حکومت‌های شیعه در ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۵۸: / خط ۵۸: @@
 === '''آق‌قویونلوها''' ===
-همزمان با قراقویونلوها، این اتحادیه ترکمان در منطقه دیار بکر مستقر گردید و پس از شکست قراقویونلوها، در سال ۸۷۲ق بر تمام ایران تا مرزهای خراسان تسلط یافت. آنان ابتدا تابع تیموریان بودند اما به تدریج استقلال یافتند. ۹ نفر از قره عثمان (۸۷۲ق) تا ابوالمظفر سلطان مراد (۹۲۱ق) بر این حکومت فرمان راندند. مذهب رسمی آنان تشیع بود و سرانجام این حکومت در سال ۹۲۱ق به علت دشمنان خانگی و تضعیف قدرت براساس کشمکش‌های داخلی بر سر قدرت پس از اوزون حسن و ظهور دولت صفویه منقرض شد.<ref>رجبی، «بررسی حکومت آق قویونلوها و فراقویونلوها»، ۱۳۸۲ش، ص۱۱-۷؛ شاهمرادی، «نگرش حاکمانِ آذربایجان به تشیع (از فروپاشی ایلخانان تا تأسیس صفویه)»، ۱۳۹۶ش، ص۸۸-۸۱؛ زرین‌زاد و میرجعفری، «سقوط آق قویونلو‌ها ازدیدگاه تاریخ‌نگاران عصر صفوی و تحلیلی بر نظریات آنها»، ۱۳۸۸ش، ص۷۳-۶۵.</ref>
+همزمان با قراقویونلوها، این اتحادیه ترکمان در منطقه دیار بکر مستقر گردید و پس از شکست قراقویونلوها، در سال ۸۷۲ق بر تمام ایران تا مرزهای خراسان تسلط یافت. آنان ابتدا تابع تیموریان بودند اما به تدریج استقلال یافتند. ۹ نفر از قره عثمان (۸۷۲ق) تا ابوالمظفر سلطان مراد (۹۲۱ق) بر این حکومت فرمان راندند. مذهب رسمی آنان تشیع بود و سرانجام این حکومت در سال ۹۲۱ق به علت دشمنان خانگی و تضعیف قدرت براساس کشمکش‌های داخلی بر سر قدرت پس از اوزون حسن و ظهور دولت صفویه منقرض شد.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1240346/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%82-%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7?q=%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C%20%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA%20%D8%A2%D9%82%20%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7%20%D9%88%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7&score=274877907000.0&rownumber=1 رجبی، «بررسی حکومت آق قویونلوها و فراقویونلوها»، ۱۳۸۲ش، ص۱۱-۷؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1426986/%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%B4-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87?q=%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%B4%20%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%90%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%D9%87%20%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9%20(%D8%A7%D8%B2%20%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C%20%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86%20%D8%AA%D8%A7%20%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3%20%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87)&score=274877907000.0&rownumber=1 شاهمرادی، «نگرش حاکمانِ آذربایجان به تشیع (از فروپاشی ایلخانان تا تأسیس صفویه)»، ۱۳۹۶ش، ص۸۸-۸۱؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1491664/%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7-%D8%A7%D9%82-%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7?q=%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7%20%D8%A2%D9%82%20%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%E2%80%8C%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%B9%D8%B5%D8%B1%20%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%20%D9%88%20%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C%20%D8%A8%D8%B1%20%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7&score=16393.08&rownumber=1 زرین‌زاد و میرجعفری، «سقوط آق قویونلو‌ها ازدیدگاه تاریخ‌نگاران عصر صفوی و تحلیلی بر نظریات آنها»، ۱۳۸۸ش، ص۷۳-۶۵.]</ref>
 === '''مشعشعیان''' ===
 سیدمحمد بن فلاح مشعشعی با رهبری و ادعای مهدویت، حکومت مستقلی شیعه را با مرکزیت هویزه در خوزستان در سال ۸۴۵ق بنیان نهاد.<ref>جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۹۱ش، ص۲۷۸.</ref> این حکومت شامل دو دوره، نخست دوران استقلال (۸۴۵-۹۱۴ق) با چهار حاکم از سیدمحمد بن فلاح تا سیدعلی بن محسن (فیاض) و دوره دوم، دوران وابستگی (۹۱۴-۱۱۷۶ق) با ۲۳ حاکم از سیدفلاح بن محسن تا مولی مطلب بن محمد خان بن فرج‌الله بود.<ref>جعفریان، اطلس شیعه، ۱۳۹۱ش، ص۲۸۱.</ref> مذهب رسمی آنان تشیع بود و دوران استقلال آنان در سال ۹۱۴ق با پایان یافتن دوران استقلال  مشعشعیان توسط صفویان و اجرای جدی نظام متمرکز حکومتی توسط رضاشاه پهلوی به پایان رسید'''.'''<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولت‌های شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۲۴۵-۲۲۹.</ref>
