارای ساختار سیاسی قدرتمند و مستحکمی است که حضور یا عدم حضور افراد تأثیری بر آن ندارد.
• دیگر شخصیت‌های سیاسی و نظامی از جمله محمدرضا عارف، اسحاق جهانگیری، محمدجواد آذری جهرمی، علی‌اکبر ولایتی و امیر سرلشکر امیر حاتمی نیز در پیام‌های جداگانه بر نقش مؤثر لاریجانی در امنیت و دیپلماسی کشور و ضرورت انتقام خون شهدا تأکید کردند.
• علما، و نهاد‌های حوزوی و مراجع تقلید از جمله مکارم شیرازی، نوری همدانی و مظاهری در پیام‌های جداگانه، علی لاریجانی را شخصیتی ممتاز، فاضل ارجمند و سیاستمداری خردمند و متعهد توصیف کردند که دیانت و سیاست را در خود جمع داشت و هیچ‌گاه در برابر حوادث سر تسلیم فرو نیاورد. موحدی کرمانی، رییس مجلس خبرگان رهبری و جامعه مدرسین حوزه علمیه قم نیز ضمن تسلیت، شهادت او را پاداش سال‌ها مجاهدت دانسته و بر ضرورت پیگیری انتقام خون شهدا تأکید کردند.

واکنش‌های بین‌المللی

روسیه: ولادیمیر پوتین، رئیس‌جمهور روسیه، با صدور پیامی شهادت علی لاریجانی را به رهبر جمهوری اسلامی تسلیت گفتدوست واقعی کشور ما، که گام‌های بلندی در جهت توسعه روابط مشارکت راهبردی همه‌جانبه میان مسکو و تهران برداشت، در دل‌های ما باقی خواهد ماند.

محمد البرادعی، مدیرکل پیشین آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، درباره علی لاریجانی اظهار داشته است که وی سیاستمداری عمل‌گرا و فیلسوفی بود که چهار کتاب درباره فلسفه امانوئل کانت تألیف کرده است. به گفته البرادعی، لاریجانی فردی مناسب برای مذاکره بود که با وجود رویکرد تندروانه، مسائل را عمیقاً درک می‌کرد و می‌دانست چه چیزی می‌تواند به دست آورد. البرادعی همچنین تأکید کرده که از دست دادن لاریجانی به معنای از دست دادن یک طرف معتبر برای گفت‌وگو بوده است.

الکساندر دوگین، فیلسوف روسی، در پی ترور علی لاریجانی طی متنی او را فردی عاقل و عمیق توصیف کرده و به گفت‌وگوی فلسفی مفصلی که با وی دربارۀ اندیشه‌های سهروردی از جمله نظریه عقل دهم، ملکوت و فرشته سرخ‌بال داشته است اشاره کرد. دوگین در ادامه با طرح این پرسش که چرا فیلسوفان که این چنین کمیاب‌اند کشته‌ می‌شوند، مرگ لاریجانی را پیوستن او به بهشت در برابر ماندن خود و دیگران در جهنم توصیف کرده است.

تشییع و خاکسپاری

مراسم تشییع پیکر مطهر شهید دکتر علی لاریجانی و همراهانش، از ساعت ۱۵:۰۰ روز ۲۸ اسفند ۱۴۰۴ از میدان جانبازان قم آغاز شد و با طی مسافت خیابان صفائیه و خیابان ارم، به حرم حضرت معصومه(س) منتقل گردید . پیکر شهید لاریجانی در رواق بالاسر حرم حضرت معصومه(س) در کنار مقبره شهید مرتضی مطهری به خاک سپرده شد .

آثار

علی لاریجانی چند کتاب از جمله روش ریاضی در فلسفه کانت، (مؤسسه انتشارات و چاپ ۱۳۸۳ش)، متافیزیک و علوم دقیقه در فلسفه کانت، (انتشارات امیرکبیر، ۱۳۸۳ش)، شهود و قضایای تألیفی ماتقدم در فلسفه کانت، (انشارات هرمس، ۱۳۸۳ش)، هوای تازه، (دفتر نشر فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۴ش)، دولت مدرن؛ پیمانی با مردم، و همچنین پانزده مقاله پژوهشی در موضوعات مختلف علمی نوشته است.

