محاربه: تفاوت میان نسخه‌ها

محاربه از واژۀ حرب به معنای [[جنگ]] و ستیز گرفته شده است.<ref>فیومی، المصباح المنیر فی غریب الشرح الکبیر للرافعی، 1414ق، ج1، ص127.</ref> در فقه و قوانین کیفری ایران، به جرمی گفته می‌شود که در آن فرد با کشیدن سلاح به قصد تعرض به جان، مال یا ناموس مردم، موجب ایجاد ترس و ناامنی عمومی در [[جامعه]] شود.<ref>[https://www.heyvalaw.com/web/articles/view/1287/محاربه-چیست-و-مجازات-آن.html «محاربه چیست»، وب‌سایت مشاوره حقوقی دینا.]</ref><ref>[https://law.tabrizu.ac.ir/article_2083_8476353cfeed6116cf7aa85291a2627c.pdf پوربافرانی، «تحلیل جرم محاربه»، 1390ش، ص54.]</ref> در نظام حقوقی مبتنی بر فقه اسلامی، محاربه در کنار دو عنوان بَغی و افساد فی‌الارض، از مهم‌ترین جرایم علیه امنیت و نظم عمومی به‌شمار می‌روند.<ref>[http://www.ljournal.ir/index.php/ma/article/view/2836 میرزایی، «تفاوت بغی، افساد فی الارض و محاربه در قانون مجازات اسلامی»، 1404ش. ص7]</ref> با این حال، حقوق‌دانان این سه مفهوم را از نظر هدف و گستره جرم از یکدیگر تفکیک می‌کنند:

اصطلاح فقهی محاربه، مفهومی است که از آیه محاربه برداشت شده است که پیشینهٔ آن عمدتاً در متون فقهی و روایی امامیه یافت می‌شود و در روایات اهل سنت انعکاس مستقیمی ندارد.<ref>[https://jfiqh.um.ac.ir/article_28484_99404de991bfdb95c5ea1c72c1e2b8dc.pdf موسوی و دیگران، «بازخوانی ماهیت و مصادیق محاربه در جرایم علیه نظم عمومی»، 1393ش، ص 138 و 142.]</ref> بر پایه برخی تحقیقات، مبنای اصلی جرم‌انگاری محاربه در اسلام، آیه ۳۳ [[سوره مائده|سورۀ مائده]] است که به آیه محاربه شهرت دارد.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص68.]</ref><ref>[https://law.tabrizu.ac.ir/article_2083_8476353cfeed6116cf7aa85291a2627c.pdf پوربافرانی، «تحلیل جرم محاربه»، 1390ش، ص49.]</ref> در فقه اسلامی، این جرم منحصراً به‌عنوان جرمی علیه امنیت و آرامش عمومی تعریف شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/86285/گفتمان-فقهی-و-جرم-انگاری-در-حوزه-جرائم-علیه-امنیت-ملت-و-دولت آقابابایی، «گفتمان فقهی و جرم انگاری در حوزه جرائم علیه امنیت ملت و دولت»، پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref>

| عمد در کشیدن سلاح

== فلسفۀ جرم‌انگاری محاربه ==

بر پایه برخی تحقیقات، پیرامون نحوۀ اجرای مجازات چهارگانه و لزوم یا عدم لزوم رعایت ترتیب میان آن‌ها، دو دیدگاه اصلی مطرح است:

پیشینه فقهی و تاریخی کاربرد عنوان مجرمانه محاربه، به شأن نزول آیه 33 سوره مائده در صدر اسلام بازمی‌گردد؛ این آیه در پی مجازات گروهی از نوکیشان توسط پیامبر اسلام نازل شد که پس از ارتداد، اقدام به سرقت اموال و قتل و مثله‌کردن چوپانان مدینه کرده بودند.<ref>[https://sid.ir/paper/161029/fa#pointx رضایی، «بررسی مبانی فقهی محاربه و حد آن»، 1389ش، ص68.]</ref> در تطبیق تاریخی این مفهوم، شماری از منابع متون اسلامی، جنگ‌های سه‌گانه امام علی شامل جنگ جمل، صفین و نهروان را نیز به دلیل سلب امنیت عمومی جامعه، در زمره برخورد با محاربان دسته‌بندی کرده‌اند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Article/View/45189/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%D9%87-%DA%AF%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%84%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85-%D8%B9%D9%84%D9%84-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%B1%D9%88%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D9%86-%D9%87%D8%A7?rcIds=91849 قدردان قراملکی، «جنگ‌های سه‌گانه امام علی علیه السلام علل و مشروعیت آن‌‌ها»، مجله معرفت.]</ref>

در دوران معاصر و در چارچوب نظام حقوق کیفری ایران، محاربه غالباً بر اقدامات مسلحانه و مخل امنیت ملی و عمومی اطلاق می‌گردد؛ بر این اساس، مراجع قضایی و تحلیل‌گران حقوقی داخلی، فعالیت‌های سازمان مجاهدین خلق<ref>[https://www.alef.ir/news/4040729047.html?show=text «وکیل شکات: اقدامات منافقین مصداق محاربه و افساد فی‌الارض است»، جامعه خبری تحلیلی الف.]</ref> و گروه‌های تروریستی نظیر الاحوازیه<ref>[https://www.eghtesadonline.com/fa/news/302215/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%A7%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%A8%D8%A7-%DA%AF%D8%B1%D9%88%D9%87%DA%A9-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8-%D8%A7%D9%84%D8%A7%D8%AD%D9%88%D8%A7%D8%B2%DB%8C منتظری، «دستور دادستان برای برخورد با گروهک محارب الاحوازی»، وب‌سایت اقتصاد آنلاین.]</ref> را مصداق بارز محاربه می‌دانند. افزون بر این، در رویه قضایی ایران، احکام اعدام مستند به اتهام محاربه در قبال عاملان حملات مسلحانه؛ نظیر اعدام برخی از عوامل حمله تروریستی 4 آبان 1401ش به حرم شاهچراغ<ref>[https://ebtekarnews.com/index.php?newsid=12027 «۲ نفر از عاملان حمله تروریستی شاهچراغ اعدام شدند»، وب‌سایت روزنامه صبح ایران.]</ref> و همچنین شماری از متهمان بازداشت‌شده در جریان اغشاشات، از جمله وقایع سال 1388<ref>[http://old.alef.ir/vdcfxvdv.w6dymagiiw.html?61630 جعفری دولت‌آبادی، «پنج محارب از منافقين بودند»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف.]</ref> و اغتشاشات دی 1404<ref>[https://fa.alalam.ir/news/7381468/%D8%AD%DA%A9%D9%85-%D9%85%D8%AD%D8%A7%D8%B1%D8%A8%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D9%81%D8%B1%D8%A7%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%BA%D8%AA%D8%B4%D8%A7%D8%B4%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D9%BE%D9%84%DB%8C%D8%B3-%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF «حکم محاربه برای افرادی که در اغتشاشات در برابر پلیس بایستند»، شبکه العالم.]</ref> نیز صادر و اجرا شده است.  

* جعفری دولت‌آبادی، عباس، «پنج محارب از منافقين بودند»، وب‌سایت جامعه خبری تحلیلی الف، تاریخ درج مطلب: شنبه ۱۹ دی ۱۳۸۸ش.

* قدردان قراملکی، محمدحسن، «جنگ‌های سه‌گانه امام علی علیه السلام علل و مشروعیت آن‌‌ها»، مجله معرفت، شماره 65، دی 1386ش.

* منتظری، محمدجعفر، «دستور دادستان برای برخورد با گروهک محارب الاحوازی»، وب‌سایت اقتصاد آنلاین، تاریخ درج مطلب: 31 شهریور 1397ش.

* «۲ نفر از عاملان حمله تروریستی شاهچراغ اعدام شدند»، وب‌سایت روزنامه صبح ایران، تاریخ درج مطلب: 18 تیر 1402ش.