زهرا فاضل (بحث | مشارکت‌ها)
صفحه‌ای تازه حاوی «جایگزین=بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی|بندانگشتی|بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی، ۱۳۹۴ش {{درشت|'''آفتاب مهتاب'''}}؛ یکی از بازی‌های سنتی در مناطق مختلف ایران ==آفتاب مهتاب...» ایجاد کرد
 
خط ۱: خط ۱:
[[پرونده:آفتاب مهتاب.jpg|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی|بندانگشتی|بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی، ۱۳۹۴ش]]
[[پرونده:آفتاب مهتاب.jpg|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی|بندانگشتی|بازی آفتاب مهتاب دانش‌آموزان در جشنواره بازی‌های محلی، ۱۳۹۴ش]]
{{درشت|'''آفتاب مهتاب'''}}؛ یکی از بازی‌های سنتی در مناطق مختلف ایران
{{درشت|'''آفتاب مهتاب'''}}؛ یکی از بازی‌های سنتی در مناطق مختلف ایران.


==آفتاب مهتاب؛ یک بازی سنتی با قواعدی ساده==
==معرفی بازی==
[[پرونده:آفتاب مهتاب۱.jpg|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب |بندانگشتی|بازی آفتاب مهتاب ]]
[[پرونده:آفتاب مهتاب۱.jpg|جایگزین=بازی آفتاب مهتاب |بندانگشتی|بازی آفتاب مهتاب ]]
آفتاب مهتاب، نوعی بازی مرسوم در نقاط مختلف [[ایران]] است. در این بازی، دو بازیکن، در یک فضای باز، پشت به‌هم می‌ایستند و بازوها را در هم قلاب می‌کنند. در مرحله بعد، یکی از بازیکنان خم شده و دیگری را از زمین بلند کرده و می‌گوید: «آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، بازیکن دوم که روی به [[آسمان]] شده، پاسخ می‌دهد: «سرخ و سفید دو رنگه»، دوباره نفر پایینی می‌پرسد: «کی گفته؟» و بالایی می‌گوید: «آلاله».<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-game-aftab-mahtab.html «بازی آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> سپس، نوبت به دیگری می‌رسد و این ترتیب بازی حفظ می‌شود و ادامه می‌یابد.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ج2، ۱۳۵۷ش، ص325؛{{سخ}}
آفتاب مهتاب، نوعی بازی مرسوم در نقاط مختلف [[ایران]] است. در این بازی، دو بازیکن، در یک فضای باز، پشت به‌هم می‌ایستند و بازوها را در هم قلاب می‌کنند. در مرحله بعد، یکی از بازیکنان خم شده و دیگری را از زمین بلند کرده و می‌گوید: «آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، بازیکن دوم که روی به [[آسمان]] شده، پاسخ می‌دهد: «سرخ و سفید دو رنگه»، دوباره نفر پایینی می‌پرسد: «کی گفته؟» و بالایی می‌گوید: «آلاله».<ref>[https://www.beytoote.com/fun/native-games/local1-game-aftab-mahtab.html «بازی آفتاب مهتاب چه رنگه؟»، وب‌سایت بیتوته.]</ref> سپس، نوبت به دیگری می‌رسد و این ترتیب بازی حفظ می‌شود و ادامه می‌یابد.<ref>ماسه، معتقدات و آداب ایرانی، ج2، ۱۳۵۷ش، ص325؛{{سخ}}
خط ۱۰: خط ۱۰:
در نوع دیگری از بازی، پس از قلاب شدن بازوان دو بازیکن در هم، نفر اول خم شده و می‌گوید «آفتاب» و نفر دوم پاسخ می‌دهد «مهتاب» و همین روند ادامه پیدا می‌کند.<ref>قزل‌ایاغ، راهنمای بازی‌های ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۷؛ جمشاد، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، ۱۳۵۱ش، ص۳۹–۴۰.</ref>
در نوع دیگری از بازی، پس از قلاب شدن بازوان دو بازیکن در هم، نفر اول خم شده و می‌گوید «آفتاب» و نفر دوم پاسخ می‌دهد «مهتاب» و همین روند ادامه پیدا می‌کند.<ref>قزل‌ایاغ، راهنمای بازی‌های ایران، ۱۳۷۹ش، ص۴۷؛ جمشاد، بازی‌های باستانی کودکان اصفهان، ۱۳۵۱ش، ص۳۹–۴۰.</ref>


