| خط ۷۷: | خط ۷۷: | ||
== '''گرایش ایرانیان به تشیع''' == | == '''گرایش ایرانیان به تشیع''' == | ||
در دستهبندی عوامل اساسی رشد سریع تشیع در ایران میتوان به دو علت نخست، عامل معرفتی، فرهنگی، تمدنی و اجتماعی و دوم، عوامل سیاسی و حاکمیتی اشاره کرد که از عوامل درونی منشعب شده و اندیشه شیعه را رواج داده است. | در دستهبندی عوامل اساسی رشد سریع تشیع در ایران میتوان به دو علت نخست، عامل معرفتی، فرهنگی، تمدنی و اجتماعی و دوم، عوامل سیاسی و حاکمیتی اشاره کرد که از عوامل درونی منشعب شده و اندیشه شیعه را رواج داده است.<ref>حسنلو، «اصالت تاریخی شیعهگرایی ایرانیان»، ۱۳۹۷ش، ص۶۰-۵۹.</ref> | ||
=== '''عامل معرفتی، فرهنگی، تمدنی و اجتماعی''' === | === '''عامل معرفتی، فرهنگی، تمدنی و اجتماعی''' === | ||
پذیرش تشیع در بین ایرانیان بهصورت تدریجی بوده است که برای آن دلایلی چون علاقه ایرانیان به اسلام و تشیع، نزدیکی امام علی به پیامبر، حمایت امام علی از ایرانیان در زمان خلافت، کسب حقایق تاریخ اسلام از زبان امام علی، آشنایی ایرانیان با صحابه بزرگ شیعی، ظلم و اجحاف در حق موالی، مظلومیت شیعیان و سیاستهای ضددینی حکومتهای اُموی و عباسی میتوان بیان کرد. | پذیرش تشیع در بین ایرانیان بهصورت تدریجی بوده است که برای آن دلایلی چون علاقه ایرانیان به اسلام و تشیع، نزدیکی امام علی به پیامبر، حمایت امام علی از ایرانیان در زمان خلافت، کسب حقایق تاریخ اسلام از زبان امام علی، آشنایی ایرانیان با صحابه بزرگ شیعی، ظلم و اجحاف در حق موالی، مظلومیت شیعیان و سیاستهای ضددینی حکومتهای اُموی و عباسی میتوان بیان کرد.<ref>شاهمحمدزاده، «پراکندگی جغرافیایی تشیع در ایران از آغاز تا پایان قرن سوم هجری»، ۱۳۹۴ش، ص۲۹-۱.</ref> | ||
از علل درونزا و اصلی گسترش تشیع در ایران، شعار عدالت و برابری و برقراری ارتباط معنوی ایرانیان با ائمه مانند رفتار عادلانه و الفتآمیز امام علی با موالی و ایرانیان تازه مسلمان در قبال رفتار نامناسب و تبعیضآمیز برخی از خلفا و اُمویان در تقسیم اموال بیتالمال بوده است. | از علل درونزا و اصلی گسترش تشیع در ایران، شعار عدالت و برابری و برقراری ارتباط معنوی ایرانیان با ائمه مانند رفتار عادلانه و الفتآمیز امام علی با موالی و ایرانیان تازه مسلمان در قبال رفتار نامناسب و تبعیضآمیز برخی از خلفا و اُمویان در تقسیم اموال بیتالمال بوده است.<ref>حسنلو، «اصالت تاریخی شیعهگرایی ایرانیان»، ۱۳۹۷ش، ص۶۰ و ۶۳.</ref> | ||
=== '''عوامل سیاسی و حاکمیتی''' === | === '''عوامل سیاسی و حاکمیتی''' === | ||
| خط ۹۱: | خط ۹۱: | ||
# '''هجرت امام رضا به ایران:''' همزمان با سکونت امام رضا در مرو، عدهای از سادات و آل ابیطالب در جوار امام آمدند و ارتباط امام با مردم در ترویج تشیع نقش مؤثری داشته است. بیان احادیث از جمله حدیث سلسله الذهب در جمع مردم نیشابور، خواندن خطبه و معرفی ولایت خود و ائمه در دربار مأمون عباسی، برگزاری مجالس مناظره و مباحثه در معرفی اهلبیت و مکتب شیعه، ارتباط با مردم و پاس به سؤالات و مجموعه نامههای امام به افراد مختلف، مسافرتها به شهرهای اطراف، مهاجرت گروه جدید علویان همزمان با سفر