جزیره خارک: تفاوت میان نسخه‌ها

جزیره خارک در شمال خلیج فارس و در استان بوشهر قرار دارد و به‌عنوان بزرگ‌ترین پایانهٔ صادرات نفت خام ایران، حدود ۹۰درصد از صادرات نفتی کشور را انجام می‌دهد. این جزیره با پیشینهٔ تاریخی چندین‌هزارساله، از دوهٔ ایلامیان تا کنون، همواره مورد توجه حکومت‌های محلی و قدرت‌های خارجی بوده است. این جزیره در طول جنگ عراق با ایران بارها مورد حمله هوایی قرار گرفت اما تداوم صادرات نفت را حفظ کرد و در دورهٔ تحریم‌های بین‌المللی و جنگ رمضان ۱۴۰۴ش نیز با بهره‌گیری از روش‌های مختلف، جریان صادرات نفت را ادامه داده است. تداوم صادرات نفت از جزیره خارک در شرایط جنگ و سابقهٔ تاریخی مقاومت ساکنان آن در برابر نیروهای اشغالگر، موجب شده است که این جزیره به‌عنوان نمادی از مقاومت و همبستگی ملی مردم ایران تلقی شود.

نام جزیرهٔ خارک در متون تاریخی کهن به اشکال مختلف ثبت شده است. در نوشته‌های استرابون از آن با نام ایکارهیا یا ایکاریوس و در آثار بطلمیوس با عنوان آراکیا یاد شده است. همچنین جغرافی‌نویسان دورهٔ اسلامی از جمله جیهانی و ابن‌حوقل در آثار خود از نام خارک ذکر به میان آورده‌اند. در تلفظ دریانوردان محلی، از واژگانی نظیر خاری یا ساکن الخاری یا میرمحمد استفاده می‌شده است. بومیان منطقه نام خارگ را برای این جزیره به کار برده‌اند. جلال آل احمد معتقد است که واژهٔ خارک برگرفته از خرمای نارس است.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدی‌نیا و لعبت‌فر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99.]</ref> برخی گفته‌اند که این منطقه به‌دلیل وجود بوته‌های خارمانند، خار نامیده شده و پسوند «گ» نیز نشان‌دهندهٔ مکان است. بر پایهٔ روایت دیگر، در زبان پهلوی واژهٔ خار به‌معنای مکان بلند است که این معنا با ویژگی جغرافیایی جزیره؛ یعنی صخره‌ای مرتفع در آب‌های خلیج فارس، همخوانی دارد.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404122513082/جزیره-خارگ-نماد-مقاومت-ایران-کجاست «جزیره خارگ، نماد مقاومت ایران کجاست؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref>

برپایهٔ یافته‌های باستان‌شناختی، جزیره خارک از حدود هزاره سوم پیش از میلاد در قلمرو ایلامیان قرار داشته است. جغرافی‌نگاران مسلمان سده‌های نخست هجری، خارک را جزیره‌ای آباد با کشتزارها و نخلستان‌ها توصیف کرده‌اند که از توابع گناوه بوده، مرکز حکومتی محسوب می‌شده و از نظر صید مروارید ازجمله مروارید «درّ یتیم» اهمیت داشته است. این جزیره تا پیش از صفویه جزو قلمرو حکومت‌های محلی جنوب ایران بود. در سدهٔ دهم هجری پرتغالی‌ها خارک را تصرف کردند اما بعد ساکنین محل آنان را بیرون راندند. در دورهٔ شاه سلیمان صفوی، هلندی‌ها در ۱۶۸۴م خارک را تصرف کردند. در ۱۷۵۳م در دورهٔ کریم‌خان زند، هلندی‌ها دوباره در جزیره استقرار یافتند تا اینکه میرمهنا آنان را بیرون کرد و نیروهای زندیه جزیره را به تصرف خود درآوردند. حکومت‌های ایران دو بار؛ یک بار کریم‌خان زند و بار دیگر فتحعلی‌شاه قاجار، خارک را به فرانسه واگذار کردند، اما این امر محقق نشد. بریتانیا در ۱۸۳۸م و سپس در ۱۸۵۶م خارک را اشغال کرد و در جریان جنگ جهانی اول نیز جزیره تا پایان جنگ در تصرف انگلستان بود. جزیره خارک از ۱۳۱۲ش تا ۱۳۲۷ش در دورهٔ پهلوی به تبعیدگاه مجرمان تبدیل شد. در ۱۳۳۷ش به‌دلیل عمق مناسب سواحل، به‌عنوان پایانهٔ صدور نفت خام برگزیده و در ۱۳۴۴ش به بندری بزرگ برای صدور نفت تبدیل شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/خارک طرفداری، «خارک»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی.]</ref>

