پرش به محتوا

سید علی خامنه‌ای: تفاوت میان نسخه‌ها

از ایران‌پدیا
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۳۰ ویرایش‌ها
حبیب الله نجفی (بحث | مشارکت‌ها)
۲٬۱۳۰ ویرایش‌ها
خط ۳۰۸: خط ۳۰۸:
* سومین سدساز بزرگ جهان با اجرای پروژه در ۱۲ کشور؛
* سومین سدساز بزرگ جهان با اجرای پروژه در ۱۲ کشور؛
* تبدیل قریب‌الوقوع ایران به یکی از ده کشور تأثیرگذار جهان بر اساس گزارش شورای اطلاعات ملی آمریکا؛
* تبدیل قریب‌الوقوع ایران به یکی از ده کشور تأثیرگذار جهان بر اساس گزارش شورای اطلاعات ملی آمریکا؛
* قرارگیری در جایگاه سیزدهم تولید علم جهان و رشد علمی یازده برابر نسبت به متوسط رشد جهانی.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1394/03/15/759419/26-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%84%D8%A3%D9%84%D9%88-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 «26 سال تلألو خورشید روشنایی‌بخش انقلاب»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
* قرارگیری در جایگاه سیزدهم تولید علم جهان و رشد علمی یازده برابر نسبت به متوسط رشد جهانی.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1394/03/15/759419/26-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%84%D8%A3%D9%84%D9%88-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 «26 سال تلألو خورشید روشنایی‌بخش انقلاب»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>این رویکرد در حوزۀ صنایع دفاعی نیز با تأکید سید خامنه‌ای بر خوداتکایی و تبدیل تهدیدهای خارجی به فرصت، دستاوردهای قابل توجهی به همراه داشته است<ref>[https://defapress.ir/fa/news/575552/%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%AE%D8%A7%D9%85%D9%86%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D8%B5%D9%86%D8%B9%D8%AA-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1 «نقش امام خامنه‌ای در توسعه صنعت موشکی کشور»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> که برخی از آنها عبارتند از:
 
* توسعه طیف گسترده موشک‌های کوتاه‌برد، بالستیک و کروز و قرار گرفتن ایران در زمره معدود کشورهای دارای چرخه کامل توسعه موشکی؛
* تولید انواع پهپادهای شناسایی، رزمی، انتحاری و ارتفاع بالا با قابلیت‌هایی نظیر پروازهای دوربرد و هدایت ترکیبی؛
* ساخت ناوچه‌ها، ناوشکن‌ها و زیردریایی‌های سبک تا نیمه‌سنگین به صورت بومی و حضور مستمر ناوگروه‌های ایرانی در آب‌های آزاد.<ref>[https://www.javanonline.ir/fa/news/1333086/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%AA-%DB%B4%DB%B7-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D9%88-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9%D9%8A-%D9%88-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%D9%8A «روايت ۴۷ سال ایستادگی و پیشرفت ايران در حوزه دفاعي و نظامي»، جوان آنلاین.]</ref>


== اثرگذاری‌های بین‌المللی ==
== اثرگذاری‌های بین‌المللی ==
خط ۳۱۷: خط ۳۲۱:
* تبدیل‌شدن ایران به قدرت اول منطقه و افزایش نفوذ راهبردی در خاورمیانه به گونه‌ای که مقامات غربی به شکست پروژه‌های آمریکا در منطقه اذعان کردند؛
* تبدیل‌شدن ایران به قدرت اول منطقه و افزایش نفوذ راهبردی در خاورمیانه به گونه‌ای که مقامات غربی به شکست پروژه‌های آمریکا در منطقه اذعان کردند؛
* شکست پروژه فروپاشی از درون که توسط آمریکا و متحدانش طراحی شده بود؛
* شکست پروژه فروپاشی از درون که توسط آمریکا و متحدانش طراحی شده بود؛
* شکل‌گیری و تقویت جبهه مقاومت در لبنان و فلسطین با محوریت حزب‌الله و گروه‌های فلسطینی که منجر به شکست ارتش اسرائیل در جنگ‌های مختلف شد؛
* تقویت جبهه مقاومت جهان به‌ویژه در لبنان و فلسطین با محوریت حزب‌الله و گروه‌های فلسطینی که منجر به شکست ارتش اسرائیل در جنگ‌های مختلف شد؛
* الگوسازی جمهوری اسلامی برای جنبش‌های بیداری اسلامی در کشورهای عربی با ارائه تجارب مردم‌سالاری دینی؛
* الگوسازی جمهوری اسلامی برای جنبش‌های بیداری اسلامی در کشورهای عربی با ارائه تجارب مردم‌سالاری دینی؛
* ناکام گذاشتن دشمنان در روزهای نخست پس از درگذشت امام‌خمینی و تبدیل فضای تردید و نگرانی به امید و اعتماد ملی؛
* ناکام گذاشتن دشمنان در روزهای نخست پس از درگذشت امام‌خمینی و تبدیل فضای تردید و نگرانی به امید و اعتماد ملی؛
خط ۳۸۷: خط ۳۹۱:
* «رسانه‌های خارجی درباره علاقه آیت‌الله خامنه‌ای به شعر و ادبیات چه می‌گویند؟»، وب‌سایت نسیم آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱ خرداد ۱۳۹۵ش.
* «رسانه‌های خارجی درباره علاقه آیت‌الله خامنه‌ای به شعر و ادبیات چه می‌گویند؟»، وب‌سایت نسیم آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱ خرداد ۱۳۹۵ش.
* ««رمان‌»‌های خارجی که آیت الله خامنه‌ای آنها را خوانده است / از آثار رومن رولان و استاندال تا آثار چخوف، تولستوی و امیل زولا»، وب‌سایت جماران، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
* ««رمان‌»‌های خارجی که آیت الله خامنه‌ای آنها را خوانده است / از آثار رومن رولان و استاندال تا آثار چخوف، تولستوی و امیل زولا»، وب‌سایت جماران، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
* «روايت ۴۷ سال ایستادگی و پیشرفت ايران در حوزه دفاعي و نظامي»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: 17 آذر 1404ش.
* روزبه، محمدحسین، «زندگی‌نامه مقام معظم رهبری»، حصون، سال ۳، شماره ۱۰، ۱۳۸۵ش.
* روزبه، محمدحسین، «زندگی‌نامه مقام معظم رهبری»، حصون، سال ۳، شماره ۱۰، ۱۳۸۵ش.
* «رهبر معظم انقلاب اسلامی: راجع به زبان فارسی نگرانم نگذارید زبان فارسی فرسوده و ویران شود»، وب‌سایت پاسداشت زبان فارسی، تاریخ بازید: 21 اسفند 1404ش.
* «رهبر معظم انقلاب اسلامی: راجع به زبان فارسی نگرانم نگذارید زبان فارسی فرسوده و ویران شود»، وب‌سایت پاسداشت زبان فارسی، تاریخ بازید: 21 اسفند 1404ش.
خط ۴۳۹: خط ۴۴۴:
* مولایی، حسین، «مروری بر 8 سال مدیریت جهادی آیت‌الله خامنه‌ای در كسوت ریاست جمهوری»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۳۹۴ش.
* مولایی، حسین، «مروری بر 8 سال مدیریت جهادی آیت‌الله خامنه‌ای در كسوت ریاست جمهوری»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۳۹۴ش.
* «ناگفته‌های هادی خامنه‌ای از زندگی با خواهران ناتنی»‌، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب:۲۱ آذر ۱۳۹۵ش.
* «ناگفته‌های هادی خامنه‌ای از زندگی با خواهران ناتنی»‌، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب:۲۱ آذر ۱۳۹۵ش.
* «نقش امام خامنه‌ای در توسعه صنعت موشکی کشور»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 7 اسفند 1401ش.
* «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1405ش.
* «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1405ش.
* «نگاهی به سلوک و ساده‌زیستی مقام معظم رهبری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۳ش.
* «نگاهی به سلوک و ساده‌زیستی مقام معظم رهبری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۳ش.

نسخهٔ ۱۰ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۳:۲۲

سید علی حسینی خامنه‌ای؛ رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران و از مراجع تقلید شیعه.

سید علی حسینی خامنه‌ای (۱۳۱۸–۱۴۰۴ش) روحانی شیعه، سومین رئیس‌جمهور و رهبر دوم جمهوری اسلامی ایران بود. وی تحصیلات حوزوی خود را در مشهد، نجف و قم نزد استادانی چون سید روح‌الله خمینی و سید محمدهادی میلانی سپری کرد و از اوایل دهه ۱۳۳۰ش به مبارزات سیاسی علیه رژیم پهلوی پیوست که منجر به چندین دوره بازداشت و تبعید وی شد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران در ۱۳۵۷ش، مسئولیت‌هایی چون عضویت در شورای انقلاب، امامت جمعه تهران و نمایندگی مجلس شورای اسلامی را بر عهده داشت و در تیر ۱۳۶۰ش از یک سوءقصد نافرجام جان به در برد. او در دو دورۀ متوالی (۱۳۶۰–۱۳۶۸ش) ریاست‌جمهوری ایران را در زمان جنگ عراق با ایران بر عهده داشت و سپس در سال ۱۳۶۸ش توسط مجلس خبرگان رهبری به رهبری برگزیده شد. دوران ۳۷ ساله رهبری او با راهبردهایی چون اقتصاد مقاومتی، توسعه توان هسته‌ای و موشکی و حمایت گسترده از جبهۀ مقاومت در برابر آمریکا و اسرائیل متمایز می‌شود. کارنامۀ وی با دیدگاه‌های متفاوتی همراه است؛ حامیانش او را رهبری حکیم و حافظ ثبات کشور می‌دانند، در حالی که منتقدان به تمرکز قدرت، وقوع اعتراضات در سال‌های مختلف و و محدود شدن فضای سیاسی در دوران او اشاره می‌کنند. وی صاحب تألیفات و ترجمه‌های متعددی در فقه، تاریخ، تفسیر و اندیشه اسلامی است. خامنه‌ای سرانجام در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، در حملهٔ نظامی مشترک آمریکا و اسرائیل به محل اقامتش در تهران، ترور و در گذشت.

زندگی‌نامه

تولد و خانواده: سید علی حسینی خامنه‌ای، فرزند سید جواد حسینی خامنه‌ای[۱] و سیده خدیجه میردامادی،[۲] در ۲۹ فروردین ۱۳۱۸ش در شهر مشهد و در خانوادۀ عالم[۳] و با وضعیت معیشتی ساده به دنیا آمد.[۴] پدر او، سید جواد حسینی خامنه‌ای، از روحانیان و مجتهدان شیعه و تحصیل‌کردهٔ حوزۀ علمیه نجف بود که در مشهد به امامت جماعت در مسجد گوهرشاد[۵] و مسجد صدیقی‌های بازار مشهد می‌پرداخت و همچنین به تدریس علوم حوزوی اشتغال داشت.[۶]

تبار و خاندان: بر پایه منابع، نسب خانوادگی او از سوی پدر به سلطان سید احمد از سادات افطسی می‌رسد و با پنج واسطه به امام سجاد می‌رسد.[۷] از سوی مادر نیز تبار او به محمد دیباج، فرزند امام جعفر صادق، می‌رسد.[۸]

برادران و خواهران: پدر او، سیدجواد خامنه‌ای، دو بار ازدواج کرده است. همسر نخست وی درگذشت و حاصل آن ازدواج سه دختر بود که خواهران ناتنی سیدعلی خامنه‌ای به‌شمار می‌آیند؛ به نام‌های علویه، بتول و فاطمه‌سلطان. پس از آن، سیدجواد خامنه‌ای با سیده خدیجه میردامادی ازدواج کرد که فرزندان این ازدواج عبارت‌اند از: سید محمد خامنه‌ای (۱۳۱۴ش)، سید علی خامنه‌ای (1318ش)، بدرالسادات خامنه‌ای (۱۳۲۱)، سید هادی خامنه‌ای (۱۳۲۶) و سید حسن خامنه‌ای (۱۳۲۹).[۹]

همسر و فرزندان: سید علی خامنه‌ای در سال ۱۳۴۳ش در شهر مشهد با منصوره خجسته باقرزاده، از خانوادۀ پیشه‌ور و اصیل در خراسان، ازدواج کرد.[۱۰] حاصل این ازدواج چهار پسر به نام‌های مصطفی، مجتبی، مسعود و میثم و دو دختر به نام‌های هدی و بشری است.[۱۱]

تحصیلات و جایگاه علمی

تحصیلات

مکتب‌خانه و دوران ابتدایی: سید علی خامنه‌ای از چهار سالگی در مکتب‌خانه به فراگیری خواندن و نوشتن و نیز قرائت و تجوید قرآن پرداخت.[۱۲] او دورهٔ ابتدایی را در نخستین مدرسهٔ اسلامی مشهد با نام دارالتعلیم دیانتی گذراند.[۱۳]

شروع تحصیلات حوزوی و دورۀ دبیرستان: هم‌زمان با سال‌های پایانی دبستان، در اوایل دههٔ ۱۳۳۰ش تحصیل دروس حوزوی را در مدرسهٔ سلیمان‌خان مشهد آغاز کرد و دورهٔ دبیرستان را به‌صورت متفرقه به پایان رساند و دیپلم گرفت.[۱۴]

تحصیل در سطوح عالی حوزه: سید علی خامنه‌ای دروس شرح لمعه و معالم الاصول را از سید جلیل حسینی شبستانی فرا گرفت. بخشی از دروس سطح عالی حوزوی، شامل فرائدالاصول، مکاسب و کفایة‌الاصول را نزد پدر خود و هاشم قزوینی آموخت.[۱۵] در درس خارج فقه میرزا احمد مدرسی یزدی و سید محمدهادی میلانی شرکت کرد.[۱۶] در سال ۱۳۳۶ش، خامنه‌ای به نجف سفر کرد و در درس برخی مراجع و استادان آن حوزه، از جمله سید محسن حکیم، سید ابوالقاسم خویی، سید محمود حسینی شاهرودی، میرزا باقر زنجانی و میرزا حسین بجنوردی حاضر شد. با این حال، وی به‌دلیل مخالفت پدرش با اقامت طولانی در نجف، به مشهد بازگشت. در همان سال، پیش از عزیمت به قم، از سید محمدهادی میلان اجازهٔ تدریس و روایت دریافت کرد.[۱۷] خامنه‌ای در سال ۱۳۳۷ش، در ۱۹ سالگی، برای ادامهٔ تحصیل در سطوح عالی (خارج فقه و اصول) به حوزهٔ علمیه قم مهاجرت کرد و در مدرسهٔ حجتیه سکونت گزید. او مدتی در درس سید حسین بروجردی شرکت کرد[۱۸] و سپس از دروس سید روح‌الله خمینی، مرتضی حائری یزدی، سید محمد محقق داماد و سید کاظم شریعتمداری بهره برد. همچنین، بخشی از دروس فلسفی، شامل شفای بوعلی‌سینا و اسفار ملاصدرا را نزد سید محمدحسین طباطبایی و حسینعلی منتظری فرا گرفت.[۱۹] پس از چند سال تحصیل در قم، خامنه‌ای در سال ۱۳۴۳ش به‌دلیل بیماری بینایی پدرش به مشهد بازگشت و بار دیگر تا سال 1349ش در درس سید محمدهادی میلانی شرکت کرد.[۲۰]

تدریس

سید علی خامنه‌ای از سال ۱۳۴۷ تا ۱۳۵۶ش، پیش از تبعید به ایرانشهر، به تدریس فقه، اصول و تفسیر در حوزهٔ علمیه مشهد اشتغال داشت و تا چند سال پس از انقلاب اسلامی ایران و همزمان با دوران ریاست جمهوری وی ادامه داشت.[۲۱] او بعدها از سال ۱۳۶۹ش با تمرکز بر درس خارج فقه، به بررسی و تدریس موضوعاتی چون جهاد، قصاص، مکاسب محرمه و نماز مسافر پرداخت و در مباحثی مانند علم رجال، حدیث‌شناسی، علم کلام، مسائل مستحدثه و بررسی دیدگاه‌های فقهی پیشینیان نیز فعالیت داشت.[۲۲][۲۳]

مرجعیت

آیت‌الله خامنه‌ای در ۵۵ سالگی پس از درگذشت محمدعلی اراکی، توسط جامعه مدرسین حوزه علمیه به‌عنوان یکی از مراجع تقلید شیعیان معرفی شد.[۲۴] مرجعیت او با تأیید چندین مرجع و مجتهد از جمله علی‌اکبر مشکینی، محمدعلی اراکی، محمدفاضل لنکرانی، عبدالله جوادی آملی، سیدرضا بهاءالدینی، محمد مؤمن، محمدرضا مهدوی‌کنی، محمد یزدی، محمدتقی مصباح یزدی، ابراهیم امینی و محی‌الدین حائری شیرازی همراه بود[۲۵] و به‌عنوان جوان‌ترین مرجع آن دوران شناخته شد.[۲۶] برخی مانند حسینعلی منتظری، محمدحسین فضل‌الله[۲۷] و احمد آذری قمی مرجعیت او را قبول نداشتند.[۲۸][دیدگاه ۱]

در آن زمان علیرغم درخواست‌هایی که از او مبنی بر ارائه رساله علمیه شد؛ خامنه‌ای از این کار پرهیز داشت. او در توضیح دلیل ارائه ندادن رساله اعلام کرده است که به دلیل سنگینی مسئولیت رهبری، ورود به مرجعیت در داخل کشور را ضروری نمی‌داند و با توجه به وجود مراجع و مجتهدان کافی، از پذیرش این مسئولیت خودداری می‌کند. او می‌گوید درخواست شیعیان خارج از ایران را به‌دلیل نبود جایگزین مناسب می‌پذیرد، اما در صورت کفایت دیگر مراجع، از این وظیفه نیز کنار خواهد رفت.[۲۹]

خامنه‌ای علاوه بر رهبری جمهوری اسلامی، از سوی بخشی از شیعیان دیگر کشورها به‌عنوان یکی از مراجع یا رهبران دینی نیز شناخته می‌شود.[۳۰] در سال‌های گذشته برخی از مراجع تقلید از مقلدان خود خواسته‌اند به‌دلیل این‌که خامنه‌ای بهترین و شایسته‌ترین شخص برای رهبری امت و ادارۀ مبارزه با نیرو‌های ستمگر و مستکبر است، از او پیروی کنند.[۳۱]