فاطمه معصومه به قم، در گرایش ایرانیان به تشیع تأثیر فراوانی داشته است. | # '''هجرت امام رضا به ایران:''' همزمان با سکونت امام رضا در مرو، عدهای از سادات و آل ابیطالب در جوار امام آمدند و ارتباط امام با مردم در ترویج تشیع نقش مؤثری داشته است. بیان احادیث از جمله حدیث سلسله الذهب در جمع مردم نیشابور، خواندن خطبه و معرفی ولایت خود و ائمه در دربار مأمون عباسی، برگزاری مجالس مناظره و مباحثه در معرفی اهلبیت و مکتب شیعه، ارتباط با مردم و پاس به سؤالات و مجموعه نامههای امام به افراد مختلف، مسافرتها به شهرهای اطراف، مهاجرت گروه جدید علویان همزمان با سفر فاطمه معصومه به قم، در گرایش ایرانیان به تشیع تأثیر فراوانی داشته است. | ||
# '''سهم حکومتها و مجاهدت علما در شیعهگرایی ایرانیان:''' نحوة عملکرد حکومتهای شیعه پیش از صفویه در فراهمسازی بسترها و نهادهای فرهنگی سبب گسترش تشیع در نقاط مختلف ایران شده است. | # '''سهم حکومتها و مجاهدت علما در شیعهگرایی ایرانیان:''' نحوة عملکرد حکومتهای شیعه پیش از صفویه در فراهمسازی بسترها و نهادهای فرهنگی سبب گسترش تشیع در نقاط مختلف ایران شده است. | ||
# '''گستردگی تشیع در مناطق مختلف ایران قبل از صفویه:''' منطقه خراسان و شهرهای آن چون نیشابور، سبزوار، بیهق، مرو، منطقه تاریخی جبل از قصر شیرین تا ری و همدان، در غرب ایران منطقه دینور، مناطق مرکزی ایران مانند قم، آوه، کاشان، فارس، اصفهان، مناطق شمالی ایران، طبرستان، گیلان، زنجان، قزوین، منطقه سیستان از کرمان تا جنوب خراسان تا سواحل دریای عمان، از جمله مناطق شیعهنشین در ایران قبل از قرن دهم بوده است. قبل از ظهور دولت صفویه در ایران هیچ منطقهای نبود که شیعیان در آن سکونت نداشته باشند. | # '''گستردگی تشیع در مناطق مختلف ایران قبل از صفویه:''' منطقه خراسان و شهرهای آن چون نیشابور، سبزوار، بیهق، مرو، منطقه تاریخی جبل از قصر شیرین تا ری و همدان، در غرب ایران منطقه دینور، مناطق مرکزی ایران مانند قم، آوه، کاشان، فارس، اصفهان، مناطق شمالی ایران، طبرستان، گیلان، زنجان، قزوین، منطقه سیستان از کرمان تا جنوب خراسان تا سواحل دریای عمان، از جمله مناطق شیعهنشین در ایران قبل از قرن دهم بوده است. قبل از ظهور دولت صفویه در ایران هیچ منطقهای نبود که شیعیان در آن سکونت نداشته باشند.<ref>حسنلو، «اصالت تاریخی شیعهگرایی ایرانیان»، ۱۳۹۷ش، ص۷۹-۶۵.</ref> | ||
# '''شیعهگرایی ایرانیان پس از استقرار صفویه:''' براساس مستندات تاریخی، صفویان دولتی بودند که براساس اعتقادات قلبی مذهب تشیع را رسمی کردند. روند رسمیت یافتن تشیع در ایران در این دوره مرهون تلاش علما در دورههای قبل تا عصر صفویه است. | # '''شیعهگرایی ایرانیان پس از استقرار صفویه:''' براساس مستندات تاریخی، صفویان دولتی بودند که براساس اعتقادات قلبی مذهب تشیع را رسمی کردند. روند رسمیت یافتن تشیع در ایران در این دوره مرهون تلاش علما در دورههای قبل تا عصر صفویه است.<ref>حسنلو، «اصالت تاریخی شیعهگرایی ایرانیان»، ۱۳۹۷ش، ص۸۱.</ref> | ||
== '''نخستین حکومتهای محلی و منطقهای پیش از صفویه''' == | == '''نخستین حکومتهای محلی و منطقهای پیش از صفویه''' == | ||
