بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۲۳: | خط ۲۳: | ||
بر اساس سرشماریهای عمومی نفوس و مسکن، جمعیت جزیرۀ خارک از ۶۴۷ نفر در سال ۱۳۳۵ به ۸۳۵۳ نفر در سال ۱۳۵۵ افزایش یافت که بیش از ۱۳ برابر شدن جمعیت را نشان میدهد. نرخ رشد جمعیت در دوره ۱۳۳۵ تا ۱۳۴۵ حدود ۷۵ درصد و در دوره ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ حدود ۳۵ درصد بوده است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این جزیره ۸۸۰۰ نفر گزارش شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> جمعیت کنونی خارک نیز حدود ۸۰۰۰ نفر برآورد میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404122513082/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA «جزیره خارگ، نماد مقاومت ایران کجاست؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | بر اساس سرشماریهای عمومی نفوس و مسکن، جمعیت جزیرۀ خارک از ۶۴۷ نفر در سال ۱۳۳۵ به ۸۳۵۳ نفر در سال ۱۳۵۵ افزایش یافت که بیش از ۱۳ برابر شدن جمعیت را نشان میدهد. نرخ رشد جمعیت در دوره ۱۳۳۵ تا ۱۳۴۵ حدود ۷۵ درصد و در دوره ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ حدود ۳۵ درصد بوده است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این جزیره ۸۸۰۰ نفر گزارش شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> جمعیت کنونی خارک نیز حدود ۸۰۰۰ نفر برآورد میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404122513082/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA «جزیره خارگ، نماد مقاومت ایران کجاست؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | ||
== اقتصاد جزیره خارک == | |||
بر اساس گزارشهای تاریخی، مستوفی از زراعت، نخ، میوه و غله خوب آن، جیهانی از آبهای خوش و کشتزارهای آنجا، و کازرونی از نخ، انار، انگور و انجیر جزیره یاد کردهاند. محصولات | === سنتی === | ||
جزیره خارک با وجود محدودیتهای جغرافیایی و منابع آب زیرزمینی، در گذشته از رونق اقتصادی برخوردار بوده و از نظر تجارت، صید مروارید و پایگاه نظامی دارای اهمیت بوده است. منابع جغرافیایی و سفرنامههای دوره اسلامی به رونق کشاورزی، تجارت و صید مروارید در این جزیره در ادوار مختلف اشاره کردهاند. بر اساس گزارشهای تاریخی، مستوفی از زراعت، نخ، میوه و غله خوب آن، جیهانی از آبهای خوش و کشتزارهای آنجا، و کازرونی از نخ، انار، انگور و انجیر جزیره یاد کردهاند. محصولات عمدۀ جزیره در گذشته شامل خرما، گندم، جو، عدس، پیاز، خربزه، انگور و لیمو بوده است که انگور آن به خارج صادر میشد. فرامرزی نیز محصولاتی همچون لیموترش، پرتقال، نارنگی، موز، انجیر، ترنج و انگور را برای جزیره برشمرده است. وجود مروارید و رونق صید آن در جزیره باعث شده است که منابع متعددی از کیفیت و کمیت معادن مروارید در این منطقه سخن بگویند. به نوشته لسترنج، خارک از مهمترین جزایر خلیج فارس از حیث تجارت و بازرگانی بوده و دریای مجاور آن از مهمترین صیدگاههای مروارید محسوب میشده است. با گذشت زمان، تحولاتی نظیر کسادی صید مروارید به سبب تولید و رواج مروارید مصنوعی در ژاپن و مهاجرت غواصان به سواحل نفتخیز جنوب و غرب خلیج فارس، باعث رکود اقتصادی منطقه، گرایش به خودمصرفی در تولید و کاهش جمعیت شد. در آستانه ورود صنعت نفت به جزیره، بیشتر اهالی از طریق ماهیگیری و کشاورزی امرار معاش میکردند.<ref>سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99-100.</ref> | |||
== تأسیسات نفتی در جزیره خارک == | |||
جزیره خارک امروزه بهعنوان بزرگترین پایانه صادرات نفت خام ایران، حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد از صادرات نفتی کشور را انجام میدهد و نقشی حیاتی در تأمین درآمدهای ارزی ایران ایفا میکند. بر اساس گزارش رسانهها، ظرفیت ذخیرهسازی نفت در این جزیره حدود ۳۰ تا ۳۴ میلیون بشکه برآورد شده است. خارک دارای ۵۵ مخزن ذخیرهسازی و اختلاط نفت خام و ۹ اسکله عملیاتی برای بارگیری نفتکشها است. اسکله غربی (آذرپاد) قابلیت پهلوگیری همزمان سه نفتکش غولپیکر (VLCC) و اسکله شرقی (تیشکل) ظرفیت بارگیری شش نفتکش را دارد.<ref>[https://eshtrak.wordpress.com/2026/03/14/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%BE%D8%A7%D9%86%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C/ رحمانی، «روز پانزدهم جنگ»، وبسایت اشتراک.]</ref> | |||
نفت خام استخراجشده از میادین بزرگ خشکی از جمله اهواز، مارون و گچساران از طریق خطوط لوله زیردریایی به مخازن خارک منتقل میشود. نفت صادراتی از خارک بهطور عمده به مقصد چین ارسال میشود و حدود ۱۱ تا ۱۳ درصد از واردات نفتی این کشور را تشکیل میدهد. افزون بر صنعت نفت، شرکت پتروشیمی خارک در این جزیره فعال است و محصولاتی شامل متانول، گوگرد، پروپان، بوتان و نفتا تولید میکند. ظرفیت تولید متانول این مجتمع ۶۶۰ هزار تن در سال است.<ref>[https://eshtrak.wordpress.com/2026/03/14/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%BE%D8%A7%D9%86%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C/ رحمانی، «روز پانزدهم جنگ»، وبسایت اشتراک.]</ref> | |||