 == '''<sup>میراث و تأثیرات</sup>''' '''<sup>حکومت‌های محلی و منطقه‌ای پیش از صفویه</sup>''' ==
@@ خط ۱۱۸: / خط ۱۱۸: @@
 |-
 |'''آق‌قویونلوها'''
-|زمینه‌سازی برای ظهور صفویان در تبریز از طریق تضعیف قدرت‌های محلی، تجربه حکومت‌داری به واسطه انتقال سنت‌های اداری و سیاسی از تیموریان و ترکمانان به دولت صفوی.<ref>رجبی، «بررسی حکومت آق قویونلوها و فراقویونلوها»، ۱۳۸۲ش، ص۱۱-۷؛ شاهمرادی، «نگرش حاکمانِ آذربایجان به تشیع (از فروپاشی ایلخانان تا تأسیس صفویه)»، ۱۳۹۶ش، ص۸۸-۸۱؛ زرین‌زاد و میرجعفری، «سقوط آق قویونلو‌ها ازدیدگاه تاریخ‌نگاران عصر صفوی و تحلیلی بر نظریات آنها»، ۱۳۸۸ش، ص۷۳-۶۵.</ref>
+|زمینه‌سازی برای ظهور صفویان در تبریز از طریق تضعیف قدرت‌های محلی، تجربه حکومت‌داری به واسطه انتقال سنت‌های اداری و سیاسی از تیموریان و ترکمانان به دولت صفوی.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1240346/%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C-%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA-%D8%A7%D9%82-%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7?q=%D8%A8%D8%B1%D8%B1%D8%B3%DB%8C%20%D8%AD%DA%A9%D9%88%D9%85%D8%AA%20%D8%A2%D9%82%20%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7%20%D9%88%20%D9%81%D8%B1%D8%A7%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%D9%87%D8%A7&score=274877907000.0&rownumber=1 رجبی، «بررسی حکومت آق قویونلوها و فراقویونلوها»، ۱۳۸۲ش، ص۱۱-۷؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1426986/%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%B4-%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%AA%D8%A7%D8%B3%DB%8C%D8%B3-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87?q=%D9%86%DA%AF%D8%B1%D8%B4%20%D8%AD%D8%A7%DA%A9%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%90%20%D8%A2%D8%B0%D8%B1%D8%A8%D8%A7%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86%20%D8%A8%D9%87%20%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9%20(%D8%A7%D8%B2%20%D9%81%D8%B1%D9%88%D9%BE%D8%A7%D8%B4%DB%8C%20%D8%A7%DB%8C%D9%84%D8%AE%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86%20%D8%AA%D8%A7%20%D8%AA%D8%A3%D8%B3%DB%8C%D8%B3%20%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87)&score=274877907000.0&rownumber=1 شاهمرادی، «نگرش حاکمانِ آذربایجان به تشیع (از فروپاشی ایلخانان تا تأسیس صفویه)»، ۱۳۹۶ش، ص۸۸-۸۱؛] [https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1491664/%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7-%D8%A7%D9%82-%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88-%D9%87%D8%A7-%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B9%D8%B5%D8%B1-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%86%D9%87%D8%A7?q=%D8%B3%D9%82%D9%88%D8%B7%20%D8%A2%D9%82%20%D9%82%D9%88%DB%8C%D9%88%D9%86%D9%84%D9%88%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%20%D8%A7%D8%B2%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%20%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%E2%80%8C%D9%86%DA%AF%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86%20%D8%B9%D8%B5%D8%B1%20%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%20%D9%88%20%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C%20%D8%A8%D8%B1%20%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D8%AA%20%D8%A2%D9%86%D9%87%D8%A7&score=16393.08&rownumber=1 زرین‌زاد و میرجعفری، «سقوط آق قویونلو‌ها ازدیدگاه تاریخ‌نگاران عصر صفوی و تحلیلی بر نظریات آنها»، ۱۳۸۸ش، ص۷۳-۶۵.]</ref>
 | -
 | -
@@ خط ۱۳۹: / خط ۱۳۹: @@
 # '''دستاوردهای سیاسی:''' رسمی کردن مذهب تشیع اثنی‌عشری در سراسر ایران، اختصاص یک جغرافیای سیاسی مشخص برای مذهب تشیع در میان قدرت‌های رقیب (عثمانیان و ازبکان)، شکل‌گیری هویت جدید به معنای ایران مسلمان شیعهٔ فارسی‌زبان، دیپلماسی و روابط خارجی مستقل، کاهش قدرت قزلباش‌ها و تبدیل گرایش‌های شیعی سیاسی به گرایش‌های اعتقادی و فقاهتی.