آثار

مجموعه آثار سید علی خامنه‌ای توسط مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی با عنوان حدیث ولایت منتشر شده و شامل نرم‌افزار جامع بیانات و پیام‌های او از سال ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۲ش، همراه با متن ۱۴۱ عنوان کتاب در ۲۳۴ جلد از انتشارات انقلاب اسلامی به زبان‌های مختلف است.[۳۲] زندگی‌نامه او در کتاب شرح اسم جمع‌آوری شده است.[۳۳] آثار او طیفی از تألیف‌ها، ترجمه‌ها، دروس، سخنرانی‌ها و متون مرتبط با موضوعات عبادی، اخلاقی، فقهی، کلامی، تفسیری، سیره‌پژوهی، اجتماعی و سیاسی را دربرمی‌گیرد. از میان آثار تألیفی او، برخی نوشته‌ها با تمرکز بر بررسی سیرهٔ ائمهٔ شیعه، بر جنبهٔ مبارزه و مواضع سیاسی آنان تأکید کرده‌اند.[۳۴][۳۵] برخی از آثار او عبارتند از:

دسته‌بندی کلی فهرست کتاب‌ها
عبادی و اخلاقی خلوت انس، از ژرفای نماز، درس اخلاق، بدان ایدک‌الله، گفتاری در باب صبر، معیشت مؤمنانه، معیشت پرهیزکارانه، مرگ تاجرانه.
فقهی، کلامی و تفسیری درس‌هایی از نهج‌البلاغه، طرح کلی اندیشهٔ اسلامی در قرآن، مجموعه‌ی تفاسیر (سوره‌های برائت، حشر، جمعه و…)، رساله‌ی نماز و روزه، مناسک حج، اجوبة الاستفتائات، ثلاث رسائل فی‌الجهاد، تفاوت فتاوا، رسالهٔ آموزشی، غناء موسیقی.
سیرهٔ اهل‌بیت پیشوای صادق، آفتاب در مصاف، سیری در زندگی امام صادق، انسان ۲۵۰ ساله، همرزمان حسین، دو امام مجاهد، عنصر مبارزه در زندگی ائمه، بازگشت به نهج‌البلاغه، گفتاری دربارهٔ حکومت علوی، حماسه‌ی امام سجاد، جاذبه‌ی حسینی.
اجتماعی جهاد تبیین، حدیث ولایت، عطر شهادت، حوزه و روحانیت، هنر از دیدگاه رهبری، راه روشن مدیران، مرد عمل، جهاد و شهادت؛ دکتر مصطفی چمران، مطلع عشق، زن و بازیابی هویت حقیقی، اقتصاد مقاومتی، الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت.
سیاسی و تاریخی فلسطین از منظر سید علی خامنه‌ای، گروه‌های معارض در نهضت‌های انبیا و انقلاب اسلامی ایران، گفتاری در وحدت و تحزّب، دشمن‌شناسی، دوران جدید عالم، اندیشهٔ مقاومت، منشور حکومت علوی، فتنه‌ی تغلب، روایت رهبری، روش تحلیل سیاسی، گزارشی از سابقهٔ تاریخی و اوضاع حوزهٔ علمیه مشهد، خون دلی که لعل شد.
ترجمه‌ها آینده در قلمرو اسلام، صلح امام حسن: پرشکوه‌ترین نرمش قهرمانانه‌ی تاریخ، تفسیر فی‌ظلال‌القرآن، مسلمانان در نهضت آزادی هندوستان، ادعانامه علیه تمدن غرب.[۳۶][۳۷]

پس‌زمینه‌های فکری و تکوین شخصیت

زمینه‌های خانوادگی

به گزارش منابع مختلف، خاندان سید علی خامنه‌ای از دیرباز در حوزه‌های علمیه و عرصه مبارزات سیاسی–اجتماعی حضور داشته‌اند؛ برای مثال جد اعلای وی، سید حسین خامنه‌ای، از فقها و مدرسان حوزه نجف و از طرف‌داران مشروطه بود. عموی او، سید محمد خامنه‌ای، شاگرد آخوند خراسانی و از رجال مشروطه‌خواه به شمار می‌رفت. پدر ایشان، سید جواد خامنه‌ای نیز از مجتهدان و شاگردان نائینی و اصفهانی بود و سال‌ها در مشهد به تدریس و امامت جماعت اشتغال داشت. وی پس از انقلاب اسلامی نیز با وجود موقعیت فرزندانش، زندگی زاهدانه‌ای را ادامه داد. مادر خامنه‌ای، بانو میردامادی، بانویی متشرع و همگام با فرزندان مبارز خود در جریان مبارزه با رژیم پهلوی بود. جد مادری او، سید هاشم نجف‌آبادی (میردامادی)، از شاگردان آخوند خراسانی و از ائمه جماعت مسجد گوهرشاد بود که به‌دلیل اعتراض به کشتار مسجد گوهرشاد به سمنان تبعید شد.[۳۸]

فضای فرهنگی و سیاسی جهان اسلام

  • سیدعلی خامنه‌ای در دوره‌ای متولد شد که جهان اسلام در گیرودار تحولاتی عمیق بود و اندیشه‌های سیدجمال‌الدین اسدآبادی پس از چند دهه، شبکه‌ای از جریان‌های فکری و سیاسی را در سراسر سرزمین‌های اسلامی پدید آورده بود. به نظر محققان این فضا، زمینه‌ای را فراهم آورد که بخش مهمی از مبارزان نسل بعدی ایران، در معرض گفتمانی قرار گیرند که محورهای اصلی آن پیشتر در مصر، شبه‌قاره هند و دیگر مناطق جهان اسلام صورتبندی شده بود.[۳۹]
  • مرور تاریخی جنبش‌های اسلامی در مصر، شامات، شمال آفریقا، شبه‌قارۀ هند و آسیای میانه نشان می‌دهد که این جریان‌ها در شکل‌گیری خود از افکار و آموزه‌های سیدجمال‌الدین تأثیر پذیرفته بودند. به نظر پژوهشگران تأثیر او در دو مسیر متفاوت دنبال شد؛ مسیر نخست به جریان احیاگری و اصلاح‌طلبی دینی انجامید که شخصیت‌هایی مانند محمد عبده و محمد اقبال لاهوری در آن جای می‌گیرند. مسیر دوم به جریان سازمان‌یافته‌ای منتهی شد که حسن‌البنا، بنیانگذار اخوان‌المسلمین در مصر، نمایندۀ اصلی آن به شمار می‌رود.[۴۰]
  • مضمون اصلی این اندیشه‌ها در سه حوزه قابل شناسایی است: نخست، رویارویی با سلطۀ سیاسی غرب که در آن دوره با عنوان استعمار شناخته می‌شد. دوم، بازگشت به قرآن و سنت به‌عنوان چارچوب اصلی برای بازسازی جوامع اسلامی. سوم، تأکید بر وحدت میان مسلمانان به‌عنوان راهبردی برای مقابله با عقب‌ماندگی و سلطۀ خارجی. این سه محور بعدها در گفتمان مبارزاتی ایران نیز بازتولید شد.[۴۱]
  • در ایران، حلقه اتصال میان این میراث فکری و نسل مبارزان بعدی، سیدمجتبی نواب صفوی بود که در سفر به مصر با رهبران اخوان‌المسلمین دیدار کرد و از افکار حسن‌البنا تأثیر پذیرفت. خود سیدعلی خامنه‌ای بعدها تأکید کرد که نخستین جرقه‌های انقلابی‌گری در او، توسط نواب صفوی ایجاد شده و نواب صفوی نیز به نوبه خود از اخوان‌المسلمین تأثیر پذیرفته بود.[۴۲]
  • این ارتباط، زمینه‌ای برای آشنایی نسل مبارزان ایران با جریان‌های اسلامی خارج از مرزهای مذهبی و جغرافیایی فراهم کرد. نواب صفوی در بازگشت از مصر، در سوریه نیز با رهبران اخوان دیدار داشت و در آن دوره، بر ضرورت همکاری میان نیروهای شیعه و سنی تأکید کرد.
  • در دهۀ چهل شمسی، به‌دلیل کمبود منابعی که بتواند نیازهای فکری جوانان مبارز را پاسخ دهد، ترجمۀ آثار متفکران اخوانی به‌ویژه سید قطب در میان حوزویان انقلابی آغاز شد. در ۱۳۳۸ش نخستین ترجمه‌ها از آثار سیدقطب منتشر شد. در ۱۳۴۵ش کتابی از سیدقطب با عنوان «آینده در قلمرو اسلام» توسط سیدعلی خامنه‌ای ترجمه شد. مترجم در مقدمۀ کتاب، با اشاره به اختلاف نظر در برخی موارد، بر توافق در اساس مطلب تأکید کرده بود.[۴۳]
  • سال ۱۳۴۵ش همچنین با اعدام سیدقطب در مصر همزمان بود. این رویداد در میان مبارزان ایرانی بازتاب یافت و نشان‌دهندۀ هم‌ذات‌پنداری آنان با جریان‌های اسلامی در دیگر کشورها بود. دو سال بعد، در ۱۳۴۸ش سیدعلی خامنه‌ای ترجمۀ تفسیر سیدقطب را آغاز کرد و بخشی از آن را در زندان به انجام رساند.
  • تأثیرپذیری از جریان اخوان‌المسلمین در ایران با رویکردی گزینشی و نقادانه همراه بود.[۴۴] سیدعلی خامنه‌ای در مقدمۀ آثار ترجمه‌شده، به اختلاف‌نظرهای خود با نویسندگان اشاره کرده‌ است. هم‌زمان، متفکران ایرانی مانند محمدحسین طباطبایی و مرتضی مطهری در حال تولید دستگاه فکری مستقلی بودند که بعدها سیدعلی خامنه‌ای آن را از حیث عمق و قوت، برتر از اندیشه‌های متفکران اخوانی ارزیابی کرد.[۴۵]

فضای فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ایران

سلطۀ سیاسی بیگانگان؛ از دیدگاه تحلیلگران، حکومت پهلوی به‌دلیل سلطنت موروثی و ساختار دیکتاتوری امنیتی، وابستگی کامل به قدرت‌های خارجی به‌ویژه آمریکا و انگلیس داشت و کشور در مجامع جهانی فاقد استقلال رأی و شخصیت بود. این سلطۀ خارجی، هرگونه تلاش برای حاکمیت ملی و مردمسالاری را به‌طور نظامند سرکوب می‌کرد.[۴۶]

محرومیت اقتصادی و شکاف عمیق طبقاتی؛ بر اساس تحلیل‌های موجود، اقتصاد کشور در آن دوره به‌طور کامل وابسته و مصرف‌محور بود و حتی نیازمندی‌های پایه‌ای از خارج وارد می‌شد. ده‌ها هزار روستا از امکانات اولیه محروم بودند، ثروت ملی توسط حاکمان و بیگانگان غارت می‌شد و شکاف طبقاتی در بالاترین درجه خود قرار داشت.[۴۷]

عقب‌ماندگی علمی و ابتذال فرهنگی؛ تحلیلگران بر این باورند که از لحاظ علمی، کشور به‌طور تقرینی فاقد تولید دانش جدید بود و دانشگاه‌ها تنها یک‌دهم وضعیت پس از پیروزی انقلاب اسلامی دانشجو داشتند. از لحاظ فرهنگی، تبلیغات رسمی به سمت ترویج فحشا و هرزگی و بی‌هویتی جوانان هدایت می‌شد و فضای غفلت و ابتذال بر جامعه حاکم بود.[۴۸]

سرکوب سیاسی؛ از نگاه پژوهشگران، دولت پهلوی یک دیکتاتوری امنیتی سخت و سیاه به شمار می‌رفت به گونه‌ای که حتی خواندن یک اعلامیۀ انتقادی در فضاهای عمومی ممکن نبود. مبارزان سیاسی در زندان‌ها شکنجه می‌شدند و هیچ فضایی برای نقد، اصلاح یا اعتراض مسالمت‌آمیز وجود نداشت.[۴۹]

بی‌توجهی ساختاری به بحران‌ها و مناطق محروم؛ به اعتقاد تحلیلگران، در حوادثی مانند زلزلۀ فردوس، نهادهای دولتی کمک‌های ناچیزی ارائه می‌دادند و شهرها و روستاهای محروم به‌ویژه در سیستان و بلوچستان و بوشهر به‌طور مصنوعی در محرومیت نگه داشته می‌شدند. این بی‌توجهی، بخشی از الگوی حکمرانی مبتنی بر تبعیض بود.[۵۰]

فعالیت‌ها پیش از انقلاب اسلامی

شروع فعالیت سیاسی: سید علی خامنه‌ای فعالیت سیاسی خود را از اوایل دهه ۱۳۳۰ش آغاز کرد؛ پیشینه‌ای که تا حدی متأثر از زمینه مذهبی و سیاسی خانواده او بود. نخستین محرک جدی فعالیت‌های او دیدار با سید مجتبی نواب صفوی در سال ۱۳۳۲ش در مشهد بود که به گفته وی نقش مهمی در جهت‌گیری سیاسی‌اش داشت.[۵۱] سپس از طریق طلاب قم، به‌ویژه سید مصطفی خمینی، با اندیشه‌های سید روح‌الله خمینی آشنا شد و در نخستین ملاقات در سال ۱۳۳۶ش تحت تأثیر او قرار گرفت.[۵۲]

همراهی با مبارزات علیه رژیم پهلوی: خامنه‌ای از آغاز مبارزات علیه لایحه انجمن‌های ایالتی و ولایتی در سال ۱۳۴۱ش به حرکت اعتراضی پیوست و پیش از قیام ۱۵ خرداد 1342ش، از نخستین افرادی بود که در تکثیر و توزیع اعلامیه‌های سید روح‌الله خمینی نقش داشت.[۵۳] او به همراه برادرش سید محمد خامنه‌ای، پیام سید محمدهادی میلانی درباره واکنش مردم مشهد را به سید روح‌الله خمینی رساند.[۵۴] در سال ۱۳۴۲ش نیز مأمور انتقال پیام‌های محرمانه سید روح‌الله خمینی درباره سیاست‌ها و خط‌مشی مبارزات، به علما و هیئت‌های مذهبی شد.[۵۵] سخنرانی‌های او درباره واقعه مدرسه فیضیه و نقد اسرائیل موجب بازداشتش در سال ۱۳۴۲ش شد.[۵۶] پس از آزادی و ملاقات با سید محمدهادی میلانی، برای سازمان‌دهی دوباره فعالیت‌های سیاسی به قم بازگشت[۵۷] و با ارسال تلگراف‌ها و نامه‌هایی به سید محمود طالقانی، مهدی بازرگان، یدالله سحابی[۵۸] و حسنعلی منصور نخست‌وزیر وقت[۵۹] در حمایت از سید روح‌الله خمینی و انجام سخنرانی‌هایی در شهرهای مختلف، بار دیگر بازداشت شد و مدتی را در زندان قزل‌قلعه گذراند.[۶۰]

تشکیلات و سازمان‌دهی مبارزات و فعالیت‌ها: خامنه‌ای در سال ۱۳۴۳ش همراه گروهی از روحانیان فعال، ازجمله عبدالرحیم ربانی شیرازی، سید محمد حسینی بهشتی، علی قدوسی، اکبر هاشمی رفسنجانی و محمدتقی مصباح یزدی در ایجاد یک تشکیلات سیاسی در حوزه علیمه نقش داشت.[۶۱] از اواخر سال ۱۳۴۳ش، با بازگشت به مشهد، فعالیت‌های آموزشی، تبلیغی و سازمان‌دهی جلسات مذهبی و فکری را ادامه داد و تا سال ۱۳۴۸ش چندین بار بازداشت شد. در سال‌های ۱۳۵۰–۱۳۵۳ش محور جلسات تفسیری در سه مسجد مهم مشهد؛ یعنی مسجد کرامت، مسجد امام حسین و مسجد میرزا جعفر بود. در دی ۱۳۵۳ش ششمین و سخت‌ترین دوره بازداشت او رخ داد.[۶۲] سید علی خامنه‌ای در سال ۱۳۵۶ش، در مشهد هستۀ اولیه بنیان جامعه روحانیت مبارز با رهبری سید روح‌الله خمینی و جمعی از روحانیان قم و تهران را بنا نهاد.[۶۳]

دوران تبعید و فعالیت‌های پنهانی: با درگذشت سید مصطفی خمینی و تشدید فشارهای سیاسی،[۶۴] رژیم پهلوی خامنه‌ای را در آذر ۱۳۵۶ش به مدت 3 سال به ایرانشهر تبعید کرد. فعالیت‌های گسترده او در میان مردم ایرانشهر باعث انتقال محل تبعیدش به جیرفت شد.[۶۵] با وجود محدودیت‌ها، سیدعلی خامنه‌ای با ایراد سخنرانی در مسجد جامع ایرانشهر و ارائۀ راهکارها از طریق نوشتن نامه به علما و روحانیون پیرامون حوادث کشور، به مبارزه با رژیم پهلوی ادامه داد.[۶۶] خامنه‌ای سپس برای ادامه مبارزات به‌صورت مخفیانه به کهنوج رفت.[۶۷]

