| خط ۳: | خط ۳: | ||
دیمونا از شهرهای بزرگ اسراییل در جنوب سرزمینهای اشغالی فلسطین در صحرای نقب است که بهدلیل میزبانی از مرکز اصلی و سری هستهای اسراییل، در جهان شهرت دارد. مرکز تحقیقات هستهای اسراییل که در دهه ۱۹۵۰م با همکاری مخفیانه فرانسه در این شهر ساخته شد، دارای راکتور آب سنگین با توان تخمینی ۷۰ تا ۱۵۰ مگاوات و تأسیسات بازفرآوری برای استخراج پلوتونیوم است. بر اساس برآورد کارشناسان، این مرکز سالانه حدود ۴۰ کیلوگرم پلوتونیوم تولید میکند که برای ساخت ده بمب هستهای کافی است. اسرائیل در مورد زرادخانه هستهای خود سیاست ابهام عمدی را در پیش گرفته و عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای نیست. در ۱۹۸۶م مردخای وانونو، تکنسین سابق این تأسیسات، با افشای تصاویر و اطلاعات محرمانه، جامعه جهانی را از وجود برنامه تسلیحات هستهای اسرائیل آگاه ساخت و بعد از آن ربوده شده و به ۱۸ سال زندان محکوم شد. در جریان حملۀ آمریکا و اسراییل علیه ایران در جنگ رمضان ۱۴۰۴ش و در پاسخ به حمله به تأسیسات نطنز، ایران برای نخستینبار شهر دیمونا را هدف حملات موشکی قرار داد که به گفتۀ تحلیلگران، ضعف سامانههای پدافندی اسرائیل را آشکار ساخت. | دیمونا از شهرهای بزرگ اسراییل در جنوب سرزمینهای اشغالی فلسطین در صحرای نقب است که بهدلیل میزبانی از مرکز اصلی و سری هستهای اسراییل، در جهان شهرت دارد. مرکز تحقیقات هستهای اسراییل که در دهه ۱۹۵۰م با همکاری مخفیانه فرانسه در این شهر ساخته شد، دارای راکتور آب سنگین با توان تخمینی ۷۰ تا ۱۵۰ مگاوات و تأسیسات بازفرآوری برای استخراج پلوتونیوم است. بر اساس برآورد کارشناسان، این مرکز سالانه حدود ۴۰ کیلوگرم پلوتونیوم تولید میکند که برای ساخت ده بمب هستهای کافی است. اسرائیل در مورد زرادخانه هستهای خود سیاست ابهام عمدی را در پیش گرفته و عضو پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای نیست. در ۱۹۸۶م مردخای وانونو، تکنسین سابق این تأسیسات، با افشای تصاویر و اطلاعات محرمانه، جامعه جهانی را از وجود برنامه تسلیحات هستهای اسرائیل آگاه ساخت و بعد از آن ربوده شده و به ۱۸ سال زندان محکوم شد. در جریان حملۀ آمریکا و اسراییل علیه ایران در جنگ رمضان ۱۴۰۴ش و در پاسخ به حمله به تأسیسات نطنز، ایران برای نخستینبار شهر دیمونا را هدف حملات موشکی قرار داد که به گفتۀ تحلیلگران، ضعف سامانههای پدافندی اسرائیل را آشکار ساخت. | ||
== | == تاریخچه و موقعیت جغرافیایی == | ||
دیمونا (به عبری: דִּימוֹנָה) شهری در اسرائیل و واقع در صحرای نقب است که در فاصلۀ ۳۶ کیلومتری جنوب بئرسبع و ۳۵ کیلومتری غرب دریای مرده، بر فراز وادی عربه در منطقۀ جنوبی سرزمینهای اشغالی فلسطین قرار دارد. شهر دیمونا در ۱۹۵۵م با سکونت ۳۶ خانوادۀ یهودی مهاجر از شمال آفریقا تأسیس شد و نام خود را بر اساس آیهای از کتاب یهوشع در عهد عتیق گرفته است. این شهر در ۱۹۵۸م بهعنوان شورای محلی و در ۱۹۶۹م بهعنوان شهر اعلام شد.<ref>[https://search.eitaa.com/?url=https://www.marefa.org/%D8%AF%D9%8A%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A9 «ديمونة»، وبسایت المعرفة]</ref> | |||
== جمعیت و امکانات == | |||
