حکومت‌های شیعه در ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۰۸: / خط ۱۰۸: @@
 | valign="top" |'''عوامل ضعف و فروپاشی'''
 |-
-| valign="top" |'''علویان طبرستان'''[1]
+| valign="top" |'''علویان طبرستان'''<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولت‌های شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۷۳-۵۳.</ref>
 | valign="top" |شمال ایران
 | valign="top" |۲۵۰قمری
@@ خط ۱۱۷: / خط ۱۱۷: @@
 | valign="top" |۱) عدم پی‌ریزی تشکیلات منسجم حکومتی  به‌ویژه ضعف تشکیلات نظامی علویان طبرستان، ۲) اختلافات داخلی و تحریکات حکام  محلی در این اختلافات، ۳) گسترش حاکمیت علویان بدون ارزیابی از موقعیت  دشمنانشان، ۴) توطئه‌چینی و اقدامات خلافت عباسی علیه علویان طبرستان.
 |-
-| valign="top" |'''آل مسافر'''[2]
+| valign="top" |'''آل مسافر'''<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولت‌های شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۹۲-۷۹.</ref>
 | valign="top" |دیلم و مناطق شمال غربی ایران تا  ارمنستان
 | valign="top" |
@@ خط ۱۳۰: / خط ۱۳۰: @@
 | valign="top" |۱) دوپاره شدن حکومت آنان به دو  شاخه دیلم و آذربایجان و اختلافات داخلی میان سران این دو شعبه، ۲) ناتوانی آل  مسافر در رواج دادن مذهب خویش یعنی تشیع اسماعیلی از گونه قرمطی آن در بین  رعایا، ۳) منازعات پیوسته آل مسافر با حکومت‌های همزمان و مجاور خویش نظیر  غزنویان، سلجوقیان و آل بویه.
 |-
-| valign="top" |'''آل بویه'''[3]
+| valign="top" |'''آل بویه'''<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولت‌های شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۱۱۷-۱۰۰.</ref>
 | valign="top" |بخش‌هایی از ایران، عراق، جزیره و شام
 | valign="top" |۳۲۱ق
-| valign="top" |با ضعف و انحطاط خلافت عباسی در قرن  سوم و چهارم، امیران محلی و خاندان‎های حکومتگر داعیه استقلال یافتند و  علی پسر ابوشجاع در سال ۳۲۱ق با فتح ارجان دولت  آل بویه را پایه‌گذاری کرد.[4]
+| valign="top" |با ضعف و انحطاط خلافت عباسی در قرن  سوم و چهارم، امیران محلی و خاندان‎های حکومتگر داعیه استقلال یافتند و  علی پسر ابوشجاع در سال ۳۲۱ق با فتح ارجان دولت  آل بویه را پایه‌گذاری کرد.<ref>سجادی، «آل بویه»، ۱۳۶۹ش، ج۱، ص۶۲۹.</ref>
 | valign="top" |۷ نفر امیران بویه‌ای در  فارس(۴۴۷-۳۲۲ق)، ۶ نفر امیران بویه‌ای در اصفهان و ری و همدان(۴۱۴-۳۳۵ق)، ۱۰ نفر  امیران بویه‌ای در عراق (۴۴۷-۳۳۴ق)
-| valign="top" |ابتدا تشیع زیدی و سپسپ تشیع اثنی‌عَشَری[5]
+| valign="top" |ابتدا تشیع زیدی و سپسپ تشیع اثنی‌عَشَری.<ref>جعفرنیا، «سیاست‌های حکومت آل بویه در جهت تحکیم وحدت میان شیعه و اهل‌سنت»، ۱۳۹۷ش، ص۲۵-۲۴.</ref>
 | valign="top" |  ۴۴۷ق
 | valign="top" |۱) ایجاد اختلافات داخلی و انشقاق  در بین آنها، ۲) روی‌کار آمدن حاکمان ضعیف و بی‌تدبیر بعد از عضدالدوله، ۳) ظهور  قدرت‌های نوپا و جدید مانند غزنویان و سلجوقیان همزمان با ضعف و سستی آل بویه،  ۴) ناتوانی آل بویه از حل اختلافات و تفاوت‌های قومی، فرهنگی و اختلاف در میان  سپاهیان.
