| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
=== موقعیت جغرافیایی === | === موقعیت جغرافیایی === | ||
جزیره خارک | جزیره خارک با مساحت تقریبی ۲۴ کیلومتر مربع، در شمال غربی خلیج فارس قرار دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6333775/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D9%87%D9%88%D9%87%D8%A7-%DB%B5-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87 «زیستگاه خارگ محدود است؛ جمعیت آهوها ۵ برابر ظرفیت جزیره»، خبرگزاری مهر.]</ref> این جزیره در مختصات ۲۹ درجه و ۱۵ دقیقه و ۲۵ ثانیه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۲۰ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول شرقی قرار دارد.<ref>سعیدینیا و لعبتفر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99.</ref> فاصلۀ این جزیره تا شهرهای مختلف عبارت است از: ۵۲ کیلومتری شمال غربی بوشهر، ۳۰ کیلومتری بندر ریگ، ۳۵ کیلومتری جنوب بندر گناوه و ۵ کیلومتری جنوب جزیره خارکو.<ref>حیدری، «خارک و خاراسن؛ پیشنهاد و بحثی درباره انتساب دو گورصخرهای بزرگ و نام جزیرۀ خارک»، 1399ش، ص107.</ref> | ||
=== تقسیمات اداری === | === تقسیمات اداری === | ||
| خط ۱۹: | خط ۱۹: | ||
=== آبوهوا === | === آبوهوا === | ||
ميانگين حداكثر دماى ساليانۀ جزیره خارك ْ6ر29 و ميانگين بارش ساليانۀ آن حدود 6ر265 ميليمتر است. پربارانترين ماه در خارك آذر و چهار ماه از سال؛ یعنی خرداد تا شهريور، بدون بارش است. ميانگين رطوبت نسبى 6ر61% و مرطوبترين ماه آن دى، 72% و خشكترين آن خرداد، 49% است.<ref>جغرافياى جزاير ايرانى خليج فارس، 1381ش، ص21-23.</ref> | ميانگين حداكثر دماى ساليانۀ جزیره خارك ْ6ر29 و ميانگين بارش ساليانۀ آن حدود 6ر265 ميليمتر است. پربارانترين ماه در خارك آذر و چهار ماه از سال؛ یعنی خرداد تا شهريور، بدون بارش است. ميانگين رطوبت نسبى 6ر61% و مرطوبترين ماه آن دى، 72% و خشكترين آن خرداد، 49% است.<ref>جغرافياى جزاير ايرانى خليج فارس، 1381ش، ص21-23.</ref> | ||
=== منابع آبی === | |||
جزیره خارک از معدود جزایر خلیج فارس است که دارای آب شیرین فراوان بوده و آب مورد نیاز آن در طول تاریخ از طریق گودالهای طبیعی، چاهها، قناتها و هدایت آب باران به سدهای کوچک تأمین میشده است. بازماندههای سامانههای گردآوری آب شامل راهآبهها، چاههای سنگی عمیق و کاریزهای کهنسال در سراسر جزیره دیده میشود.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاثآبادی، «یادداشتهای خارک: سمتنما و تختهنردهای سنگی نویافته»، وبسایت پژوهشهای ایران.]</ref> | |||
=== جمعیت === | === جمعیت === | ||
بر اساس سرشماریهای عمومی نفوس و مسکن، جمعیت جزیرۀ خارک از ۶۴۷ نفر در سال ۱۳۳۵ به ۸۳۵۳ نفر در سال ۱۳۵۵ افزایش یافت که بیش از ۱۳ برابر شدن جمعیت را نشان میدهد. نرخ رشد جمعیت در دوره ۱۳۳۵ تا ۱۳۴۵ حدود ۷۵ درصد و در دوره ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ حدود ۳۵ درصد بوده است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این جزیره ۸۸۰۰ نفر گزارش شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> جمعیت کنونی خارک نیز حدود ۸۰۰۰ نفر برآورد میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404122513082/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA «جزیره خارگ، نماد مقاومت ایران کجاست؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | بر اساس سرشماریهای عمومی نفوس و مسکن، جمعیت جزیرۀ خارک از ۶۴۷ نفر در سال ۱۳۳۵ به ۸۳۵۳ نفر در سال ۱۳۵۵ افزایش یافت که بیش از ۱۳ برابر شدن جمعیت را نشان میدهد. نرخ رشد جمعیت در دوره ۱۳۳۵ تا ۱۳۴۵ حدود ۷۵ درصد و در دوره ۱۳۴۵ تا ۱۳۵۵ حدود ۳۵ درصد بوده است. بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵، جمعیت این جزیره ۸۸۰۰ نفر گزارش شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 طرفداری، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی.]