ویرایش متن |
ویرایش متن |
||
| خط ۱۱: | خط ۱۱: | ||
تعهد به هویت ملی ارتباط مستقیمی با احساس هویت قومی دارد و میتوانند مکمل یکدیگر باشند.<ref>[http://www.jsi-isa.ir/article_21815_a28ee51c87f0c254465c3959fb5d3879.pdf حاجیانی، «نسبت هویت ملی با هویت قومی در میان اقوام ایرانی»، 1387ش، ص147.]</ref> هویت ملی در میان اقوام ایرانی از جایگاه مستحکمی برخوردار است و ایرانیان ضمن تعلق خاطر به هویت قومی، به هویت ملی مشترک نیز پایبند هستند. در این چارچوب، زبان محلی، اقتصاد منطقهای، تنوع مذهبی و خردهفرهنگهای قومی، فرصتی برای تقویت همبستگی ملی شمرده میشوند.<ref>[https://www.qjws.ir/article_249457_7350affe39da207e55ed3a11f7821e39.pdf غلامرضایی، «قومیتگرایی و شکلگیری تهدید ناسیونالیسم قومی در ایران »، 1400ش، ص46-47.]</ref> | تعهد به هویت ملی ارتباط مستقیمی با احساس هویت قومی دارد و میتوانند مکمل یکدیگر باشند.<ref>[http://www.jsi-isa.ir/article_21815_a28ee51c87f0c254465c3959fb5d3879.pdf حاجیانی، «نسبت هویت ملی با هویت قومی در میان اقوام ایرانی»، 1387ش، ص147.]</ref> هویت ملی در میان اقوام ایرانی از جایگاه مستحکمی برخوردار است و ایرانیان ضمن تعلق خاطر به هویت قومی، به هویت ملی مشترک نیز پایبند هستند. در این چارچوب، زبان محلی، اقتصاد منطقهای، تنوع مذهبی و خردهفرهنگهای قومی، فرصتی برای تقویت همبستگی ملی شمرده میشوند.<ref>[https://www.qjws.ir/article_249457_7350affe39da207e55ed3a11f7821e39.pdf غلامرضایی، «قومیتگرایی و شکلگیری تهدید ناسیونالیسم قومی در ایران »، 1400ش، ص46-47.]</ref> | ||
=تاریخچه= | == تاریخچه == | ||
[[پرونده:Meder-Persepolis.jpg|جایگزین=مادها|بندانگشتی|یک مادی بر دیوار کاخ خشایارشا در تخت جمشید که لباس مادی بر تن دارد]] | [[پرونده:Meder-Persepolis.jpg|جایگزین=مادها|بندانگشتی|یک مادی بر دیوار کاخ خشایارشا در تخت جمشید که لباس مادی بر تن دارد]] | ||
در پی مهاجرت گروههای مختلف آریایی از مناطق شمالی به فلات ایران، آنها در مناطق مختلف این سرزمین پهناور، پراکنده شدند و بهتدریج با ساکنان بومی درآمیختند. آریاییها به سه گروه متمایز [[قوم ماد|مادها]]، [[قوم پارس|پارسها]] و [[قوم پارت|پارتها]] تقسیم شدند و همچون مثلثی، بخشهای غرب، جنوب و شرق فلات ایران را در سیطره خود گرفتند. پژوهشگران سیر تمدنی آریاییها و تشکیل جوامع منسجم فرهنگی و سیاسی آنها را تا هزاره پنجم پیش از میلاد و [[دوران نوسنگی]]، بررسی کردهاند. آریاییها در هزاره چهارم پیش از میلاد با ویژگیهای جسمانی ممتاز همچون اندام درشت و متناسب، پوست روشن، چهرههای زیبا، موهای روشن و همچنین تواناییهای نظامی چشمگیر، تمدن پیشرفته و سبک زندگی مستقر از اقوام همجوار خود متمایز بودند. جوامع آریایی، [[اقتصاد]] و [[معیشت]] خود را بر [[دامداری]] و [[کشاورزی]] استوار کردند. مادها که در گسترهای وسیع از شمال زاگرس تا دشتهای مرکزی ایران سکونت داشتند، اولین حکومت آریایی را برپا کردند. بررسی دقیق گزارشها و کتیبههای مربوط به اقوام ایرانی در [[تاریخ ایران باستان|دوران باستان]] نشان میدهد که روابط میان اقوام ایرانی بیشتر مبتنی برهمترازی بوده و تمامی اقوام از جایگاه و موقعیتی کمابیش برابر برخوردار بودهاند.