 |-
-| valign="top" |'''باوندان اِسپَهبدیه طبرستان'''[6]
+| valign="top" |'''باوندان اِسپَهبدیه طبرستان'''<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولت‌های شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۱۴۴-۱۳۰.</ref>
 | valign="top" |سرزمین فریم (فرّیم، پِریم یا  قارِن) در کنار شهریارکوه در شرق سلسه‌کوه‌های طبرستان
 | valign="top" |۴۶۶ق
@@ خط ۱۴۸: / خط ۱۴۸: @@
 | valign="top" |۱) اختلافات داخلی در مسائل  جانشینی  و نقش‌آفرینی امرا در منازعات  این دوران، ۲) روابط پر فراز و نشیب آنان با حکومت‌های سلجوقیان، خوارزمشاهیان و  اسماعیلیان الموت.
 |-
-| valign="top" |'''اسماعیلیه نزاری ایران'''[7]
+| valign="top" |'''اسماعیلیه نزاری ایران'''<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولت‌های شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۱۷۲-۱۵۳.</ref>
 | valign="top" |ایران، شام
 | valign="top" |۴۸۸ق
-| valign="top" |اختلاف بر سر جانشینی مستنصر خلیفه  هشتم فاطمیان مصر و به دنبال آن حسن صباح آغازگر حرکت اسماعیلیه نزاری در ایران  است.[8]
+| valign="top" |اختلاف بر سر جانشینی مستنصر خلیفه  هشتم فاطمیان مصر و به دنبال آن حسن صباح آغازگر حرکت اسماعیلیه نزاری در ایران  است.<ref>دفتری، تاریخ و عقاید اسماعیلیه، ۱۳۸۶ش.، ص۳۸۸ و ۳۹۲-۳۹۱؛ هاجسن، فرقه اسماعیلیه، ۱۳۸۷ش، ص۹۶-۹۴.</ref>
 | valign="top" |۷ نفر از حسن صباح در سال ۴۸۳ق تا  رکن‌الدین خورشاه ۶۵۴ق
 | valign="top" |تشیع اسماعیلی، باطنیه
@@ خط ۱۵۷: / خط ۱۵۷: @@
 | valign="top" |۱) نداشتن سرزمین یکپارچه و قدرت  نظامی نیرومند، ۲) بروز و ظهور تحولات و اختلافات عقیدتی در بین آنان، ۳)  تبلیغات همه‌جانبه اهل‌سنت علیه اسماعیلیان نزاری و ترور شخصیت‌های بزرگ سیاسی،  نظامی و مذهبی، ۴)  همزمانی آنان با حکومت‌های  سلجوقیان، خوارزمشاهیان، ۵) رویاروی با مغولان در اواخر حکومت خود.
 |-
-| valign="top" |'''سربداران'''[9]
+| valign="top" |'''سربداران'''<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولت‌های شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۱۹۷-۱۷۲.</ref>
 | valign="top" |خراسان، جرجان (گرگان)، قومس (کومش )، مازندران، جوین و اسفراین
 | valign="top" |۷۳۶ق
-| valign="top" |۱) حضور شیخی صوفی قائل به اصلاح  اجتماعی در سبزوار به نام شیخ خلیفه مازندرانی[10] و ۲) رخداد باشتین در نهم یا  دوازدهم شعبان سال ۷۳۶ یا ۷۳۷ق[11]
+| valign="top" |۱) حضور شیخی صوفی قائل به اصلاح  اجتماعی در سبزوار به نام شیخ خلیفه مازندرانی<ref>سمرقندی، مطلع سعدین و مجمع بحرین، ۱۳۸۳ش، ج۱، ۱۷۵.</ref> و ۲) رخداد باشتین در نهم یا  دوازدهم شعبان سال ۷۳۶ یا ۷۳۷ق.<ref>حافظ ابرو، زبده التواریخ، ۱۳۸۰ش، ج۱، ص۸۱.</ref>
 | valign="top" |۱۱ نفر از وجیه‌الدین مسعود بن فضل‌الله  در سال ۷۳۸ق تا خواجه علی مؤید ۷۸۳ق
 | valign="top" |تشیع اثنی‌عَشَری
@@ خط ۱۶۶: / خط ۱۶۶: @@
 | valign="top" |۱) عدم ایجاد هماهنگی و نظمی  یکنواخت در ارکان حکومتی، ۲) اختلاف در   اعتقاد سربداران به تشیع امامی، تشیع اثنی‌عَشَری انقلابی با تکیه بر  تصوف و تشیع فقاهتی، ۳) نامتوازن بودن ترکیب قدرت نظامی و سیاسی و روحانیون  انقلابی صوفی، ۴) درگیری سربداران با حکومت‌های آل کرت و مغولان، ۵) آرمان‌گرایی  رهبران سربداران در جهت کسب قدرت.
