محاربه: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۵۸: / خط ۵۸: @@
 == فلسفۀ جرم‌انگاری محاربه ==
-بر اساس نظریه مفسران، فلسفهٔ اصلی جرم‌انگاری محاربه، صیانت از [[امنیت]]، آزادی و آرامش عمومی است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12016/5/327 طباطبایی، المیزان، بی‌تا، ج۵، ص327.]</ref> به همین دلیل، در متون حقوقی، محاربه در زمرهٔ جرایم دسته‌بندی می‌شود که صرفِ انجام یک رفتار فیزیکی مانند برکشیدن سلاح برای تحقق این جرم کفایت نمی‌کند، بلکه شکل‌گیری آن منوط به حصول یک نتیجهٔ مشخص مجرمانه مانند ایجاد واقعی رعب، وحشت و سلب امنیت مردم است.<ref>[https://law.tabrizu.ac.ir/article_2083_8476353cfeed6116cf7aa85291a2627c.pdf پوربافرانی، «تحلیل جرم محاربه»، 1390ش، ص73-75.]</ref> بر همین اساس، منابع پژوهشی مرز دقیقی بین محاربه و بغی ایجاد کرده‌اند؛ از این رو مصادیقی همچون راهزنی، اقدامات تروریستی و سرقت مسلحانه به‌عنوان محاربه معرفی شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/86285/گفتمان-فقهی-و-جرم-انگاری-در-حوزه-جرائم-علیه-امنیت-ملت-و-دولت آقابابایی، «گفتمان فقهی و جرم انگاری در حوزه جرائم علیه امنیت ملت و دولت»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
+برخی رسانه‌ها، محاربه را ابزار شرعی برای جرم و نوعی سرکوب سیاسی معرفی کرده‌اند؛<ref>[https://www.bbc.com/persian/articles/c7279g50lzgo.lite فرشتیان، «محاربه و افساد فی الارض؛ ابزار شرعی برای سرکوب سیاسی»، وب‌سایت بی‌بی‌سی فارسی.]</ref> اما بر اساس نظریه مفسران، فلسفهٔ اصلی جرم‌انگاری محاربه، صیانت از [[امنیت]]، آزادی و آرامش عمومی است.<ref>[https://lib.eshia.ir/12016/5/327 طباطبایی، المیزان، بی‌تا، ج۵، ص327.]</ref> به همین دلیل، در متون حقوقی، محاربه در زمرهٔ جرایم دسته‌بندی می‌شود که صرفِ انجام یک رفتار فیزیکی مانند برکشیدن سلاح برای تحقق این جرم کفایت نمی‌کند، بلکه شکل‌گیری آن منوط به حصول یک نتیجهٔ مشخص مجرمانه مانند ایجاد واقعی رعب، وحشت و سلب امنیت مردم است.<ref>[https://law.tabrizu.ac.ir/article_2083_8476353cfeed6116cf7aa85291a2627c.pdf پوربافرانی، «تحلیل جرم محاربه»، 1390ش، ص73-75.]</ref> بر همین اساس، منابع پژوهشی مرز دقیقی بین محاربه و بغی ایجاد کرده‌اند؛ از این رو مصادیقی همچون راهزنی، اقدامات تروریستی و سرقت مسلحانه به‌عنوان محاربه معرفی شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/86285/گفتمان-فقهی-و-جرم-انگاری-در-حوزه-جرائم-علیه-امنیت-ملت-و-دولت آقابابایی، «گفتمان فقهی و جرم انگاری در حوزه جرائم علیه امنیت ملت و دولت»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>
 افزون بر این، در نظام حقوقی و کیفری ایران، محاربه مفهومی جامع است که ساحت دوگانه [[امنیت عمومی]] و [[امنیت ملی]] را توأمان در بر می‌گیرد؛ به گونه‌ای که از یک‌سو ناظر بر حفظ جان، مال و آرامش شهروندان در برابر هرگونه ارعاب و خشونت مسلحانه است، و از سوی دیگر، به دلیل اهمیت حیاتی ثبات کشور به‌عنوان زیربنای تمامی ابعاد اقتصادی و اجتماعی، به حوزه جرایم علیه امنیت ملی نیز تسری یافته است. این پیوند بنیادین میان امنیت جامعه و ثبات حاکمیت سبب شده تا قانون‌گذار، با استناد به مبانی فقهی و ضرورت‌های بنیادین، محاربه را به‌عنوان یکی از خطوط قرمز و جرایم غیرقابل تسامح شناسایی کند.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1244652/خدشه-دار-کردن-امنیت-در-هر-کشوری-سنگین-ترین-مجازات-ها-را-در-پی «خدشه دار کردن امنیت در هر کشوری سنگین‌ترین مجازات‌ها را در پی دارد/ احکام صادره محاربه براساس قانون بوده است»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