در ۱۳۹۵ش پروژه ساخت مخازن ذخیرهسازی نفت خام «امید» در ۲۸ کیلومتری گناوه با ظرفیت ۱۰ میلیون بشکه برای پشتیبانی از خارک کلید خورد. همچنین پایانۀ جایگزین جاسک در دریای عمان با ظرفیت محدود حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز، به عنوان مسیر جایگزین در نظر گرفته شده است، اما از نظر کارشناسان جایگزین کاملی برای خارک محسوب نمیشود.<ref>[https://eshtrak.wordpress.com/2026/03/14/%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%BE%D8%A7%D9%86%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85-%D8%AC%D9%86%DA%AF-%D8%A8%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D8%AD%D9%85%D8%A7%D9%86%DB%8C/ رحمانی، «'''روز پانزدهم جنگ'''»، وبسایت اشتراک.]</ref> | |||
== آثار تاریخی و باستانی == | |||
بر اساس کاوشهای باستانشناسی، کهنترین آثار یافتشده در جزیره خارک شامل دو گور سنگی مربوط به هزار سال پیش از میلاد مربوط به دوران ایلامی و مقابر متعددی با نقش صلیب بر درگاه یا مدفن مسیحیان است. دیگر آثار باستانی جزیره عبارتند از: معبد یونانی با معماری یونانی، سنگنبشته خط میخی هخامنشی که حدود ۲۴۰۰ سال قدمت دارد، آتشگاه، صومعه، کلیسای نسطوری، مسجد قدیمی، پلاک گچبری با نقش چلیپا مربوط به اواخر دوره ساسانی<ref>[https://www.isna.ir/news/1405011607827/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%DA%86%D9%82%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%AF%D9%85%D8%AA-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D8%AF%D8%A7%D8%B1%D8%AF «خارگ چقدر قدمت تاریخی دارد؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و بقعه میرمحمد حنفیه با کاشیهای مغول و بازسازی دوره قاجار. این بقعه بر اساس اعتقاد ساکنان جزیره، مزار محمد بن حنفیه فرزند علی بن ابیطالب است، هرچند انتساب آن فاقد استناد تاریخی است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> | |||
== | |||
در | |||
== توسعه جزیره خارک == | |||
تا پیش از ورود صنعت نفت و استفاده از مصالح ساختمانی جدید، بیشتر ساختمانهای جزیره خارک با مصالح بومی نظیر سنگ، گچ و نخل و یا مصالح غیربومی مانند تخته ساج ملیح از هندوستان و چوب صندل از زنگبار ساخته میشدند. در گزارشی از وزارت جنگ در ۱۳۰۳ش به اداره کارگزاری بنادر جنوب آمده است که انگلیسیها خانههای قدیمی جزیره خارک را تخریب و مصالح آن را برای استفاده به خارج از جزیره حمل کرده بودند. تعداد ساختمانهای خارک در آن دوره به طور تقریبی بین ۱۱۳ تا ۱۲۰ باب بود. مصالح به کار رفته در این منازل تا ۱۳۳۵ش بهطور عمده نیمهبادوام، کمدوام و بیدوام بوده است؛ به گونهای که حتی یک باب خانه مناسب برای استقرار کلانتری و بخشداری در جزیره وجود نداشت.<ref>سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص107-108.</ref> | |||
پس از ورود صنعت نفت، شرکت ملی نفت ابتدا تعداد زیادی چادر در جزیره برپا کرد و بیشتر کارکنان شرکت در زیر چادر زندگی میکردند. با رونق فعالیتهای شرکت در منطقه، نیاز به ساخت مسکن بادوام افزایش یافت و شرکت برای تأمین آسایش کارکنان خود اقدام به ساخت مسکن کرد. پیش از اجرای طرح جامع (چم) در ۱۳۴۴ش، حدود ۱۹۰ منزل توسط صنعت نفت برای کارکنان ساخته شده بود؛ ۷۰ باب برای کارمندان و ۱۲۰ باب برای کارگران. پس از اجرای این طرح، تعداد منازل به ۳۷۵ باب افزایش یافت.<ref>سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص107-108.</ref> | |||
== زیرساختها == | == زیرساختها == | ||
| خط ۸۰: | خط ۷۶: | ||
* «خارگ جزیره مقاومت و ایستادگی؛ از دفاع مقدس تا جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 23 اسفند 1404ش. | * «خارگ جزیره مقاومت و ایستادگی؛ از دفاع مقدس تا جنگ رمضان»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 23 اسفند 1404ش. | ||
* «خارگ چقدر قدمت تاریخی دارد؟»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 16 فروردین 1404ش. | * «خارگ چقدر قدمت تاریخی دارد؟»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 16 فروردین 1404ش. | ||
* رحمانی، بهرام، «روز پانزدهم جنگ»، وبسایت اشتراک، تاریخ درج مطلب: 23 اسفند 1404ش. | |||
* «زیرساختهای گستردهای از جمله مخازن ذخیرهسازی، خطوط لوله و پایانههای بارگیری دریایی را در خود جای داده است»، وبسایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: 16 مارچ 2026م. | * «زیرساختهای گستردهای از جمله مخازن ذخیرهسازی، خطوط لوله و پایانههای بارگیری دریایی را در خود جای داده است»، وبسایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: 16 مارچ 2026م. | ||
* سعیدی نیا، حبیب الله و لعبت فر، احمد، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، مجلۀ گنجینه اسناد، شمارۀ 103، 1395ش. | * سعیدی نیا، حبیب الله و لعبت فر، احمد، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، مجلۀ گنجینه اسناد، شمارۀ 103، 1395ش. | ||