<ref>[https://virgool.io/applymag/مهاجرت-اقوام-آریایی-به-فلات-ایران-و-تشکیل-حکومت-در-این-فلات-nx6md0fbgsja نیکویی، «مهاجرت اقوام آریایی به فلات ایران و تشکیل حکومت در این فلات»، وبسایت ویرگول.]</ref> | در پی مهاجرت گروههای مختلف آریایی از مناطق شمالی به فلات ایران، آنها در مناطق مختلف این سرزمین پهناور، پراکنده شدند و بهتدریج با ساکنان بومی درآمیختند. آریاییها به سه گروه متمایز [[قوم ماد|مادها]]، [[قوم پارس|پارسها]] و [[قوم پارت|پارتها]] تقسیم شدند و همچون مثلثی، بخشهای غرب، جنوب و شرق فلات ایران را در سیطره خود گرفتند. پژوهشگران سیر تمدنی آریاییها و تشکیل جوامع منسجم فرهنگی و سیاسی آنها را تا هزاره پنجم پیش از میلاد و [[دوران نوسنگی]]، بررسی کردهاند. آریاییها در هزاره چهارم پیش از میلاد با ویژگیهای جسمانی ممتاز همچون اندام درشت و متناسب، پوست روشن، چهرههای زیبا، موهای روشن و همچنین تواناییهای نظامی چشمگیر، تمدن پیشرفته و سبک زندگی مستقر از اقوام همجوار خود متمایز بودند. جوامع آریایی، [[اقتصاد]] و [[معیشت]] خود را بر [[دامداری]] و [[کشاورزی]] استوار کردند. مادها که در گسترهای وسیع از شمال زاگرس تا دشتهای مرکزی ایران سکونت داشتند، اولین حکومت آریایی را برپا کردند. بررسی دقیق گزارشها و کتیبههای مربوط به اقوام ایرانی در [[تاریخ ایران باستان|دوران باستان]] نشان میدهد که روابط میان اقوام ایرانی بیشتر مبتنی برهمترازی بوده و تمامی اقوام از جایگاه و موقعیتی کمابیش برابر برخوردار بودهاند.<ref>[https://virgool.io/applymag/مهاجرت-اقوام-آریایی-به-فلات-ایران-و-تشکیل-حکومت-در-این-فلات-nx6md0fbgsja نیکویی، «مهاجرت اقوام آریایی به فلات ایران و تشکیل حکومت در این فلات»، وبسایت ویرگول.]</ref> | ||
| خط ۲۳: | خط ۲۳: | ||
[[پرونده:4632595.jpg|جایگزین=ایران در زمان پهلوی|بندانگشتی|وضعیت معیشت مردم در زمان پهلوی]] | [[پرونده:4632595.jpg|جایگزین=ایران در زمان پهلوی|بندانگشتی|وضعیت معیشت مردم در زمان پهلوی]] | ||
[[حکومت پهلوی]] (۱۳۰۴-۱۳۵۷ش) اگرچه خواستار شکلگیری یک دولت ملی و فراگیر بود، اما گفتمان برتریطلبانه رضاخانی با شعار «یک ملت، یک نژاد، یک زبان» به همبستگی اقوام ایرانی ضربه زد.<ref>[https://vista.ir/article/231653 «تنوع قومی؛ تهدید یا فرصت؟»، وبسایت ویستا.]</ref> صاحبنظران، حکومت پهلوی را در ایجاد پیوند میان مؤلفههای [[هویت ملی]]، باورهای دینی و [[مدرنیته]] ناکام میدانند. [[محمدرضا پهلوی]] با شعار [[باستانگرایی]]، به تقابل با نهادهای مذهبی دامن زد و در پی سرکوب نظاممند خردهفرهنگهای قومی برآمد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/11684/تجدد-گرایی-و-هویت-ایرانی-در-عصر-پهلوی زریری، «تجددگرایی و هویت ایرانی در عصر پهلوی»، 1384ش.]