سازمان‌دهی اعتراضات مردمی: سید علی خامنه‌ای در مهر ۱۳۵۷ش پس از مدتی فعالیت مخفی در کهنوج، به چند شهر سفر کرد و سرانجام به مشهد بازگشت و در جریان تشدید اعتراضات مردمی به فعالیت سیاسی خود ادامه داد. او در دوره اقامت سید روح‌الله خمینی در فرانسه، همراه شماری از روحانیان مشهد، حضور سید روح‌الله خمینی در پاریس را عاملی مؤثر در تقویت روحیه انقلابی مردم ارزیابی کرد و از بازگشت او به ایران حمایت نمود.[۶۸] در این مقطع، فعالیت تبلیغی و سازمان‌دهی خامنه‌ای افزایش یافت و سخنرانی‌های او در تشویق تجمعات و اعتراض‌های مردمی نقش داشت.[۶۹] بنابر گزارش‌های ساواک، او از چهره‌های برجسته جریان انقلابی در خراسان معرفی شده است.[۷۰] او در تاسوعا و عاشورای ۱۳۵۷ش در اجتماعات بزرگ مشهد سخنرانی کرد و خطبه شب عاشورا را در حرم امام‌رضا به نام سید روح‌الله خمینی خواند. در هفته‌های پایانی حکومت پهلوی، در تهیه و خواندن اعلامیه‌های سید روح‌الله خمینی، حمایت از اعتصاب کارکنان شرکت نفت، تشریح رویدادهای خشونت‌آمیز حکومت و سازمان‌دهی تحصن بیمارستان امام‌ رضا نقش داشت. خامنه‌ای همچنین همراه گروهی از تظاهرکنندگان برای جلب همراهی کارکنان استانداری خراسان اقدام کرد.[۷۱] رخدادی که در نهایت به یکشنبه خونین ۱۰ دی ۱۳۵۷ش و کشته‌شدن جمعی از معترضان انجامید.[۷۲]

عضویت در شورای انقلاب و کمیته استقبال از سید روح‌الله خمینی: با صدور فرمان سید روح‌الله خمینی از فرانسه، خامنه‌ای به عضویت شورای انقلاب اسلامی منصوب شد[۷۳] و به تهران رفت. او در مدرسه رفاه و در کنار افرادی چون سید محمد حسینی بهشتی، مرتضی مطهری و محمد مفتح، در سازمان‌دهی کمیته تبلیغات برای استقبال از سید روح‌الله خمینی نقش‌آفرین بود.[۷۴] همچنین در تحصن دانشگاه تهران، انتشار اعلامیه‌ها و تهیه نشریه تحصن، در اعتراض به بسته‌شدن فرودگاه مهرآباد توسط شاپور بختیار، مشارکت داشت.[۷۵]

فعالیت‌ها پس از انقلاب اسلامی

پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، سیدعلی خامنه‌ای در مجموعه‌ای از مناصب سیاسی، نظامی و دینی حضور فعال داشت. مهم‌ترین مسئولیت‌های وی تا آغاز ریاست جمهوری‌اش به‌شرح زیر است:

مسئولیت سال توضیحات
عضویت و فعالیت در شورای انقلاب ۱۳۵۷–۱۳۵۹ش مشارکت در تصمیم‌گیری‌های کلان کشور، از جمله مذاکره با مقامات رژیم پهلوی و برخی دولت‌های خارجی.
همکاری در تأسیس حزب جمهوری اسلامی ۱۳۵۷ش مشارکت در تدوین مرام‌نامه و فعالیت‌های تبلیغاتی حزب؛ انتخاب به‌عنوان سومین دبیرکل حزب جمهوری اسلامی.
نماینده شورای انقلاب در وزارت دفاع ۱۳۵۸ش عضویت در کمیسیون وزرای امنیتی و مشارکت در سیاست‌گذاری‌های دفاعی.
سرپرستی مرکز اسناد و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ۱۳۵۸ش مسئولیت امور انتظامی، نظامی و امنیتی سپاه پاسداران در مرحله تثبیت ساختار سازمانی.
نماینده مردم تهران در نخستین دوره مجلس شورای اسلامی ۱۳۵۸ش ریاست کمیسیون امور دفاعی مجلس و حضور فعال در مباحث مرتبط با مسائل نظامی-امنیتی.
امامت جمعه تهران به فرمان سید روح‌الله خمینی از ۱۳۵۹ش این جایگاه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین تریبون‌های سیاسی و فکری جمهوری اسلامی شناخته می‌شد.
نماینده سید روح‌الله خمینی در شورای عالی دفاع[دیدگاه ۲] ۱۳۵۹ش اعلام نخستین اطلاعیه رسمی درباره حمله ارتش عراق به ایران از رادیو، نظارت بر امور جنگ و حضور فعال در جبهه‌های جنوب و غرب کشور در سال آغازین جنگ ایران و عراق.

بر پایه گزارش منابع تاریخی، این مسئولیت‌ها تا زمان انتخاب سیدعلی خامنه‌ای به‌عنوان رئیس‌جمهور در سال ۱۳۶۰ش ادامه یافت و در تثبیت ساختار سیاسی، نظامی و ایدئولوژیک جمهوری اسلامی ایران نقش مؤثری داشت.[۷۶][۷۷][۷۸] در همین دوره زمانی، در تاریخ ۶ تیر ۱۳۶۰ش، سید علی خامنه‌ای هنگام ایراد سخنرانی در مسجد ابوذر هدف یک سوءقصد قرار گرفت. بر اثر این انفجار، ناحیه سینه، کتف و دست راست او آسیب‌های جدی دید.[۷۹]

ریاست جمهوری سیدعلی خامنه‌ای

سید علی خامنه‌ای در دو دوره متوالی از سال 1360 تا 1368ش به‌عنوان رئیس جمهور انتخاب شد:

دوره اول (۱۳۶۰ - ۱۳۶۴ش): پس از ترور محمدعلی رجایی و محمدجواد باهنر در سال ۱۳۶۰ش، با حمایت حزب جمهوری اسلامی و شخصیت‌های سیاسی و همچنین موافقت سید روح‌الله خمینی (که پیش‌تر با تصدی مناصب اجرایی عالی توسط روحانیون موافق نبود)، سید علی خامنه‌ای در انتخابات ریاست‌جمهوری نامزد شد. وی در انتخابات ۱۰ مهر ۱۳۶۰ش با کسب ۱۵٬۹۰۵٬۹۸۷ رأی (معادل 95درصد آرا) به پیروزی رسید. پس از تنفیذ حکم در ۱۷ مهر همان سال، وی در ۴ آبان میرحسین موسوی را به عنوان نخست‌وزیر به مجلس شورای اسلامی معرفی کرد که با کسب رأی اعتماد، کابینه اول تشکیل شد.[۸۰]

دوره دوم (۱۳۶۴ - ۱۳۶۸ش): در انتخابات ۲۵ مرداد ۱۳۶۴ش، خامنه‌ای با کسب ۱۲٬۲۰۳٬۸۷۰ رأی (معادل 85.67درصد آرا) برای دومین بار به ریاست‌جمهوری برگزیده شد.[۸۱] در آغاز این دوره، رئیس‌جمهور به دلیل اختلاف‌نظرهای پیشین با میرحسین موسوی، قصد داشت شخص دیگری را برای تشکیل کابینه به مجلس معرفی کند. با این حال، با توجه به نظر موافق سید روح‌الله خمینی بر ابقای نخست‌وزیر پیشین، شرایط حساس جنگ ایران و عراق و رایزنی‌های سیاسی، سید علی خامنه‌ای مجدداً موسوی را به مجلس معرفی کرد. در جریان اخذ رأی اعتماد، ۹۹ نماینده به نخست‌وزیری موسوی رأی منفی دادند که این رویداد بازتاب‌ها و بحث‌های سیاسی گسترده‌ای در پی داشت[۸۲] و در نامه‌نگاری‌های بعدی میان رئیس‌جمهور و رهبر وقت جمهوری اسلامی پیرامون حدود اختیارات حکومت اسلامی و ولایت فقیه نیز نمود یافت.[۸۳]

سیاست خارجی و امور داخلی در دوران ریاست جمهوری خامنه‌ای

بنا بر اسناد و منابع تاریخی، دوره هشت‌ساله ریاست‌جمهوری سید علی خامنه‌ای با چالش‌های عمده‌ای نظیر جنگ ایران و عراق و محاصره اقتصادی همراه بود. در این مقطع، بخشی از تمرکز دولت بر مدیریت پیامدهای جنگ و همچنین پایه‌گذاری و ایجاد هماهنگی میان نهادهای نوپای ساختار سیاسی جمهوری اسلامی قرار داشت. بر اساس گزارش‌های موجود از این دوران، در عرصه سیاست داخلی، علاوه بر مدیریت بحران جنگ، تقابل با گروه‌های مخالف مسلح، نظیر سازمان مجاهدین خلق و جریان‌های منتقد سیاسی، که در ادبیات رسمی حکومت وقت با عنوان لیبرال‌ها شناخته می‌شدند؛ از مسائل عمده کشور به شمار می‌رفت. در بُعد سیاست خارجی نیز، تمرکز دستگاه دیپلماسی ایران بر تبیین و معرفی مواضع جمهوری اسلامی در سطح جهانی و همچنین مقابله با فشارهای بین‌المللی و ائتلاف‌های مخالف حکومت ایران، که در ادبیات رسمی از آن‌ها با عناوینی چون استکبار و صهیونیسم یاد می‌شد؛ معطوف بود.[۸۴]

بر اساس گزارش منابع، در عرصه دیپلماسی، دستگاه سیاست خارجی فعال‌تر شد. سفرهای خارجی رئیس‌جمهور در دوره اول به کشورهای سوریه، لیبی و الجزایر و در دوره دوم به کشورهای آسیایی، آفریقایی و اروپای شرقی؛ ازجمله پاكستان، تانزانیا، زیمبابوه، آنگولا، موزامبیك، یوگسلاوی، رومانی، چین و كره ‌شمالی انجام شد. خامنه‌ای در چهل‌ودومین اجلاس مجمع عمومی سازمان ملل متحد دربارۀ دیدگاه‌ها و مواضع اصولی جمهوری اسلامی ایران برای سران دولت‌های جهان سخنرانی کرد که با استقبال ایرانیان و مسلمانان مقیم نیویورک و مطبوعات بین‌المللی مواجه شد. همچنین توسعه روابط و حمایت از گروه‌های شیعه در عراق (نظیر تشکیل مجلس اعلای انقلاب اسلامی)، لبنان و افغانستان از دیگر اقدامات این دوره بود.[۸۵]

در عرصه داخلی برنامه‌‌ها و فعالیت‌های او شامل دیدار با اقشار مختلف مردم، بازدید از مؤسسات و سازمان‌های گوناگون، شركت در مراسم افتتاح طرح‌ها، شركت در همایش‌ها و سفرهای استانی با هدف ملاقات با اقشار مختلف مردم، آشنایی با مشكلات و شرایط آنها از نزدیک، رفع اختلافات مقامات محلی، پیگیری مسائل مربوط به جنگ و همكاری سپاه و ارتش، دیدار با روحانیون و بزرگان شهرها و روستاها، بررسی مسائل و مشكلات اقتصادی بوده است.[۸۶]

دیگر مسئولیت‌های خامنه‌ای در دوران ریاست جمهوری[دیدگاه ۳]

بر اساس گزارش منابع، بخشی از فعالیت‌های سیاسی، فرهنگی و اجرایی سید علی خامنه‌ای در دوران ریاست‌جمهوری، در قالب ریاست بر نهادهای عالی و مأموریت‌های ویژه صورت گرفت:

نهاد / حوزه فعالیت شرح مسئولیت‌ها و اقدامات در دوره ریاست‌جمهوری
شورای عالی انقلاب فرهنگی ریاست شورا پس از تغییر نام و ترمیم ستاد انقلاب فرهنگی با حکم رهبر وقت در سال‌های ۱۳۶۲ و ۱۳۶۳ش.[۸۷]
پشتیبانی جنگ ریاست شورای عالی پشتیبانی جنگ جهت مدیریت منابع و بسیج امکانات کشور برای جبهه‌ها.[۸۸]
مجمع تشخیص مصلحت نظام نخستین رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام؛ این نهاد با دستور سید روح‌الله خمینی برای حل اختلاف میان مجلس و شورای نگهبان تأسیس شد.[۸۹][۹۰]
شورای بازنگری قانون اساسی نایب‌رئیس اول شورا؛ مشارکت در ۴۱ جلسه برای تصمیم‌گیری درباره شرایط رهبری، تمرکز در قوای مجریه و قضائیه و مدیریت صداوسیما.[۹۱]
بنیاد دائرةالمعارف اسلامی تأسیس این نهاد عمومی غیردولتی در سال ۱۳۶۲ش.[۹۲] (تا اسفند ۱۴۰۳ش، ۳۳ جلد از مجموعه ۶۰ جلدی دانشنامه جهان اسلام منتشر شده است).[۹۳]
مأموریت‌های ویژه دریافت مأموریت‌های متعدد از سوی سید روح‌الله خمینی، ازجمله: رسیدگی به امور ارتش و سپاه، تشکیل حفاظت اطلاعات ارتش، پیگیری مطالبات از آمریکا و دیگر کشورها، بررسی لایحه تعزیرات و رسیدگی به امور عراقی‌های مقیم ایران.[۹۴]

رهبری سید علی خامنه‌ای

انتخاب به رهبر

در دهه ۱۳۶۰ش، بروز سکته قلبی برای سید روح‌الله خمینی نگرانی‌هایی را درباره آینده رهبری جمهوری اسلامی پس از او ایجاد کرد. پس از درگذشت او در ۱۴ خرداد ۱۳۶۸ش، مسئله تعیین جانشین در دستور کار مجلس خبرگان رهبری قرار گرفت. پیش‌تر، برای سامان‌دهی موضوع رهبری آینده، مجلس خبرگان رهبری، نهادی مسئول در این زمینه تعیین شده بود و در میانه دهه ۱۳۶۰ش نیز حسینعلی منتظری به‌عنوان قائم‌مقام رهبری معرفی شد؛[۹۵] اما این جایگاه در 6 فروردین ۱۳۶۸ش از او سلب شد.[۹۶] پس از درگذشت سید روح‌الله خمینی، مجلس خبرگان رهبری در همان روز تشکیل جلسه داد و در میان دو گزینه شورای رهبری یا رهبری فردی، در نهایت خامنه‌ای را به‌عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران انتخاب کرد.[۹۷] او ابتدا در علل مخالفت خود مطالبی را بیان كرد كه مورد قبول خبرگان رهبری قرار نگرفت و سرانجام انتخاب او با اكثریت بیش از دو سوم و با حذف شرط مرجعیت به تصویب رسید.[۹۸][۹۹]

بر اساس نقل برخی منابع، در آن زمان فرایند بازنگری قانون اساسی که به دستور سید روح‌الله خمینی در اردیبهشت همان سال آغاز شده بود هنوز به پایان نرسیده بود؛ بازنگری‌ای که از جمله تغییرات آن حذف شرط مرجعیت برای رهبر آینده بود. از این رو انتخاب سید علی خامنه‌ای به‌عنوان رهبر انقلاب اسلامی در برخی روایت‌ها به‌دلیل در جریان بودن اصلاحات قانون اساسی موقت توصیف شده است. در مرداد ۱۳۶۸ همه‌پرسی بازنگری قانون اساسی برگزار شد و با رأی موافق اکثریت شرکت‌کنندگان به تصویب رسید. پس از آن، مجلس خبرگان بار دیگر انتخاب خامنه‌ای به‌عنوان رهبر را به رأی گذاشت و این انتخاب تأیید شد. به‌گفته برخی ناظران، رأی‌گیری دوم بیشتر برای انطباق رسمی روند انتخاب رهبر با قانون اساسی اصلاح‌شده انجام شد، در حالی که تصمیم اصلی در جلسه ۱۴ خرداد همان سال اتخاذ شده بود.[۱۰۰]

در برخی خاطرات و روایت‌های منتشرشده از مسئولان وقت و نزدیکان خمینی، نقل شده است که او پیش‌تر از صلاحیت خامنه‌ای برای این مسئولیت یاد کرده بود. پس از اعلام این انتخاب، شماری از مراجع دینی و شخصیت‌های سیاسی از تصمیم مجلس خبرگان حمایت کردند.[۱۰۱]

راهبردها و سیاست‌های کلان دوران رهبری

در دوران رهبری سید علی خامنه‌ای، برخی منابع از تلاش او برای ادامه رویکردهای سید روح‌الله خمینی در زمینه‌هایی مانند تأکید بر وحدت ملی، تقویت اعتماد میان مسئولان و جامعه، پایبندی به ارزش‌ها و آموزه‌های اسلامی، حمایت از محرومان و تأکید بر عدالت اجتماعی یاد کرده‌اند.[۱۰۲] حامیان او نقش وی را در هدایت سیاسی کشور، دفاع از ساختار قانونی نظام و مواجهه با چالش‌های داخلی و خارجی برجسته می‌کنند. در این چارچوب، مواضع و سخنرانی‌های او در تحلیل رویدادهای سیاسی و مقابله با آنچه تهدیدها و توطئه‌های خارجی خوانده می‌شود، مورد توجه قرار گرفته است.[۱۰۳] در مواضع رسمی او، انتقاد از ایالات متحده و اسرائیل و تأکید بر استقلال سیاسی ایران از محورهای ثابت سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران به شمار می‌آید.[۱۰۴] همچنین در این منابع به مواضعی مانند تقویت همبستگی در میان جوامع مسلمان، مقابله با فشارها و تهدیدهای خارجی، مدیریت چالش‌های داخلی، تأکید بر سیاست اقتصاد مقاومتی و حمایت از محور مقاومت اشاره شده است.[۱۰۵]

ارزیابی دوران رهبری

در توصیف کارنامه او، طرفدارانش به ترکیبی از ویژگی‌هایی مانند فقاهت دینی، توجه به مسائل فرهنگی، رویکرد انقلابی و نگاه واقع‌گرایانه در سیاست اشاره می‌کنند. همچنین نقش او در شکل‌دهی و استمرار گفتمان رسمی انقلاب اسلامی و مدیریت کشور در دوره‌ای پرتنش از تحولات منطقه خاورمیانه از جمله نکاتی است که در ارزیابی‌های مختلف درباره دوران رهبری‌اش مطرح می‌شود. آنچه در تاریخ درباره او مورد توجه قرار می‌گیرد، می‌تواند تلفیق نقش یک نظریه‌پرداز دینی با یک بازیگر فعال سیاسی در چارچوب ساختار جمهوری اسلامی باشد.[۱۰۶]