@@ خط ۸۵: / خط ۸۵: @@
 افزون بر این، در تفسیر حقوقی ماده ۲۷۹ قانون مجازات اسلامی ایران پیرامون مصادیق بزه محاربه در ناآرامی‌ها و اغتشاشات، کشیدن سلاح به قصد تعرض به مأموران انتظامی نیز مشمول این عنوان کیفری دانسته شده است؛ با این استدلال که از منظر فقهی، ضابطان و مأموران قانون بخشی از مردم محسوب شده و تعرض مسلحانه به آنان به‌طور طبیعی موجب ترس و وحشت عمومی و سلب امنیت جامعه می‌گردد.<ref>[https://www.shabestan.news/news/1244652/خدشه-دار-کردن-امنیت-در-هر-کشوری-سنگین-ترین-مجازات-ها-را-در-پی «خدشه دار کردن امنیت در هر کشوری سنگین‌ترین مجازات‌ها را در پی دارد/ احکام صادره محاربه براساس قانون بوده است»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
-در رویه قضایی ایران نیز، محاربه را بر اقدامات خشونت‌آمیز در جریان ناآرامی‌های خیابانی و اغتشاشات، ازجمله بر برخی اقدامات در [[اغتشاشات دی ۱۴۰۴|اغتشاشات ۱۴۰۴]]<nowiki/>ش ایران منطبق دانسته‌اند. بر اساس این رویکرد، استفاده از سلاح سرد یا گرم در درگیری با مأموران امنیتی، تخریب، تعرض و به آتش کشیدن گسترده اموال عمومی و خصوصی، به دلیل سلب امنیت جامعه، مصداق بارز بزه محاربه تلقی می‌شود.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/7381468/حکم-محاربه-برای-افرادی-که-در-اغتشاشات-در-برابر-پلیس-بایستند «حکم محاربه برای افرادی که در اغتشاشات در برابر پلیس بایستند»، شبکه العالم.]</ref> در این رویکرد علاوه بر اعمال مجازات‌های بازدارنده کیفری برای مرتکبان، جبران خسارات وارده به اموال عمومی و اشخاص نیز به‌عنوان یک الزام قانونی مورد تأکید قرار گرفته است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/10/21/3492028/اتمام-حجت-با-آشوبگران-حکم-محاربه-برای-اغتشاگران-مسلح «اتمام حجت با آشوبگران؛ حکم محاربه برای اغتشاگران مسلح»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
+در رویه قضایی ایران نیز، محاربه را بر اقدامات خشونت‌آمیز در جریان ناآرامی‌های خیابانی و اغتشاشات، ازجمله بر برخی اقدامات در [[اغتشاشات دی ۱۴۰۴|اغتشاشات ۱۴۰۴]]<nowiki/>ش ایران منطبق دانسته‌اند. بر اساس این رویکرد، استفاده از سلاح سرد یا گرم در درگیری با مأموران امنیتی، تخریب، تعرض و به آتش کشیدن گسترده اموال عمومی و خصوصی، به دلیل سلب امنیت جامعه، مصداق بارز جرم محاربه تلقی می‌شود.<ref>[https://fa.alalam.ir/news/7381468/حکم-محاربه-برای-افرادی-که-در-اغتشاشات-در-برابر-پلیس-بایستند «حکم محاربه برای افرادی که در اغتشاشات در برابر پلیس بایستند»، شبکه العالم.]</ref> در این رویکرد علاوه بر اعمال مجازات‌های بازدارنده کیفری برای مرتکبان، جبران خسارات وارده به اموال عمومی و اشخاص نیز به‌عنوان یک الزام قانونی مورد تأکید قرار گرفته است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1404/10/21/3492028/اتمام-حجت-با-آشوبگران-حکم-محاربه-برای-اغتشاگران-مسلح «اتمام حجت با آشوبگران؛ حکم محاربه برای اغتشاگران مسلح»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
 == نسبت محاربه با اقدامات تروریستی ==