جمعیت آن به تدریج و بهویژه در دهههای ۱۹۷۰ و ۱۹۹۰ میلادی با ورود مهاجران یهودی از اتحاد جماهیر شوروی و دیگر کشورها افزایش یافت. جمعیت این شهر در ۲۰۰۷م بالغ بر ۳۳,۶۰۰ نفر برآورد شده است و در حالحاضر حدود ۴۰ هزار نفر جمعیت دارد.<ref>[https://search.eitaa.com/?url=https://www.marefa.org/%D8%AF%D9%8A%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A9 «ديمونة»، وبسایت المعرفة] </ref> این شهر در ۲۰۱۸م توافقنامهای در مورد ساخت زیرساختها با دولت اسرائیل امضا کرد و امیدوار بود که جمعیت آن را در ۱۰ تا ۱۵ سال به ۱۲۰ هزار نفر برساند. صنایع اصلی آن شامل مهندسی شیمی، صنایع پیشرفته و خدمات است. بر پایه گزارش برخی منابع، دیمونا نقش مهمی در توسعه صنعت انرژی خورشیدی اسرائیل ایفا میکند، دارای سیستم آموزشی توسعهیافتهای است و در تلاش است تا پروژههای فرهنگی، آموزشی و سایر پروژهها را توسعه دهد.<ref>[https://search.eitaa.com/?url=http://www.ezhejiang.gov.cn/wenzhou/2022-02/07/c_655874.htm «Dimona, Israel»، وبسایت ezhejiang.]</ref> | |||
== مرکز تحقیقات هستهای دیمونا == | |||
در فاصلۀ حدود ۱۳ کیلومتری جنوب شهر دیمونا، تأسیساتی قرار دارد که با نام «مرکز تحقیقات هستهای شیمون پرز نگو» شناخته میشود.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-5/3742860-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AD%D8%A7%D9%84-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9%86%DB%8C%D8%B1%D9%88%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7 «اسرائیل در حال توسعه نیروگاه هستهای دیمونا»، وبسایت روزنامۀ دنیای اقتصاد؛] [https://fararu.com/fa/news/859702/%D9%86%D9%82%D8%B7%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%DA%A9%D9%87-%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D9%88%D8%A7%D9%86%D8%AF-%D9%87%D8%AF%D9%81-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B4%D8%AF «۷ نقطه اتمی اسرائیل که میتواند هدف ایران باشد»، خبرگزاری فرارو.]</ref> بر اساس اطلاعات افشاشده در ۱۹۸۶م این مرکز در ده طبقۀ مجزا در زیرزمین ساخته شده و هر طبقه دارای یک واحد ویژه است. در ۲۰۱۷م حدود ۲۷۰۰ نفر در دیمونا مشغول به کار بودند که از این تعداد تنها ۱۵۰ نفر اجازۀ دسترسی به بخشهای حساس را داشتند. بر اساس برآورد کارشناسان این مرکز ماهانه هشت کیلوگرم اورانیوم با غنای بسیار بالا و سالانه ۴۰ کیلوگرم پلوتونیوم تولید میکند که برای ساخت ده بمب هستهای کافی است.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-17/328848-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF «جایگاه دیمونا، کارخانه تولید بمبهای هستهای، در امنیت اسرائیل کجاست؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> | |||
