یادداشتهای موشکی ایران: تفاوت میان نسخهها
| خط ۳: | خط ۳: | ||
یادداشتهای موشکی ایران، بهویژه در جنگ رمضان به مجموعهای از نوشتهها و شعارهای دستنویس یا نمادین اطلاق میشود که در تصاویر منتشرشده از برخی موشکها و پهپادهای ایران در جریان زنجیرۀ عملیاتهای موسوم به «وعده صادق»، بر بدنۀ آنها نوشته شدهاند. این نوشتهها پیش از پرتاب ثبت و تصاویر آنها در رسانهها و شبکههای اجتماعی منتشر شد. این یادداشتها که امروزه ابعادی ایدئولوژیک و شناختی به خود گرفتهاند، در برخی رسانهها با عنوان «خطبههای هوابرد» شناخته میشوند که هدف نهایی آنها پیش از انهدام فیزیکیِ هدف، تسخیر زمینههای ذهنی و ادراکی است. | یادداشتهای موشکی ایران، بهویژه در جنگ رمضان به مجموعهای از نوشتهها و شعارهای دستنویس یا نمادین اطلاق میشود که در تصاویر منتشرشده از برخی موشکها و پهپادهای ایران در جریان زنجیرۀ عملیاتهای موسوم به «وعده صادق»، بر بدنۀ آنها نوشته شدهاند. این نوشتهها پیش از پرتاب ثبت و تصاویر آنها در رسانهها و شبکههای اجتماعی منتشر شد. این یادداشتها که امروزه ابعادی ایدئولوژیک و شناختی به خود گرفتهاند، در برخی رسانهها با عنوان «خطبههای هوابرد» شناخته میشوند که هدف نهایی آنها پیش از انهدام فیزیکیِ هدف، تسخیر زمینههای ذهنی و ادراکی است. | ||
==پیشینۀ شکلگیری== | ==پیشینۀ شکلگیری== | ||
نوشتن پیام و شعار بر روی تسلیحات نظامی پدیدهای محدود به دورۀ معاصر نیست. شواهد تاریخی نشان میدهد که در دوران باستان، از جمله در میان نیروهای یونانی و رومی، پیامهای کوتاه، تحقیرآمیز و طنزآلود یا عبارات نمادین بر روی پرتابههایی مانند گلولههای فلاخن ثبت میشد. در قرن بیستم نیز این رویه در جریان جنگهای جهانی اول و دوم ادامه یافت؛ برای مثال، در خلال جنگ جهانی دوم، سربازان آمریکایی نماد «Kilroy was here» را بر روی تجهیزات و سطوح مختلف ترسیم میکردند که علاوه بر ایجاد حس رفاقت و همبستگی در میان نیروهای خودی، سردرگمی عجیبی برای دستگاههای اطلاعاتی آلمان نازی ایجاد کرده بود. علاوه بر آن، گزارشهایی از نوشتن پیام یا یادداشت بر روی بمبها توسط نیروهای متفقین پیش از استفاده در عملیاتهای نظامی منتشر شده است.<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9% | نوشتن پیام و شعار بر روی تسلیحات نظامی پدیدهای محدود به دورۀ معاصر نیست. شواهد تاریخی نشان میدهد که در دوران باستان، از جمله در میان نیروهای یونانی و رومی، پیامهای کوتاه، تحقیرآمیز و طنزآلود یا عبارات نمادین بر روی پرتابههایی مانند گلولههای فلاخن ثبت میشد. در قرن بیستم نیز این رویه در جریان جنگهای جهانی اول و دوم ادامه یافت؛ برای مثال، در خلال جنگ جهانی دوم، سربازان آمریکایی نماد «Kilroy was here» را بر روی تجهیزات و سطوح مختلف ترسیم میکردند که علاوه بر ایجاد حس رفاقت و همبستگی در میان نیروهای خودی، سردرگمی عجیبی برای دستگاههای اطلاعاتی آلمان نازی ایجاد کرده بود. علاوه بر آن، گزارشهایی از نوشتن پیام یا یادداشت بر روی بمبها توسط نیروهای متفقین پیش از استفاده در عملیاتهای نظامی منتشر شده است.<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> | ||
در جنگهای اخیر، این پدیده با گسترش رسانههای دیجیتال و شبکههای اجتماعی، ابعاد جدیدی یافته است. برای مثال، در جریان جنگ روسیه و اوکراین، کارزارهایی برای درج پیامهای عمومی بر روی تسلیحات نظامی گزارش شده که در آن، افراد با پرداخت هزینه، امکان ثبت پیامهای دلخواه خود را بر روی تجهیزات نظامی پیدا میکردند. تصاویر این پیامها اغلب در فضای مجازی منتشر شده است. کارشناسان، هدف اصلی ثبت تصویر این پیامها و انتشار آن در شبکههای اجتماعی را برای عملیات روانی، بسیج افکار عمومی جهانی و در نهایت، تأمین مالی ماشین جنگی اعلام کردهاند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9% | در