</ref>[[پرونده:1481210.jpg|جایگزین=اقوام مختلف ایرانی|بندانگشتی|اقوام ایرانی با فرهنگ های متفاوت در کنار هم]] | [[حکومت پهلوی]] (۱۳۰۴-۱۳۵۷ش) اگرچه خواستار شکلگیری یک دولت ملی و فراگیر بود، اما گفتمان برتریطلبانه رضاخانی با شعار «یک ملت، یک نژاد، یک زبان» به همبستگی اقوام ایرانی ضربه زد.<ref>[https://vista.ir/article/231653 «تنوع قومی؛ تهدید یا فرصت؟»، وبسایت ویستا.]</ref> صاحبنظران، حکومت پهلوی را در ایجاد پیوند میان مؤلفههای [[هویت ملی]]، باورهای دینی و [[مدرنیته]] ناکام میدانند. [[محمدرضا پهلوی]] با شعار [[باستانگرایی]]، به تقابل با نهادهای مذهبی دامن زد و در پی سرکوب نظاممند خردهفرهنگهای قومی برآمد.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/11684/تجدد-گرایی-و-هویت-ایرانی-در-عصر-پهلوی زریری، «تجددگرایی و هویت ایرانی در عصر پهلوی»، 1384ش.]</ref>[[پرونده:1481210.jpg|جایگزین=اقوام مختلف ایرانی|بندانگشتی|اقوام ایرانی با فرهنگ های متفاوت در کنار هم]] | ||
پس از پیروزی انقلاب اسلامی، [[جمهوری اسلامی ایران]] با تأکید بر اصل [[کرامت انسانی]] | پس از پیروزی انقلاب اسلامی، [[جمهوری اسلامی ایران]] با تأکید بر اصل [[کرامت انسانی]] از تمرکز بر قومیت خاص فاصله گرفته و به سمت مشارکت همهجانبه اقوام ایرانی در پیشرفت و آبادانی ایران حرکت کرده است.<ref>[https://www.porseman.com/article/جريان-قوميت-گرايي-افراطي؟/152426 «جریان قومیتگرایی افراطی؟»، وبسایت پرسمان دانشگاهیان.]</ref> | ||
=تنوع زبانی و گویشی اقوام ایرانی= | == تنوع زبانی و گویشی اقوام ایرانی == | ||
گوناگونی زبانها و گویشها از ویژگیهای بارز جامعه ایرانی است؛ بهطوری که امروزه ۷۵ زبان و گویش مختلف در ایران وجود دارد.<ref name=":0">[https://www.beytoote.com/art/city-country/iranian-dialects02-dialects.html «آشنایی با انواع گویشها و لهجههای ایرانی»، وبسایت بیتوته.]</ref> این تنوع زبانی، بازتابدهندهٔ پیشینه تاریخی پربار و غنای فرهنگی این سرزمین دانسته میشود. امروزه استان [[آذربایجان غربی]] دارای بیشترین گوناگونی گویشهای محلی در میان استانهای ایران است.<ref>[https://www.irna.ir/news/9714477/آذربایجان-غربی-دارای-متنوعترین-گویش-های-زبانی-در-ایران-اسلامی «آذربایجان غربی دارای متنوعترین گویشهای زبانی در ایران اسلامی است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> | گوناگونی زبانها و گویشها از ویژگیهای بارز جامعه ایرانی است؛ بهطوری که امروزه ۷۵ زبان و گویش مختلف در ایران وجود دارد.<ref name=":0">[https://www.beytoote.com/art/city-country/iranian-dialects02-dialects.html «آشنایی با انواع گویشها و لهجههای ایرانی»، وبسایت بیتوته.]</ref> این تنوع زبانی، بازتابدهندهٔ پیشینه تاریخی پربار و غنای فرهنگی این سرزمین دانسته میشود. امروزه استان [[آذربایجان غربی]] دارای بیشترین گوناگونی گویشهای محلی در میان استانهای ایران است.<ref>[https://www.irna.ir/news/9714477/آذربایجان-غربی-دارای-متنوعترین-گویش-های-زبانی-در-ایران-اسلامی «آذربایجان غربی دارای متنوعترین گویشهای زبانی در ایران اسلامی است»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> گویش، فرم خاصی از یک زبان با ویژگیهای واژگانی، دستوری و آوایی است. یک گویش میتواند شامل چندین لهجه باشد.<ref>[https://mjrajaei.ir/accents-of-iran/ «لهجههای ایرانی شیرین | تفاوت لهجه و گویش»، وبسایت محمدجواد رجایی.]</ref> | ||