</ref> جمعیت کنونی خارک نیز حدود ۸۰۰۰ نفر برآورد میشود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404122513082/%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%86%D9%85%D8%A7%D8%AF-%D9%85%D9%82%D8%A7%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%AC%D8%A7%D8%B3%D8%AA «جزیره خارگ، نماد مقاومت ایران کجاست؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> معاش این مردم بیشتر از راه دریانوردی، ماهیگیری، تجارت و صید، بهویژه صید مروارید مشهور خارک بوده است.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاثآبادی، «یادداشتهای خارک: سمتنما و تختهنردهای سنگی نویافته»، وبسایت پژوهشهای ایران.]</ref> | ||
=== پوشش گیاهی === | |||
پوشش گیاهی جزیره خارک بهدلیل نبود خاک حاصلخیز، محدود و بهطور عمده شامل درختا لور یا انجیر معابد و درختان سدر ست. درختان لور که بسیار بزرگ و پرسایه هستند و ریشههای هوازی دارند، به فراوانی در سراسر جزیره دیده میشوند و آب و غذای خود را از باد و هوا دریافت میکنند. درختان سدر نیز در جزیره میرویند اما بهدلیل شرایط زیستبومی، به اندازۀ نمونههای موجود در دامنههای زاگرس بزرگ نمیشوند.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاثآبادی، «یادداشتهای خارک: سمتنما و تختهنردهای سنگی نویافته»، وبسایت پژوهشهای ایران.]</ref> | |||
=== حیات وحش === | |||
جزیره خارک زیستگاه گونههای جانوری بهویژه آهوها است که جمعیت کنونی آهوها با حدود ۱۲۰۰ تا ۱۳۰۰ رأس، بیش از پنج برابر ظرفیت طبیعی جزیره برآورد میشود. به گفته مسئولان محیط زیست استان بوشهر، بخش عمدۀ آهوها بهصورت دستی تغذیه میشوند و سالانه حدود ۱۰۰ رأس از جزیره به مناطق دیگر از جمله منطقه حفاظتشده منتقل میشود تا تعادل اکوسیستم حفظ شود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6333775/%D8%B2%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%85%D8%AD%D8%AF%D9%88%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D8%A2%D9%87%D9%88%D9%87%D8%A7-%DB%B5-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D8%A8%D8%B1-%D8%B8%D8%B1%D9%81%DB%8C%D8%AA-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87 «زیستگاه خارگ محدود است؛ جمعیت آهوها ۵ برابر ظرفیت جزیره»، خبرگزاری مهر.]</ref> | |||
=== غذای سنتی === | |||
مواد بهکاررفته در غذاهای سنتی جزیره خارک نشاندهنده توجه ساکنان به سلامت و تهیه غذاهای سالم و مقوی است. از جمله غذاهای سنتی این جزیره میتوان به للک، قلیه ماهی، قلیه میگو، قیمه بوشهری، شکر پلو، رنگینک، دمی لخ لاخ، نان قراپیچ، حلوای انگشت پیچ، نان گرده و نان تیری اشاره کرد.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وبسایت روزنامه ایران.]</ref> | |||
=== آداب و رسوم === | |||
جزیره خارک دارای موسیقی محلی و آداب و رسوم خاص خود است. از جمله اینها، موسیقی «لیوا» است که به اعتقاد برخی پژوهشگران، از آفریقا به خارک و کرانههای خلیج فارس رسوخ کرده و با آداب محلی تلفیق یافته و شکل ویژهای پیدا کرده است. این موسیقی به صورت سنتی برای درمان نیز مورد استفاده قرار میگرفته است. به گفته مسئولان محلی، بسیاری از آداب و رسوم بومی در سالهای اخیر تحت تأثیر گسترش صنعت و شهرنشینی به انزوا رفته و تلاشهایی برای احیای آنها در جریان است.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وبسایت روزنامه ایران.]</ref> | |||
=== صنعت گردشگری === | |||
جزیره خارک با وجود ظرفیتهای گردشگری، بهدلیل استقرار تأسیسات نفتی و نظامی و محدودیتهای امنیتی، به جزیره ممنوعه معروف است و ورود به آن نیازمند مجوز ویژه است.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاثآبادی، «یادداشتهای خارک: سمتنما و تختهنردهای سنگی نویافته»، وبسایت پژوهشهای ایران.]</ref> در سالهای اخیر مسئولان از فراهمسازی زیرساختهای گردشگری، اخذ مجوز احداث موزه و تلاش برای احیای آداب و رسوم محلی خبر دادهاند، اما تأکید کرده که توسعۀ گردشگری نیازمند ایجاد اقامتگاه، گسترش هتلینگ و حملونقل و همچنین فرهنگسازی است . در حال حاضر سالانه بین ۳ تا ۵ هزار نفر در قالب راهیان نور از جزیره بازدید میکنند.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وبسایت روزنامه ایران.]</ref> | |||