جنگهای اخیر، این پدیده با گسترش رسانههای دیجیتال و شبکههای اجتماعی، ابعاد جدیدی یافته است. برای مثال، در جریان جنگ روسیه و اوکراین، کارزارهایی برای درج پیامهای عمومی بر روی تسلیحات نظامی گزارش شده که در آن، افراد با پرداخت هزینه، امکان ثبت پیامهای دلخواه خود را بر روی تجهیزات نظامی پیدا میکردند. تصاویر این پیامها اغلب در فضای مجازی منتشر شده است. کارشناسان، هدف اصلی ثبت تصویر این پیامها و انتشار آن در شبکههای اجتماعی را برای عملیات روانی، بسیج افکار عمومی جهانی و در نهایت، تأمین مالی ماشین جنگی اعلام کردهاند.<ref>[https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> | ||
در ایرانِ امروزی نیز پیشینۀ درج پیام و شعار بر بدنه تسلیحات موشکی، به مستندات تصویری از حسن تهرانیمقدم (از پایهگذاران برنامۀ موشکی این کشور) ارجاع داده میشود که به عنوان نمونههای اولیه این اقدام ثبت شدهاند.<ref>[https://www.fardanews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-70/686008-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «عکس: شعارنویسی پدر موشکی ایران روی اولین موشک سپاه»، خبرگزاری فردا نیوز.]</ref> این پدیده در جریان عملیاتهای وعده صادق بازتاب برجستهتری یافت؛ بهگونهای که انتشار گسترده تصاویر موشکهای منقش به پیامهای خاص در خبرگزاریها و شبکههای اجتماعی، به یکی از محورهای اصلی در پوشش رسانهای این عملیات تبدیل شد و بهعنوان یک کارزار تبلیغاتی-نظامی، مورد توجه و ارزیابی تحلیلگران سیاسی و رسانهای قرار گرفت. با این وجود، بسط این رویه و تبدیل آن به یک ابزار رسانهایِ هدفمند، در جریان جنگ رمضان شکل گرفت؛ مقطعی که در آن، شعارنویسی بر روی پرتابهها به بخشی از روایت رسمیِ عملیات نظامی بدل شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6782723/%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AF «موشک یا رسانه؟ وقتی سلام ها پیام میشوند»، خبرگزاری مهر.]</ref> | در ایرانِ امروزی نیز پیشینۀ درج پیام و شعار بر بدنه تسلیحات موشکی، به مستندات تصویری از حسن تهرانیمقدم (از پایهگذاران برنامۀ موشکی این کشور) ارجاع داده میشود که به عنوان نمونههای اولیه این اقدام ثبت شدهاند.<ref>[https://www.fardanews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-70/686008-%D8%B9%DA%A9%D8%B3-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D9%86%D9%88%DB%8C%D8%B3%DB%8C-%D9%BE%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «عکس: شعارنویسی پدر موشکی ایران روی اولین موشک سپاه»، خبرگزاری فردا نیوز.]</ref> این پدیده در جریان عملیاتهای وعده صادق بازتاب برجستهتری یافت؛ بهگونهای که انتشار گسترده تصاویر موشکهای منقش به پیامهای خاص در خبرگزاریها و شبکههای اجتماعی، به یکی از محورهای اصلی در پوشش رسانهای این عملیات تبدیل شد و بهعنوان یک کارزار تبلیغاتی-نظامی، مورد توجه و ارزیابی تحلیلگران سیاسی و رسانهای قرار گرفت. با این وجود، بسط این رویه و تبدیل آن به یک ابزار رسانهایِ هدفمند، در جریان جنگ رمضان شکل گرفت؛ مقطعی که در آن، شعارنویسی بر روی پرتابهها به بخشی از روایت رسمیِ عملیات نظامی بدل شد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6782723/%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%88%D9%82%D8%AA%DB%8C-%D8%B3%D9%84%D8%A7%D8%AD-%D9%87%D8%A7-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D9%86%D8%AF «موشک یا رسانه؟ وقتی سلام ها پیام میشوند»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
| خط ۱۵: | خط ۱۵: | ||