در بسیاری از تحلیل‌ها او یکی از چهره‌های تأثیرگذار در تحولات سیاسی جمهوری اسلامی ایران دانسته می‌شود.[۱۰۷] اما برخی تحلیل‌ها از تمرکز تدریجی قدرت در نهاد رهبری و کاهش نقش نهادهای انتخابی مانند دولت و مجلس در فرآیند تصمیم‌گیری سخن گفته‌اند. در همین دوره، حضور نهادهای امنیتی و نظامی به‌ویژه سپاه پاسداران در حوزه‌های سیاسی، اقتصادی و رسانه‌ای افزایش یافت؛ روندی که به‌گفته منتقدان به محدودتر شدن فضای سیاسی و تضعیف رقابت اقتصادی انجامید.[۱۰۸][۱۰۹]

رویدادها، چالش‌ها و تحولات سیاسی-اجتماعی

بر اساس گزارش منابع رسانه‌ای، دوران 37 ساله رهبری سید علی خامنه‌ای با تحولات و رویدادهای سیاسی اجتماعی مختلفی در داخل کشور همراه بوده است؛ ازجمله:

رویدادهای دهه‌های هفتاد و هشتاد

در دوران رهبری سید علی خامنه‌ای رویدادها و چالش‌های سیاسی و اجتماعی متعددی رخ داده است. از جمله این موارد می‌توان به تنش‌های سیاسی دوره ریاست‌جمهوری سید محمد خاتمی و توقیف برخی نشریات اصلاح‌طلب، قتل‌های زنجیره‌ای دهه ۱۳۷۰ش و اعتراضات دانشجویی سال ۱۳۷۸ش اشاره کرد.[۱۱۰] انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۳۸۸ش و شکل‌گیری جنبش سبز،[۱۱۱] تحولات دوره دوم ریاست‌جمهوری محمود احمدی‌نژاد از دیگر رویدادهای مهم این دوره به‌شمار می‌آیند.[۱۱۲]

پس از دوره اصلاحات و ریاست جمهوری سید محمد خاتمی، محدود شدن رقابت‌های انتخاباتی، برخورد با جنبش سبز و حاشیه‌نشینی برخی جریان‌های میانه‌رو از سوی ناظران به‌عنوان نشانه‌هایی از کاهش امکان اصلاحات سیاسی درون‌ساختاری ارزیابی شده است؛ روندی که به گفته برخی تحلیلگران با کاهش مشارکت سیاسی و افزایش نارضایتی اجتماعی همراه بوده است.[۱۱۳]

رویدادهای دهه نود و آغاز قرن جدید

مذاکرات هسته‌ای دولت حسن روحانی که به توافق برجام انجامید و سپس با خروج ایالات متحده از آن با چالش روبه‌رو شد، از رویدادهای مهم این دوره به‌شمار می‌آید.[۱۱۴] در سال‌های بعد نیز رخدادهایی مانند اعتراضات آبان ۱۳۹۸ش،[۱۱۵] ترور قاسم سلیمانی توسط آمریکا و پاسخ موشکی ایران به پایگاه عین‌الاسد، سیاست‌های مرتبط با مدیریت همه‌گیری کووید‑۱۹ و تأکید بر تولید داخلی واکسن[۱۱۶] و اعتراضات پس از مرگ مهسا امینی در سال ۱۴۰۱ش از تحولات مهم داخلی و خارجی این دوره بوده‌اند.[۱۱۷]

تحولات سال‌های پایانی دوران رهبری

از رویدادهای سال‌های پایانی رهبری خامنه‌ای می‌توان به درگذشت سید ابراهیم رئیسی در سانحه سقوط بالگرد در سال ۱۴۰۳، تنش‌های نظامی میان ایران و اسرائیل و آمریکا با مجموعه عملیات‌هایی با عنوان وعده صادق[۱۱۸][۱۱۹] و نیز اعتراضات دی 1404ش اجتماعی در پی افزایش قیمت کالاهای اساسی اشاره کرد.[۱۲۰]

سیاست خارجی و راهبردهای منطقه‌ای

روابط با آمریکا و برنامه هسته‌ای

در طول دهه‌های گذشته، روابط ایران و ایالات متحده با تنش‌های سیاسی و اقتصادی همراه بوده و تحریم‌های گسترده‌ای علیه ایران اعمال شده است. در این میان، رهبر جمهوری اسلامی بر رویکرد اتکا به توان داخلی تأکید کرده و پیشرفت‌هایی در حوزه‌های مختلف علمی و فناورانه، از جمله برنامه هسته‌ای ایران، از سوی مقامات ایرانی مطرح شده است. هم‌زمان، او در مقاطع مختلف نسبت به نتایج مذاکرات با آمریکا ابراز تردید کرده و بر احتمال بدعهدی واشینگتن تأکید داشته است.[۱۲۱]

سیدعلی خامنه‌ای روابط ایران و ایالات متحده آمریکا را مبتنی بر دشمنی ساختاری میان دولت آمریکا و ماهیت و جهت‌گیری نظام جمهوری اسلامی می‌داند.به‌گفته او، این تقابل محدود به اشخاص یا دولت‌های خاص در ایران نیست، بلکه از ابتدای شکل‌گیری جمهوری اسلامی وجود داشته و هدف آن تضعیف یا براندازی این نظام بوده است. وی همچنین ادعای برخی دولت‌های آمریکا مبنی بر نداشتن قصد براندازی را نادرست دانست. خامنه‌ای معتقد است موضوعاتی مانند برنامه هسته‌ای ایران علت اصلی اختلاف میان دو کشور نیست، بلکه به‌عنوان بهانه‌ای برای اعمال فشار مطرح می‌شود. به‌گفته او، حتی پس از توافق هسته‌ای برجام و پذیرش محدودیت‌هایی از سوی ایران، اختلاف‌ها ادامه یافت و موضوعاتی مانند برنامه موشکی و نقش منطقه‌ای ایران به محور جدید فشارها تبدیل شد. او همچنین بر ضرورت توسعه انرژی هسته‌ای برای آینده ایران تأکید کرد و آن را مرتبط با نیازهای بلندمدت کشور در حوزه تولید برق دانست.[۱۲۲]

مسئله فلسطین و دیپلماسی عمومی

حمایت از آرمان فلسطین و مخالفت با اسرائیل نیز از محورهای اصلی مواضع سیاسی رهبر جمهوری اسلامی محسوب می‌شود. خامنه‌ای در سخنرانی‌ها و پیام‌های خود بارها از حقوق فلسطینیان حمایت کرده و سیاست‌های اسرائیل را مورد انتقاد قرار داده است. پس از عملیات طوفان الاقصی در اکتبر 2023م و پس از تشدید درگیری‌ها در غزه، این مواضع بار دیگر در بیانیه‌ها و پیام‌های او و نیز در فضای سیاسی و رسانه‌ای ایران بازتاب یافته است. همچنین برخی پیام‌ها و نامه‌های او خطاب به افکار عمومی و دانشجویان در کشورهای مختلف منتشر شده که با هدف بیان دیدگاه‌های جمهوری اسلامی درباره تحولات جهانی و منطقه‌ای مطرح شده‌اند.[۱۲۳]

ارتباط با جبهه مقاومت

حمایت از جبهه مقاومت در منطقه از محورهای اصلی سیاست‌های اعلامی او در حوزه سیاست خارجی به‌شمار می‌رود؛ رویکردی که از سوی او به‌عنوان بخشی از راهبرد امنیتی جمهوری اسلامی برای مقابله با اسرائیل و گروه‌های تندرو منطقه‌ای مطرح شده است.[۱۲۴]

دیدگاه منتقدان

در حوزه سیاست خارجی سیاست‌هایی مانند پیگیری برنامه هسته‌ای، حمایت از برخی گروه‌های همسو در منطقه و همکاری با دولت سوریه و روسیه از سوی منتقدان به‌عنوان بخشی از راهبرد منطقه‌ای جمهوری اسلامی مورد نقد واقع شده است.[۱۲۵] همچنین ادامه تنش با ایالات متحده و برخی کشورهای غربی، ایران را در معرض تحریم‌های گسترده قرار داد که پیامدهای اقتصادی و اجتماعی قابل توجهی داشته است و بر سطح رفاه بخشی از جامعه اثر گذاشته است.[۱۲۶][۱۲۷] برخی تحلیلگران از انباشت نارضایتی عمومی در کشور سخن گفته‌اند و وضعیت اجتماعی را از منظر برخی شاخص‌ها نگران‌کننده می‌دانند.[۱۲۸]

منظومه فکری و دیدگاه‌های سید علی خامنه‌ای

منظومه فکری

در برخی پژوهش‌ها، اندیشه‌های سید علی خامنه‌ای به‌صورت یک منظومه فکری منسجم تبیین شده است که حوزه‌های مختلف اعتقادی، اخلاقی و اجتماعی را در بر می‌گیرد. در این چارچوب، این منظومه در سه سطح کلی دسته‌بندی می‌شود: نظام بینشی، نظام ارزشی و رفتاری، و نظام اجتماعی و کنشی.

  • نظام‌ بینشی: در این سطح، مفاهیمی مانند توحید، ولایت، اسلام‌شناسی، جهان‌شناسی و انسان‌شناسی مورد تأکید قرار می‌گیرد. در این دیدگاه، قرآن، سنت و عقل منابع اصلی معرفت دینی دانسته می‌شوند و توحید به‌عنوان محور بنیادین جهان‌بینی اسلامی معرفی می‌شود. همچنین مفهوم ولایت به‌عنوان یکی از عناصر مرکزی در سامان‌دهی جامعه اسلامی و پیوند میان دین و سیاست تبیین می‌شود.
  • نظام ارزشی و رفتاری: در این سطح موضوعاتی مانند معنویت، اخلاق، تربیت و عبادت مطرح می‌شود. در این چارچوب، معنویت به‌عنوان ارتباط انسان با خدا و عامل شکل‌دهنده نظام اخلاقی و اجتماعی معرفی شده و تربیت اسلامی با هدف پرورش انسان مؤمن، مسئول و اخلاق‌مدار مورد توجه قرار می‌گیرد. همچنین سبک زندگی و رفتار اجتماعی به‌عنوان بخشی از تحقق ارزش‌های دینی در جامعه مطرح می‌شود.
  • نظام اجتماعی: در این سطح دیدگاه‌هایی درباره حوزه‌هایی مانند فرهنگ، علم، مدیریت، سیاست، اقتصاد، حقوق، قضا و امنیت بیان می‌شود. در این چارچوب، فرهنگ و هویت اسلامی نقش محوری در سازمان‌دهی جامعه دارند و مفاهیمی مانند مردم‌سالاری دینی، عدالت اجتماعی، اقتصاد مقاومتی و استقلال سیاسی به‌عنوان عناصر مهم نظام اجتماعی معرفی می‌شوند.

در این منظومه فکری، اهداف کلان جامعه اسلامی در قالب مفاهیمی مانند استقلال، آزادی، عدالت، پیشرفت اسلامی–ایرانی و شکل‌گیری تمدن نوین اسلامی مطرح می‌شود؛ مفاهیمی که به‌عنوان جهت‌گیری‌های کلان برای سامان‌دهی جامعه و حرکت تاریخی آن در نظر گرفته می‌شوند.[۱۲۹]

دیدگاه‌های فرهنگی-اجتماعی

  • اهمیت و جایگاه فرهنگ: بر پایه برخی پژوهش‌ها، دیدگاه‌های فرهنگی سیدعلی خامنه‌ای بر نقش بنیادین فرهنگ[۱۳۰] در شکل‌دهی به هویت جامعه و جهت‌دهی به تحولات سیاسی، اقتصادی و اجتماعی تأکید دارد. در این چارچوب، فرهنگ مجموعه‌ای از باورها، ارزش‌ها، رفتارها و روحیات اجتماعی تلقی می‌شود که نحوه کنش فردی و جمعی جامعه را تعیین می‌کند. در این دیدگاه مفاهیمی مانند مسئولیت‌پذیری، ایثار، وجدان کاری، انضباط اجتماعی، قناعت، پرهیز از اسراف، ساده‌زیستی و انسجام اجتماعی از عناصر اصلی فرهنگ مطلوب معرفی می‌شوند و فرهنگ اسلامی–ایرانی به‌عنوان مبنای شکل‌گیری سبک زندگی و روابط اجتماعی مورد تأکید قرار می‌گیرد.[۱۳۱]
  • نقش نهادهای فرهنگی: در این دیدگاه، شورای عالی انقلاب فرهنگی به‌عنوان نهاد اصلی سیاست‌گذاری فرهنگی کشور معرفی می‌شود. این شورا مسئول تعیین راهبردهای کلان فرهنگی، علمی و آموزشی و هماهنگی میان نهادهای مختلف در حوزه فرهنگ تلقی می‌شود.[۱۳۲]
  • نوع مواجهه با چالش‌های فرهنگی: در این رویکرد بر ضرورت مقابله فعال با آنچه تهاجم فرهنگی نامیده می‌شود تأکید شده است. تقویت مبانی معرفتی، تعمیق باورهای دینی و پرهیز از برخوردهای سطحی با مسائل فرهنگی از الزامات این مواجهه دانسته می‌شود.[۱۳۳] سید علی خامنه‌ای بر ضرورت حیاتی جهاد تبیین، به‌عنوان یک حرکت فرهنگی، اجتماعی و فکری عمیق تأکید داشت که هدف اصلی آن، روشنگری صادقانه، مقابله با شبهه‌افکنی‌ها و تحریف‌ها و در نهایت، ارتقای سطح بصیرت و آگاهی جامعه در تمامی ابعاد بود.[۱۳۴]
  • اهمیت و جایگاه علوم انسانی: در دیدگاه سیدعلی خامنه‌ای، توسعهٔ علمی کشور بر دو شاخهٔ اصلی علوم پایه و علوم انسانی استوار است. او علوم پایه مانند ریاضیات، فیزیک، شیمی و زیست‌شناسی را عامل اصلی پیشرفت کشورهای توسعه‌یافته و زمینه‌ساز تولید فناوری، ثروت و قدرت سیاسی می‌داند و بر تربیت پژوهشگران در کنار متخصصان حرفه‌ای تأکید می‌کند. در عین حال، خامنه‌ای علوم انسانی را دارای نقشی بنیادین در شکل‌دهی به نظام فکری و فرهنگی جامعه می‌داند و معتقد است این حوزه در ایران تا حد زیادی متأثر از نظریه‌های غربی است. از نظر او، لازم است مبانی علوم انسانی با بهره‌گیری از میراث فکری و فرهنگی اسلامی–ایرانی بازنگری و سامان‌دهی شود، هرچند استفاده از دستاوردهای علوم انسانی غربی در صورتی که به وابستگی فکری نینجامد قابل قبول است. او همچنین بر ضرورت برنامه‌ریزی در نظام دانشگاهی و سرمایه‌گذاری گسترده برای پیشبرد هم‌زمان علوم پایه و علوم انسانی تأکید کرده است.[۱۳۵][۱۳۶]
  • توجه به اقشار مختلف به‌ویژه جوانان و نخبگان: دیدار و گفتگوهای خامنه‌ای با دانشجویان، نخبگان علمی، هنرمندان و ورزشکاران از جمله برنامه‌هایی بوده که در سال‌های رهبری او برگزار شده و از سوی حامیانش نشانه توجه به اقشار اثرگذار جامعه تلقی می‌شود.[۱۳۷] این درحالی است که برخی تحلیل‌ها به گسترش شکاف میان حاکمیت و بخش‌هایی از جامعه، به‌ویژه نسل جوان، در دوره رهبری وی اشاره کرده‌اند.[۱۳۸]

انتشار دو نامه خامنه‌ای خطاب به جوانان در کشورهای غربی در سال‌های ۱۳۹۳ش و ۱۳۹۴ش از جمله فعالیت‌های فرهنگی و رسانه‌ای او در عرصه بین‌المللی به‌شمار می‌رود.[۱۳۹] این نامه‌ها در پی حملات تروریستی در فرانسه، از جمله حمله به دفتر نشریه شارلی ابدو، منتشر شد و در آن‌ها از جوانان غربی خواسته شده بود برای شناخت اسلام به منابع اصلی و مطالعات مستقیم مراجعه کنند. به گفته برخی ناظران، هدف از انتشار این نامه‌ها بیان دیدگاه‌های جمهوری اسلامی درباره اسلام و ایجاد ارتباط مستقیم با نسل جوان در غرب عنوان شده است.

