محاربه: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۳۴: / خط ۳۴: @@
 همچنین، «افساد فی‌الارض» به معنای خرابکاری و آسیب‌رسانی گسترده‌ای است که بنیان‌های امنیت و سلامت جامعه را به خطر می‌اندازد. در خصوص رابطه این مفهوم با محاربه، میان صاحب‌نظران حقوقی اختلاف دیدگاه وجود دارد. برخی این دو را مفهومی واحد و هم‌معنا می‌دانند، اما گروهی دیگر معتقدند افساد فی‌الارض گستره وسیع‌تری دارد و محاربه تنها یکی از مصادیق آن است. بر اساس این دیدگاه، هرگونه اقدام مخرب و سازمان‌یافته‌ای که امنیت جامعه را به‌طور جدی تهدید کند، حتی اگر بدون استفاده مستقیم از سلاح (مانند تعریف کلاسیک محاربه) صورت گیرد، می‌تواند در زمره افساد فی‌الارض قرار گیرد.[۶]</ref> ==
-محاربه از «حرب» و به معنای شدت عمل و ستیزه است<ref>فیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، 1414ق، ج1، ص127.</ref> و در اصطلاح فقهی و حقوقی به معنای کشیدن سلاح به قصد جان، مال یا ناموس مردم یا ارعاب آن‌هاست، به نحوی که موجب ناامنی در محیط گردد.<ref>[https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/1287/%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D9%86.html «محاربه چیست»، وب‌سایت مشاوره حقوقی دینا.]</ref> در فقه و حقوق کیفری اسلامی، سه عنوان محاربه، بغی و افساد فی‌الارض در زمره جرایم شدید علیه امنیت و نظم عمومی قرار می‌گیرند.<ref>[http://www.ljournal.ir/index.php/ma/article/view/2836 میرزایی، «تفاوت بغی، افساد فی الارض و محاربه در قانون مجازات اسلامی»، 1404ش. ص7]</ref> بغی و افساد فی الارض تفاوت‌هایی با محاربه دارند که در زیر به آنها اشاره می شود:
+«محاربه» از واژه «حرب» به معنای جنگ و ستیز گرفته شده،<ref>فیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، 1414ق، ج1، ص127.</ref> در قوانین کیفری ایران، به جرمی گفته می‌شود که در آن فرد با کشیدن سلاح به قصد تعرض به جان، مال یا ناموس مردم، موجب ایجاد ترس و ناامنی عمومی در جامعه شود.<ref>[https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/1287/%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D9%87-%DA%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88-%D9%85%D8%AC%D8%A7%D8%B2%D8%A7%D8%AA-%D8%A2%D9%86.html «محاربه چیست»، وب‌سایت مشاوره حقوقی دینا.]</ref> در نظام حقوقی مبتنی بر فقه اسلامی، محاربه در کنار دو عنوان «بَغی» و «افساد فی‌الارض»، از مهم‌ترین جرایم علیه امنیت و نظم عمومی به شمار می‌روند.<ref>[http://www.ljournal.ir/index.php/ma/article/view/2836 میرزایی، «تفاوت بغی، افساد فی الارض و محاربه در قانون مجازات اسلامی»، 1404ش. ص7]</ref> با این حال، حقوق‌دانان این سه مفهوم را از نظر هدف و گستره جرم از یکدیگر تفکیک می‌کنند:
-در محاربه رفتار مجرمانه مستقیم متوجه جامعه و آرامش شهروندان است؛ به گونه‌ای که با به‌کارگیری سلاح، ترس و ناامنی در میان مردم ایجاد می‌شود. بنابراین، معیار اصلی در محاربه، تهدید امنیت عمومی و ایجاد جوّ خوف و ناامنی در میان مردم است، نه نوع حکومت.<ref>[http://www.ljournal.ir/index.php/ma/article/view/2836 میرزایی، «تفاوت بغی، افساد فی الارض و محاربه در قانون مجازات اسلامی»، 1404ش. ص7]</ref>
+* '''محاربه :''' در این جرم، اقدام مجرمانه مستقیماً آرامش و امنیت شهروندان را هدف قرار می‌دهد. معیار اصلی در تشخیص محاربه، استفاده از سلاح برای ایجاد رعب و وحشت در میان مردم است و ماهیت آن ارتباطی با نوع حکومت و تقابل با ساختار سیاسی ندارد.<ref>[http://www.ljournal.ir/index.php/ma/article/view/2836 میرزایی، «تفاوت بغی، افساد فی الارض و محاربه در قانون مجازات اسلامی»، 1404ش. ص7]</ref>