# '''ارجاع به اشخاص و کنشگران''': در برخی موارد نیز نام افرادی که در رویدادهای سیاسی یا اجتماعی مطرح بودهاند، دیده میشود از جمله آرون بوشنل، سرباز آمریکایی که برای غزه خودسوزی کرد و ریچل کوری، فعال حقوق بشر آمریکایی که برای جلوگیری از تخریب خانۀ فلسطینیان در منطقۀ رفح، به جنگ بولدوزرهای اسرائیلی رفت. | # '''ارجاع به اشخاص و کنشگران''': در برخی موارد نیز نام افرادی که در رویدادهای سیاسی یا اجتماعی مطرح بودهاند، دیده میشود از جمله آرون بوشنل، سرباز آمریکایی که برای غزه خودسوزی کرد و ریچل کوری، فعال حقوق بشر آمریکایی که برای جلوگیری از تخریب خانۀ فلسطینیان در منطقۀ رفح، به جنگ بولدوزرهای اسرائیلی رفت. | ||
# '''ارجاع به رویدادهای بینالمللی''': برخی یادداشتها به رخدادهای مشخص اشاره دارند مانند حملۀ اسرائیل به کشتی مرمره که حامل کمکهای بشردوستانه به مردم تحت محاصرۀ غزه بود. | # '''ارجاع به رویدادهای بینالمللی''': برخی یادداشتها به رخدادهای مشخص اشاره دارند مانند حملۀ اسرائیل به کشتی مرمره که حامل کمکهای بشردوستانه به مردم تحت محاصرۀ غزه بود. | ||
# مضامین و باورهای دینی: شامل آیاتی از قرآن یا عبارات مذهبی مانند «وَجَعَلْنَا مِن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَـهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ»<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/959086/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%E2%80%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%A7% «دستنوشتههای روی موشکهای ایران پیش از شلیک به اسرائیل»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref> یا «وما رمیت اذ رمیت...».<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9% | # مضامین و باورهای دینی: شامل آیاتی از قرآن یا عبارات مذهبی مانند «وَجَعَلْنَا مِن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَـهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ»<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/959086/%D8%AF%D8%B3%D8%AA%E2%80%8C-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87%E2%80%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9%E2%80%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B4-%D8%A7% «دستنوشتههای روی موشکهای ایران پیش از شلیک به اسرائیل»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref> یا «وما رمیت اذ رمیت...».<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> | ||
# '''مضامین اجتماعی و نمادین''': برخی پیامها به موضوعات اجتماعی یا نمادین اشاره دارند؛ از جمله «به یاد قربانیان جزیرۀ اپستین»،<ref>[https://farsnews.ir/MH_Jamalzadeh/1774707561500519277/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C جمالزاده، محمدحسین، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس.]</ref> «به یاد دختران مدرسۀ میناب»<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/773490-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8% «موشکهای ایران به یاد دختران میناب شلیک شدند»، خبرگزاری اقتصادنیوز.]</ref> و «برای شهدای 18 و 19 دی».<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9% | # '''مضامین اجتماعی و نمادین''': برخی پیامها به موضوعات اجتماعی یا نمادین اشاره دارند؛ از جمله «به یاد قربانیان جزیرۀ اپستین»،<ref>[https://farsnews.ir/MH_Jamalzadeh/1774707561500519277/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C جمالزاده، محمدحسین، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس.]