-# '''دستاوردهای اجتماعی:''' ترکیب اشراف، تحرک اجتماعی و امکان گذار از اقشار پایین جامعه به قشر بالا، پیوند متقابل طبقات اجتماعی و فرصت‌ها و میزان افتراق یا تمرکز بنیان‌های مادی، معنوی، سیاسی.<ref>کشاورز و همکاران، «تبیین و تحلیل نقش طبقات اجتماعی در فرآیند تمدّنی دولت صفویه»، ۱۳۹۶ش، ص۱۶۲.</ref>
+# '''دستاوردهای اجتماعی:''' ترکیب اشراف، تحرک اجتماعی و امکان گذار از اقشار پایین جامعه به قشر بالا، پیوند متقابل طبقات اجتماعی و فرصت‌ها و میزان افتراق یا تمرکز بنیان‌های مادی، معنوی، سیاسی.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1268469/%D8%AA%D8%A8%DB%8C%DB%8C%D9%86-%D9%88-%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%B7%D8%A8%D9%82%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%81%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%AA%D9%85%D8%AF%D9%86%DB%8C-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87?q=%D8%B2%D9%87%D8%B1%D8%A7%20%D8%B3%D8%A7%D8%AF%D8%A7%D8%AA%20%DA%A9%D8%B4%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%B2&score=67108872.0&rownumber=14 کشاورز و همکاران، «تبیین و تحلیل نقش طبقات اجتماعی در فرآیند تمدّنی دولت صفویه»، ۱۳۹۶ش، ص۱۶۲.]</ref>
 # '''دستاوردهای فرهنگی و تمدنی:''' شکوفایی علوم شیعی و ظهور مکتب اصفهان (فلسفه، ادبیات، معماری)، تجلی شعائر شیعی در معماری (تزئینات مساجد، مناره‌ها، کتیبه‌ها)، شکوفایی هنرهای مبتنی بر تشیع (تعزیه، قالی‌بافی، نساجی، سفال‌گری، فلزکاری، خوشنویسی)، ساخت مدارس، مساجد، پل‌ها، قصرها، محلات و کاروانسراها، استفاده از ریاضیات در معماری (نسبت‌های هندسی مبتنی بر حکمت متعالیه)، تدوین متون فقهی و حدیثی.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1019601/%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%DB%8C-%D8%A8%D9%87-%DA%A9%D8%A7%D9%85-%D8%B1%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%B1%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%A7%D9%87%D9%85%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D9%86%D9%82%D8%B4-%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA-%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87-%D8%AF%D8%B1-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE-%D8%AA%D8%B4%DB%8C%D8%B9?q=%D8%AF%D9%88%D9%84%D8%AA%20%D8%B5%D9%81%D9%88%DB%8C%D9%87&score=274877907000.0&rownumber=1 جعفری، «دولتی به کام رندان - مروری بر اهمیت و نقش دولت صفویه در تاریخ تشیع»، ۱۳۹۰ش، ص۲۳۶-۲۳۴.]</ref>
@@ خط ۱۷۶: / خط ۱۷۶: @@
 # '''دستاوردهای سیاسی:''' حفظ ایران با تکیه بر هویت اسلامی و شیعی خود و استقلال سیاسی از هرگونه سلطه قدرت‌های بزرگ، تبدیل ایران به یکی از ده کشور تأثیرگذار جهان، حامی اصلی مسلمانان، مستضعفان و گروه‌های مقاومت در منطقه، شکل‌گیری و تداوم جبههٔ مقاومت و موج بیداری اسلامی<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1394/03/15/759419/26-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%84%D8%A3%D9%84%D9%88-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 «۲۶ سال تلألو خورشید روشنایی‌بخش انقلاب»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>، اثرگذاری‌های بین‌المللی با مهار بحران‌های منطقه‌ای و بین‌المللی، تبدیل ایران به قطب تأمین ثبات و امنیت در خاورمیانه، زمینه‌سازی خودکفایی کامل نظامی در جنگ تحمیلی عراق علیه ایران.