جزیره خارک به‌عنوان محور ثقل صادرات نفت ایران و یکی از پیشرفته‌ترین پایانه‌های انرژی در خلیج فارس، موقعیت ژئوپلیتیکی ویژه دارد و به‌همین دلیل نقشی تعیین‌کننده در حفظ توازن بازار جهانی انرژی و تأمین منابع ارزی کشور ایفا می‌کند. به نظر تحلیلگران موقعیت جغرافیایی این جزیره در قلب خلیج فارس و نزدیکی به آبراه‌های حیاتی، آن را به گره‌ای ژئواستراتژیک تبدیل کرده که هرگونه تغییر در وضعیت عملیاتی آن بازتاب مستقیمی بر قیمت‌ها و جریان انرژی بین‌المللی دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6783813/نقش-خارگ-در-معادلات-منطقه-ای-و-شکست-راهبردهای-اطلاعاتی-غرب «نقش خارگ در معادلات منطقه‌ای و شکست راهبردهای اطلاعاتی غرب»، خبرگزاری مهر.]</ref> به نظر کارشناسان هرگونه حملهٔ نظامی به تأسیسات خارک می‌تواند روزانه ۱٫۵ تا ۲ میلیون بشکه نفت را از عرضهٔ جهانی حذف کند که معادل ۳ تا ۴ درصد تجارت دریایی نفت خام جهان است و به‌گفتهٔ تحلیلگران، می‌تواند قیمت نفت را در شرایط امروزی تا ۱۲۰ دلار در هر بشکه افزایش داده و اقتصادهای آسیایی را به‌شدت تحت تأثیر قرار دهد؛<ref>[https://parsi.euronews.com/business/2026/03/16/why-kharg-island-is-vital-to-iran-and-the-global-economy «چرا جزیره خارک برای ایران و اقتصاد جهان حیاتی است؟»، وب‌سایت یورو نیوز.]</ref> اما طراحی چندلایه زیرساختی، انعطاف‌پذیری عملیاتی و قابلیت بازیابی سریع در شرایط بحران، موجب شده خارک نمونه‌ای از تاب‌آوری عملیاتی در صنعت نفت محسوب شود. این ویژگی‌ها ضمن ایجاد ابهام عملیاتی در فرایند صادرات، تلاش‌های گسترده اطلاعاتی آمریکا و اسراییل برای شناسایی الگوهای صادرات نفت ایران را با شکست مواجه کرده است. به‌همین دلیل، به نظر تحلیلگران امروزه جزیره خارک نه تنها ثبات انرژی کشور را تضمین می‌کند، بلکه به نقطه‌ای غیرقابل نفوذ در برابر جنگ اطلاعاتی دشمنان و نمادی از اقتدار ژئوپلیتیکی ایران تبدیل شده است.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6783813/نقش-خارگ-در-معادلات-منطقه-ای-و-شکست-راهبردهای-اطلاعاتی-غرب «نقش خارگ در معادلات منطقه‌ای و شکست راهبردهای اطلاعاتی غرب»، خبرگزاری مهر.]</ref>