+* '''بغی :''' برخلاف محاربه که جرمی علیه عموم مردم است، «بغی» به معنای قیام مسلحانه علیه حکومت مستقر تعریف می‌شود. در این حالت، هدف اصلی مجرمان، براندازی، تضعیف یا مقابله مسلحانه با حاکمیت است و ایجاد ناامنی در میان مردم، هدف اصلی نیست بلکه صرفاً ممکن است از پیامدهای جانبی این اقدام باشد.<ref>[http://www.ljournal.ir/index.php/ma/article/view/2836 میرزایی، «تفاوت بغی، افساد فی الارض و محاربه در قانون مجازات اسلامی»، 1404ش. ص15-16]</ref>
-اما بغی به‌ معنای قیام مسلحانه علیه حکومت اسلامی تعریف شده است. در اینجا، جهت‌گیری اصلی رفتار مجرمانه متوجه دولت و حکومت اسلامی است؛ یعنی هدف مرتکبان، مقابله مسلحانه با حاکمیت اسلامی، براندازی یا تضعیف آن است، نه صرفاً ایجاد ترس در بین مردم. هرچند ممکن است ناامنی عمومی از نتایج آن باشد.<ref>[http://www.ljournal.ir/index.php/ma/article/view/2836 میرزایی، «تفاوت بغی، افساد فی الارض و محاربه در قانون مجازات اسلامی»، 1404ش. ص15-16]</ref>
+* '''افساد فی‌الارض :''' این عنوان شامل اقدامات مخرب و گسترده‌ای است که بنیان‌های جامعه را به خطر انداخته و موجب نابودی و ناامنی شدید می‌شود. اگرچه برخی از کارشناسان حقوقی محاربه و افساد فی‌الارض را هم‌معنا می‌دانند، اما دیدگاه غالب بر این است که «افساد فی‌الارض» مفهومی بسیار وسیع‌تر دارد. در واقع، محاربه تنها یکی از شکل‌های افساد فی‌الارض است؛ زیرا افساد می‌تواند شامل انواع جرایم سازمان‌یافته و تخریب‌های کلان باشد، حتی اگر با تعریف کلاسیک محاربه (مانند سلاح کشیدن در خیابان) هم‌خوانی نداشته باشد.<ref>[http://www.ljournal.ir/index.php/ma/article/view/2836 میرزایی، «تفاوت بغی، افساد فی الارض و محاربه در قانون مجازات اسلامی»، 1404ش. ص18]</ref>
-و افساد فی‌الارض به «فساد و خرابکاری گسترده در زمین که می‌تواند تهدیدی برای امنیت و آسایش عمومی باشد» تعریف می‌شود. این عنوان به‌طور کلی اعمالی را در بر می‌گیرد که جامعه را به خطر می‌اندازد و باعث نابودی و تخریب آن می‌شود. در قانون نیز، افساد فی‌الارض به‌عنوان یک جرم بسیار جدی با مجازات‌های سنگین شناخته شده است.
-میان فقها و حقوقدانان درباره نسبت افساد فی‌الارض و محاربه اختلاف وجود دارد: گروهی این دو را هم‌معنا دانسته و افساد فی‌الارض را منطبق بر محاربه اصطلاحی می‌گیرند، در حالی که عده‌ای دیگر، این دو را دو مفهوم جداگانه دانسته و محاربه را تنها یکی از مصادیق افساد فی‌الارض تلقی می‌کنند. بر این اساس، دایره افساد فی‌الارض گسترده‌تر از محاربه است و شامل هر نوع فساد سازمان‌یافته و تخریب گسترده‌ای می‌شود که بنیان‌های امنیت و آسایش جامعه را تهدید کند؛ حتی اگر به شکل کلاسیک محاربه مثل کشیدن سلاح برای ترساندن مردم در معابر درنیاید.<ref>[http://www.ljournal.ir/index.php/ma/article/view/2836 میرزایی، «تفاوت بغی، افساد فی الارض و محاربه در قانون مجازات اسلامی»، 1404ش. ص18]</ref>
 == مبانی دینی محاربه <ref group="دیدگاه">این بحث هنوز ناقص است و نیاز به تکمیل دارد (دلیل نقصان را در دیدگاه بعدی عرض کرده ام)
@@ خط ۵۱: / خط ۴۷: @@
 «با این حال، به گزارش مقاله» </ref> ==
-مبنای اصلی جرم‌انگاری محاربه در اسلام، آیه‌ای در سوره مائده در قرآن کریم است که به «آیه محاربه» شهرت دارد. در شأن نزول این آیه نقل شده است که جمعی از مشرکان خدمت پیامبر اسلام رسیدند و مسلمان شدند، اما آب و هوای مدینه با آن‌ها سازگار نبود و بیمار شدند. پیامبر به آن‌ها دستور داد به خارج از مدینه و محل نگهداری شتران زکات بروند و از شیر آن‌ها استفاده کنند تا بهبود یابند. آن‌ها پس از بهبودی، چوپان‌های مسلمان را دست و پا بریده و چشمانشان را کور کردند، شتران را غارت کرده و از اسلام خارج شدند. پس از دستگیری این افراد، پیامبر همان کاری که با چوپان‌ها کرده بودند را به عنوان مجازات برای آن‌ها تعیین کرد و در این هنگام آیه مربوطه نازل شد که کیفر محاربان با خدا و پیامبر را مشخص می‌کند.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص68.]</ref><ref group="دیدگاه">این بحث در حال حاضر به شدت ناقص است.