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2117546/%D8%AA%D8%AD%D9%84%DB%8C%D9%84%DB%8C-%D8%A8%D8%B1-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C&score=137438953000.0&rownumber=4 سلطانی و اسدی، «تحلیلی بر دستاوردهای سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی ایران»، ۱۴۰۲ش، ص۲۱.]</ref>
 # '''دستاوردهای اجتماعی:''' ایجاد زیرساخت‌های پایدار در بهداشت و آموزش، قرار گرفتن بیش از ۵۵٪ جمعیت کشور در سن فعالیت، تربیت و استفاده از نیروی انسانی جوان، متخصص و متعهد برای پیشرفت کشور<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1301095/%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86 اداره کل هنر و رسانه، « برخی دستاوردهای نظام جمهوری اسلامی ایران»، مبلغان، ۱۳۹۶ش، ص۵۳-۴۸.]</ref>، مساعدت با پیروان سایر مذاهب اسلامی و ادیان الهی مانند زردشتیان، کلیمیان، مسیحیان در انجام مراسم دینی در حدود قانون، عمل به احوال شخصیه و تعلیمات دینی برابر آیین خود برای پیروان ادیان، ایجاد تشکل‌های دینی، فرهنگی، اجتماعی و رفاهی برای اقلیت‌های دینی، نمایندگی اقلیت‌های دینی در مجلس شورای اسلامی.<ref>قانون اساسی، نشر الهدی، ۱۳۸۸ش، اصول ۳، ۱۳، ۱۹۲۰، ۲۶.</ref>
-# '''دستاوردهای فرهنگی و تمدنی:''' ساخت و گسترش اکوسیستم علم و فناوری شامل پارک‌های علمی و شرکت‌های دانش‌بنیان، ایجاد زیرساخت‌های پایدار در حمل‌ونقل و ارتباطات.<ref>اداره کل هنر و رسانه، « برخی دستاوردهای نظام جمهوری اسلامی ایران»، مبلغان، ۱۳۹۶ش، ص۵۳-۴۸.</ref>
+# '''دستاوردهای فرهنگی و تمدنی:''' ساخت و گسترش اکوسیستم علم و فناوری شامل پارک‌های علمی و شرکت‌های دانش‌بنیان، ایجاد زیرساخت‌های پایدار در حمل‌ونقل و ارتباطات.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1301095/%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86?q=%D8%A8%D8%B1%D8%AE%DB%8C%20%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%D8%B1%D8%AF%D9%87%D8%A7%DB%8C%20%D9%86%D8%B8%D8%A7%D9%85%20%D8%AC%D9%85%D9%87%D9%88%D8%B1%DB%8C%20%D8%A7%D8%B3%D9%84%D8%A7%D9%85%DB%8C%20%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86&score=274877907000.0&rownumber=1 اداره کل هنر و رسانه، « برخی دستاوردهای نظام جمهوری اسلامی ایران»، مبلغان، ۱۳۹۶ش، ص۵۳-۴۸.]</ref>
 # '''دستاوردهای علمی و فناوری:''' ارتقاء ایران در رتبه‌های جهانی در رشته‌های نانو، بیوتکنولوژی، پزشکی و شیمی، خودکفایی در فناوری‌های راهبردی مانند هسته‌ای، موشکی، پهپادی، سلول‌های بنیادین و داروهای نوترکیب، ایجاد زیرساخت‌های پایدار در انرژی، دست‌یابی ایران به فناوری سلول‌های بنیادی مانند رتبه‌های جهانی در جنینی، القایی و بانک خون بند ناف، حضور در جمع هفت کشور سازنده موشک ماهواره‌بر و اعزام موجود زنده به فضا، کسب رتبه‌های برتر جهانی در ساخت ماهواره، سامانه پرتاب، چرخه سوخت هسته‌ای، توربین گازی و سدسازی، قرارگیری در جایگاه سیزدهم تولید علم با رشد یازده برابری نسبت به متوسط جهانی<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1394/03/15/759419/26-%D8%B3%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%84%D8%A3%D9%84%D9%88-%D8%AE%D9%88%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%AF-%D8%B1%D9%88%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D9%86%D9%82%D9%84%D8%A7%D8%A8 «۲۶ سال تلألو خورشید روشنایی‌بخش انقلاب»، خبرگزاری تسنیم.]</ref>