== اقتصاد جزیره خارک == | == اقتصاد جزیره خارک == | ||
| خط ۲۹: | خط ۴۷: | ||
== تأسیسات نفتی جزیره خارک == | == تأسیسات نفتی جزیره خارک == | ||
جزیره خارک امروزه بهعنوان بزرگترین پایانه صادرات نفت خام ایران، حدود | جزیره خارک امروزه بهعنوان بزرگترین پایانه صادرات نفت خام ایران، حدود ۹۰درصد از صادرات نفتی کشور را انجام میدهد و نقشی حیاتی در تأمین درآمدهای ارزی ایران ایفا میکند. بر اساس گزارش رسانهها، ظرفیت ذخیرهسازی نفت در این جزیره حدود ۳۰ تا ۳۴ میلیون بشکه برآورد شده است.<ref>[https://www.dw.com/fa-ir/%D8%B4%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B2%DB%8C%D8%B1-%D8%A2%D8%AA%D8%B4-%D8%B3%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D9%BE%D8%B3-%D8%A7%D8%B2-%D8%A8%D9%85%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%DA%86%D9%87-%D9%85%DB%8C%D8%B4%D9%88%D8%AF/a-76357462 «شریان نفت ایران زیر آتش؛سرنوشت خارک پس از بمباران چه میشود؟»، وبسایت دویچهوله؛] [https://parsi.euronews.com/business/2026/03/16/why-kharg-island-is-vital-to-iran-and-the-global-economy «زیرساختهای گستردهای از جمله مخازن ذخیرهسازی، خطوط لوله و پایانههای بارگیری دریایی را در خود جای داده است»، وبسایت یورو نیوز.]</ref> خارک دارای ۵۵ مخزن ذخیرهسازی و اختلاط نفت خام و ۹ اسکله عملیاتی برای بارگیری نفتکشها است. اسکله غربی (آذرپاد) قابلیت پهلوگیری همزمان سه نفتکش غولپیکر (VLCC) و اسکله شرقی (تیشکل) ظرفیت بارگیری شش نفتکش را دارد.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/16/3557285/%D9%87%D8%B1%DA%AF%D9%88%D9%86%D9%87-%D9%85%D8%A7%D8%AC%D8%B1%D8%A7%D8%AC%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D8%A8%D9%87-%D8%B4%DA%A9%D8%B3%D8%AA-%D8%B1%D8%A7%D9%87%D8%A8%D8%B1%D8%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86-%D9%85%D9%86%D8%AC%D8%B1-%D9%85%DB%8C-%D8%B4%D9%88%D8%AF «هرگونه ماجراجویی در خارک به شکست راهبردی دشمن منجر می شود»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
نفت خام استخراجشده از میادین بزرگ خشکی از جمله اهواز، مارون و گچساران از طریق خطوط لوله زیردریایی به مخازن خارک منتقل میشود. نفت صادراتی از خارک بهطور عمده به مقصد چین ارسال میشود و حدود ۱۱ تا ۱۳ درصد از واردات نفتی این کشور را تشکیل میدهد. افزون بر صنعت نفت، شرکت پتروشیمی خارک در این جزیره فعال است و محصولاتی شامل متانول، گوگرد، پروپان، بوتان و نفتا تولید میکند. ظرفیت تولید متانول این مجتمع ۶۶۰ هزار تن در سال است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6629049/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%82%D9%84%D8%A8-%D8%AA%D9%BE%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D9%88-%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خارگ؛ قلب تپنده صادرات نفت و پتروشیمی ایران»، خبرگزاری مهر.]</ref> | نفت خام استخراجشده از میادین بزرگ خشکی از جمله اهواز، مارون و گچساران از طریق خطوط لوله زیردریایی به مخازن خارک منتقل میشود. نفت صادراتی از خارک بهطور عمده به مقصد چین ارسال میشود و حدود ۱۱ تا ۱۳ درصد از واردات نفتی این کشور را تشکیل میدهد. افزون بر صنعت نفت، شرکت پتروشیمی خارک در این جزیره فعال است و محصولاتی شامل متانول، گوگرد، پروپان، بوتان و نفتا تولید میکند. ظرفیت تولید متانول این مجتمع ۶۶۰ هزار تن در سال است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6629049/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%AF-%D9%82%D9%84%D8%A8-%D8%AA%D9%BE%D9%86%D8%AF%D9%87-%D8%B5%D8%A7%D8%AF%D8%B1%D8%A7%D8%AA-%D9%86%D9%81%D8%AA-%D9%88-%D9%BE%D8%AA%D8%B1%D9%88%D8%B4%DB%8C%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 «خارگ؛ قلب تپنده صادرات نفت و پتروشیمی ایران»، خبرگزاری مهر.]</ref> | ||