* '''موقعیت جغرافیایی:''' جزیره خارک با مساحت تقریبی ۳۲ کیلومتر مربع،<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعادت‌مند و دیگران، «انتخاب جزیرهٔ خارک به‌عنوان تبعیدگاه در دههٔ 1320 و 1330ش»، 1400ش، ص11.]</ref> در شمال غربی خلیج فارس قرار دارد.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6333775/زیستگاه-خارگ-محدود-است-جمعیت-آهوها-۵-برابر-ظرفیت-جزیره «زیستگاه خارگ محدود است؛ جمعیت آهوها ۵ برابر ظرفیت جزیره»، خبرگزاری مهر.]</ref> این جزیره در مختصات ۲۹ درجه و ۱۵ دقیقه و ۲۵ ثانیه عرض شمالی و ۵۰ درجه و ۲۰ دقیقه و ۳۰ ثانیه طول شرقی قرار دارد.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدی‌نیا و لعبت‌فر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99.]</ref> فاصلهٔ این جزیره تا شهرهای مختلف عبارت است از: ۵۲ کیلومتری شمال غربی بوشهر، ۳۰ کیلومتری بندر ریگ، ۳۵ کیلومتری جنوب بندر گناوه و ۵ کیلومتری جنوب جزیره خارکو.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1690316/%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D8%B3%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D8%B4%D9%86%D9%87%D8%A7%D8%AF-%D9%88-%D8%A8%D8%AD%D8%AB%DB%8C-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A7%D9%86%D8%AA%D8%B3%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D9%88-%DA%AF%D9%88%D8%B1%D8%B5%D8%AE%D8%B1%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%B2%D8%B1%DA%AF-%D9%88-%D9%86%D8%A7%D9%85-%D8%AC%D8%B2%DB%8C%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D8%A7%D8%B1%DA%A9 حیدری، «خارک و خاراسن؛ پیشنهاد و بحثی دربارهٔ انتساب دو گورصخره‌ای بزرگ و نام جزیرهٔ خارک»، 1399ش، ص107.]</ref> این جزیره از نظر تقسیمات کشوری از توابع شهرستان بوشهر محسوب می‌شود.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1158416/پایانه-صادراتی-خارک «پایانه صادراتی خارک»، وب‌سایت تابناک.]</ref>

* '''آب‌وهوا:''' میانگین حداکثر دمای سالیانهٔ جزیره خارک °۲۹٫۶ و میانگین بارش سالیانهٔ آن حدود ۲۵۶٫۶ میلی‌متر است. پرباران‌ترین ماه در خارک آذر و چهار ماه از سال؛ یعنی خرداد تا شهریور، بدون بارش است. میانگین رطوبت نسبی ۶۱٫۶درصد و مرطوب‌ترین ماه آن دی، ۷۲درصد و خشک‌ترین آن خرداد، ۴۹درصد است.<ref>جغرافیای جزایر ایرانی خلیج فارس، 1381ش، ص21-23.</ref>

* '''منابع آبی:''' جزیره خارک از معدود جزایر خلیج فارس است که دارای آب شیرین فراوان بوده و آب مورد نیاز آن در طول تاریخ از طریق گودال‌های طبیعی، چاه‌ها، قنات‌ها و هدایت آب باران به سدهای کوچک تأمین می‌شده است. بازمانده‌های سامانه‌های گردآوری آب شامل راه‌آبه‌ها، چاه‌های سنگی عمیق و کاریزهای کهنسال در سراسر جزیره دیده می‌شود.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاث‌آبادی، «یادداشت‌های خارک: سمت‌نما و تخته‌نردهای سنگی نویافته»، وب‌سایت پژوهش‌های ایران.]</ref>

* '''پوشش گیاهی:''' پوشش گیاهی جزیره خارک به‌دلیل نبود خاک حاصل‌خیز، محدود و به‌طور عمده شامل درختان لیل، کنار، نخل، سپستان، گز، لوز<ref>سعادت‌مند و دیگران، «انتخاب جزیرهٔ خارک به‌عنوان تبعیدگاه در دههٔ 1320 و 1330ش»، 1400ش، ص11.</ref> انجیر هندی و انجیر معابد، کهور، استخودوس و مورخش است.<ref>[https://www.khargnews.ir/fa/kharg «جزیره خارگ»، وب‌سایت خارک نیوز.]</ref> درختان لیل که بسیار بزرگ و پرسایه هستند و ریشه‌های هوازی دارند، به فراوانی در سراسر جزیره دیده می‌شوند و آب و غذای خود را از باد و هوا دریافت می‌کنند. درختان سدر یا کنار نیز در جزیره می‌رویند اما به‌دلیل شرایط زیست‌بومی، به اندازهٔ نمونه‌های موجود در دامنه‌های زاگرس بزرگ نمی‌شوند.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاث‌آبادی، «یادداشت‌های خارک: سمت‌نما و تخته‌نردهای سنگی نویافته»، وب‌سایت پژوهش‌های ایران.]</ref>