+مبنای اصلی جرم‌انگاری محاربه در اسلام، آیه 33 مائده در قرآن کریم است که به «آیه محاربه» شهرت دارد. در شأن نزول این آیه نقل شده است که جمعی از مشرکان خدمت پیامبر اسلام رسیدند و مسلمان شدند، اما آب و هوای مدینه با آن‌ها سازگار نبود و بیمار شدند. پیامبر به آن‌ها دستور داد به خارج از مدینه و محل نگهداری شتران زکات بروند و از شیر آن‌ها استفاده کنند تا بهبود یابند. آن‌ها پس از بهبودی، چوپان‌های مسلمان را دست و پا بریده و چشمانشان را کور کردند، شتران را غارت کرده و از اسلام خارج شدند. پس از دستگیری این افراد، پیامبر همان کاری که با چوپان‌ها کرده بودند را به عنوان مجازات برای آن‌ها تعیین کرد و در این هنگام آیه مربوطه نازل شد که کیفر محاربان با خدا و پیامبر را مشخص می‌کند.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص68.]</ref><ref group="دیدگاه">این بحث در حال حاضر به شدت ناقص است.
 رها کردن بحث تا این حد و اکتفا به این شأن نزول باعث تردید و شبهه میشود که این شأن نزول چه ربطی به تعریف شما از محاربه دارد؟
@@ خط ۶۰: / خط ۵۶: @@
 https://hawzah.net/fa/Article/View/79629/%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D8%A2%D9%86?SID=211222</ref>
+واژه «محاربه» در این آیه لزوماً به معنای جنگ نظامی و مسلحانه نیست، بلکه به مفهوم مطلقِ مبارزه، ناسازگاری و ضدیت با خواست خدا و رسول اوست؛ خواستی که هدف آن حاکمیت دین و تضمین سعادت و رشد جامعه است. بر این اساس، محاربه مورد بحث در قرآن، ناظر به هر گناه و نافرمانی ساده‌ای نیست، بلکه مختص به نوعی از اقدامات مخرب است که آسیب آن دامنگیر اجتماع شده و مصداق بارز «فساد در زمین» باشد. به دلیل همین آثار سنگین اجتماعی و رویارویی مستقیم با حاکمیت الهی است که مجازات‌های بازدارنده‌ای نظیر اعدام، به دار آویختن، قطع دست و پا و یا تبعید برای آن مقرر شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/79629/%D8%AA%D9%81%D8%B3%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%DB%8C%D9%87-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D9%87-%D9%88-%D8%A7%D8%AD%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D9%81%D9%82%D9%87%DB%8C-%D8%A2%D9%86?SID=211222 صالحی نجف آبادی، «تفسیر آیه محاربه و احکام فقهی آن»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref>
 در روایات مربوط به آیه محاربه (مائده، ۳۳) درباره «ترتیب انجام حدود چهارگانه» سه دیدگاه اصلی مطرح شده است. آیه شریفه چهار نوع مجازات برای محارب برمی‌شمارد: قتل، صَلب، قطع دست و پای مخالف، و نفی بلد. برخی روایات با ترتیب آوردن این مجازات‌ها، ظاهر در «ترتیب» هستند؛ یعنی گویی ابتدا قتل، سپس صلب و بعد قطع و در نهایت نفی بلد اجرا می‌شود. در مقابل، روایات دیگری ظهور در «تخییر» دارند و می‌فهمانند که ذکر این چهار حد در آیه، از باب بیان گزینه‌هاست نه ترتیب الزامی؛ لذا حاکم شرع می‌تواند متناسب با شرایط جرم و مصلحت جامعه، هر یک از این چهار کیفر را برگزیند.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص76-79.]</ref> دسته سومی از روایات نیز به گونه‌ای تفسیر شده‌اند که نتیجه آن «تخییر ترتیبی» است؛ یعنی نوعی تخییر که در عین حال، از یک چارچوب و اولویت‌بندی کلی تبعیت می‌کند. با این حال، به گزارش مقاله و برآیند مجموع روایات و اقوال فقها، نظر مشهور فقهای شیعه ـ و به تبع آن قانون مجازات اسلامی ـ قول به «تخییر» است؛ بدین معنا که حاکم در انتخاب هر یک از حدود چهارگانه محاربه ملزم به رعایت ترتیب خاصی نیست و اختیار تعیین نوع حد را با لحاظ مصالح و مفاسد در اختیار دارد.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص76-79.]</ref><ref group="دیدگاه">این پاراگراف از اصل محاربه خارج شده و وارد فضای مجازات شده است. ضمن بازنویسی روان با ادبیات ویکی باید به بخش مجازات منتقل شود. البته دقت کنید که پس از انتقال به آنجا، انسجام مطالب را رعایت کنید.</ref>