این نامه‌ها در برخی محافل دانشگاهی، رسانه‌ای و فرهنگی بازتاب یافت. شماری از پژوهشگران، فعالان سیاسی و فرهنگی در کشورهای مختلف درباره محتوای آن‌ها اظهار نظر کردند و برخی آن را تلاشی برای گفت‌وگوی فرامرزی درباره اسلام، رسانه و پدیده افراط‌گرایی دانستند. افرادی مانند ریچارد فالک، سارا فلاندرز، آلیسون ویر، دنیس رنکورت، بثینه شعبان و طلال عتریسی از جمله کسانی بودند که در نوشته‌ها یا سخنرانی‌های خود به این نامه‌ها اشاره کرده و درباره پیام یا زمینه انتشار آن‌ها دیدگاه‌هایی مطرح کردند.[۱۴۰]

در برخی منابع پژوهشی، پیام سیاسی-عبادی سالیانه به حجاج، ابراز همبستگی با دانشجویان حامی مردم فلسطین در آمریکا، ارسال پیام به اجلاس هزاره رهبران روحانی ادیان، در همین راستا تعریف شده است. [۱۴۱]

دیدگاه‌های اقتصادی

در برخی منابع، مهم‌ترین دیدگاه‌های اقتصادی سیدعلی خامنه‌ای به شرح معرفی شده است:

  • پایه اصلی اقتصاد اسلامی: افزایش ثروت ملی و توزیع عادلانه و رفع محرومیت دو رکن اساسی هستند که اولی شرط لازم برای تحقق دومی است.[۱۴۲][۱۴۳] در این دیدگاه، نوآوری نظام جمهوری اسلامی در این است که عدالت و توسعه را در کنار هم می‌خواهد؛ توسعه بدون عدالت یا عدالت بدون پیشرفت (برابری در فقر) مورد قبول نیست.[۱۴۴][۱۴۵] از این رو اسلام با فعالیت آزاد اقتصادی موافق است، اما این آزادی با نظام سرمایه‌داری غرب متفاوت بوده و باید تحت نظارت حاکم اسلامی باشد تا از انحصار و فساد جلوگیری شود.[۱۴۶] در این چارچوب ایجاد امنیت برای سرمایه‌گذاران و تولیدکنندگان واقعی در گرو قطع دست مفسدان و امتیازطلبان است. مبارزه با فساد باید قاطع، دقیق و بدون تبعیض باشد.[۱۴۷]
  • الگوی پیشرفت اسلامی-ایرانی: لزوم طراحی یک مدل بومی برای پیشرفت بر اساس مبانی دینی و شرایط جغرافیایی و تاریخی ایران، به جای تقلید از نسخه‌های غربی، مورد تأکید و حمایت است.[۱۴۸]
  • اصلاح الگوی مصرف و مبارزه با اسراف: مصرف بیهوده و هرز به اقتصاد و فرهنگ کشور لطمه می‌زند؛ لذا اصلاح الگوی مصرف یک اقدام اساسی برای پیشرفت و عدالت محسوب می‌شود.[۱۴۹]
  • حمایت از کار و سرمایه ایرانی: مصرف کالای داخلی وظیفه‌ای همگانی است که منجر به ایجاد اشتغال و استقلال اقتصادی می‌شود.[۱۵۰]
  • اقتصاد مقاومتی: ایجاد اقتصادی که هم روند رو به رشد داشته باشد و هم در برابر ترفندها و تحریم‌های دشمنان کمترین آسیب را ببیند؛ مردمی کردن اقتصاد و کاهش وابستگی به نفت از الزامات آن است.[۱۵۱][۱۵۲][۱۵۳] بر این اساس ورود سرمایه مردمی و مدیریت مردم در عرصه اقتصاد برای شتاب بخشیدن به رشد ملی و گسترش مالکیت عمومی است.[۱۵۴]
  • اقتصاد دانش‌بنیان: بنیان‌گذاری فعالیت‌های اقتصادی بر پایه دانش و علم برای رسیدن به رشد حقیقی و شکوفایی پایدار از موارد مورد تأکید در دیدگاه‌های اقتصادی سید علی خامنه‌ای است.[۱۵۵] او در سخنرانی‌ها و سیاست‌های اعلامی خود بر نقش نخبگان، جوانان و توسعه اقتصاد دانش‌بنیان تأکید کرده است و بخشی از راه پیشرفت کشور را در این موارد معرفی کرده است.[۱۵۶]
  • خودکفایی و استقلال اقتصادی: در این دیدگاه، خودکفایی در محصولات اساسی و استقلال در بخش کشاورزی و تولید کالاهای استراتژیک، مانند گندم، برنج و روغن، برای جلوگیری از وابستگی از الزامات مهم اقتصادی تعریف شده است.[۱۵۷]

دیدگاه‌های فقهی

دیدگاه‌های فقهی سیدعلی خامنه‌ای در حوزه فقه سیاسی بر گسترش قلمرو فقه از حوزه مسائل فردی به عرصه اداره جامعه و حکومت اسلامی تأکید دارد.[۱۵۸] برخی از محورهای این دیدگاه‌ها در پاره‌ای از منابع پژوهشی عبارتند از:

  • ولایت فقیه: ولایت فقیه به معنای حاکمیت فقیه عادل برای هدایت و حفظ جهت‌گیری نظام اسلامی است.[۱۵۹] در این دیدگاه وظایف و اختیارات رهبر در سه حیطۀ هدایت، نظارت و حمایت دسته‌بندی می‌شود.[۱۶۰] بر اساس دیدگاه خامنه‌ای، اطاعت از احکام حکومتی ولی فقیه در امور عمومی واجب دانسته می‌شود و این احکام بر تصمیمات فردی مقدم است. در عین حال، عدم اعتقاد به ولایت فقیه در صورت مبتنی بودن بر استدلال فقهی موجب خروج از اسلام تلقی نمی‌شود.[۱۶۱]
  • توان دفاعی: در دیدگاه خامنه‌ای، دفاع در صورت تعرض به سرزمین‌های اسلامی واجب عینی است و بر لزوم آمادگی دفاعی، حمایت از مسلمانان تأکید شده است.[۱۶۲] در عین حال، به‌کارگیری سلاح‌های کشتار جمعی، ازجمله بمب هسته‌ای و شیمیایی مورد مخالفت جدی قرار گرفته و استفاده از آنها غیرموجه دانسته شده است.[۱۶۳][۱۶۴] علاوه بر جهاد نظامی، مفاهیمی مانند جهاد علمی، فرهنگی و سازندگی نیز به‌عنوان مصادیق جهاد در شرایط معاصر مطرح شده‌اند.[۱۶۵]
  • امر به معروف و نهی از منکر: این فریضه به‌عنوان تکلیفی عمومی برای حفظ سلامت جامعه اسلامی مطرح می‌شود. تحقق آن مشروط به آگاهی، احتمال تأثیر و نبود ضرر قابل توجه است. در نظام اسلامی، مراتب عملی آن در حوزه اختیارات حکومت قرار دارد و وظیفه مردم عمدتاً به تذکر زبانی محدود می‌شود.[۱۶۶]
  • انتخابات و مشارکت سیاسی: در دیدگاه خامنه‌ای مشارکت در انتخابات به‌عنوان تکلیف دینی و اجتماعی برای تعیین سرنوشت سیاسی جامعه و تقویت نظام اسلامی معرفی می‌شود. همچنین انتخاب نامزد اصلح و رعایت اخلاق و قانون در رقابت‌های انتخاباتی مورد تأکید قرار گرفته است.[۱۶۷]
  • بیت‌المال و اموال عمومی: اموال عمومی در حکم بیت‌المال دانسته می‌شود و تصرف در آن بدون مجوز قانونی حرام و با مسئولیت قانونی و شرعی همراه است. در این دیدگاه استفاده از امکانات دولتی باید در چارچوب مقررات و برای مصارف عمومی صورت گیرد.[۱۶۸]
  • نظارت: نظارت به‌عنوان سازوکاری اساسی در اداره جامعه اسلامی مطرح است و شامل نظارت نهادهای حکومتی، نظارت عمومی مردم و نقش رسانه‌ها در نقد و اطلاع‌رسانی می‌شود. در این چارچوب، هیچ مقام حکومتی از نظارت مصون تلقی نمی‌شود.[۱۶۹]
  • وحدت مسلمانان: در دیدگاه سیدعلی خامنه‌ای، وحدت اسلامی از اصول بنیادین دین اسلام و برخاسته از آموزه‌های قرآنی است. او وحدت را نه یک راهبرد مقطعی، بلکه یک اصل دائمی می‌داند که بر لزوم همگرایی مسلمانان در امور اساسی دینی و اجتماعی تأکید دارد. وی بر این باور است که حفظ اتحاد میان مسلمانان جایگاهی محوری در شریعت اسلامی دارد. در این چارچوب، حتی مقابله با گروه‌هایی که موجب تفرقه و درگیری می‌شوند، برای بازگرداندن آنان به مسیر وحدت ضروری دانسته شده است.[۱۷۰] او در همین چارچوب اهانت به مقدسات اهل‌سنت، از جمله خلفای نخستین، را حرام شرعی می‌داند. به‌گفته او، چنین رفتارهایی به وحدت اسلامی آسیب می‌زند و مانع تأثیرگذاری جمهوری اسلامی در جهان اسلام می‌شود. او با تأکید بر تمایز میان نقد تاریخی و اهانت، بر لزوم پرهیز کامل از توهین به شخصیت‌های محترم نزد اهل‌سنت تأکید کرده است.[۱۷۱][۱۷۲]

تأسیس سازمان‌های فرهنگی و علمی

در دوره رهبری سیدعلی خامنه‌ای نهادها و سازمان‌های مختلفی با رویکردهای علمی، فرهنگی و دینی شکل گرفته یا توسعه یافته‌اند. ازجمله آن‌ها می‌توان به جامعةالمصطفی العالمیه[دیدگاه ۴] در سال ۱۳۶۸ش اشاره کرد که با هدف گسترش علوم اسلامی و تربیت طلاب غیرایرانی در قم، اصفهان، مشهد و ده‌ها کشور فعالیت می‌کند.[۱۷۳] در همان سال مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی در قم برای توسعه پژوهش‌ها و نرم‌افزارهای رایانه‌ای در حوزه علوم اسلامی تأسیس شد.[۱۷۴] در سال ۱۳۶۹ش نیز مجمع جهانی اهل‌بیت برای معرفی اسلام و معارف قرآن و اهل‌بیت و حمایت از پیروان آنان در جهان[۱۷۵] و همچنین مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی برای تقویت وحدت میان مذاهب اسلامی و گفت‌وگوی علمی میان عالمان مسلمان شکل گرفت.[۱۷۶] از دیگر نهادها، مؤسسه دائرةالمعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت در قم است که به پژوهش و تدوین آثار فقهی می‌پردازد[۱۷۷] و نیز مرکز خدمات حوزه‌های علمیه که از سال ۱۳۷۰ش با هدف ارائه خدمات معیشتی و بیمه‌ای به طلاب و روحانیان فعالیت می‌کند.[۱۷۸] افزون بر این‌ها، نهادهایی مانند ستاد اقامه نماز برای ترویج فرهنگ نماز،[۱۷۹] شورای عالی فضای مجازی برای سیاست‌گذاری کلان در حوزه فضای مجازی[۱۸۰] و شورای عالی قرآن برای هماهنگی فعالیت‌های قرآنی[۱۸۱] در کشور ایجاد یا سامان‌دهی شده‌اند.

فعالیت‌های شخصی

ورزش و سلامت جسمانی: سیدعلی خامنه‌ای از جوانی به کوه‌پیمایی علاقه داشته و آن را به‌عنوان فعالیتی مستمر برای حفظ سلامت جسمانی دنبال کرده است. او معمولاً در ارتفاعات شمال تهران به کوه‌پیمایی می‌پردازد.[۱۸۲][۱۸۳] خامنه‌ای کوه‌پیمایی را ورزشی کم‌هزینه و در دسترس دانسته و همواره جوانان و عموم مردم، از جمله سالمندان و زنان، را به ورزش و فعالیت بدنی توصیه کرده است. وی همچنین در جوانی به ورزش‌هایی مانند نرمش و والیبال علاقه‌مند بوده است. او به تماشای برخی مسابقات ورزشی، از جمله والیبال، نیز علاقه نشان داده و به سابقه بازی این ورزش در دوران نوجوانی خود اشاره کرده است.[۱۸۴]

نظم کاری و فعالیت روزانه: خامنه‌ای بر پرهیز از آسایش و استمرار در کار تأکید کرده و بیان کرده است که برنامه کاری روزانه‌اش از حدود ساعت پنج صبح آغاز می‌شود و تا ساعاتی از شب ادامه دارد. او فعالیت مداوم را ضروری دانسته و معتقد است مسئولان و جوانان باید از فرصت جوانی برای کار و تلاش استفاده کنند.[۱۸۵]

برنامه عبادی: بر اساس گفته برخی نزدیکان خامنه‌ای، در زندگی ایشان عبادت جایگاه برجسته‌ای دارد. نماز شب در خانواده ایشان امری رایج و مستمر بوده و خودشان معمولاً حدود یک تا یک‌ونیم ساعت پیش از اذان صبح برای تهجد بیدار می‌شوند و دیگران را نیز به آن تشویق می‌کنند. همچنین در نماز صبح با احتیاط و اندکی پس از اذان نماز می‌خوانند و در نماز مغرب و عشا بسیار مقید به اول وقت هستند. در عین حال، برای رعایت حال مردم حتی حاضر بوده‌اند نماز را به تأخیر بیندازند تا مزاحمتی برای دیگران ایجاد نشود.[۱۸۶][۱۸۷]

مطالعه و فرهنگ کتاب‌خوانی: مطالعه از بخش‌های ثابت زندگی او توصیف شده است. به گفته وی، در محیط خانواده‌اش مطالعه پیش از خواب امری رایج است و اعضای خانواده معمولاً با کتاب به خواب می‌روند. او همچنین از مطالعه در زمان‌های کوتاه، مانند فاصله‌های ده یا بیست دقیقه‌ای یا در مسیرهای رفت‌وآمد، یاد کرده و تأکید کرده است که خانواده‌ها باید فرزندان خود را از کودکی با کتاب مأنوس کنند.[۱۸۸]

اطلاع از امور جامعه: به‌گفته خامنه‌ای، او برای آگاهی از وضعیت جامعه از منابع رسمی و غیررسمی استفاده می‌کند؛ از جمله گزارش‌های دستگاه‌های مختلف، نهادهای نظارتی و ارتباط مردمی، دریافت نامه‌ها و ملاقات با اقشار گوناگون. او همچنین دیدار با مردم در منازل آنان را راهی برای آشنایی مستقیم با شرایط زندگی اجتماعی دانسته و بر ضرورت آگاهی مسئولان از واقعیت‌های جامعه و نیز تحولات مربوط به دشمنان سیاسی تأکید کرده است.[۱۸۹]

علاقه به هنر و ادبیات

سیدعلی خامنه‌ای در طول زندگی خود، به ادبیات و برخی حوزه‌های هنری علاقه‌مندی نشان داده و در سخنرانی‌ها و دیدارهای فرهنگی خود درباره موضوعات ادبی، زبانی و هنری اظهار نظر کرده است. مهم‌ترین جنبه‌های این علاقه‌مندی‌ها در حوزه‌های ادبیات، شعر و هنر قابل مشاهده است.

داستان و رمان: خامنه‌ای از علاقه‌مندان به ادبیات داستانی به شمار می‌رود و آثار نویسندگان مختلف ایرانی و خارجی را مطالعه کرده است. از جمله نویسندگانی که آثارشان مورد توجه او قرار گرفته‌اند می‌توان به رومن رولان، استاندال، جین اوستین، آنتوان چخوف، میخائیل شولوخف، آلکسی تولستوی، روژه مارتن دوگار، زاهاریا استانکو، ویکتور هوگو، جان اشتاین‌بک و امیل زولا اشاره کرد. او در برخی سخنرانی‌ها به تحلیل و ارزیابی این آثار پرداخته و در دیدارهایی با فعالان فرهنگی بر ضرورت تقویت تولید رمان در ایران تأکید کرده است. بخشی از یادداشت‌ها و حاشیه‌های او بر آثار ادبی نیز در قالب کتاب منتشر شده است.[۱۹۰]

شعر و ادبیات فارسی و عربی: خامنه‌ای به شعر فارسی و عربی علاقه دارد و با سنت‌های ادبی و فنون شعر از جمله وزن، قافیه و صنایع ادبی آشنا دانسته می‌شود.[۱۹۱] او گاه با تخلص امین شعر سروده است.[۱۹۲] دیدار سالانه شاعران با او که معمولاً در نیمه ماه رمضان برگزار می‌شود، به یکی از برنامه‌های فرهنگی شناخته‌شده در ایران تبدیل شده و در آن شاعران آثار خود را قرائت می‌کنند. وی همچنین در سخنرانی‌های عربی خود از عناصر ادبی و بلاغی بهره می‌گیرد و با ادبیات کلاسیک عربی آشنایی دارد.[۱۹۳] خامنه‌ای بارها بر اهمیت حفظ و تقویت زبان فارسی و پرهیز از رواج کاربردهای نادرست یا واژه‌های بیگانه در رسانه‌ها تأکید کرده است.[۱۹۴]

هنر و رسانه: خامنه‌ای در حوزه‌های هنری به‌ویژه سینما و تلویزیون نیز اظهار نظرهایی داشته است. در برخی دیدارها با هنرمندان و فعالان فرهنگی، درباره آثار سینمایی و تلویزیونی یا نقش هنر در جامعه دیدگاه‌هایی مطرح کرده و بر اهمیت استفاده از هنر برای انتقال مفاهیم فرهنگی و اجتماعی تأکید کرده است.[۱۹۵]

سبک زندگی در دوران رهبری

بر اساس گزارش‌های منتشرشده از نزدیکان و افراد مرتبط، سبک زندگی وی در دوران رهبری با ساده‌زیستی و پرهیز از تجملات همراه بوده است. زندگی شخصی وی از محل نذورات مردمی اداره می‌شود و از بیت‌المال استفاده نمی‌کند. خانه وی فاقد فرش دستباف بوده و تنها یک قالی نخ‌نما از جهیزیه همسرش در کتابخانه پهن شده است. در مهمانی‌های عمومی و خصوصی تنها یک رقم غذا سرو می‌شده و غذای شبها اغلب نان و پنیر و سبزی بوده است. هدایای دریافتی از مقامات خارجی در دوران ریاست جمهوری و رهبری به موزه آستان قدس اهدا شده و وارد زندگی شخصی نشده است. در مورد خانواده، به گفته افراد نزدیک، همه فرزندان پسر وی مستأجر بوده و در آپارتمان‌های کوچک زندگی می‌کنند و هیچ‌یک در امور اقتصادی یا سیاسی فعالیت ندارند. در ازدواج فرزندان، مهریه حداکثر ۱۴ سکه تعیین شده و مراسم عروسی در دفتر و با پذیرایی ساده برگزار می‌شده است. دو فرزند پسر وی در دوران جنگ با نام دیگر در جبهه حضور داشتند و وی تأکید کرده بود که در صورت اسارت، به دلیل جایگاه خانوادگی امتیازی داده نخواهد شد. در ارتباط با مردم، اعضای خانواده برای خرید مایحتاج به بازار مراجعه می‌کردند و وی از این راه با قیمت‌ها آشنا می‌شد. نامه‌های مردم از جمله انتقادات بدون سانسور به وی می‌رسید و مورد مطالعه قرار می‌گرفت. در سفرهای استانی، از صحنه‌سازی برای بازدید مسئولان پرهیز می‌شد. در دیدار از خانواده شهدا، از منزل یک خانواده مسیحی نیز بازدید به عمل آمد و از میوه آنان خورده شد. درخواست فیلمبرداری از منزل برای نشان دادن سادگی زندگی نیز نپذیرفته شد.[۱۹۶]