* '''حیات وحش:''' جزیره خارک زیستگاه گونه‌های جانوری از جمله آهو، بز عدانی، لاک پشت منقار عقابی و لاکپشت سبز، کاکایی، عقاب ماهیگیر، کلاغ هندی و پرندگان مهاجر است. در کنار آن‌ها آبزیانی چون ماهی‌ها، خرچنگ، میگو، کوسه پلنگی هم دیگر جانوران منحصربه‌فرد خارک را تشکیل می‌دهند.<ref>[https://www.khargnews.ir/fa/kharg «جزیره خارگ»، وب‌سایت خارک نیوز.]</ref> جمعیت کنونی آهوی خارک با حدود ۱۲۰۰ تا ۱۳۰۰ رأس، بیش از پنج برابر ظرفیت طبیعی جزیره برآورد می‌شود. به‌گفتهٔ مسئولان محیط زیست استان بوشهر، بخش عمدهٔ آهوها به‌صورت دستی تغذیه می‌شوند و سالانه حدود ۱۰۰ رأس از جزیره به مناطق دیگر از جمله منطقه حفاظت‌شده منتقل می‌شود تا تعادل اکوسیستم حفظ شود.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6333775/زیستگاه-خارگ-محدود-است-جمعیت-آهوها-۵-برابر-ظرفیت-جزیره «زیستگاه خارگ محدود است؛ جمعیت آهوها ۵ برابر ظرفیت جزیره»، خبرگزاری مهر.]</ref>

در سال ۱۳۳۵ش جمعیت جزیره خارک ۶۰۰ نفر گزارش شده است اما پس از آغاز کار شرکت نفت در جزیره، عدهٔ زیادی به خارک مهاجرت کردند و جمعیت ۸۰۰۰ نفر برای آن در سال ۱۳۵۵ش گزارش شده است.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/خارک طرفداری، «خارک»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی.]</ref> جمعیت کنونی خارک نیز حدود ۸۰۰۰ نفر برآورد می‌شود.<ref>[https://www.isna.ir/news/1404122513082/جزیره-خارگ-نماد-مقاومت-ایران-کجاست «جزیره خارگ، نماد مقاومت ایران کجاست؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> بر اساس نقل منابع، هرچند بخشی از ساکنان جزیره خارک را مهندسین و نیروهای شاغل در شرکت‌های نفتی تشکیل می‌دهد اما جزیره ساکنین بومی زیادی دارد.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1025809/روز-ملی-جزیره-خارگ «روز ملی جزیره خارگ»، وب‌سایت تابناک.]</ref> در گذشته معاش ساکنان این جزیره بیشتر از راه دریانوردی، ماهیگیری، تجارت و صید، به‌ویژه صید مروارید مشهور خارک بوده است.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاث‌آبادی، «یادداشت‌های خارک: سمت‌نما و تخته‌نردهای سنگی نویافته»، وب‌سایت پژوهش‌های ایران.]</ref>

مواد به‌کار رفته در غذاهای سنتی جزیره خارک نشان‌دهنده توجه ساکنان به سلامت و تهیه غذاهای سالم و مقوی است. ازجمله غذاهای سنتی این جزیره می‌توان به للک، قلیه ماهی، قلیه میگو، قیمه بوشهری، شکر پلو، رنگینک، دمی لخ لاخ، نان قراپیچ، حلوای انگشت‌پیچ، نان گرده و نان تیری اشاره کرد.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وب‌سایت روزنامه ایران.]</ref>