</ref> «به یاد دختران مدرسۀ میناب»<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/773490-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DB%8C%D8%A7%D8%AF-%D8%AF%D8%AE%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%85%DB%8C%D9%86%D8%A7%D8%A8-%D8%B4%D9%84%DB%8C%DA%A9-%D8%B4%D8%AF%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D8%B5%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9 «موشکهای ایران به یاد دختران میناب شلیک شدند»، خبرگزاری اقتصادنیوز.]</ref> و «برای شهدای 18 و 19 دی».<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> | ||
# '''جملات و پیامهای مردمی''': در برخی موارد، نوشتههایی با لحن عمومی یا منتسب به کاربران و فضای اجتماعی دیده میشود؛ ازجمله: «به گفتۀ رهبر شهیدم بیچاره خواهید شد»، «به عشق تهرانی مقدم و حاجیزاده»، «این تازه شروع ماجراست»، «صددرصد اسلام پیروز است».<ref>[https://www.aparat.com/v/lllf62u «جملات مردمی روی موشک نوشته شد»، وبسایت آپارات.]</ref> | # '''جملات و پیامهای مردمی''': در برخی موارد، نوشتههایی با لحن عمومی یا منتسب به کاربران و فضای اجتماعی دیده میشود؛ ازجمله: «به گفتۀ رهبر شهیدم بیچاره خواهید شد»، «به عشق تهرانی مقدم و حاجیزاده»، «این تازه شروع ماجراست»، «صددرصد اسلام پیروز است».<ref>[https://www.aparat.com/v/lllf62u «جملات مردمی روی موشک نوشته شد»، وبسایت آپارات.]</ref> | ||
# '''اسطورهزدایی و طنز خیابانی''': «اینم از آبکش آهنیت رد میشه»، «f-35 رادارگریز؟ فعععک نکنم... رادارگریز فقط من»،<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9% | # '''اسطورهزدایی و طنز خیابانی''': «اینم از آبکش آهنیت رد میشه»، «f-35 رادارگریز؟ فعععک نکنم... رادارگریز فقط من»،<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> پیامی خطاب به کشورهای عربی، از جمله امارات و عربستان که در این جنگ با آمریکا همکاری کردند: «حبیبی آمریکا که میره، ما میمونیم و شما».<ref>[https://www.khabarfoori.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-59/3206201-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%84%D8%A8-%D8%B1%D9%88%DB%8C-%DB%8C%DA%A9-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%D8%B7%D8% «نوشتۀ جالب روی یک موشک ایرانی خطاب به اماراتیها و بن زاید»، خبرگزاری خبر فوری.]</ref> | ||
# '''پیامهای مرتبط با رویدادها و مواضع بینالمللی''': «نخست وزیر اسپانیا میگه این جنگ غیرقانونیه ما هم میگیم، نهتنها غیرقانونی بلکه ضد انسانیت هم هست، ممنون جناب نخست وزیر»، «تشکر از همۀ کسانی که در لندن بابت جنایت جنگی ترامپ در ایران اعتراض کردند». این پیامها، در مواردی با دو زبان فارسی و انگلیسی بر روی موشکها نوشته شدهاند.<ref>[https://www.bartarinha.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-20/1586846-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87- «تصاویر توجهبرانگیز از نوشته روی موشکهای ایران»، پایگاه خبری برترینها.]</ref> | # '''پیامهای مرتبط با رویدادها و مواضع بینالمللی''': «نخست وزیر اسپانیا میگه این جنگ غیرقانونیه ما هم میگیم، نهتنها غیرقانونی بلکه ضد انسانیت هم هست، ممنون جناب نخست وزیر»، «تشکر از همۀ کسانی که در لندن بابت جنایت جنگی ترامپ در ایران اعتراض کردند». این پیامها، در مواردی با دو زبان فارسی و انگلیسی بر روی موشکها نوشته شدهاند.<ref>[https://www.bartarinha.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%88%D8%B2-20/1586846-%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1-%D8%AA%D9%88%D8%AC%D9%87-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%8C%D8%B2-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87- «تصاویر توجهبرانگیز از نوشته روی موشکهای ایران»، پایگاه خبری برترینها.]</ref> | ||
# '''پیامهای تشکر بینالمللی''': در برخی موشکهای شلیک شده نیز به زبان انگلیسی از مردم هند، پاکستان، اسپانیا و آلمان که از ملت ایران حمایت کردهاند، تشکر شد؛ برای مثال “thank you people of Pakistan”.