گمانه‌زنی‌ها پیرامون سبک زندگی دوران رهبری

برخی گزارش‌های رسانه‌ای خارجی و تحلیل‌ها، نهادهای اقتصادی بزرگ مرتبط با ساختار رهبری در ایران را دارای دارایی‌های گسترده معرفی کرده‌اند و از این رو او را از ثروتمندترین افراد جهان دانسته‌اند.[۱۹۷] برای نمونه، در گزارشی از خبرگزاری رویترز در سال 2013م به نقش ستاد اجرایی فرمان امام خمینی، در مدیریت دارایی‌های کلان اشاره شده است،[۱۹۸][۱۹۹] هرچند در همان گزارش تصریح شده که مدرکی مبنی بر استفاده شخصی خامنه‌ای از این دارایی‌ها ارائه نشده است.[۲۰۰]

هم‌زمان، شماری از منتقدان جمهوری اسلامی و رسانه‌های خارجی نیز در برخی اظهارنظرها به ساده‌زیستی شخصی او اشاره کرده‌اند و سبک زندگی او را کم‌هزینه یا زاهدانه توصیف کرده‌اند. علی‌رضا نوری‌زاده، فعال رسانه‌ای منتقد، سبک زندگی او را بسیار ساده توصیف کرده است. بی‌بی‌سی فارسی نیز با نقل گزارشی از رویترز اعلام کرده که با وجود گستره دارایی‌های زیر مدیریت رهبری، مدرکی دالّ بر استفادهٔ شخصی او از این منابع یافت نشده است. مهدی خلجی، پژوهشگر و منتقد حکومت ایران، زندگی شخصی خامنه‌ای و فرزندانش را زاهدانه دانسته است. همچنین عطاءالله مهاجرانی، وزیر پیشین فرهنگ و ارشاد اسلامی و از منتقدان سیاسی، بیان کرده که در کارنامه اقتصادی خامنه‌ای و خاندان او نقطه خاکستری نیز مشاهده نمی‌شود.[۲۰۱]

دستاوردهای علمی و فناوری ایران در دوران رهبری

به باور پژوهشگران یکی از محورهای اصلی تأکید سید علی خامنه‌ای در دوران رهبری، توجه به مقوله علم و فناوری به‌عنوان عامل اقتدارآفرینی و استقلال ملی بوده است. وی با طرح مفاهیمی چون «جنبش نرم‌افزاری» و «نهضت تولید علم»، بر لزوم خروج علم از حالت تقلیدی و تکیه بر استعدادهای داخلی تأکید داشتند و این رویکرد زمینه‌ساز دستاوردهای علمی متعددی در عرصه‌های گوناگون شد که برخی از آنها عبارتند از:

  • دست‌یابی ایران به فناوری سلول‌های بنیادی در ۲۰۰۳م به فاصله پنج سال پس از آمریکا؛
  • کسب رتبۀ هشتم جهان در سلول‌های بنیادین جنینی؛
  • کسب رتبۀ پنجم جهان در سلول‌های بنیادی القایی IPS؛
  • کسب رتبۀ اول خاورمیانه در بانک خون بند ناف و تولید حیوان از IVF در اصفهان؛
  • قرار گرفتن ایران در جمع هفت کشور طراح و سازنده موشک ماهواره‌بر و اعزام موجود زنده به فضا؛
  • دوازدهمین کشور جهان در ساخت ماهواره؛
  • هفتمین کشور جهان در سامانه پرتاب ماهواره؛
  • کسب رتبۀ هشتم جهان در چرخه سوخت هسته‌ای؛
  • کسب رتبۀ دوم جهان در توربین نیروگاه گازی پس از ژاپن؛
  • سومین سدساز بزرگ جهان با اجرای پروژه در ۱۲ کشور؛
  • تبدیل قریب‌الوقوع ایران به یکی از ده کشور تأثیرگذار جهان بر اساس گزارش شورای اطلاعات ملی آمریکا؛
  • قرارگیری در جایگاه سیزدهم تولید علم جهان و رشد علمی یازده برابر نسبت به متوسط رشد جهانی.[۲۰۲]این رویکرد در حوزۀ صنایع دفاعی نیز با تأکید سید خامنه‌ای بر خوداتکایی و تبدیل تهدیدهای خارجی به فرصت، دستاوردهای قابل توجهی به همراه داشته است[۲۰۳] که برخی از آنها عبارتند از:
  • توسعه طیف گسترده موشک‌های کوتاه‌برد، بالستیک و کروز و قرار گرفتن ایران در زمره معدود کشورهای دارای چرخه کامل توسعه موشکی؛
  • تولید انواع پهپادهای شناسایی، رزمی، انتحاری و ارتفاع بالا با قابلیت‌هایی نظیر پروازهای دوربرد و هدایت ترکیبی؛
  • ساخت ناوچه‌ها، ناوشکن‌ها و زیردریایی‌های سبک تا نیمه‌سنگین به صورت بومی و حضور مستمر ناوگروه‌های ایرانی در آب‌های آزاد.[۲۰۴]

اثرگذاری‌های بین‌المللی

به نظر تحلیلگران سید علی خامنه‌ای در دوران رهبری خود با اتخاذ مواضع قاطع براساس اصول عزت، حکمت و مصلحت، نقش تعیین‌کننده‌ای در در مهار بحران‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، شکل‌گیری و تداوم جبهۀ مقاومت و موج بیداری اسلامی ایفا کرد و زمینه‌ساز تحولاتی شد که برخی از آنها عبارتند از:

  • هدایت سیاست عدم سازش با نظام سلطه و حفظ اصل استکبارستیزی به‌عنوان یکی از ارکان انقلاب اسلامی؛
  • ارائه طرح همه‌پرسی عمومی برای حل مسئله فلسطین به جای طرح‌های غربی نظیر دو دولت؛
  • تبدیل‌شدن ایران به قدرت اول منطقه و افزایش نفوذ راهبردی در خاورمیانه به گونه‌ای که مقامات غربی به شکست پروژه‌های آمریکا در منطقه اذعان کردند؛
  • شکست پروژه فروپاشی از درون که توسط آمریکا و متحدانش طراحی شده بود؛
  • تقویت جبهه مقاومت جهان به‌ویژه در لبنان و فلسطین با محوریت حزب‌الله و گروه‌های فلسطینی که منجر به شکست ارتش اسرائیل در جنگ‌های مختلف شد؛
  • الگوسازی جمهوری اسلامی برای جنبش‌های بیداری اسلامی در کشورهای عربی با ارائه تجارب مردم‌سالاری دینی؛
  • ناکام گذاشتن دشمنان در روزهای نخست پس از درگذشت امام‌خمینی و تبدیل فضای تردید و نگرانی به امید و اعتماد ملی؛
  • مدیریت بحران‌های منطقه‌ای نظیر جنگ اول خلیج فارس و جلوگیری از ورود ایران به جنگی که به نفع صدام طراحی شده بود؛
  • مقابله با پروژۀ اسلام‌هراسی و ایران‌هراسی غرب و تبیین جایگاه جمهوری اسلامی به‌عنوان الگوی مقاومت در برابر زیاده‌خواهی‌های کشورهای غربی؛
  • تبدیل ایران به یک کشور شکست‌ناپذیر در برابر تهدیدات نظامی؛
  • تبدیل ایران به الگویی برای استقلال‌خواهان جهان با تکیه بر سه اصل عزت، حکمت و مصلحت در سیاست خارجی.[۲۰۵]

شهادت

سید علی خامنه‌ای در ۹ اسفند ۱۴۰۴ش، در ماه رمضان در حملۀ مشترک آمریکا و رژیم صهیونیستی اسرائیل به بیت رهبری در تهران به‌همراه چند تن از اعضای خانواده خود ترور و به شهادت رسید.[۲۰۶] در پی این حادثه ۴۰ روز عزای عمومی و ۷ روز تعطیل رسمی در ایران اعلام شد.[۲۰۷]