| خط ۶۹: | خط ۸۷: | ||
* «تجهیزات و زیرساخت های ایمنی فرودگاه شهدای جزیره خارگ ممیزی شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 29 آبان 1402ش. | * «تجهیزات و زیرساخت های ایمنی فرودگاه شهدای جزیره خارگ ممیزی شد»، خبرگزاری ایرنا، تاریخ درج مطلب: 29 آبان 1402ش. | ||
* «تصرف خارک و سناریوی حمله به شاهرگ نفتی ایران؛ از گزینه پرریسک ترامپ و هشدارهای تهران چه میدانیم؟»، وبسایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: 28 مارچ 2026م. | * «تصرف خارک و سناریوی حمله به شاهرگ نفتی ایران؛ از گزینه پرریسک ترامپ و هشدارهای تهران چه میدانیم؟»، وبسایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: 28 مارچ 2026م. | ||
* توکلی، زهره، «جزیره خارگ» وبسایت روزنامه ایران، تاریخ درج مطلب: 27 تیر 1402ش. | |||
* «جزئیات حمله آمریکا به جزیره خارگ؛ به تاسیسات نفتی آسیبی وارد نشد»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: 23 اسفند 1404ش. | * «جزئیات حمله آمریکا به جزیره خارگ؛ به تاسیسات نفتی آسیبی وارد نشد»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: 23 اسفند 1404ش. | ||
* «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 3 فروردین 1045ش. | * «جزیره خارگ مرکز ثقل استراتژیک خلیج فارس؛ نماد مقاومت پایدار و وحدت ملی»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 3 فروردین 1045ش. | ||
| خط ۸۰: | خط ۹۹: | ||
* رحمانی، بهرام، «روز پانزدهم جنگ»، وبسایت اشتراک، تاریخ درج مطلب: 23 اسفند 1404ش. | * رحمانی، بهرام، «روز پانزدهم جنگ»، وبسایت اشتراک، تاریخ درج مطلب: 23 اسفند 1404ش. | ||
* «زیرساختهای گستردهای از جمله مخازن ذخیرهسازی، خطوط لوله و پایانههای بارگیری دریایی را در خود جای داده است»، وبسایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: 16 مارچ 2026م. | * «زیرساختهای گستردهای از جمله مخازن ذخیرهسازی، خطوط لوله و پایانههای بارگیری دریایی را در خود جای داده است»، وبسایت یورو نیوز، تاریخ درج مطلب: 16 مارچ 2026م. | ||
* «زیستگاه خارگ محدود است؛ جمعیت آهوها ۵ برابر ظرفیت جزیره»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 12 دی 1403ش. | |||
* سعیدی نیا، حبیب الله و لعبت فر، احمد، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، مجلۀ گنجینه اسناد، شمارۀ 103، 1395ش. | * سعیدی نیا، حبیب الله و لعبت فر، احمد، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی ، اجتماعي مناطق شمالي خليج فارس؛ مطالعه موردی خارك (1355-1335ش/1976-1956)»، مجلۀ گنجینه اسناد، شمارۀ 103، 1395ش. | ||
* «شرایط در جزیره خارگ تحت کنترل است؛ دشمن به اهداف خود نرسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 23 اسفند 1404ش. | * «شرایط در جزیره خارگ تحت کنترل است؛ دشمن به اهداف خود نرسید»، خبرگزاری مهر، تاریخ درج مطلب: 23 اسفند 1404ش. | ||
| خط ۸۶: | خط ۱۰۶: | ||
* طرفداری، علی محمد، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، تاریخ درج مطلب: 7 دی 1398ش. | * طرفداری، علی محمد، «خارک»، وبسایت مرکز پژوهشهای ایرانی و اسلامی، تاریخ درج مطلب: 7 دی 1398ش. | ||
* فروغی، محمدحسین، «جایگاه نفت در تحول هویتی جزیره خارک»، مجلۀ تاریخ روستا و روستانشینی در ایران و اسلام، شمارۀ 3، 1402ش. | * فروغی، محمدحسین، «جایگاه نفت در تحول هویتی جزیره خارک»، مجلۀ تاریخ روستا و روستانشینی در ایران و اسلام، شمارۀ 3، 1402ش. | ||
* مردای غیاثآبادی، رضا، «یادداشتهای خارک: سمتنما و تختهنردهای سنگی نویافته»، وبسایت پژوهشهای ایران، تاریخ درج مطلب: 8 مارچ 2008م. | |||
* «هرگونه ماجراجویی در خارک به شکست راهبردی دشمن منجر می شود»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ درج مطلب: 16 فرودین 1405ش. | |||
* Council on Foreign Relation «Kharg Island: Iran’s Oil Lifeline and a Tempting U.S. Target»، | * Council on Foreign Relation «Kharg Island: Iran’s Oil Lifeline and a Tempting U.S. Target»، | ||