<ref>[https://farsnews.ir/MH_Jamalzadeh/1774707561500519277/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C جمالزاده، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس.]</ref> | # '''پیامهای تشکر بینالمللی''': در برخی موشکهای شلیک شده نیز به زبان انگلیسی از مردم هند، پاکستان، اسپانیا و آلمان که از ملت ایران حمایت کردهاند، تشکر شد؛ برای مثال “thank you people of Pakistan”.<ref>[https://farsnews.ir/MH_Jamalzadeh/1774707561500519277/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C جمالزاده، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
# '''سایر عبارات ثبتشده''': «به نیابت از همۀ شهدای مظلوم وطن که با زبان روزه به شهادت رسیدند»، «شهید امام خامنهای: همچون منی با همچون یزید بیعت نمیکند»، «نبرد_ عاشورایی»، «به مشت گره شدۀ رهبر شهیدم قسم نابودتان میکنیم»،<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9% | # '''سایر عبارات ثبتشده''': «به نیابت از همۀ شهدای مظلوم وطن که با زبان روزه به شهادت رسیدند»، «شهید امام خامنهای: همچون منی با همچون یزید بیعت نمیکند»، «نبرد_ عاشورایی»، «به مشت گره شدۀ رهبر شهیدم قسم نابودتان میکنیم»،<ref> [https://www.tebyan.net/news/12495708/%D8%AC%D9%86%DA%AF-%DA%A9%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%AA-%D8%AF%D8%B1-%D8%A2%D8%B3%D9%85%D8%A7%D9%86-%DA%86%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%AA%D8%B3%D9%84%DB%8C%D8%AD%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%D8%B1%D8%B3%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D8%A8%D8%AF%DB%8C%D9%84 داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> «بزن که خوب میزنی»،<ref>[https://farsnews.ir/miladmaniee/1774281939461868972/%D8%AA%D8%B5%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%AF%D9%82%D8%A7%DB%8C%D9%82%DB% منیعی، «تصاویری از نوشتههای موشکهایی که دقایقی قبل روانۀ اسرائیل شد»، خبرگزاری فارس.] </ref> «از طرف هنرمندان باغیرت #حسبی-الله».<ref>[https://farsnews.ir/MH_Jamalzadeh/1774707561500519277/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86-%D9%85%D9%88%D8%B4%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86%DB%8C جمالزاده، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس.]</ref> | ||
==کارکردها== | ==کارکردها== | ||
نسخهٔ ۲۲ فروردین ۱۴۰۵، ساعت ۱۵:۳۴
یادداشتهای موشکی ایران؛ عبارات و پیامهای دستنویس یا نمادین ثبتشده بر بدنه برخی موشکهای ایران.
یادداشتهای موشکی ایران، بهویژه در جنگ رمضان به مجموعهای از نوشتهها و شعارهای دستنویس یا نمادین اطلاق میشود که در تصاویر منتشرشده از برخی موشکها و پهپادهای ایران در جریان زنجیرۀ عملیاتهای موسوم به «وعده صادق»، بر بدنۀ آنها نوشته شدهاند. این نوشتهها پیش از پرتاب ثبت و تصاویر آنها در رسانهها و شبکههای اجتماعی منتشر شد. این یادداشتها که امروزه ابعادی ایدئولوژیک و شناختی به خود گرفتهاند، در برخی رسانهها با عنوان «خطبههای هوابرد» شناخته میشوند که هدف نهایی آنها پیش از انهدام فیزیکیِ هدف، تسخیر زمینههای ذهنی و ادراکی است.
پیشینۀ شکلگیری