جزیرهٔ خارک دارای موسیقی محلی و آداب و رسوم خاص خود است؛ ازجمله موسیقی «لیوا» که به اعتقاد برخی پژوهشگران، از آفریقا به خارک و کرانه‌های خلیج فارس رسوخ کرده و با آداب محلی تلفیق یافته و شکل ویژه‌ای پیدا کرده است. این موسیقی به‌صورت سنتی برای درمان نیز مورد استفاده قرار می‌گرفته است. به‌گفتهٔ مسئولان محلی، بسیاری از آداب‌ورسوم بومی در سال‌های اخیر تحت تأثیر گسترش صنعت و شهرنشینی به انزوا رفته و تلاش‌هایی برای احیای آنها در جریان است.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وب‌سایت روزنامه ایران.]</ref>

جزیرهٔ خارک با وجود محدودیت‌های جغرافیایی و منابع آب زیرزمینی، در گذشته از رونق اقتصادی برخوردار بوده و از نظر تجارت، صید مروارید و پایگاه نظامی دارای اهمیت بوده است. منابع جغرافیایی و سفرنامه‌های دورهٔ اسلامی به رونق کشاورزی، تجارت و صید مروارید در این جزیره در ادوار مختلف اشاره کرده‌اند. محصولات عمدهٔ جزیره در گذشته شامل خرما، گندم، جو، عدس، پیاز، خربزه، انگور و لیمو بوده است که انگور آن به خارج صادر می‌شد. محصولاتی همچون لیموترش، پرتقال، نارنگی، موز، انجیر و ترنج را برای جزیره برشمرده است. وجود مروارید و رونق صید آن در جزیره باعث شده است که منابع متعددی از کیفیت و کمیت معادن مروارید در این منطقه سخن بگویند. به نوشتهٔ منابع، خارک از مهم‌ترین جزایر خلیج فارس از حیث تجارت و بازرگانی بوده و دریای مجاور آن از مهم‌ترین صیدگاه‌های مروارید محسوب می‌شده است. با گذشت زمان، تحولاتی نظیر کسادی صید مروارید به سبب تولید و رواج مروارید مصنوعی در ژاپن و مهاجرت غواصان به سواحل نفت‌خیز جنوب و غرب خلیج فارس، باعث رکود اقتصادی منطقه، گرایش به خودمصرفی در تولید و کاهش جمعیت شد. در آستانه ورود صنعت نفت به جزیره، بیشتر اهالی از طریق ماهیگیری و کشاورزی امرار معاش می‌کردند.<ref>[https://www.sid.ir/paper/99118/fa#downloadbottom سعیدی‌نیا و لعبت‌فر، «صنعت نفت و توسعه اقتصادی، اجتماعی مناطق شمالی خلیج فارس؛ مطالعه موردی خارک (1355-1335ش/1976-1956)»، 1395ش، ص99-100.]</ref>

جزیرهٔ خارک با وجود ظرفیت‌های گردشگری، به‌دلیل استقرار تأسیسات نفتی و نظامی و محدودیت‌های امنیتی، ورود به آن نیازمند مجوز ویژه است.<ref>[http://ghiasabadi.com/khark.html مردای غیاث‌آبادی، «یادداشت‌های خارک: سمت‌نما و تخته‌نردهای سنگی نویافته»، وب‌سایت پژوهش‌های ایران.]</ref> در سال‌های اخیر مسئولان از فراهم‌سازی زیرساخت‌های گردشگری، اخذ مجوز احداث موزه و تلاش برای احیای آداب و رسوم محلی خبر داده‌اند، اما تأکید کرده که توسعهٔ گردشگری نیازمند ایجاد اقامتگاه، گسترش هتلینگ و حمل‌ونقل و همچنین فرهنگ‌سازی است. در حال حاضر سالانه بین ۳ تا ۵ هزار نفر در قالب راهیان نور از جزیره بازدید می‌کنند.<ref>[https://irannewspaper.ir/sp-260/4/57835 توکلی، «جزیره خارگ» وب‌سایت روزنامه ایران.]</ref>