 در حقوق کیفری اسلامی، مفهوم محاربه گستره‌ای وسیع‌تر از تروریسم دارد؛ به‌گونه‌ای که برخی از اقدامات تروریستی، مصداق بارزی از محاربه محسوب می‌شوند. بر اساس مبانی فقهی، تطبیق عنوان محاربه بر اقدامات ضدامنیتی منوط به اینست که اقدام مجرمانه کارکرد جامعه را از حیث امنیت، آرامش و قابلیت استقرار متزلزل سازد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1358671/آیا-تخریب-و-اعتراض-محاربه-است «آیا تخریب و اعتراض محاربه است؟»، وب‌سایت تابناک.]</ref> در رویه قضایی و حقوق کیفری نیز، عملیات‌های مسلحانه و اقدامات تروریستی، مصداق بارز محاربه شناخته می‌شود؛ زیرا شاخصه‌های بین‌المللی تروریسم نظیر ایجاد رعب و وحشت، سلب امنیت جانی جوامع و تخریب، با ارکان مادی ماده ۲۷۹ قانون مجازات اسلامی هم‌پوشانی کامل دارد. بر اساس این رویکرد حقوقی، ارتکاب خشونت مسلحانه‌ای که به ناامنی عمومی و هراس شهروندان منجر گردد، ماهیت تروریستی دارد و حتی وجود انگیزه‌های سیاسی یا ادعای تقابل با حاکمیت، مانع از تطبیق عنوان مجرمانه و غیرسیاسیِ محاربه بر این قبیل اقداماتِ مخل امنیت نمی‌گردد.<ref>[https://www.alef.ir/news/4040729047.html?show=text «وکیل شکات: اقدامات منافقین مصداق محاربه و افساد فی‌الارض است»، جامعه خبری تحلیلی الف.]</ref>
-بر اساس مستندات منتشر شده، دو نفر از عوامل حادثه تروریستی حرم شاهچراغ در 4 آبان 1401ش به جرم محاربه اعدام شده‌اند. همچنین
+== مواردی از حکم محاربه ==
+پیشینه فقهی و تاریخی کاربرد عنوان مجرمانه محاربه، به شأن نزول آیه 33 سوره مائده در صدر اسلام بازمی‌گردد؛ این آیه در پی مجازات گروهی از نوکیشان توسط پیامبر اسلام نازل شد که پس از ارتداد، اقدام به سرقت اموال و قتل و مثله‌کردن چوپانان مدینه کرده بودند.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص68.]</ref> در تطبیق تاریخی این مفهوم، شماری از منابع متون اسلامی، جنگ‌های سه‌گانه امام علی شامل جنگ جمل، صفین و نهروان را نیز به دلیل سلب امنیت عمومی جامعه، در زمره برخورد با محاربان دسته‌بندی کرده‌اند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/45189/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%84-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D9%86-%D9%87%D8%A7?rcIds=91849 قدردان قراملکی، «جنگ‌های سه‌گانه امام علی علیه السلام علل و مشروعیت آن‌‌ها»، مجله معرفت.]</ref>
+در دوران معاصر و در چارچوب نظام حقوق کیفری ایران، محاربه غالباً بر اقدامات مسلحانه و مخل امنیت ملی و عمومی اطلاق می‌گردد؛ بر این اساس، مراجع قضایی و تحلیل‌گران حقوقی داخلی، فعالیت‌های سازمان مجاهدین خلق<ref>[https://www.alef.ir/news/4040729047.html?show=text «وکیل شکات: اقدامات منافقین مصداق محاربه و افساد فی‌الارض است»، جامعه خبری تحلیلی الف.]</ref> و گروه‌های تروریستی نظیر الاحوازیه<ref>[https://www.eghtesadonline.com/fa/news/302215/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87%DA%A9-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C منتظری، «دستور دادستان برای برخورد با گروهک محارب الاحوازی»، وب‌سایت اقتصاد آنلاین.]</ref> را مصداق بارز محاربه می‌دانند. افزون بر این، در رویه قضایی ایران، احکام اعدام مستند به اتهام محاربه در قبال عاملان حملات مسلحانه؛ نظیر اعدام برخی از عوامل حمله تروریستی 4 آبان 1401ش به حرم شاهچراغ<ref>[https://ebtekarnews.com/index.php?newsid=12027 «۲ نفر از عاملان حمله تروریستی شاهچراغ اعدام شدند»، وب‌سایت روزنامه صبح ایران.]</ref> و همچنین شماری از متهمان بازداشت‌شده در جریان اغشاشات، از جمله وقایع سال 1388<ref>[http://old.alef.ir/vdcfxvdv.w6dymagiiw.html?61630 جعفری دولت‌آبادی، «پنج محارب از منافقين بودند»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف.]</ref> و اغتشاشات دی 1404<ref>[https://fa.alalam.ir/news/7381468/%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF «حکم محاربه برای افرادی که در اغتشاشات در برابر پلیس بایستند»، شبکه العالم.]</ref> نیز صادر و اجرا شده است.
 == چالش‌های فقهی و حقوقی محاربه ==