نوشتن پیام و شعار بر روی تسلیحات نظامی پدیدهای محدود به دورۀ معاصر نیست. شواهد تاریخی نشان میدهد که در دوران باستان، از جمله در میان نیروهای یونانی و رومی، پیامهای کوتاه، تحقیرآمیز و طنزآلود یا عبارات نمادین بر روی پرتابههایی مانند گلولههای فلاخن ثبت میشد. در قرن بیستم نیز این رویه در جریان جنگهای جهانی اول و دوم ادامه یافت؛ برای مثال، در خلال جنگ جهانی دوم، سربازان آمریکایی نماد «Kilroy was here» را بر روی تجهیزات و سطوح مختلف ترسیم میکردند که علاوه بر ایجاد حس رفاقت و همبستگی در میان نیروهای خودی، سردرگمی عجیبی برای دستگاههای اطلاعاتی آلمان نازی ایجاد کرده بود. علاوه بر آن، گزارشهایی از نوشتن پیام یا یادداشت بر روی بمبها توسط نیروهای متفقین پیش از استفاده در عملیاتهای نظامی منتشر شده است.[۱]
در جنگهای اخیر، این پدیده با گسترش رسانههای دیجیتال و شبکههای اجتماعی، ابعاد جدیدی یافته است. برای مثال، در جریان جنگ روسیه و اوکراین، کارزارهایی برای درج پیامهای عمومی بر روی تسلیحات نظامی گزارش شده که در آن، افراد با پرداخت هزینه، امکان ثبت پیامهای دلخواه خود را بر روی تجهیزات نظامی پیدا میکردند. تصاویر این پیامها اغلب در فضای مجازی منتشر شده است. کارشناسان، هدف اصلی ثبت تصویر این پیامها و انتشار آن در شبکههای اجتماعی را برای عملیات روانی، بسیج افکار عمومی جهانی و در نهایت، تأمین مالی ماشین جنگی اعلام کردهاند.[۲]
در ایرانِ امروزی نیز پیشینۀ درج پیام و شعار بر بدنه تسلیحات موشکی، به مستندات تصویری از حسن تهرانیمقدم (از پایهگذاران برنامۀ موشکی این کشور) ارجاع داده میشود که به عنوان نمونههای اولیه این اقدام ثبت شدهاند.[۳] این پدیده در جریان عملیاتهای وعده صادق بازتاب برجستهتری یافت؛ بهگونهای که انتشار گسترده تصاویر موشکهای منقش به پیامهای خاص در خبرگزاریها و شبکههای اجتماعی، به یکی از محورهای اصلی در پوشش رسانهای این عملیات تبدیل شد و بهعنوان یک کارزار تبلیغاتی-نظامی، مورد توجه و ارزیابی تحلیلگران سیاسی و رسانهای قرار گرفت. با این وجود، بسط این رویه و تبدیل آن به یک ابزار رسانهایِ هدفمند، در جریان جنگ رمضان شکل گرفت؛ مقطعی که در آن، شعارنویسی بر روی پرتابهها به بخشی از روایت رسمیِ عملیات نظامی بدل شد.[۴]
محتوای یادداشتها
براساس تصاویر منتشرشده، محتوای یادداشتهای موشکی ایران متنوع بوده و بیشتر در چارچوبهای زیر قرار میگیرد:
- شعارهای سیاسی و ایدئولوژیک: شامل شعارهایی در تقابل با دولتها یا بازیگران بینالمللی؛ مانند «مرگ بر آمریکا»، «مرگ بر اسرائیل» و «نابودی جبهۀ باطل».[۵] در مواردی، اینگونه پیامها به زبان عبری نیز نوشته شده شدهاند مانند جملهای از امام خمینی که همواره تأکید میکرد «اسرائیل باید از صفحه روزگار محو شود».[۶]
- یادبود قربانیان و رویدادهای تاریخی: مانند «به یاد شهدای مظلوم حلبچه» و «برای انتقام شهدای حلبچه و سردشت» که به حملات شیمیایی سال 1366ش در جریان جنگ تحمیلی اول نسبت داده شدهاند.[۷]
- ارجاع به اشخاص و کنشگران: در برخی موارد نیز نام افرادی که در رویدادهای سیاسی یا اجتماعی مطرح بودهاند، دیده میشود از جمله آرون بوشنل، سرباز آمریکایی که برای غزه خودسوزی کرد و ریچل کوری، فعال حقوق بشر آمریکایی که برای جلوگیری از تخریب خانۀ فلسطینیان در منطقۀ رفح، به جنگ بولدوزرهای اسرائیلی رفت.
- ارجاع به رویدادهای بینالمللی: برخی یادداشتها به رخدادهای مشخص اشاره دارند مانند حملۀ اسرائیل به کشتی مرمره که حامل کمکهای بشردوستانه به مردم تحت محاصرۀ غزه بود.
- مضامین و باورهای دینی: شامل آیاتی از قرآن یا عبارات مذهبی مانند «وَجَعَلْنَا مِن بَيْنِ أَيْدِيهِمْ سَدًّا وَمِنْ خَلْفِهِمْ سَدًّا فَأَغْشَيْنَـهُمْ فَهُمْ لَا يُبْصِرُونَ»[۸] یا «وما رمیت اذ رمیت...».[۹]
- مضامین اجتماعی و نمادین: برخی پیامها به موضوعات اجتماعی یا نمادین اشاره دارند؛ از جمله «به یاد قربانیان جزیرۀ اپستین»،[۱۰] «به یاد دختران مدرسۀ میناب»[۱۱] و «برای شهدای 18 و 19 دی».[۱۲]
- جملات و پیامهای مردمی: در برخی موارد، نوشتههایی با لحن عمومی یا منتسب به کاربران و فضای اجتماعی دیده میشود؛ ازجمله: «به گفتۀ رهبر شهیدم بیچاره خواهید شد»، «به عشق تهرانی مقدم و حاجیزاده»، «این تازه شروع ماجراست»، «صددرصد اسلام پیروز است».[۱۳]