==تنوع در نام و شیوه اجرا؛ از «شُتر شُترک» تا «عمه عمه»==
== پیشینه آفتاب مهتاب ==
اصطلاح «آفتاب مهتاب» در گذشته، نام یکی از وسایل آتش‌بازی بوده است. در دوره [[صفویه|صفویان]]، آتش‌بازی با وسایل و ابزار خاصی مانند «آفتاب مهتاب» یا «کاسه آفتاب مهتاب» صورت می‌گرفت. علت نام‌گذاریِ این ابزار به «آفتاب مهتاب»، نورهای رنگارنگی است که به‌هنگام آتش‌گرفتن ایجاد می‌شود.<ref>جناب، فرهنگ مردم اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص263.</ref> در زمان افتتاح دارالسلطنهٔ قزوین نیز از آفتاب مهتاب، به‌هنگام مراسم آتش‌بازی استفاده کردند.<ref>افوشته‌ای، نقاوة الآثار، ۱۳۵۰ش، ص۵۷۸.</ref> در دوره [[قاجاریه|قاجاریان]]، اسباب آتش‌بازی در اعیاد ملی و مذهبی، بسیار استفاده می‌شد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ج1، ۱۳۷۱ش، ص325.</ref>
 
== نام‌ها در مناطق و گویش‌ها ==
این بازی در نقاط مختلف [[ایران]]، تقریباً به‌همین روش صورت می‌گیرد اما، اشعار و گفت‌وگوهای بین بازیکنان، متفاوت است. برای مثال، [[کودک|کودکان]] بختیاری، این بازی را «شُتر شُترک» می‌نامند.<ref>ارشادی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۰۷–۱۱۰۸.</ref> کودکان در لرستان نیز، این بازی را «هاینه هُوینه» می‌گویند و نحوه بازی آن‌ها کمی متفاوت است. در لرستان، کودکان، پشت به یکدیگر ایستاده و دست‌ها را از زیر کتف یکدیگر رد می‌کنند. پس از آن، هرکدام به نوبت، دیگری را بر دوش کشیده و کسی که قوی‌تر است، دیگری را از بالای سر خود بر زمین می‌کوبد. جایزهٔ بازیکن برنده نیز، سواری خوردن بر کول یا پشت بازیکن بازنده است.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱.</ref>
این بازی در نقاط مختلف [[ایران]]، تقریباً به‌همین روش صورت می‌گیرد اما، اشعار و گفت‌وگوهای بین بازیکنان، متفاوت است. برای مثال، [[کودک|کودکان]] بختیاری، این بازی را «شُتر شُترک» می‌نامند.<ref>ارشادی، فرهنگ بختیاری، ۱۳۸۸ش، ص۱۱۰۷–۱۱۰۸.</ref> کودکان در لرستان نیز، این بازی را «هاینه هُوینه» می‌گویند و نحوه بازی آن‌ها کمی متفاوت است. در لرستان، کودکان، پشت به یکدیگر ایستاده و دست‌ها را از زیر کتف یکدیگر رد می‌کنند. پس از آن، هرکدام به نوبت، دیگری را بر دوش کشیده و کسی که قوی‌تر است، دیگری را از بالای سر خود بر زمین می‌کوبد. جایزهٔ بازیکن برنده نیز، سواری خوردن بر کول یا پشت بازیکن بازنده است.<ref>عسکری عالم، فرهنگ عامهٔ لرستان، ۱۳۸۶ش، ص۱۹۱.</ref>


خط ۲۰: خط ۲۳:
بیهقی، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، ۱۳۸۳ش، ص۱۹۷؛{{سخ}}
بیهقی، دایرةالمعارف بزرگ سبزوار، ۱۳۸۳ش، ص۱۹۷؛{{سخ}}
محمدی، ائل لر، اویون لار، ۱۳۸۴ش، ص۲۸۵–۲۸۶.</ref>
محمدی، ائل لر، اویون لار، ۱۳۸۴ش، ص۲۸۵–۲۸۶.</ref>
==آفتاب مهتاب؛ ابزاری برای آتش‌بازی در دوران صفویه و قاجاریه==
اصطلاح «آفتاب مهتاب» در گذشته، نام یکی از وسایل آتش‌بازی نیز بوده است. در دوره [[صفویه|صفویان]]، آتش‌بازی با وسایل و ابزار خاصی مانند «آفتاب مهتاب» یا «کاسه آفتاب مهتاب» صورت می‌گرفت. علت نام‌گذاریِ این ابزار به «آفتاب مهتاب»، نورهای رنگارنگی است که به‌هنگام آتش‌گرفتن ایجاد می‌شود.<ref>جناب، فرهنگ مردم اصفهان، ۱۳۸۵ش، ص263.</ref> در زمان افتتاح دارالسلطنهٔ قزوین نیز از آفتاب مهتاب، به‌هنگام مراسم آتش‌بازی استفاده کردند.<ref>افوشته‌ای، نقاوة الآثار، ۱۳۵۰ش، ص۵۷۸.</ref> در دوره [[قاجاریه|قاجاریان]]، اسباب آتش‌بازی در اعیاد ملی و مذهبی، بسیار استفاده می‌شد.<ref>مستوفی، شرح زندگانی من، ج1، ۱۳۷۱ش، ص325.</ref>


==پانویس==
==پانویس==