علی رایجانی در شعر شاعران

بعد از ترور علی لاریجانی، شاعران زیاد با زبان شعر واکنش نشدان دادند. از جمله نجمه پورملکی شعر ذیل را سروده است:

جنگ توران است این... کیخسرو ایران کجاست؟

آرش مازندران و شیر لاریجان کجاست؟

آه آن دست کمان‌گیری که تا پای نفس

مرزهای امنیت را بوده سنگربان کجاست؟

نیمی استاد مطهر بود نیمی رهبری

جمع بین عقل و عشق و منطق و ایمان کجاست؟

لشکر افراسیاب قرن را تحقیر کرد

آنکه روز قدس آمد در دل میدان کجاست؟

رهبران اپستین را گفت ما در صحنه‌ایم

یک نفر باید بگوید جای آن شیطان کجاست؟

آنکه جام زهر می‌نوشید از طعن همه

آنکه رد می‌شد مدام از مصلحت بازان کجاست؟

با پیامی پاسخ دشمن‌شکن می‌کرد رو

آه این مرد مجاهد واقعا الان کجاست؟

ای برادرهای لاریجانی ای شب‌های قدر

آنکه مردم را ستایش کرد در میدان کجاست؟

ارث آقازادگی تنها شهادت بود و بس

مرتضایی که پدر را بوده پشتیبان کجاست؟

بد شروع کردی ولی ای دشمن نادان و رذل

ما نشانت می‌دهیم این نقطه پایان کجاست؟

منابع

• «از منش تا مرام؛ روایت نزدیکان از شخصیت شهید لاریجانی»، خبرگزاری فارس، تاریخ درج مطلب: 7 فروردین 1405ش.
• انتظامی، حسین، «بازخوانی شباهت‌های راهبردی علی لاریجانی و شهید بهشتی در یادداشت حسین انتظامی»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 1 فروردین 1405ش.
• «بازگشت چهره کهنه‌کار سیاست به قلب امنیت ملی؛ علی لاریجانی کیست؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 4 مرداد 1404ش.
• «پوتین شهادت علی لاریجانی را به رهبر جمهوری اسلامی ایران تسلیت گفت»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 28 اسفند 1404ش.
• «تایید رسمی خبر شهادت دکتر علی لاریجانی / دبیر شورای عالی امنیت ملی همراه فرزندش ترور شد»، وب‌سایت خبر فوری، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.
• «جزئیات تازه از نحوه شهادت علی لاریجانی»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.
• «جزئیات عملیات ترور علی لاریجانی به شیوه فخری زاده»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 5 دی 1404ش.
• «‌خاندان لاریجانی؛ از پدر‌ مرجع تقلید ‌تا پسران سیاست‌ورز»، وب‌سایت روزنامۀ هفت صبح، تاریخ درج مطلب: 7 آذر 1404ش.
• «عاقل و عمیق تعبیر الکساندر دوگین فیلسوف روسی درباره علی لاریجانی»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 29 اسفند 1404ش.
• «علی لاریجانی»، خبرگزاری فرارو، تاریخ بازدید: 7 فروردین 1405ش.
• «علی لاریجانی؛ زندگی سرشار از مجاهدت، ختم به شهادت»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 27 اسنفد 1404ش.
• «علی لاریجانی کیست؟»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: 28 اردیبهشت 1400ش.
• «علی لاریجانی و توازن قوا در ایران»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 1 فروردین 1405ش.
• «لاریجانی: روز اول جنگ تهدید به قتل شدم/ ترامپ گفت ایران باید تسلیم شود و رهبر انقلاب در دهن او زد/ عده ای فکر می‌کنند مذاکره حلال همه چیز است»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: 23 مرداد 1404ش.
• «محمد البرادعی: لاریجانی مذاکره‌کننده خوبی بود و مسائل را عمیقاً درک می‌کرد»، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: 29 اسفند 1404ش.
• «مراجع تقلید و علما شهادت دکتر لاریجانی را تسلیت گفتند»، وب‌سایت شبکۀ العالم، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.
• «واکنش‌های چهره‌های سیاسی به شهادت علی لاریجانی»، وب‌سایت اکو ایران، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.