ایران‌پدیا

رئیس‌علی دلواری: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
خط ۳۱: خط ۳۱:
'''{{درشت|رئیس‌علی دلواری،}}''' رهبر مبارزان جنوب در تنگستان و بوشهر علیه نیروهای انگلیس در زمان جنگ جهانی اول.
'''{{درشت|رئیس‌علی دلواری،}}''' رهبر مبارزان جنوب در تنگستان و بوشهر علیه نیروهای انگلیس در زمان جنگ جهانی اول.


رئیس‌علی دلواری از چهره‌های جنبش مشروطه‌خواهی و رهبر مقاومت مسلحانهٔ نیروهای محلی جنوب ایران در برابر نیروهای اسعمار بریتانیا در جریان [[جنگ جهانی اول]] بود. در دورانی که حکومت مرکزی ایران با ضعف و بحران مواجه بود، وی با سازماندهی نیروهای مردمی و حمایت علمای مذهبی وقت، رهبری درگیری‌های نظامی علیه حضور بریتانیا در منطقه را بر عهده گرفت. او سرانجام در ۳۴ سالگی، هنگام برنامه‌ریزی برای شبیخون به نیروهای بریتانیایی، توسط یکی از افراد محلی به اسم غلام‌حسین تنگکی از پشت هدف گلوله قرار گرفت و کشته شد. پیکر او بنا به وصیتش در قبرستان [[وادی‌السلام]] [[نجف]] به خاک سپرده شد. در تاریخ معاصر ایران، از رئیس‌علی دلواری به عنوان نماد مقاومت در برابر نفوذ بیگانگان یاد می‌شود و سال‌روز کشته شدن وی در [[تقویم رسمی ایران]] با عنوان [[روز ملی مبارزه با استعمار]] به ثبت رسیده است.
رئیس‌علی دلواری، مشروطه‌خواه و رهبر مقاومت مسلحانهٔ جنوب ایران در برابر اشغالگری انگلیس طی  [[جنگ جهانی اول]] بود. وی که زادۀ روستای دلوار بوشهر بود، با تکیه بر فتوای مراجع تقلید شیعه، نیروهای محلی تنگستان را سازماندهی کرد و با جنگ‌های چریکی مانع از تسلط آسان انگلیسی‌ها بر منطقه شد. دلواری سرانجام در 34 سالگی، با توطئهٔ مستقیم انگلیس و توسط یک عامل نفوذی ترور شد و پیکرش در قبرستان [[وادی‌السلام]] [[نجف]] به خاک سپرده شد. وی در تاریخ معاصر ایران نماد استعمارستیزی است و سالروز کشته‌شدن او در [[تقویم رسمی ایران]] با عنوان [[روز ملی مبارزه با استعمار]] به ثبت رسیده است.


== زندگی‌نامه ==
== زندگی‌نامه ==
خط ۳۹: خط ۳۹:


=== سال‌های آغازین زندگی و مهارت‌آموزی ===
=== سال‌های آغازین زندگی و مهارت‌آموزی ===
رئیس‌علی در هفت سالگی به مکتب رفت و [[قرآن]]، [[گلستان]] [[سعدی شیرازی|سعدی]]، اشعار [[نظامی گنجوی|نظامی]] و [[شاهنامه]] [[ابوالقاسم فردوسی|فردوسی]] را آموخت.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920611000523/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4-%DA% «ناگفته‌های رئیس‌علی از زبان آخرین همسرش/ گل‌اندام آخرین بازمانده»، خبرگزاری فارس.]</ref> وی اگرچه تحصیلات مداوم نداشت، اما از معلومات روز بهره‌مند بود. او مانند هم‌سالان خود در [[تنگستان]]، مهارت‌های [[تیراندازی]] و [[سوارکاری]] و آیین [[پهلوانی]] را به رسم ساحل‌نشینان آموخت.<ref>حاجی‌نژاد، تحلیلی بر زندگی و مبارزات رئیس‌علی دلواری، بوشهر، ۱۳۷۱ش، ص24-30.</ref>  وی در کنار پدر علاوه‌بر کدخداگری، به کار کشاورزی مشغول بود و به جزایر شیخ‌نشین سفر کرده بود.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920611000523/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4-%DA% «ناگفته‌های رئیس‌علی از زبان آخرین همسرش/ گل‌اندام آخرین بازمانده»، خبرگزاری فارس.]</ref>
رئیس‌علی در هفت سالگی به مکتب رفت و [[قرآن]]، [[گلستان]] [[سعدی شیرازی|سعدی]]، اشعار [[نظامی گنجوی|نظامی]] و [[شاهنامه]] [[ابوالقاسم فردوسی|فردوسی]] را آموخت.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920611000523/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4-%DA%][https://www.shabestan.news/news/288492/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4 «ناگفته‌های رئیسعلی دلواری از زبان آخرین همسرش»، خبرگزاری شبستان.]</ref> وی اگرچه تحصیلات مداوم نداشت، اما از معلومات روز بهره‌مند بود. او مانند هم‌سالان خود در [[تنگستان]]، مهارت‌های [[تیراندازی]] و [[سوارکاری]] و آیین [[پهلوانی]] را به رسم ساحل‌نشینان آموخت.<ref>حاجی‌نژاد، تحلیلی بر زندگی و مبارزات رئیس‌علی دلواری، بوشهر، ۱۳۷۱ش، ص24-30.</ref>  وی در کنار پدر علاوه‌بر کدخداگری، به کار کشاورزی مشغول بود و به جزایر شیخ‌نشین سفر کرده بود.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920611000523/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4-%DA%][https://www.shabestan.news/news/288492/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4 «ناگفته‌های رئیسعلی دلواری از زبان آخرین همسرش»، خبرگزاری شبستان.]</ref>


=== دوران زندگی و پیشینه خانوادگی ===
=== دوران زندگی و پیشینه خانوادگی ===
بر اساس گزارش منابع، در دورهٔ زندگی دلواری، به‌دلیل ناتوانی حکومت مرکزی قاجار و نفوذ قدرت‌های خارجی ازجمله انگلیس، مناطق جنوبی ایران ازجمله تنگستان، دشتستان و دشتی با محرومیت‌های گسترده سیاسی، اقتصادی و اجتماعی روبه‌رو بودند. اداره این مناطق عمدتاً مبتنی بر نظام ملوک‌الطوایفی و بر عهده خان‌ها و کدخداهای محلی بود. پدر دلواری، زائر محمد، کدخدای دلوار (در ۳۶ کیلومتری بوشهر) و روستای هم‌جوار آن، محمدعامری (مدومری) بود. زائر محمد علاوه بر اداره امور محلی، به کشاورزی و تجارت نیز اشتغال داشت. وی فردی مذهبی، صاحب حسینیه و دارای پایگاه اجتماعی و نفوذ مردمی در منطقه بود. خضوع و مردم‌داری او در کنار اعتقادات دینی، وی را مورد احترام مردم منطقه ساخته بود. رئیس‌علی در چنین خانواده‌ای و تحت تأثیر باورهای مذهبی و موقعیت اجتماعی والدین خود پرورش یافت.