نفت خام استخراج‌شده از میادین بزرگ خشکی از جمله اهواز، مارون و گچساران از طریق خطوط لوله زیردریایی به مخازن خارک منتقل می‌شود. در حال‌حاضر نفت صادراتی از خارک به‌طور عمده به مقصد چین ارسال می‌شود. افزون بر صنعت نفت، شرکت پتروشیمی خارک در این جزیره فعال است و محصولاتی شامل متانول، گوگرد، پروپان، بوتان و نفتا تولید می‌کند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/6629049/خارگ-قلب-تپنده-صادرات-نفت-و-پتروشیمی-ایران «خارگ؛ قلب تپنده صادرات نفت و پتروشیمی ایران»، خبرگزاری مهر.]</ref>

در ۱۳۹۵ش پروژه ساخت مخازن ذخیره‌سازی نفت خام در نزدیک گناوه با ظرفیت ۱۰ میلیون بشکه برای پشتیبانی از خارک کلید خورد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/بخش-سایت-خوان-62/3169693-افزایش-ذخیره-سازی-نفت-ایران-میلیون-بشکه «افزایش ذخیره‌سازی نفت ایران ۱۰ میلیون بشکه»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref> همچنین پایانهٔ جایگزین جاسک در دریای عمان با ظرفیت محدود حدود ۳۰۰ هزار بشکه در روز، به عنوان مسیر جایگزین در نظر گرفته شده است.<ref>[https://farsi.iranpress.com/content/193858/صادرات-نفت-از-پایانه-جاسک--شکست-تحریم--نفت-ایران «صادرات نفت از پایانه جاسک؛ شکست تحریم نفت ایران»، وب‌سایت ایران پرس.]</ref> از ویژگی مهم جزیره خارک که آن را به‌عنوان محلی ممتاز برای ذخیره‌سازی و صادرات نفت خام تبدیل کرده، وجود ارتفاعات مناسب برای احداث مخازن نفت خام و همچنین نزدیکی به مناطق نفت‌خیز جنوب است.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1158416/پایانه-صادراتی-خارک «پایانه صادراتی خارک»، وب‌سایت تابناک.]</ref>

جزیره خارک افزون بر جاذبه‌های طبیعی همچون ساحل زیبا با چشم‌انداز تأسیسات نفتی، نفتکش‌ها، مصنوعات صدفی و زیستگاه آزاد آهوان، دارای آثار تاریخی و باستانی متعددی است که به‌عنوان مقاصد گردشگری قابل توجه هستند.<ref>[https://www.tabnak.ir/fa/news/1025809/روز-ملی-جزیره-خارگ «روز ملی جزیره خارگ»، وب‌سایت تابناک.]</ref> بر اساس کاوش‌های باستان‌شناسی، کهن‌ترین آثار یافت‌شده در جزیره خارک شامل دو گور سنگی مربوط به هزار سال پیش از میلاد مربوط به دوران ایلامی و مقابر متعددی با نقش صلیب بر درگاه یا مدفن مسیحیان است. دیگر آثار باستانی جزیره عبارتند از: معبد یونانی با معماری یونانی، سنگ‌نبشته خط میخی هخامنشی که حدود ۲۴۰۰ سال قدمت دارد، آتشگاه، صومعه، کلیسای نسطوری، مسجد قدیمی، پلاک گچبری با نقش چلیپا مربوط به اواخر دوره ساسانی<ref>[https://www.isna.ir/news/1405011607827/خارگ-چقدر-قدمت-تاریخی-دارد «خارگ چقدر قدمت تاریخی دارد؟»، خبرگزاری ایرنا.]</ref> و بقعهٔ میرمحمد حنفیه با کاشی‌های مغول و بازسازی دورهٔ قاجار. این بقعه بر اساس اعتقاد ساکنان جزیره، مزار محمد بن حنفیه فرزند علی بن ابی‌طالب است، هرچند پژوهشگران انتساب آن را فاقد استناد تاریخی می‌دانند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/article/236744/خارک طرفداری، «خارک»، وب‌سایت مرکز پژوهش‌های ایرانی و اسلامی.]</ref>