زبان اما چارچوب کلیتری است که گویشهای مختلف را دربرمیگیرد و ممکن است بهعنوان نماد [[هویت ملی]] یا سیاسی یک کشور عمل کند. گویشها نشاندهندهٔ تنوع فرهنگی درون یک خانوادهٔ زبانیاند. زبانهای فارسی، تاتی، کردی، لری، بلوچی، مازندرانی و گیلکی، خانواده زبانهای ایرانی را تشکیل میدهند و هر کدام دارای انواع گویش هستند. لهجهٔ تهرانی بهعنوان لهجهٔ معیار [[زبان فارسی]] در ایران شناخته شده و در رسانههای ملی استفاده میشود.<ref>[https://www.migna.ir/news/47244/گویش-تفاوتی-لهجه-زبان-فارسی «گویش چه تفاوتی با لهجه در زبان فارسی دارد؟!»، وبسایت میگنا.]</ref> | |||
گویشها | گونههای مختلف گویشها و لهجهها در زبان اقوام ایرانی عبارت است از: | ||
* لهجههای تهرانی، اصفهانی، شیرازی و کرمانی در [[زبان فارسی]]؛ | |||
* لهجههای رشتی، لاهیجانی، رودسری، و آستانهای در [[زبان گیلکی]]؛<ref>[https://www.migna.ir/news/47244/گویش-تفاوتی-لهجه-زبان-فارسی «گویش چه تفاوتی با لهجه در زبان فارسی دارد؟!»، وبسایت میگنا.]</ref> | |||
* لهجههای تبریزی، قرهداغی، یامچی، ارومیه، مراغه، اردبیل، زنجان و همدان در [[زبان ترکی]]؛<ref>[https://www.parsine.com/بخش-گردشگری-119/250984-هشت-لهجه-زبان-ترکی-در-ایران «هشت لهجۀ زبان ترکی در ایران»، وبسایت پارسینه.]</ref> | |||
* گویشهای کرمانجی، سورانی، زازاکی و گورانی در [[زبان کردی]]؛<ref>«زبانهای کُردی و گویشهای آن | نقشه پراکندگی در ایران»، وبسایت طرفداری.</ref> | |||
* گویشهای رخشانی (راسکری)، سراوانی، لاشاری، کریمی، ساراوی و مکرانی در [[زبان بلوچی]]؛<ref>[https://www.sid.ir/paper/955525/fa شیرخانی و دیگران، «تحلیل ساختار اجتماعی آیینهای بلوچ در مثلهای بلوچی سرحدی برپایۀ رویکرد مردممدارانۀ بوراوی»، 1400ش، ص159.]</ref> | |||
* شیبآبی و پشتآبی دو لهجهٔ مهم [[گویش سیستانی]]؛<ref>[https://www.irna.ir/news/84045209/زبان-ها-و-گویش-های-متفاوت-در-پهناورترین-استان-کشور «زبانها و گویشهای متفاوت در پهناورترین استان کشور»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> | |||
* گویشهای خرمآبادی، چگنی، بروجردی، ملایری، سیلاخوری، گاپلهای، بالاگریوهای، تویسرکانی، ملکی، بویراحمدی، کهگیلویهای و ممسنی، بختیاری، شولی، لیراوی، بهمئی و یاسوجی در [[زبان لری]].<ref>[https://www.tarafdari.com/node/2356707 «زبان لُری و گویشهای آن | نقشه پراکندگی در ایران»، وبسایت طرفداری.]</ref> | |||
== | == دستهبندی اقوام ایرانی == | ||