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7 «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> پدر رئیس‌علی، بعدها به لقب معین‌الاسلام معروف شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/درباره-رییسعلی-دلواری «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
بر اساس گزارش منابع، در دورهٔ زندگی دلواری، به‌دلیل ناتوانی حکومت مرکزی قاجار و نفوذ قدرت‌های خارجی ازجمله انگلیس، مناطق جنوبی ایران ازجمله تنگستان، دشتستان و دشتی با محرومیت‌های گسترده سیاسی، اقتصادی و اجتماعی روبه‌رو بودند. اداره این مناطق عمدتاً مبتنی بر نظام ملوک‌الطوایفی و بر عهده خان‌ها و کدخداهای محلی بود. پدر دلواری، زائر محمد، کدخدای دلوار (در ۳۶ کیلومتری بوشهر) و روستای هم‌جوار آن، محمدعامری (مدومری) بود. زائر محمد علاوه بر اداره امور محلی، به کشاورزی و تجارت نیز اشتغال داشت. وی فردی مذهبی، صاحب حسینیه و دارای پایگاه اجتماعی و نفوذ مردمی در منطقه بود. خضوع و مردم‌داری او در کنار اعتقادات دینی، وی را مورد احترام مردم منطقه ساخته بود. رئیس‌علی در چنین خانواده‌ای و تحت تأثیر باورهای مذهبی و موقعیت اجتماعی والدین خود پرورش یافت.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/5576811/%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%A7 «راز ماندگاری نام شهید رئیس‌علی دلواری/ سرداری که تاریخ‌ساز شد»، خبرگزاری مهر.]</ref> پدر رئیس‌علی، بعدها به لقب معین‌الاسلام معروف شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/84023936/درباره-رییسعلی-دلواری «دربارۀ رئیس‌علی دلواری»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>
=== همسر و فرزندان ===
بر اساس منابع، رئیس‌علی دلواری در طول حیات خود چهار بار ازدواج کرد. یکی از همسران او بانو خیری، اهل روستای انبارک بود که تا زمان کشته‌شدن رئیس‌علی با وی زندگی می‌کرد و پس از آن به زادگاه خود بازگشت. از رئیس‌علی دلواری تنها یک پسر به نام عبدالحسین، معروف به بهادر شهیدی به یادگار ماند. فرزندان عبدالحسین و نوه‌های رئیس‌علی نیز سه نفر به نام‌های غلامحسین، فرنگیس و گل‌اندام بودند. گل‌اندام شهیدی، آخرین نوهٔ وی، در خرداد ۱۳۹۴ش درگذشت.<ref>[https://setare.com/fa/news/732447/%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C/ «رئیس‌ علی دلواری که بود و چگونه کشته شد؟+ تعداد همسر، فرزندان و نوه دلواری»، وب‌سایت ستاره.]</ref><ref>[https://mafakheriran.blogfa.com/post/32 معصومی، «رهبر قیام جنوب در تنگستان و بوشهر،فرزند معین‌الاسلام؛ رئیس‌علی دلواری»، وب‌سایت مفاخر ایران.]</ref><ref>[https://www.shabestan.news/news/288492/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4 «ناگفته‌های رئیسعلی دلواری از زبان آخرین همسرش»، خبرگزاری شبستان.]</ref>
== فعالیت‌های سیاسی-مبارزاتی ==
== فعالیت‌های سیاسی-مبارزاتی ==