 |-
-| valign="top" |'''مرعشیان'''[12]
+| valign="top" |'''مرعشیان'''<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولت‌های شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۲۱۲-۲۰۲.</ref>
 | valign="top" |طبرستان، قزوین
 | valign="top" |۷۶۰ق
-| valign="top" |شکست حاکمان محلی توسط سیدقوام‌الدین  مرعشی با بهره از پشتوانه محکم مذهبی و محبوبیت خود و تأسبس جکومت در آمل و  سپس  تمام مناطق طبرستان و نواحی اطراف  آن[13]
+| valign="top" |شکست حاکمان محلی توسط سیدقوام‌الدین  مرعشی با بهره از پشتوانه محکم مذهبی و محبوبیت خود و تأسبس جکومت در آمل و  سپس  تمام مناطق طبرستان و نواحی اطراف  آن.<ref>مرعشی، تاریخ طبرستان و رویان و مازندران، ۱۳۶۸ش، ص۲۱۶-۱۸۴.</ref>
 | valign="top" |14 نفر از سید قوام‌الدین در سال ۷۶۰ق تا سلطان مراد (تاریخ نامعلوم)
 | valign="top" |تشیع اثنی‌عَشَری
@@ خط ۱۷۵: / خط ۱۷۵: @@
 | valign="top" |۱) مبارزه با حکام محلی نیرو، ۲)  نداشتن سازوکارهای اقتصادی و سیاسی لازم در حکومت‌داری، ۳) مال‌اندوزی و انباشتن  ثروت برخی از حکمرانان و دور شدن از مردم از آنان، ۴) حملات اثربخش تیمور بر  علیه آنان.
 |-
-| valign="top" |'''آل کیا'''[14]
+| valign="top" |'''آل کیا'''<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولت‌های شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۲۲۵-۲۱۵.</ref>
 | valign="top" |بخش وسیعی از گیلان
 | valign="top" |۷۶۹ق
-| valign="top" |کنترل شرق گیلان از ۷۶۷ق  توسط سیدعلی کیا با پشتیبانی سادات مرعشی پایه‌گذاری  حکومت آل کیا در لاهیجان[15]
+| valign="top" |کنترل شرق گیلان از ۷۶۷ق  توسط سیدعلی کیا با پشتیبانی سادات مرعشی پایه‌گذاری  حکومت آل کیا در لاهیجان.<ref>جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۹۱ش، ص۲۷۸.</ref>
 | valign="top" |۱۷ نفر از امیرکیا در سال ۷۶۰ق تا  خان‌احمد ۱۰۰۰ق
 | valign="top" |تشیع زیدی
@@ خط ۱۸۴: / خط ۱۸۴: @@
 | valign="top" |۱) اختلافات داخلی بر سر مسائل  اقتصادی و سیاسی، ۲) تحول در مناسبات آنان با حکومت صفویان خصوصاْ اقدامات  تندروانه خان‌احمد در رویارویی با صفویان.
 |-
-| valign="top" |'''مشعشعیان'''[16]
+| valign="top" |'''مشعشعیان'''<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولت‌های شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۲۴۵-۲۲۹.</ref>
 | valign="top" |خوزستان
 | valign="top" |۸۴۵ق
-| valign="top" |با واسطه رهبری و ادعای مهدویت سیدمحمد  بن فلاح مشعشعی حکومت مستقل شیعه به مرکزیت هویزه را تأسیس کردند.[17]
+| valign="top" |با واسطه رهبری و ادعای مهدویت سیدمحمد  بن فلاح مشعشعی حکومت مستقل شیعه به مرکزیت هویزه را تأسیس کردند.<ref>جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۹۱ش، ص۲۷۸.</ref>
 | valign="top" |۱) دوران استقلال (۸۴۵ - ۹۱۴ق):
 ۴ نفر از سیدمحمد بن فلاح در سال  ۸۴۵ق تا  سیدعلی بن محسن(فیاض) ۹۱۴ق
-۲) دوران وابستگی (۹۱۴-۱۱۷۶ق): ۲۳  نفر از سیدفلاح بن محسن در سال ۹۱۴ق تا مولی مطلب بن محمد خان بن فرج‌الله  ۱۱۷۶ق.[18]
+۲) دوران وابستگی (۹۱۴-۱۱۷۶ق): ۲۳  نفر از سیدفلاح بن محسن در سال ۹۱۴ق تا مولی مطلب بن محمد خان بن فرج‌الله  ۱۱۷۶ق.<ref>جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۹۱ش، ص۲۸۱.</ref>
 | valign="top" |شیعه
 | valign="top" |۹۱۴ق