مهمترین عامل در تنوع قومی ایرانیان، زیستبوم است. فلات ایران دارای مناطق کویری، کوهستانی جلگهای و جنگلی است. این تنوع اقلیم سبب تفاوتهای فرهنگی و اقتصادی شده است.<ref>[https://quarterly.risstudies.org/article_1365_258eba99f80d519f77131a842716e9e4.pdf بهرامی، «سیاست قومی پهلوی اول در قبال قوم لر»، 1377ش، ص88-89.]</ref> اقوام ایرانی به فارس، ترک، کُرد، لُر، بلوچ، ترکمن، عرب، گیلکی، مازنی و سیستانی تقسیم شدهاند.<ref>[https://mysmartgene.com/blog/genetics/iranian-ethnicgroups/ «اقوام ایرانی شامل کدام قومیتها میشوند؟»، وبسایت مایاسمارت ژن.]</ref> | |||
=== | === فارس === | ||
فارسها اصلیترین گروه قومی ایران هستند و عمدتاً در مناطق مرکزی و بخشهایی از شمال شرق ایران سکونت دارند. آنها جمعیت غالب بسیاری از کلانشهرهای ایران ازجمله [[تهران]]، [[اصفهان]]، [[مشهد]]، [[شیراز]]، [[کرج]]، [[اراک]]، [[یزد]]، [[کرمان]] و بخشهایی از استانهای [[استان سمنان|سمنان]]، [[استان بوشهر|بوشهر]]، [[خراسان شمالی]]، [[خراسان جنوبی]]، [[استان قزوین|قزوین]] و [[استان همدان|همدان]] را تشکیل میدهند.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/344607311_az_mrz_ta_mrz_pzhwhshy_jam_drbab_hwyt_w_qwmyt_dr_ayran احمدی، «از مرز تا مرز»، 1399ش، ص27]</ref> فارسها پیرو مذهب [[شیعه دوازده امامی]] هستند؛ هرچند در برخی مناطق مرزی، اقلیتهای سنیمذهب نیز به این زبان سخن میگویند.<ref>[https://www.researchgate.net/publication/344607311_az_mrz_ta_mrz_pzhwhshy_jam_drbab_hwyt_w_qwmyt_dr_ayran احمدی، «از مرز تا مرز»، 1399ش، ص24]</ref> | |||
==ترک | === ترک === | ||
ترکها دومین گروه قومی بزرگ ایران محسوب میشوند و عمدتاً در شمال غرب کشور از استانهای [[آذربایجان شرقی]]، [[آذربایجان غربی]] و [[استان اردبیل|اردبیل]] تا [[استان زنجان|زنجان]] و [[استان قزوین|قزوین]] ساکن هستند و حضور آنها تا [[استان همدان|همدان]] و غرب [[گیلان]] نیز گسترش یافته است. جمعیت قابل توجهی از ترکها در شهرهای بزرگی مانند تهران، قم و اراک نیز زندگی میکنند. این قوم از جایگاه اجتماعی ممتازی در ایران برخوردار بوده و نخبگان آن در عرصههای سیاسی، فکری، مذهبی، علمی و فرهنگی نقش برجستهای ایفا کردهاند. اگرچه ترکها در زبان با فارسها متفاوت هستند؛ اما در [[مذهب شیعه]] با اکثریت ملت ایران اشتراک دارند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> پیشینه حضور ترکها در فلات ایران به پیش از میلاد مسیح بازمیگردد. هونها و ساواران از گروههای اولیه ترکان هستند که در شمالغربی ایران و [[قفقاز]] ساکن شدند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1049247/ارومیه-مرکز-فرهنگی-آذربایجان-ایران-ترک-ها-پاسداران-هویت-و-یکپارچگی-ایران «ارومیه؛ مرکز فرهنگی آذربایجان ایران/ ترکها پاسداران هویت و یکپارچگی ایران»، وبسایت تحلیلیخبری عصرایران.]</ref> [[پرونده:3 3 13 2 0.jpg|alt=قوم ترک قشقایی|بندانگشتی|قوم ترک قشقایی]] | |||
ترکها | |||
=== | ==== فرهنگ ==== | ||
* بیشتر ترکهای ایران به گویش ترکی آذربایجانی سخن میگویند. زیرشاخههای [[زبان ترکی]] رایج در ایران شامل ترکی قشقایی، ترکی خلجی، ترکی شاهسونی، ترکی افشاری و ترکی سنقری است.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/behavior-features-azerbaijanis «ویژگیهای رفتاری خاص آذریهای غیور آذربایجان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | |||