پانویس

  1. ↑ شریف‌رازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۴ش، ج۷، ص۱۲۸.
  2. ↑ زنگنه‌قاسم‌آبادی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، ۱۳۸۲، ج۱، ص۴۵۹.
  3. ↑ روزبه، «زندگی‌نامه مقام معظم رهبری»، ۱۳۸۵ش، ص۱۰.
  4. ↑ یعقوب، اندیشه‌های سیاسی اجتماعی امام خامنه‌ای، ۱۳۶۳ش، ص۹۲.
  5. ↑ زنگنه‌قاسم‌آبادی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۷۷.
  6. ↑ شریف‌رازی، گنجینه دانشمندان، ۱۳۵۴ش، ج۷، ص۱۲۸.
  7. ↑ جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۹۷۳.
  8. ↑ زنگنه‌قاسم‌آبادی، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، ۱۳۸۲، ج۱، ص۴۵۸.
  9. ↑ «ناگفته‌های هادی خامنه‌ای از زندگی با خواهران ناتنی»‌، خبرگزاری تابناک.
  10. ↑ «ماجرای ازدواج حضرت آیت‌الله خامنه‌ای از زبان خودشان در مصاحبه تلویزیونی »، وب‌سایت عصر ایران.
  11. ↑ «بیوگرافی و سن آیت‌الله خامنه‌ای+همسر، فرزندان، عروس و دامادها»، وب‌سایت نمناک.
  12. ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۴۹.
  13. ↑ دائره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۲ش، ج۲۱، ص۶۷۵.
  14. ↑ مهاجرنیا، فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، ۱۳۹۳ش، ص۳۱-۳۰.
  15. ↑ مهاجرنیا، فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، ۱۳۹۳ش، ص۳۱-۳۰.
  16. ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۴-۶۳.
  17. ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۳ و ۵۹ و ۶۴ و ۷۳-۶۸، ۸۵-۸۲، ۹۴ و ۳۱۲؛ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۵-۶۴.
  18. ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۸۲.
  19. ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۸۵-۸۴.
  20. ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۳ و ۵۹ و ۶۴ و ۷۳-۶۸، ۸۵-۸۲، ۹۴ و ۳۱۲؛ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۵-۶۴.
  21. ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۳ و ۵۹ و ۶۴ و ۷۳-۶۸، ۸۵-۸۲، ۹۴ و ۳۱۲؛ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۵-۶۴.
  22. ↑ دائره المعارف بزرگ اسلامی، ۱۳۹۲ش، ج۲۱، ص۶۷۵؛ آوردی، آشنایی با ستارگان هدایت، ۱۳۷۶ش، ص۲۱.
  23. ↑ «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی سید علی حسینی خامنه‌ای»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  24. ↑ «زندگی سیاسی آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.
  25. ↑ «تأیید رهبری آیت‌الله خامنه‌ای از سوی علمای بزرگ»، وب‌سایت خبر آنلاین.
  26. ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶.
  27. ↑ «بیوگرافی سید علی خامنه‌ای – Seyyed Ali Khamenei»، وب‌سایت لیگ جزیره.
  28. ↑ «زندگی سیاسی آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.
  29. ↑ «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  30. ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.
  31. ↑ «مقتدی صدر کیست و ماجرای ناآرامی ها در عراق چیست؟»، وب‌سایت روزیاتو.
  32. ↑ «حدیث ولایت3»، وب‌سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی.
  33. ↑ «گزارشی درباره کتاب خواندنی «شرح اسم» »، وب‌سایت پاتوق کتاب فردا.
  34. ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶.
  35. ↑ «فهرست آثار»، وب‌سایت انتشارات انقلاب اسلامی.
  36. ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶.
  37. ↑ «فهرست آثار»، وب‌سایت انتشارات انقلاب اسلامی.
  38. ↑ ولایتی، «آیت الله سید علی خامنه‌ای»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی.
  39. ↑ یوسفی اشکوری، «آموزه‌های سید جمال الدین اسدآبادی در دو بعد فکری و سیاسی»، وب‌سایت یوسفی اشکوری.
  40. ↑ یوسفی اشکوری، «آموزه‌های سید جمال الدین اسدآبادی در دو بعد فکری و سیاسی»، وب‌سایت یوسفی اشکوری.
  41. ↑ یوسفی اشکوری، «آموزه‌های سید جمال الدین اسدآبادی در دو بعد فکری و سیاسی»، وب‌سایت یوسفی اشکوری.
  42. ↑ حسین‌زاده، «درباره تاثیرپذیری انقلابیون ایران از اخوان‌المسلمین؛ فرآورده‌های فکری اخوان در دستان مبارزان ایران»، وب‌سایت شعوبا،.
  43. ↑ حسین‌زاده، «درباره تاثیرپذیری انقلابیون ایران از اخوان‌المسلمین؛ فرآورده‌های فکری اخوان در دستان مبارزان ایران»، وب‌سایت شعوبا،.
  44. ↑ حسین‌زاده، «درباره تاثیرپذیری انقلابیون ایران از اخوان‌المسلمین؛ فرآورده‌های فکری اخوان در دستان مبارزان ایران»، وب‌سایت شعوبا،.
  45. ↑ «بیانات در دیدار اعضای ستاد برگزاری کنفرانس جهانی اهل‌بیت علیهم السلام،» وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  46. ↑ «وضعیت اجتماعی در رژیم پهلوی / وضعیت اجتماعی در دوران پهلوی»، وب‌ دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  47. ↑ «وضعیت اجتماعی در رژیم پهلوی / وضعیت اجتماعی در دوران پهلوی»، وب‌ دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  48. ↑ «وضعیت اجتماعی در رژیم پهلوی / وضعیت اجتماعی در دوران پهلوی»، وب‌ دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  49. ↑ «وضعیت اجتماعی در رژیم پهلوی / وضعیت اجتماعی در دوران پهلوی»، وب‌ دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  50. ↑ «وضعیت اجتماعی در رژیم پهلوی / وضعیت اجتماعی در دوران پهلوی»، وب‌ دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  51. ↑ «دیدار رهبر انقلاب در نوجوانی با نواب صفوی/ تصورات آقاسیدعلی نسبت به نواب در هم ریخت...»، وب‌سایت خبر آنلاین.
  52. ↑ سلیمی بنی و مظفری، جامعه روحانیت مبارز، ۱۳۸۸ش، ص۹۵-۹۴.
  53. ↑ سلیمی بنی و مظفری، جامعه روحانیت مبارز، ۱۳۸۸ش، ص۹۹.
  54. ↑ جلالی، مشهد در بامداد نهضت امام‌خمینی، ۱۳۷۸ش، ص۱۴۸.
  55. ↑ عبایی خراسانی، مصاحبه، ۱۳۸۸ش، ص۱۳–۱۴.
  56. ↑ جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۹۷۶.
  57. ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۱۵۷-۱۵۶.
  58. ↑ طالقانی، یاران امام به روایت اسناد ساواک، ۱۳۸۲ش، ج۱، ص۴۶۸.
  59. ↑ مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، سیر مبارزات امام‌خمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، ۱۳۸۶ش، ج۴، ص۳۹۲.
  60. ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۹.
  61. ↑ ربانی شیرازی، «زندگی‌ نامه آیت‌الله ربانی شیرازی به قلم خودش»، ۱۳۸۴ش، ص۲۷۸-۲۷۷.
  62. ↑ جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۹۷۶.
  63. ↑ جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، ۱۳۸۵ش، ج۲، ص۹۷۶.
  64. ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۵۷۱-۵۷۰.
  65. ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۵-۶۰۲.
  66. ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۷۰-۶۹؛ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۰۹-۶۰۸.
  67. ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۱۰.
  68. ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۲۰۹.
  69. ↑ بهبودی، شرح اسم، ۱۳۹۱ش، ص۶۴۲.
  70. ↑ «سیدعلی خامنه‌ای»، ویکی‌خمینی.
  71. ↑ «سیدعلی خامنه‌ای»، ویکی‌خمینی.
  72. ↑ شمس‌آبادی، نقش علمای مشهد در انقلاب اسلامی، ۱۳۸۹ش، ص۳۲۵–۳۲۸.
  73. ↑ خمینی، صحیفه امام، ۱۳۸۹ش، ج۵، ص۴۲۶–۴۲۸
  74. ↑ خامنه‌ای، نرم‌افزار حدیث ولایت، ۱۳۹۲ش، ج۲، ص۴۰؛ قاسم‌پور، دهه سرنوشت ساز از ۱۲ بهمن ۵۷ تا ۲۲ بهمن ۵۷، ۱۳۸۵ش، ص۹۲–۹۴.
  75. ↑ «سیدعلی خامنه‌ای»، ویکی‌خمینی.
  76. ↑ قطبی، در سایه خورشید، ۱۳۸۳ش، ص۶۶؛ شیرازی، پرتویی از خورشید، ۱۳۸۲ش، ص۱۵۸.
  77. ↑ قطبی، در سایه خورشید، ۱۳۸۳ش، ص۶۶؛ شیرازی، پرتویی از خورشید، ۱۳۸۲ش، ص۱۵۸.
  78. ↑ «تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال»، وب‌سایت همشهری.
  79. ↑ «ترور نافرجام آیت‌الله خامنه‌ای توسط منافقین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  80. ↑ «حمایت 95درصدی از یک نامزد انتخابات»، وب‌سایت شورای نگهبان.
  81. ↑ «انتخابات ۶۴؛ دومین تنفیذ حکم یک رئیس‌جمهور»، وب‌سایت ایسنا.
  82. ↑ «بازخواني يك واقعه تاريخي / رييس جمهوري كه مظلوم بود و به مخالفت با ولايت متهم شد»، خبرگزاری ایرنا.
  83. ↑ «فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  84. ↑ مولایی، «مروری بر 8 سال مدیریت جهادی آیت‌الله خامنه‌ای در كسوت ریاست جمهوری»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  85. ↑ «فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  86. ↑ «فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  87. ↑ قطبی، در سایه خورشید، ۱۳۸۳ش، ص۶۶؛ شیرازی، پرتویی از خورشید، ۱۳۸۲ش، ص۱۵۸.
  88. ↑ «سیدعلی خامنه‌ای»، ویکی‌خمینی.
  89. ↑ امام خمینی، صحیفه، ۱۳۸۹ش، ج۲۰، ص۴۶۵-۴۶۳.
  90. ↑ قطبی، در سایه خورشید، ۱۳۸۳ش، ص۶۶؛ شیرازی، پرتویی از خورشید، ۱۳۸۲ش، ص۱۵۸.
  91. ↑ «فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  92. ↑ «درباره ما»، وب‌سایت دانشنامه جهان اسلام.
  93. ↑ «انتشار سی و سومین جلد دانشنامه جهان اسلام»، وب‌سایت دانشنامه جهان اسلام.
  94. ↑ «فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.
  95. ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.
  96. ↑ «بازخوانی نامه عزل آیت‌الله منتظری در ۶ فروردین سال ۱۳۶۸/ والله قسم از ابتدا با انتخاب شما مخالف بودم»، وب‌سایت خبر آنلاین.
  97. ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.
  98. ↑ هاشمی رفسنجانی، کارنامه و خاطرات، سال ۱۳۶۸، بازسازی و سازندگی، ۱۳۹۱ش، ص۱۵۱.
  99. ↑ «چرا خبرگان آیت‌الله خامنه‌ای را به عنوان رهبر انتخاب کرد؟»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  100. ↑ «آیا آیت‌الله خامنه‌ای رهبر موقت بودند؟!»، پایگاه خبری جهان نیوز.
  101. ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.
  102. ↑ «کارنامه ربع قرن مدیریت جهادی رهبر معظم انقلاب»، وب‌سایت دیدبان.
  103. ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.
  104. ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.
  105. ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۷۲.
  106. ↑ «کارنامه فکری و سیاسی آیت‌الله سید‌علی خامنه‌ای‌(ره) رهبر فقید انقلاب/ ‌7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.
  107. ↑ «کارنامه فکری و سیاسی آیت‌الله سید‌علی خامنه‌ای‌(ره) رهبر فقید انقلاب/ ‌7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.
  108. ↑ لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنه‌ای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وب‌سایت یورو نیوز.
  109. ↑ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنه‌ای»، وب‌سایت ایران امروز.
  110. ↑ «زندگی سیاسی آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.
  111. ↑ «راهبرد رهبر انقلاب در مدیریت فتنه ۸۸ چگونه بود؟/ مفهوم سرمایه رای و سرمایه آشوب در انتخابات‌ها»، وب‌سایت وطن امروز.
  112. ↑ «مهمترین رویدادهای سال ۹۷»، خبرگزاری ایسنا.
  113. ↑ لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنه‌ای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وب‌سایت یورو نیوز.
  114. ↑ «مهمترین رویدادهای سال ۹۷»، خبرگزاری ایسنا.
  115. ↑ عبدی، «بنزین و اعتراضات»، خبرگزاری ایرنا.
  116. ↑ «زندگی سیاسی آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.
  117. ↑ جلانی‌پور، «خیزش اعتراضی مهسا از پاییز ۱۴۰۱ تاکنون»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران.
  118. ↑ پایگاه نواتیم؛ طعمه موشک‌های ایران/ شکست تاریخی پدافند 4 لایه اسرائیل رقم خورد»، اقتصادنیوز.
  119. ↑ «وعده‌های صادق؛ سلسله عملیاتی که در دو سال چهاربار انجام شده است / درباره بزرگ‌ترین عملیات پهپادی و بالستیکی چه می‌دانیم»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران.
  120. ↑ «زندگی سیاسی آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.
  121. ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.
  122. ↑ «تاریخ دشمنی آمریکا با ایران»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  123. ↑ «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست.
  124. ↑ «کارنامه فکری و سیاسی آیت‌الله سید‌علی خامنه‌ای‌(ره) رهبر فقید انقلاب/ ‌7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.
  125. ↑ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنه‌ای»، وب‌سایت ایران امروز.
  126. ↑ لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنه‌ای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وب‌سایت یورو نیوز.
  127. ↑ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنه‌ای»، وب‌سایت ایران امروز.
  128. ↑ «کارنامه سیاسی خمینی و خامنه‌ای»، وب‌سایت ایران امروز.
  129. ↑ خسروپناه، « «منظومه فکری آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای»؛ نقشه راه تمدن‌سازی نوین اسلامی»، خبرگزاری آنا.
  130. ↑ «تهاجم فرهنگی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  131. ↑ «فرهنگ مهمترین رکن انقلاب اسلامی»، خبرگزاری رسا.
  132. ↑ «فرهنگ مهمترین رکن انقلاب اسلامی»، خبرگزاری رسا.
  133. ↑ «فرهنگ مهمترین رکن انقلاب اسلامی»، خبرگزاری رسا.
  134. ↑ ««جهاد تبیین» راهبرد دقیق روشنگری و تحقق آرمان‌های انقلاب اسلامی»، خبرگزاری مهر.
  135. ↑ موحد ابطحی، تحلیل بر اندیشه‌های علم دینی در جهان اسلام، ۱۳۹۵ش، ص۴۷.
  136. ↑ «تحول ‌و ارتقاء‌ علوم‌ انسانی»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  137. ↑ «کارنامه فکری و سیاسی آیت‌الله سید‌علی خامنه‌ای‌(ره) رهبر فقید انقلاب/ ‌7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.
  138. ↑ لهبی، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنه‌ای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وب‌سایت یورو نیوز.
  139. ↑ «کارنامه فکری و سیاسی آیت‌الله سید‌علی خامنه‌ای‌(ره) رهبر فقید انقلاب/ ‌7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.
  140. ↑ «شخصیت‌های جهان درباره نامه رهبر انقلاب به جوانان غرب چه می‌گویند؟»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.
  141. ↑ شایگان، «راهکارهای ارتقای «امنیت اجتماعی» از دیدگاه مقام معظم رهبری»، ۱۳۹۵ش، ص۹.
  142. ↑ «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۸۹.
  143. ↑ «اقتصاد اسلامی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  144. ↑ «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۶۵، ۱۱۳.
  145. ↑ «اقتصاد اسلامی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  146. ↑ «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۷، ۹، ۳۱.
  147. ↑ «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۴۷، ۴۸، ۵۳.
  148. ↑ «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۱۰۱، ۱۳۱.
  149. ↑ «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۱۱۹، ۱۲۴.
  150. ↑ «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۲۰۱، ۲۱۰.
  151. ↑ «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۲۲۱، ۲۳۸.
  152. ↑ یوسفی، نظام اقتصادی مقاومتی، ۱۳۹۵ش، ص۳۲.
  153. ↑ «اقتصاد مقاومتي چيست؟»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان.
  154. ↑ «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۷۳، ۹۲، ۱۵۳.
  155. ↑ «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۲۲۵، ۲۴۳.
  156. ↑ «کارنامه فکری و سیاسی آیت‌الله سید‌علی خامنه‌ای‌(ره) رهبر فقید انقلاب/ ‌7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر.
  157. ↑ «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، ص ۵۷، ۸۳.
  158. ↑ فرامرزی، «احکام برخی مسائل فقه سیاسی از نگاه حضرت آیت الله خامنه‌ای»، 1385ش.
  159. ↑ بهروزلک، «کلام سیاسی در اندیشه مقام معظم رهبری»، ۱۳۸۵ش.
  160. ↑ مرندی، ««وظایف و اختیارات رهبری» از نگاه آیت‌الله خامنه‌ای مبتنی بر روش تحلیل مضمون»، ۱۴۰۲ش، ص۷.
  161. ↑ فرامرزی، «احکام برخی مسائل فقه سیاسی از نگاه حضرت آیت الله خامنه‌ای»، 1385ش.
  162. ↑ فرامرزی، «احکام برخی مسائل فقه سیاسی از نگاه حضرت آیت الله خامنه‌ای»، 1385ش.
  163. ↑ «ثبت پیام رهبر انقلاب به‌عنوان سند در سازمان ملل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  164. ↑ «پیام به نخستین کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح هسته‌ای و عدم اشاعه»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای.
  165. ↑ فرامرزی، «احکام برخی مسائل فقه سیاسی از نگاه حضرت آیت الله خامنه‌ای»، 1385ش.
  166. ↑ فرامرزی، «احکام برخی مسائل فقه سیاسی از نگاه حضرت آیت الله خامنه‌ای»، 1385ش.
  167. ↑ فرامرزی، «احکام برخی مسائل فقه سیاسی از نگاه حضرت آیت الله خامنه‌ای»، 1385ش.
  168. ↑ فرامرزی، «احکام برخی مسائل فقه سیاسی از نگاه حضرت آیت الله خامنه‌ای»، 1385ش.
  169. ↑ فرامرزی، «احکام برخی مسائل فقه سیاسی از نگاه حضرت آیت الله خامنه‌ای»، 1385ش.
  170. ↑ «وحدت اسلامی»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  171. ↑ «طعن به خلفا»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  172. ↑ «استقبال جهان اسلام از استفتای جدید آیت‌الله خامنه‌ای»، روزنامه رسالت، ۱۳۸۹ش، ص۳.
  173. ↑ جزوه آشنایی با سازمان حوزه‌ها و مدارس علمیه خارج از کشور، قم، سازمان مدارس خارج از کشور، ۱۳۸۵ش، ص۵-۴.
  174. ↑ «معرفی مرکز تحقیقات علوم اسلامی»، وب‌سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور.
  175. ↑ حائری، روزشمار شمسی، ۱۳۸۶ش، ص۶۹۸؛ مجمع جهانی اهل‌بیت(ع)، آشنایی با مجمع جهانی اهل‎بیت(علیهم السلام)، ۱۳۹۴ش، ص۸.
  176. ↑ «مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی»، وب‌سایت ویکی شیعه.
  177. ↑ «گزارش‌ها: مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‌بیت(ع)»، ۱۳۷۷ش، ص۴۱-۳۸.
  178. ↑ «معرفی مرکز خدمات حوزه‌های علمیه»، وب‌سایت مرکز خدمات حوزه علمیه.
  179. ↑ «سید علی حسینی خامنه‌ای»، وب‌سایت ویکی شیعه.
  180. ↑ «حکم تشکیل و انتصاب اعضای شورای عالی فضای مجازی»، وب‌سایت مرکز ملی فضای مجازی.
  181. ↑ «تاریخ تأسیس شورای عالی قرآن»، پایگاه اطلاع رسانی شورای عالی قرآن.
  182. ↑ شاه‌پسندی، «برنامه روزانه امام خامنه ای»، پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ ایثار و شهادت.
  183. ↑ «آیت الله خامنه‌ای در مصاحبه با مجله ورزشی»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی.
  184. ↑ «سبک زندگی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  185. ↑ «سبک زندگی حضرت آیت الله خامنه ای - برنامه یک روز رهبر انقلاب»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.
  186. ↑ متولیان، «عبادت در سیره امام خامنه‌ای»، وب‌سایت مگ‌ایران.
  187. ↑ شاه‌پسندی، «برنامه روزانه امام خامنه ای»، پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ ایثار و شهادت.
  188. ↑ «سبک زندگی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  189. ↑ «سبک زندگی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای.
  190. ↑ ««رمان‌»‌های خارجی که آیت الله خامنه‌ای آنها را خوانده است / از آثار رومن رولان و استاندال تا آثار چخوف، تولستوی و امیل زولا»، وب‌سایت جماران.
  191. ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶-۶۵.
  192. ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶-۶۵.
  193. ↑ «رسانه‌های خارجی درباره علاقه آیت‌الله خامنه‌ای به شعر و ادبیات چه می‌گویند؟»، وب‌سایت نسیم آنلاین.
  194. ↑ «رهبر معظم انقلاب اسلامی: راجع به زبان فارسی نگرانم نگذارید زبان فارسی فرسوده و ویران شود»، وب‌سایت پاسداشت زبان فارسی.
  195. ↑ گلی زواره، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، ۱۳۹۸ش، ص۶۶-۶۵.
  196. ↑ «نگاهی به سلوک و ساده‌زیستی مقام معظم رهبری»، خبرگزاری تسنیم.
  197. ↑ «سفارت آمریکا در بغداد: خامنه‌ای 200 میلیارد دلار ثروت دارد»، وب‌سایت العربیه فارسی.
  198. ↑ «سید علی خامنه ای کیست؟»، وب‌سایت ایران افشاگر.
  199. ↑ «سفارت آمریکا در بغداد: خامنه‌ای 200 میلیارد دلار ثروت دارد»، وب‌سایت العربیه فارسی.
  200. ↑ «سفارت آمریکا در بغداد: خامنه‌ای 200 میلیارد دلار ثروت دارد»، وب‌سایت العربیه فارسی.
  201. ↑ «مصادیقی از ساده‌زیستی آیت‌الله خامنه‌ای»، وب‌سایت جوان آنلاین.
  202. ↑ «26 سال تلألو خورشید روشنایی‌بخش انقلاب»، خبرگزاری تسنیم.
  203. ↑ «نقش امام خامنه‌ای در توسعه صنعت موشکی کشور»، خبرگزاری دفاع مقدس.
  204. ↑ «روايت ۴۷ سال ایستادگی و پیشرفت ايران در حوزه دفاعي و نظامي»، جوان آنلاین.
  205. ↑ «26 سال تلألو خورشید روشنایی‌بخش انقلاب»، خبرگزاری تسنیم.
  206. ↑ «امام خامنه‌ای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وب‌سایت تابناک.
  207. ↑ «فوری/ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی به شهادت رسیدند»، وب‌سایت خبر آنلاین.

دیدگاه‌های ارزیابان

  1. ↑ چطور آذری قمی قبول نداشت وقتی که خودش در مجلس خبرگان رای داد؟ اختلافات بعدی شان هم بر سر مرجعیت نبود. در باره فضل الله نیز دقت شود. بحث مرجعیت است یا چیز دیگری؟ در اینگونه موارد سایت بی بی سی حجت نیست
  2. ↑ نمایندگی در مجلس خبرگان قانون اساسی
  3. ↑ حضور در جبهات جنگ که ظاهرا قبل از ریاست جمهوری ایشان شروع شده است هم بیاید. همچنین نقش ایشان در مدیریت تسخیر لانه جاسوسی بعد از برگشت ایشان از سفر حج و نماینده امام در امور دانشجویان هم است اگر اشتباه نکنم (نکته اخر دقت شود)
  4. ↑ جامعه المصطفی در سال 1387 در زمان اقای اعرافی تأسیس شد. در آن زمان شورای تحت عنوان شورای سرپرستی زیر نظر ابراهیمی ایجاد شده است. بعد از آن دو نهاد دیگر تأسیس شد: سازمان مدارس خارج از کشور و مرکز جهانی علوم اسلامی. جامعه المصطفی از ترکیب این دو نهاد تأسیس شود