- اسطورهزدایی و طنز خیابانی: «اینم از آبکش آهنیت رد میشه»، «f-35 رادارگریز؟ فعععک نکنم... رادارگریز فقط من»،[۱۴] پیامی خطاب به کشورهای عربی، از جمله امارات و عربستان که در این جنگ با آمریکا همکاری کردند: «حبیبی آمریکا که میره، ما میمونیم و شما».[۱۵]
- پیامهای مرتبط با رویدادها و مواضع بینالمللی: «نخست وزیر اسپانیا میگه این جنگ غیرقانونیه ما هم میگیم، نهتنها غیرقانونی بلکه ضد انسانیت هم هست، ممنون جناب نخست وزیر»، «تشکر از همۀ کسانی که در لندن بابت جنایت جنگی ترامپ در ایران اعتراض کردند». این پیامها، در مواردی با دو زبان فارسی و انگلیسی بر روی موشکها نوشته شدهاند.[۱۶]
- پیامهای تشکر بینالمللی: در برخی موشکهای شلیک شده نیز به زبان انگلیسی از مردم هند، پاکستان، اسپانیا و آلمان که از ملت ایران حمایت کردهاند، تشکر شد؛ برای مثال “thank you people of Pakistan”.[۱۷]
- سایر عبارات ثبتشده: «به نیابت از همۀ شهدای مظلوم وطن که با زبان روزه به شهادت رسیدند»، «شهید امام خامنهای: همچون منی با همچون یزید بیعت نمیکند»، «نبرد_ عاشورایی»، «به مشت گره شدۀ رهبر شهیدم قسم نابودتان میکنیم»،[۱۸] «بزن که خوب میزنی»،[۱۹] «از طرف هنرمندان باغیرت #حسبی-الله».[۲۰]
کارکردها
کارکردهای فرهنگی و رسانهای
- موشک بهمثابه رسانه: بر اساس تحلیلهای رسانهای، موشکها در این بستر فراتر از ابزار نظامی، به رسانهای برای انتقال پیام تبدیل میشوند. در این چارچوب، پیامهای درج شده نقش محتوا را داشته و خود موشک نیز نقش رسانه را ایفا میکنند. این مهم با دیدگاه برخی نظریه پردازان علم ارتباطات مبنی بر «رسانه، خود پیام است» همخوانی دارد.
- شکلدهی به افکار عمومی: انتشار تصاویر موشکها در شبکههای اجتماعی موجب بازنشر گستردۀ محتوا، شکلگیری واکنشهای احساسی و تولید روایتهای همدلانه یا انتقادی شده است.
- بازنمایی هویت و روایت مقاومت: این نوشتهها اغلب در چارچوب یک روایت کلان مانند مقاومت یا دفاع تفسیر میشوند و به تقویت هویت جمعی، بازنمایی تاریخی و سیاسی و انتقال پیامهای نمادین کمک میکنند.
- کارکرد نمادین و نمایشی: برخی، این پدیده را نوعی پرفورمنس میدانند که در آن نوشتن پیام، نمایش موشک و انتشار تصویر، در مجموع یک کنش ارتباطی و نمادین را شکل میدهد.[۲۱]
کارکردهای نظامی و راهبردی
- جنگ روانی: یادداشتهای موشکی ایران میتوانند بهعنوان ابزاری برای ارسال پیام تهدید یا هشدار و تأثیرگذاری روانی بر مخاطب دشمن عمل کنند.
- بازدارندگی: در کنار توان نظامی، این پیامها به نمایش ارادۀ سیاسی و تقویت بازدارندگی غیرمستقیم کمک میکنند.
- تقویت روحیۀ داخلی: این یادداشتهای موشکی در سطح داخلی نیز میتوانند احساس همبستگی ایجاد کرده، روحیۀ عمومی را تقویت کرده و روایت ایستادگی را تثبیت کنند.
- پیامرسانی مستقیم در میدان منازعه: در شرایطی که رقابت رسانهای شدید بوده، این پیامها میتوانند بهعنوان ابزار ارتباطی بدون واسطه و انتقال مستقیم پیام به مخاطب جهانی عمل کنند.[۲۲]
در برهههای زمانی خاصی، برخی نسبت به پیامدهای این اقدام در حوزۀ دیپلماسی و تنشهای بینالمللی ابراز نگرانی کرده و انتقاداتی نسبت به آن مطرح کردهاند.[۲۳]
پانویس
- ↑ داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.
- ↑ داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.
- ↑ «عکس: شعارنویسی پدر موشکی ایران روی اولین موشک سپاه»، خبرگزاری فردا نیوز.
- ↑ «موشک یا رسانه؟ وقتی سلام ها پیام میشوند»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «شعارهای دستنویس روی موشکهای ایران+ عکس»، خبرگزاری دنیای اقتصاد.
- ↑ «پیام موشکی سپاه به زبان عبری مخابره شد»، خبرگزاری تابناک.
- ↑ «نوشتۀ خاص روی موشک ایران/ به یاد شهدای مظلوم حلبچه و سردشت»، خبرگزاری فرارو.