* بیشتر ترکها در ایران، [[مسلمان]] و شیعه هستند.<ref>[https://www.karnaval.ir/blog/behavior-features-azerbaijanis «ویژگیهای رفتاری خاص آذریهای غیور آذربایجان»، وبسایت کارناوال.]</ref> | |||
* [[شاخسی واخسی|شاخسی]] یا شاهحسین گویان، [[تشتگذاری]]، [[علمبندی]] و [[شمعگردانی]]، از آداب آیینی اقوام ترک در ایران است.<ref>[https://blog.okcs.com/muharram-rituals-in-irans-azarbaijan/ «آداب و رسوم آذریها در محرم | از تشتگذاری تا پولکه و تقسیم شمع»، وبسایت مجلهٔ افق کوروش.]</ref> | |||
* لباس محلی زنان در اقوام ترک شامل سرپوش، چارقد گلدار، پیشانیبند، پیراهن و روپوش چاکدار است. زنان جوان [[برک (کلاه)|کلاه برک]] و زنان مسنتر [[یایلیق (سربند)|سربند یایلیق]] استفاده میکنند. در مناطق عشایری، پیراهن و دامن بلند با [[چارقد]] رواج دارد. رنگهای بهکار رفته در لباسها اغلب روشن و گلدار و از جنس [[ترمه]] و [[ابریشم]] هستند. مردان از لباس چیندار استفاده میکردند که [[دوزملی آرغالیخ]] نامیده میشد. کلاههای متنوعی مانند [[پاپاخ (کلاه)|پاپاخ]] و [[سرداری (کلاه)|سرداری]] استفاده میشده است.<ref>[https://marsin.ir/لباس-محلی-استان-آذربایجان/ «آشنایی با لباس محلی استان آذربایجان»، وبسایت مارسین.]</ref> | |||
* [[صنایع دستی|صنایعدستی]] برجسته نواحی ترکنشین ایران شامل [[قالی بافی|قالیبافی]]، [[گلیمبافی]]، هنرهای چوبی (مانند [[خاتمکاری|خاتم]]، [[معرق کاری|معرق]]، [[منبت کاری|منبت]]، سبد و [[حصیربافی]])، دستبافهای سنتی (پشمی، ابریشمی و [[جاجیم|جاجیمبافی]])، چاپهای سنتی ([[قلمکاری]] و [[باتیک]])، [[شیشهگری]]، [[سفالگری]]، فلزکاری (شامل [[قلمزنی]]، [[حکاکی]] و [[ملیلهکاری|ملیلهدوزی]])، رودوزیها (مانند [[سوزندوزی]]، [[پتهدوزی]]، [[شکمهدوزی]] و [[گلابتوندوزی]])، [[نمدمالی]]، [[کتابآرایی]] (شامل [[مینیاتور]]، [[تذهیب]] و [[تشعیر]]) است.<ref>[https://www.beytoote.com/art/city-country/tradition-essence-artifice.html «هنرهای سنتی آذربایجان، گوهری از باغ خیال»، وبسایت بیتوته.]</ref> | |||
* غذاهای محلی ترکها عبارتاند از [[کوفته تبریزی]]، [[آش دوغ]]، [[دلمه برگمو|دلمهٔ برگمو]]، [[آش اوماج]]، [[آش دندونی]]، [[آش شیله عدس]]، [[ساج کباب]]، [[دویماج]]، [[دلمه کلمپیچ|دلمهٔ کلمپیچ]]، [[کباب بناب]]، [[پیچاق قیمه]]، [[آبگوشت بزباش]] و کوفتهٔ مرغ.<ref>[https://bookme.ir/blog/56/food-tork-zaban-iran «غذاهای ترکزبانها ، تجربهای متفاوت از آشپزی ایرانی با طعمهای بینظیر»، وبسایت بوک می.]</ref> | |||
* تِشلَّه، باش یا گوت (سروته)، [[اشی]] یه شیک، جول لایا آتدی، پلع وَسته، یومورتا ساواش دیرماق، گیردکان دیقیراتماخ (گردوبازی)، آشیق اویناماق، جولییا آتماق (جولا آتدی)، ماراقویماق، چاققیشد یرماق (تخممرغبازی)، فییش قویماق (کمربندبازی) و آراداووردی اسامی بازیهای محلی ترکها است.<ref>[https://rasekhoon.net/article/show/1401323 «بازیهای محلی آذری»، وبسایت راسخون.]</ref> | |||