ساختار داخلی این مرکز هستهای شامل مجموعهای از بخشهای تخصصی بهنام ماخون است که هرکدام کارکرد مشخصی دارند؛ از جمله یک راکتور آب سنگین با توان تخمینی بین ۷۰ تا ۱۵۰ مگاوات که نقش اصلی در تولید مواد شکافتپذیر را ایفا میکند، واحد بازفرآوری برای استخراج پلوتونیوم (ماده اصلی ساخت سلاح هستهای) از سوخت مصرفشده، آزمایشگاههای تحقیقاتی غنیسازی اورانیوم با سانتریفیوژ، بخشهایی برای مدیریت و دفع پسماندهای رادیواکتیو.<ref>[https://farsnews.ir/m_elikaei/1774431528749609147/%D8%A8%D8%A7%D9%84%D8%B3%D8%AA%DB%8C%DA%A9-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%B1%DA%A9%D8%B2-%D9%85%D9%85%D9%86%D9%88%D8%B9%D9%87-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF%D9%86%D8%AF «بالستیکهای ایران به مرکز ممنوعه اسرائیل رسیدند»، خبرگزاری فارس.]</ref> | |||
همچنین واحد ویژهای از موساد به نام «دفتر روابط علمی» مسئول تأمین نیازهای علمی و فناوری مورد نیاز دیمونا از خارج از اسرائیل است و عملیاتهایی نظیر قاچاق ۲۰۰ تن کیک زرد از کنگو در ۱۹۶۸م و انتقال دانشمندان و مواد هستهای از جمهوریهای شوروی سابق از اقدامات این دفتر گزارش شده است. اسرائیل با تأسیس شرکتهای صوری در کشورهای مختلف، انتقال ابزار و مواد هستهای را تسهیل میکند که ازجمله به پرونده آرنون میلچن، تهیهکنندۀ هالیوودی، در منابع خبری اشاره شده است که به اتهام همکاری در قاچاق مواد و ابزار هستهای توسط افبیآی مورد بازجویی قرار گرفت.<ref>[https://www.etemadonline.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84-17/328848-%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7-%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%AA%D9%88%D9%84%DB%8C%D8%AF «جایگاه دیمونا، کارخانه تولید بمبهای هستهای، در امنیت اسرائیل کجاست؟»، اعتماد آنلاین.]</ref> | |||
بهگزارش رسانههای بینالمللی حفاریهایی در این مرکز در 2021م آغاز شده و تصاویر ماهوارهای آن زمان تنها حفر گودالی به طول 150 متر و عرض 60 متر در نزدیکی رآکتور آب سنگین اصلی را نشان میداد. تصاویر جدید گرفتهشده در 5 ژوئیه 2025م توسط شرکت Planet Labs PBC نشان میدهد که ساختوساز شدت گرفته و دیوارهای بتنی ضخیم و چندین طبقۀ زیرزمینی در محل ایجاد شدهاند. جرثقیلهایی نیز در محل دیده میشوند.<ref>[https://www.eghtesadnews.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%A7%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%B1-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-57/740624-%D8%B1%D8%A7%D8%B2%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%87-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%D9%84-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%DB%8C%D9%85%D9%88%D9%86%D8%A7-%DA%AF%D9%85%D8%A7%D9%86%D9%87-%D8%B2%D9%86%DB%8C-%D9%87%D8%A7-%D8%AF%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%B1%D8%A2%DA%A9%D8%AA%D9%88%D8%B1-%D8%AC%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D8%B1%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-%D8%A7%D8%AA%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DA%98%DB%8C%D9%85-%D8%B5%D9%87%DB%8C%D9%88%D9%86%DB%8C%D8%B3%D8%AA%DB%8C «رازهای هسته ای اسرائیل در دیمونا | گمانهزنیها درباره رآکتور جدید و برنامه اتمی رژیم صهیونیستی»، وبسایت اقتصاد نیوز.]</ref> | |||
== اهمیت راهبردی == | == اهمیت راهبردی == | ||