خط ۸۹: خط ۹۳:
| rowspan="2" |'''اماکن و موزه‌ها'''
| rowspan="2" |'''اماکن و موزه‌ها'''
|خانه موزهٔ رئیس‌علی دلواری
|خانه موزهٔ رئیس‌علی دلواری
|تبدیل خانهٔ وی در دلوار با قدمت بیش از ۱۵۰ سال، به موزهٔ مبارزه با استعمار؛ محل نمایش ادوات جنگی، اسناد انگلیسی‌ها و تصاویر دلیران تنگستان.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/06/12/2768527/رئیسعلی-دلواری-سرداری-که-قامت-استعمار-Ø «رئیس‌علی دلواری، سرداری که قامت استعمار انگلیس را در استان بوشهر شکست+فیلم و تصویر»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>
|تبدیل خانهٔ وی در دلوار با قدمت بیش از ۱۵۰ سال، به موزهٔ مبارزه با استعمار؛ محل نمایش ادوات جنگی، اسناد انگلیسی‌ها و تصاویر دلیران تنگستان.<ref>[https://www.chtn.ir/photo/1403061100689/%D9%85%D9%88%D8%B2%D9%87-%D8%B1%DB%8C%DB%8C%D8%B3-%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C «موزه رییس علی دلواری»، خبرگزاری میراث آریا.]</ref>
|-
|-
|پارک موزه
|پارک موزه
خط ۹۶: خط ۱۰۰:
| rowspan="2" |'''ادبیات و شعر'''
| rowspan="2" |'''ادبیات و شعر'''
|اشعار محلی و سروده‌ها
|اشعار محلی و سروده‌ها
|جایگاه ویژهٔ قیام او در ادبیات بومی و سرایش اشعاری در مدح رشادت‌های وی توسط شاعرانی نظیر منوچهر آتشی، محمدجواد حامدی و رحمان تنگستانی.<ref>زنگویی، «رئیس‌علی دلواری و نهضت تنگستانیان در شعر شاعران»، ۱۳۷۳ش، ص47-48.</ref> همچنین سرودهٔ طاقت آوردی خلیج فارس من، اثر علی‌رضا قزوه که به این شهید مبارزه با استعمار و مدافعین خلیج فارس تقدیم شده است.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13910606000187/%D8%B4%D8%B9%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B9%D9%84%DB%8C%D8%B1%D8%B6%D8%A7-%D9%82%D8%B2%D9%88%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%E2%80%8C%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB% «شعری از علیرضا قزوه برای رئیس‌علی دلواری آزادیخواه دلیر تنگستان»، خبرگزاری فارس.]</ref>
|جایگاه ویژهٔ قیام او در ادبیات بومی و سرایش اشعاری در مدح رشادت‌های وی توسط شاعرانی نظیر منوچهر آتشی، محمدجواد حامدی و رحمان تنگستانی.<ref>زنگویی، «رئیس‌علی دلواری و نهضت تنگستانیان در شعر شاعران»، ۱۳۷۳ش، ص47-48.</ref> همچنین سرودهٔ طاقت آوردی خلیج فارس من، اثر علی‌رضا قزوه که به این شهید مبارزه با استعمار و مدافعین خلیج فارس تقدیم شده است.<ref>[https://yaghoutnews.ir/81008/ «سیمای دلیر تنگستان در شعر شاعران»، وب‌سایت یاقوت‌نیوز.]</ref>
|-
|-
|استعاره و تشبیه
|استعاره و تشبیه
خط ۱۰۳: خط ۱۰۷:
| rowspan="2" |'''سینما و تلویزیون'''
| rowspan="2" |'''سینما و تلویزیون'''
|مستند خیری (۱۳۸۹ ش)
|مستند خیری (۱۳۸۹ ش)
|در سال ۱۳۸۹ش مستندی به نام [[خیری (فیلم)|خیری]]، با استناد به مصاحبه و خاطرات خیری، آخرین همسر رئیس‌علی دلواری در سال ۱۳۵۲ش، تولید شد.<ref>[https://www.farsnews.ir/news/13920611000523/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4-%DA% «ناگفته‌های رئیس‌علی از زبان آخرین همسرش/ گل‌اندام آخرین بازمانده»، خبرگزاری فارس.]</ref>
|در سال ۱۳۸۹ش مستندی به نام [[خیری (فیلم)|خیری]]، با استناد به مصاحبه و خاطرات خیری، آخرین همسر رئیس‌علی دلواری در سال ۱۳۵۲ش، تولید شد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/26867/%D9%86%D8%A7%DA%AF%D9%81%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C-%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%87%D9%85%D8%B3%D8%B1%D8%B4 «ناگفته‌های رئیس‌علی از زبان آخرین همسرش»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref>
|-
|-
|سریال «دلیران تنگستان»
|سریال «دلیران تنگستان»
خط ۱۱۳: خط ۱۱۷:
|-
|-
|کنگرهٔ بزرگ‌داشت
|کنگرهٔ بزرگ‌داشت
|کنگرهٔ بزرگ‌داشت رئیس‌علی دلواری در تاریخ [[۱۰ شهریور]] ۱۴۰۱ش، با حضور رئیس قوهٔ مقننه در منزل رئیس‌علی دلواری برگزار شد.<ref>[https://www.tasnimnews.com/fa/news/1401/06/12/2768527/رئیسعلی-دلواری-سرداری-که-قامت-استعمار-Ø «رئیس‌علی دلواری، سرداری که قامت استعمار انگلیس را در استان بوشهر شکست+فیلم و تصویر»، خبرگزاری تسنیم].</ref>
|کنگرهٔ بزرگ‌داشت رئیس‌علی دلواری در بوشهر و به مناسبت سالروز شهادت او برگزار می‌شود.<ref>[https://www.hawzahnews.com/tag/%DA%A9%D9%86%DA%AF%D8%B1%D9%87+%D8%B1%D8%A6%DB%8C%D8%B3%D8%B9%D9%84%DB%8C+%D8%AF%D9%84%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C «کنگره رئیسعلی دلواری (3)»، خبرگزاری حوزه.]</ref>
|}
|}


برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/رئیس‌علی_دلواری»