* [[موسیقی آذربایجانی|موسیقی آذربایجان]] دارای سبکهای متنوعی مانند موسیقی محلی (عاشیقی)، سنتی (مقامی)، موسیقی تشریفاتی و سبک بزمی است. سازهای مهم موسیقی ترکی شامل [[تار آذری]]، [[قوپوز]] (چگور)، [[بالابان]]، [[ناقارا]] و [[باغلاما]] است.<ref>[https://www.avayechakavak.com/آشنایی-با-موسیقی-آذربایجان/ «موسیقی آذربایجان»، وبسایت آوای چکاوک.]</ref> موسیقی آذربایجان از اوزانها (نیاکان عاشیقها) آغاز شده و با هنر عاشیقها به اوج رسیده است.<ref>[http://www.asemankafinet.ir/tag/تاریخچه+موسیقی+آذری «تاریخچۀ موسیقی آذربایجان»، وبسایت علمیپژوهشی آسمان.]</ref> | |||
* [[رقص لزگی]] از شناختهشدهترین انواع [[رقص آذری]] است. این رقص با ریتم آرام آغاز شده و بهتدریج سرعت میگیرد. پوشش سنتی اجراکنندگان شامل لباسهای تیره و روشن، کلاه پشمی و چکمههای بلند است که نشاندهندهٔ عناصر فرهنگی منطقه است. این رقص بهصورت فردی، گروهی یا همراه با ابزارهایی مانند چوب و [[شمشیر]] اجرا میشود.<ref>[https://fa.icro.ir/Customs/رقص-آذری،-نماد-اصالت-فرهنگ-آذربایجان### «رقص آذری، نماد اصالت فرهنگ آذربایجان»، وبسایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی.]</ref> | |||
=== | === قوم کرد === | ||
= | [[پرونده:اقوام ایرانی1.jpg|جایگزین=قوم کرد ایرانی|بندانگشتی|مردان کرد با لباس محلی]][[کرد (قوم)|کردها]] سومین گروه جمعیتی از ملت ایران محسوب میشوند. در حال حاضر، کردها بهطور عمده در غرب کشور ازجمله [[استان کردستان]]، جنوب [[آذربایجان غربی]] و برخی از مناطق استانهای [[استان کرمانشاه|کرمانشاه]] و [[استان ایلام|ایلام]] زندگی میکنند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> کردها بخشی از اقوام آریایی هستند که از حدود چهار هزار سال پیش در منطقه [[کردستان]] سکونت داشتهاند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> [[زبان کردی]] با لهجههای کرمانجی، سورانی، زرزا، گورانی و کلهر از لحاظ ساختار و ریشه، جزو شاخههای زبانهای ایرانی هندواروپایی بهشمار میآید.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> بخشی از کردهای ایران بهویژه در استان کردستان پیرو [[مذهب شافعی]] و بخشی دیگر ازجمله در استان کرمانشاه و استان ایلام پیرو [[مذهب شیعه]] هستند.<ref>[https://ensani.ir/fa/article/10950/جغرافیای-سیاسی-اقوام-ایرانی مطلبی، «جغرافیای سیاسی اقوام ایرانی»، 1387ش.]</ref> طریقتهای قادریه، نقشبندیه، [[اهل حق]] و [[یزیدیها]]، از جمله طریقتهای کُردزبانان در ایران هستند.<ref>سیسیل جی، کردها، ترکها، عربها، 1367ش، ص76.</ref> | ||
[[ | |||
===== | ==== آیینها ==== | ||
====جشن پیرشالیار==== | ====جشن پیرشالیار==== | ||
[[پرونده:پیرشالیار.jpg|جایگزین=مراسم سنتی پیرشالیار|بندانگشتی|مراسم سنتی پیرشالیار]] | [[پرونده:پیرشالیار.jpg|جایگزین=مراسم سنتی پیرشالیار|بندانگشتی|مراسم سنتی پیرشالیار]] | ||