منابع

  • آشنایی با مجمع جهانی اهل بیت(ع)، قم، مجمع جهانی اهل بیت(ع)، ۱۳۹۴ش.
  • «آغاز حمله اسرائیل به ایران امروز ۹ اسفند ۱۴۰۴ش / تهران مورد اصابت قرار گرفت»، وب‌سایت شهر خبر، تاریخ درج مطلب: ۹ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • آوردی، حسین، آشنایی با ستارگان هدایت، قم، برگزیده، ۱۳۷۶ش.
  • «آیا آیت‌الله خامنه‌ای رهبر موقت بودند؟!»، پایگاه خبری جهان نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۹ دی ۱۳۹۶ش.
  • «آیت‌الله خامنه‌ای از نگاه خاویر پرز»، خبرگزاری ایمنا، تاریخ درج مطلب: ۴ بهمن ۱۳۹۹ش.
  • ««اقدامات راهبردیِ رهبری» برای رفع مشکلات اقتصادی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۳ فروردین ۱۳۹۸ش.
  • امام خمینی، صحیفه امام، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی، ۱۳۸۹ش.
  • «استقبال شیخ الازهر از فتوای رهبر انقلاب»، روزنامه رسالت، وب‌سایت مگ‌ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مهر ۱۳۸۹ش.
  • «اقتصاد اسلامی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۳۰ بهمن ۱۳۸۵ش.
  • «اقتصاد مقاومتي چيست؟»، وب‌سایت باشگاه خبرنگاران جوان، تاریخ درج مطلب: ۱۹ مرداد ۱۳۹۱ش.
  • «امام خامنه‌ای، رهبر و پیشوای شیعیان جهان به شهادت رسید»، وب‌سایت تابناک، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «انتخابات ۶۴؛ دومین تنفیذ حکم یک رئیس‌جمهور»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۵ خرداد ۱۴۰۳ش.
  • «انتشار سی و سومین جلد دانشنامه جهان اسلام»، وب‌سایت دانشنامه جهان اسلام، تاریخ درج مطلب: ۲۱ اسفند ۱۴۰۳ش.
  • «بازخوانی نامه عزل آیت‌الله منتظری در ۶ فروردین سال ۱۳۶۸/ والله قسم از ابتدا با انتخاب شما مخالف بودم»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۸ فروردین ۱۴۰۲ش.
  • «بازخواني يك واقعه تاريخي / رييس جمهوري كه مظلوم بود و به مخالفت با ولايت متهم شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۶ خرداد ۱۳۹۲ش.
  • بهبودی، هدایت‌الله، شرح اسم زندگی نامه آیت‌الله سیدعلی خامنه‌ای (۱۳۱۸-۱۳۵۷)، تهران، مؤسسه مطالعات و پژوهش‌های سیاسی، ۱۳۹۱ش.
  • بهروزلک، غلامرضا، «کلام سیاسی در اندیشه مقام معظم رهبری»، حصون، سال ۳، شماره ۱۰، ۱۳۸۵ش.
  • «بیانات در دیدار اعضای ستاد برگزاری کنفرانس جهانی اهل‌بیت علیهم السلام،» وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 26 فروردین 1369ش.
  • «بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 23 آذر 1373ش.
  • «بیوگرافی سید علی خامنه‌ای – Seyyed Ali Khamenei»، وب‌سایت لیگ جزیره، تاریخ بازدید: 21 اسفند 1404ش.
  • «بیوگرافی و سن آیت‌الله خامنه‌ای+همسر، فرزندان، عروس و دامادها»، وب‌سایت نمناک، تاریخ درج مطلب: ۷ تیر ۱۴۰۴ش.
  • «پایگاه نواتیم؛ طعمه موشک‌های ایران/ شکست تاریخی پدافند 4 لایه اسرائیل رقم خورد»، وب‌سایت اقتصاد نیوز، تاریخ درج مطلب: ۱۱ مهر ۱۴۰۳ش.
  • «پیام به نخستین کنفرانس بین‌المللی خلع سلاح هسته‌ای و عدم اشاعه»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۳۸۹ش.
  • «تاریخ تأسیس شورای عالی قرآن»، پایگاه اطلاع رسانی شورای عالی قرآن، تاریخ بازدید: 6 فروردین 1405ش.
  • «تاریخ دشمنی آمریکا با ایران»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
  • «تأیید رهبری آیت‌الله خامنه‌ای از سوی علمای بزرگ»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۶ خرداد ۱۳۹۷ش.
  • «تحول ‌و ارتقاء‌ علوم‌ انسانی»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ بازدید: 6 فروردین 1405ش.
  • «ترور نافرجام آیت‌الله خامنه‌ای توسط منافقین»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه. تاریخ درج مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
  • «تصویر اولین حضور آیت‌الله خامنه‌ای در نماز جمعه تهران | ۲۴۰ بار اقامه نماز در ۴۰ سال»، وب‌سایت همشهری، تاریخ درج مطلب: ۲۷ دی ۱۳۹۸ش.
  • «تهاجم فرهنگی»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۲ تیر ۱۳۷۱ش.
  • «ثبت پیام رهبر انقلاب به‌عنوان سند در سازمان ملل»، دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۲۸ فروردین ۱۳۸۹ش.
  • جزوه آشنایی با سازمان حوزه‌ها و مدارس علمیه خارج از کشور، قم، سازمان مدارس خارج از کشور، ۱۳۸۵ش.
  • جلالی، غلامرضا، مشهد در بامداد نهضت امام‌خمینی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۷۸ش.
  • جلانی‌پور، حمیدرضا، «خیزش اعتراضی مهسا از پاییز ۱۴۰۱ تاکنون»، وب‌سایت انجمن جامعه‌شناسی ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ تیر ۱۴۰۲ش.
  • جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، اصفهان، معروف، ۱۳۸۵ش.
  • ««جهاد تبیین» راهبرد دقیق روشنگری و تحقق آرمان‌های انقلاب اسلامی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۹ شهریور ۱۴۰۴ش.
  • «چرا خبرگان آیت‌الله خامنه‌ای را به عنوان رهبر انتخاب کرد؟»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۸ش.
  • حائری، علی، روزشمار شمسی، قم، دفتر عقل، ۱۳۸۶ش.
  • «حدیث ولایت؛ مجموعه بیانات و پیام‌های رهبر معظم انقلاب اسلامی حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای (مد ظله العالی) و آثار انتشارات انقلاب اسلامی»، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • حسین‌زاده، محمدجواد، «درباره تاثیرپذیری انقلابیون ایران از اخوان‌المسلمین؛ فرآورده‌های فکری اخوان در دستان مبارزان ایران»، وب‌سایت شعوبا، تاریخ درج مطلب: 21 بهمن 1399ش.
  • «حقوق رهبر انقلاب به روایت اطرافیان چقدر است؟»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: ۲۵ تیر ۱۳۹۵ش.
  • «حکم تشکیل و انتصاب اعضای شورای عالی فضای مجازی»، وب‌سایت مرکز ملی فضای مجازی، تاریخ درج مطلب: ۱۷ اسفند ۱۳۹۰ش.
  • «حمایت 95درصدی از یک نامزد انتخابات»، وب‌سایت شورای نگهبان، تاریخ درج مطلب: ۱۰ مهر ۱۳۹۵ش.
  • خامنه‌ای، سید علی، جهاد تبیین، تحقیق سعید صلح ‌میرزایی، تهران، انقلاب اسلامی، ۱۴۰۰ش.
  • خامنه‌ای، سید علی، نرم‌افزار حدیث ولایت، بیانات و مکتوبات؛ خامنه‌ای، سیدمحمد، خاطرات آیت‌الله سیدمحمد خامنه‌ای، تدوین جواد کامور بخشایش و جواد عربانی، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۹۲ش.
  • خسروپناه، عبدالحسین، « «منظومه فکری آیت‌الله‌العظمی خامنه‌ای»؛ نقشه راه تمدن‌سازی نوین اسلامی»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: 18 دی 1398ش.
  • دانا، امید، «رکوردهای باور نکردنی اقای خامنه ای 81 ساله در سطح رهبران جهان»، وب‌سایت آپارات، تاریخ درج ویدئو: 30 مرداد 1400ش.
  • «درباره ما»، وب‌سایت دانشنامه جهان اسلام، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «دیدار رهبر انقلاب در نوجوانی با نواب صفوی/ تصورات آقاسیدعلی نسبت به نواب در هم ریخت...»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۲۷ دی ۱۴۰۲ش.
  • «راهبرد رهبر انقلاب در مدیریت فتنه ۸۸ چگونه بود؟/ مفهوم سرمایه رای و سرمایه آشوب در انتخابات‌ها»، وب‌سایت وطن امروز، تاریخ درج مطلب: ۹ دی ۱۳۹۴ش.
  • ربانی شیرازی، عبدالرحیم، «زندگی‌ نامه آیت‌الله ربانی شیرازی به قلم خودش»، پانزده خرداد، سال ۶، شماره ۶، ۱۳۸۴ش.
  • «رسانه‌های خارجی درباره علاقه آیت‌الله خامنه‌ای به شعر و ادبیات چه می‌گویند؟»، وب‌سایت نسیم آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱ خرداد ۱۳۹۵ش.
  • ««رمان‌»‌های خارجی که آیت الله خامنه‌ای آنها را خوانده است / از آثار رومن رولان و استاندال تا آثار چخوف، تولستوی و امیل زولا»، وب‌سایت جماران، تاریخ درج مطلب: ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۷ش.
  • «روايت ۴۷ سال ایستادگی و پیشرفت ايران در حوزه دفاعي و نظامي»، جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: 17 آذر 1404ش.
  • روزبه، محمدحسین، «زندگی‌نامه مقام معظم رهبری»، حصون، سال ۳، شماره ۱۰، ۱۳۸۵ش.
  • «رهبر معظم انقلاب اسلامی: راجع به زبان فارسی نگرانم نگذارید زبان فارسی فرسوده و ویران شود»، وب‌سایت پاسداشت زبان فارسی، تاریخ بازید: 21 اسفند 1404ش.
  • «زندگی سیاسی آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر ایران چگونه گذشت؟»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی، تاریخ بازدید: ۱ مارچ ۲۰۲۶م
  • زنگنه‌قاسم‌آبادی، ابراهیم، مشاهیر مدفون در حرم رضوی: عالمان دینی، زیرنظر غلامرضا جلالی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، ۱۳۸۷ش.
  • «سفارت آمریکا در بغداد: خامنه‌ای 200 میلیارد دلار ثروت دارد»، وب‌سایت العربیه فارسی، تاریخ درج مطلب: 26 آوریل 2019م.
  • سلیمی بنی، صادق و مظفری، آیت، جامعه روحانیت مبارز، قم، زمزم هدایت، ۱۳۸۸ش.
  • «سید علی خامنه‌ای کیست؟»، وب‌سایت سازمان مجاهدین خلق ایران، تاریخ درج مطلب: 31 فروردین 1403ش.
  • «سیدعلی خامنه‌ای»، ویکی‌خمینی، تاریخ درج مطلب: ۱۵ مهر ۱۴۰۴ش.
  • «شاهدی دیگر از ساده‌زیستی رهبر انقلاب»، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: ۱۴ مهر ۱۴۰۲ش.
  • شاه‌پسندی، غلامحسین، «برنامه روزانه امام خامنه ای»، پایگاه خبری تحلیلی فرهنگ ایثار و شهادت، تاریخ بازدید: 06 فروردين 1405ش.
  • شایگان، فریبا، «راهکارهای ارتقای «امنیت اجتماعی» از دیدگاه مقام معظم رهبری»، بصیرت و تربیت اسلامی، سال ۱۳، شماره ۳۹، ۱۳۹۵ش.
  • شجاعی، محمدهادی، «نگاهی به زندگی ساده و زاهدانه رهبر معظم انقلاب»، وب‌سایت کرمان‌نیوز، تاریخ درج مطلب: ۲۳ تیر ۱۳۸۹ش.
  • «شخصیت‌های جهان درباره نامه رهبر انقلاب به جوانان غرب چه می‌گویند؟»، وب‌سایت دنیای اقتصاد، تاریخ درج مطلب: ۱۱ آذر ۱۳۹۶ش.
  • شریف‌رازی، محمد، گنجینه دانشمندان، تهران، کتابفروشی اسلامیه، ۱۳۵۴ش.
  • شمس‌آبادی، حسن، نقش علمای مشهد در انقلاب اسلامی، تهران، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، ۱۳۸۹ش.
  • شیرازی، علی، پرتویی از خورشید، قم، بوستان کتاب، ۱۳۸۲ش.
  • طالقانی، سیدمحمود، یاران امام به روایت اسناد ساواک، آیت‌الله سیدمحمود طالقانی، تهران، مرکز بررسی اسناد تاریخی وزارت اطلاعات، ۱۳۸۲ش.
  • «طعن به خلفا»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ بازدید: 6 فروردین 1405ش.
  • عبایی خراسانی، محمد، مصاحبه، چاپ‌شده در خاطرات ۱۵ خرداد، به کوشش علی باقری، تهران، سوره مهر، ۱۳۸۸ش.
  • عبدی، عباس، «بنزین و اعتراضات»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: ۲۴ آذر ۱۴۰۴ش.
  • فرامرزی، صادق، «احکام برخی مسائل فقه سیاسی از نگاه حضرت آیت الله خامنه‌ای» حصون، شماره 7، 1385ش.
  • «فرهنگ مهمترین رکن انقلاب اسلامی»، خبرگزاری رسا، تاریخ درج مطلب: ۰۲ ارديبهشت ۱۴۰۴ش.
  • «فعالیت‌های سیاسی و فرهنگی در دوران ریاست جمهوری»، وب‌سایت پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه، تاریخ درج مطلب: ۹ اردیبهشت ۱۳۹۵ش.
  • «فهرست آثار سید علی حسینی خامنه‌ای»، ویکی‌شیعه، تاریخ درج مطلب: ۱۶ دی ۱۴۰۴ش.
  • «فهرست آثار»، وب‌سایت انتشارات انقلاب اسلامی، تاریخ بازدید: 3 فروردین 1405ش.
  • «فوری/ حضرت آیت‌الله خامنه‌ای رهبر معظم انقلاب اسلامی به شهادت رسیدند»، وب‌سایت خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۱۰ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • قاسم‌پور، داوود، دهه سرنوشت‌ساز از ۱۲ بهمن ۵۷ تا ۲۲ بهمن ۵۷، تهران، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، ۱۳۸۵ش.
  • قطبی، هادی، در سایه خورشید، قم، احمدیه، ۱۳۸۳ش.
  • «کارنامه ربع قرن مدیریت جهادی رهبر معظم انقلاب»، وب‌سایت دیدبان، تاریخ درج مطلب: ۱۵ خرداد ۱۳۹۳ش.
  • «کارنامه سیاسی خمینی و خامنه‌ای»، وب‌سایت ایران امروز، تاریخ درج مطلب: 15 فوریه 2025م.
  • «کارنامه فکری و سیاسی آیت‌الله سید‌علی خامنه‌ای‌(ره) رهبر فقید انقلاب/ ‌7 دهه حضور مؤثر»، پایگاه خبری تحلیلی نبأ خبر، تاریخ درج مطلب: 11 اسفند 14043ش.
  • «گزارش‌ها: مؤسسه دایرة المعارف فقه اسلامی بر مذهب اهل‎بیت(ع)»، فرهنگ کوثر، شماره ۱۳، ۱۳۷۷ش.
  • «گزارشی درباره کتاب خواندنی «شرح اسم» »، وب‌سایت پاتوق کتاب فردا، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1405ش.
  • گلی زواره، غلامرضا، «در سایه سار نخل ولایت و رهبری فرازهایی از زندگی مقام معظم رهبری حضرت آیت‌الله خامنه‌ای»، مبلغان، سال ۲۱، شماره ۲۴۰، ۱۳۹۸ش.
  • لهبی، امید، «چهل سال سلطه بر ایران؛ خامنه‌ای که بود و چطور به رهبری رسید؟»، وب‌سایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: 1 مارچ 2020م.
  • «ماجرای ازدواج حضرت آیت‌الله خامنه‌ای از زبان خودشان در مصاحبه تلویزیونی »، وب‌سایت عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۷ مرداد ۱۴۰۴ش.
  • متولیان، مصطفی، «عبادت در سیره امام خامنه‌ای»، وب‌سایت مگ‌ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۶ مهر ۱۴۰۱ش.
  • «مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی»، ویکی‌شیعه، تاریخ درج مطلب: ۷ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • مجموعه ۲۲ جلدی دائره المعارف بزرگ اسلامی، تهران، نشر مرکز دائره المعارف بزرگ اسلامی.
  • مرندی، سیدعلی، ««وظایف و اختیارات رهبری» از نگاه آیت‌الله خامنه‌ای مبتنی بر روش تحلیل مضمون»، مطالعات راهبردی، سال ۲۶، شماره ۹۹، ۱۴۰۲ش.
  • «مصادیقی از ساده‌زیستی آیت‌الله خامنه‌ای»، وب‌سایت جوان آنلاین، تاریخ درج مطلب: ۰۷ مهر ۱۳۹۸ش.
  • «مطالعه بیشتر درباره «اندیشه اقتصادی حضرت آیت‌الله خامنه‌ای» »، پایگاه اطلاع‌رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: 15 دی 1392ش.
  • «معرفی کتاب: اخلاق کارگزاران در بیانات مقام معظم رهبری معرفی و نقد»، تحول اداری، سال ۷، شماره ۲۱، ۱۳۷۸ش.
  • «معرفی مرکز تحقیقات علوم اسلامی»، وب‌سایت مرکز تحقیقات کامپیوتری نور، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «معرفی مرکز خدمات حوزه‌های علمیه»، وب‌سایت مرکز خدمات حوزه علمیه، تاریخ بازدید: ۱۵ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • «مقتدی صدر کیست و ماجرای ناآرامی‌ها در عراق چیست؟»، وب‌سایت روزیاتو، تاریخ درج مطلب: ۸ شهریور ۱۴۰۱ش.
  • مهاجرنیا، محسن، فلسفه سیاسی آیت‌الله خامنه‌ای، تهران، پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، ۱۳۹۳ش.
  • «مهمترین رویدادهای سال ۹۷»، خبرگزاری ایسنا، تاریخ درج مطلب: ۲۸ اسفند ۱۳۹۸ش.
  • موحد ابطحی، محمدتقی، تحلیل بر اندیشه‌های علم دینی در جهان اسلام، قم، مرکز بین‌المللی ترجمه و نشر المصطفی، ۱۳۹۵ش.
  • مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام‌خمینی، سیر مبارزات امام‌خمینی در آینه اسناد به روایت ساواک، تهران، ۱۳۸۶ش.
  • مولایی، حسین، «مروری بر 8 سال مدیریت جهادی آیت‌الله خامنه‌ای در كسوت ریاست جمهوری»، وب‌سایت مرکز اسناد انقلاب اسلامی، تاریخ درج مطلب: ۲۰ مهر ۱۳۹۴ش.
  • «ناگفته‌های هادی خامنه‌ای از زندگی با خواهران ناتنی»‌، خبرگزاری تابناک، تاریخ درج مطلب:۲۱ آذر ۱۳۹۵ش.
  • «نقش امام خامنه‌ای در توسعه صنعت موشکی کشور»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ درج مطلب: 7 اسفند 1401ش.
  • «نگاهی به ۳۶ سال رهبری حضرت آیت الله خامنه‌ای»، وب‌سایت دنیای سیاست، تاریخ بازدید: 5 فروردین 1405ش.
  • «نگاهی به سلوک و ساده‌زیستی مقام معظم رهبری»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: ۱۳ خرداد ۱۳۹۳ش.
  • «نگاهی گذرا به زندگینامه‌ی حضرت آیت‌الله‌العظمی سیدعلی حسینی خامنه‌ای»، وب‌سایت دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ درج مطلب: ۱ فروردین ۱۳۹۳ش.
  • «وحدت اسلامی»، پایگاه حفظ و نشر آثار آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ بازدید: 6 فروردین 1405ش.
  • «وضعیت اجتماعی در رژیم پهلوی / وضعیت اجتماعی در دوران پهلوی»، وب‌ دفتر حفظ و نشر آثار حضرت آیت‌الله العظمی خامنه‌ای، تاریخ بازدید: 9 فروردین 1404ش.
  • «وعده‌های صادق؛ سلسله عملیاتی که در دو سال چهاربار انجام شده است / درباره بزرگ‌ترین عملیات پهپادی و بالستیکی چه می‌دانیم»، وب‌سایت تحلیلی-خبری عصر ایران، تاریخ درج مطلب: ۱۲ اسفند ۱۴۰۴ش.
  • ولایتی، علی‌اکبر، «آیت الله سید علی خامنه‌ای»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی، تاریخ بازدید: 9 خرداد 1405ش.
  • هاشمی رفسنجانی، اکبر، کارنامه و خاطرات، سال ۱۳۶۰، عبور از بحران، به اهتمام یاسر هاشمی، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، ۱۳۷۸ش.
  • هاشمی رفسنجانی، اکبر، کارنامه و خاطرات، سال ۱۳۶۸، بازسازی و سازندگی، به اهتمام علی لاهوتی، تهران، دفتر نشر معارف انقلاب، ۱۳۹۱ش.
  • یعقوب، احمدحسین، اندیشه‌های سیاسی اجتماعی امام خامنه‌ای، ترجمه محس زارع‌پور و همکاران، قم، مؤسسه مطالعاتی و انتشاراتی صادق آل محمد (ص)، ۱۳۶۳ش.
  • یوسفی، احمدعلی، نظام اقتصادی مقاومتی، قم، نگاه فارسی، ۱۳۹۵ش.
  • یوسفی اشکوری، حسن، «آموزه‌های سید جمال الدین اسدآبادی در دو بعد فکری و سیاسی»، وب‌سایت یوسفی اشکوری، تاریخ 21 فوریه 2019م.
  • «26 سال تلألو خورشید روشنایی‌بخش انقلاب»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 15 خرداد 1394ش.
برگرفته از «https://iranpedia.net/w/index.php?title=سید_علی_خامنه‌ای&oldid=26187»