- ↑ «دستنوشتههای روی موشکهای ایران پیش از شلیک به اسرائیل»، خبرگزاری عصر ایران.
- ↑ داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.
- ↑ جمالزاده، محمدحسین، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «موشکهای ایران به یاد دختران میناب شلیک شدند»، خبرگزاری اقتصادنیوز.
- ↑ داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.
- ↑ «جملات مردمی روی موشک نوشته شد»، وبسایت آپارات.
- ↑ داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.
- ↑ «نوشتۀ جالب روی یک موشک ایرانی خطاب به اماراتیها و بن زاید»، خبرگزاری خبر فوری.
- ↑ «تصاویر توجهبرانگیز از نوشته روی موشکهای ایران»، پایگاه خبری برترینها.
- ↑ جمالزاده، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس.
- ↑ داودی، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان.
- ↑ منیعی، «تصاویری از نوشتههای موشکهایی که دقایقی قبل روانۀ اسرائیل شد»، خبرگزاری فارس.
- ↑ جمالزاده، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس.
- ↑ «موشک یا رسانه؟ وقتی سلام ها پیام میشوند»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «موشک یا رسانه؟ وقتی سلام ها پیام میشوند»، خبرگزاری مهر.
- ↑ «استقبال سعودیها و صهیونیستها از انتقادات روحانی به قدرت موشکی ایران»، وبسایت پارس نیوز.
دیدگاههای ارزیابان
منابع
- «استقبال سعودیها و صهیونیستها از انتقادات روحانی به قدرت موشکی ایران»، خبرگزاری کیهان، تاریخ بارگذاری: 17 اردیبهشت 1396ش.
- «پیام موشکی سپاه به زبان عبری مخابره شد»، خبرگزاری تابناک، تاریخ بارگذاری: 19 اسفند 1394ش.
- «تصاویر توجهبرانگیز از نوشته روی موشکهای ایران»، پایگاه خبری برترینها، تاریخ بارگذاری: 2 فروردین 1405ش.
- «تصویر پربازدید از نوشتۀ متفاوت روی موشک ایرانی؛ به یاد قربانیان جزیرۀ اپستین»، خبرگزاری فرارو، تاریخ بارگذاری: 20 اسفند 1404ش.
- جمالزاده، محمدحسین، «زبان موشکهای ایرانی»، خبرگزاری فارس نیوز، تاریخ بارگذاری: 8 فروردین 1405ش.
- «جملات مردمی روی موشک نوشته شد»، وبسایت آپارات، تاریخ بازدید: 21 فروردین 1405ش.
- داودی، شراره، «جنگ کلمات در آسمان؛ چگونه موشکها و تسلیحات نظامی به رسانه تبدیل شدند؟»، خبرگزاری تبیان، تاریخ بارگذاری: 6 فروردین 1405ش.
- «دستنوشتههای روی موشکهای ایران پیش از شلیک به اسرائیل»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ بارگذاری: 28 فروردین 1403ش.
- «دو اتفاق شایستۀ تحسین در شعارنویسیهای روی موشکهای ایران در این روزها میبینیم»، خبرگزاری جماران، تاریخ بارگذاری: 5 فروردین 1405ش.
- «شعارهای دستنویس روی موشکهای ایران+ عکس»، خبرگزاری دنیای اقتصاد، تاریخ بارگذاری: 26 اسفند 1404ش.
- «عکس: شعارنویسی پدر موشکی ایران روی اولین موشک سپاه»، خبرگزاری فردا نیوز، تاریخ بارگذاری: 29 خرداد 1396ش.
- منیعی، میلاد، «تصاویری از نوشتههای موشکهایی که دقایقی قبل روانۀ اسرائیل شد»، فارس نیوز، تاریخ بازدید: 21 فروردین 1405ش.
- «موشکهای ایران به یاد دختران میناب شلیک شدند»، خبرگزاری اقتصادنیوز، تاریخ بارگذاری: 15 اسفند 1404ش.
- «موشک یا رسانه؟ وقتی سلاحها پیام میشوند»، خبرگزاری مهر، تاریخ بارگذاری: 5 فروردین 1405ش.
- «نوشتۀ جالب روی یک موشک ایرانی خطاب به اماراتیها و بن زاید»، خبرگزاری خبر فوری، تاریخ بارگذاری: 20 فروردین 1405ش.
- «نوشتۀ خاص روی موشک ایران/ به یاد شهدای مظلوم حلبچه و سردشت»، خبرگزاری فرارو، تاریخ بارگذاری: 12 فروردین 1405ش.