| خط ۲۷: | خط ۲۷: | ||
# رویکرد حافظهمحور: حافظۀ تاریخی مشترک را پایۀ احساس تعلق میداند. | # رویکرد حافظهمحور: حافظۀ تاریخی مشترک را پایۀ احساس تعلق میداند. | ||
# رویکرد سیاسی-حقوقی: وطن را قلمرو حاکمیت سیاسی و چارچوب حقوق شهروندی تعریف میکند. | # رویکرد سیاسی-حقوقی: وطن را قلمرو حاکمیت سیاسی و چارچوب حقوق شهروندی تعریف میکند. | ||
# رویکرد مکانمحور: جغرافیا را بستر اصلی شکلگیری سایر مؤلفههای هویتی میداند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/285553/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AB%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF-%DA%AF%D9%88%D8%AF%D8%B1%D8%B2-%D8%B1%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C «وطن بهمثابه جغرافیای | # رویکرد مکانمحور: جغرافیا را بستر اصلی شکلگیری سایر مؤلفههای هویتی میداند. بر اساس این دیدگاه، سرزمین نهفقط محل زندگی بلکه بستر شکلگیری زبان، فرهنگ، تاریخ و ساختارهای اجتماعی و سیاسی بوده و از بین رفتن سرزمین به تضعیف یا فروپاشی سایر عناصر هویتی منجر میشود. در زمان معاصر، تهدیدهایی مانند فرسایش خاک، فرونشست زمین، خشکشدن تالابها و رودخانهها، بحران آب، بیابانزایی، کاهش پوشش جنگلی، افزایش ریزگردها و مهاجرت جمعیتی ناشی از این عوامل، از مصادیق آسیب به بستر جغرافیایی وطن بهشمار میروند که بر اساس این رویکرد، پایداری سرزمین و در نتیجه هویت ملی را با خطر مواجه میسازند.<ref> [https://www.cgie.org.ir/fa/news/285553/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%A8%D9%87-%D9%85%D8%AB%D8%A7%D8%A8%D9%87-%D8%AC%D8%BA%D8%B1%D8%A7%D9%81%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D9%BE%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%AF-%DA%AF%D9%88%D8%AF%D8%B1%D8%B2-%D8%B1%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C «وطن بهمثابه جغرافیای پیوند »، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
# رویکرد جهانوطنگرایی:<ref>Cosmopolitanism.</ref> انسان را در درجۀ نخست شهروند جهان دانسته و پیوندهای ملی را در برابر همبستگی جهانی انسانها در مرتبهای فروتر قرار میدهد. برخی از طرفداران این دیدگاه، جهانیشدن را فرایندی در تقابل با وطندوستی تلقی میکنند. در نقد این دیدگاه گفته شده که قرار دادن جهانیشدن در برابر وطن، دوگانهسازی نادرستی است زیرا زیست جهانی بهمعنای نفی تعلق ملی نیست. همچنین جهانیشدن بیشتر فرایندی اقتصادی دانسته شده و تجربۀ جوامع پیشرو نشان میدهد که حس وطندوستی در آنها همچنان پابرجاست. مهاجرت نخبگان نیز بهمعنای گسست از هویت ملی نبوده و اغلب با حفظ پیوند عاطفی و فرهنگی با وطن همراه است. به این دلایل، تقلیل جهانیشدن به تضعیف وطنگرایی تحلیلی سادهانگارانه خوانده شده است.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/256015/%D9%86%D9%81%DB%8C-%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B2-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86 «نفی وطن با دستاویز جهانی شدن»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> | # رویکرد جهانوطنگرایی:<ref>Cosmopolitanism.</ref> انسان را در درجۀ نخست شهروند جهان دانسته و پیوندهای ملی را در برابر همبستگی جهانی انسانها در مرتبهای فروتر قرار میدهد. برخی از طرفداران این دیدگاه، جهانیشدن را فرایندی در تقابل با وطندوستی تلقی میکنند. در نقد این دیدگاه گفته شده که قرار دادن جهانیشدن در برابر وطن، دوگانهسازی نادرستی است زیرا زیست جهانی بهمعنای نفی تعلق ملی نیست. همچنین جهانیشدن بیشتر فرایندی اقتصادی دانسته شده و تجربۀ جوامع پیشرو نشان میدهد که حس وطندوستی در آنها همچنان پابرجاست. مهاجرت نخبگان نیز بهمعنای گسست از هویت ملی نبوده و اغلب با حفظ پیوند عاطفی و فرهنگی با وطن همراه است. به این دلایل، تقلیل جهانیشدن به تضعیف وطنگرایی تحلیلی سادهانگارانه خوانده شده است.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/256015/%D9%86%D9%81%DB%8C-%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B2-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86 «نفی وطن با دستاویز جهانی شدن»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> | ||
بازتاب این رویکردها در آثار ادبی نیز دیده میشود. برای مثال، در شاهنامه، وطن بهمعنای سرزمین ایران و موضوع دفاع از آن در برابر بیگانگان بارها مطرح شده است. در ادبیات غنایی و اقلیمی، وطن بهعنوان زادگاه و محل خاطرات شخصی بازنمایی شده و عناصری مانند طبیعت، آبوهوا و دوستان در آن مورد توجه قرار میگیرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در ادبیات مهاجرت، نویسنده در غیاب سرزمین مادری، وطن را در زبان و تخیل خود بازمیسازد و زبان به قلمرو تازهای از معنا تبدیل میشود.<ref> [https://etelaat.news/news/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D8%B4%D9%82-%D8%A8%D9%87-%D9%88%D8%B7%D9%86%D8%8C-%D8%A8%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%AF%DA%AF%DB%8C/ «روایت عشق به وطن، به دور از شعارزدگی»، خبرگزاری اطلاعات.]</ref> <br> | بازتاب این رویکردها در آثار ادبی نیز دیده میشود. برای مثال، در شاهنامه، وطن بهمعنای سرزمین ایران و موضوع دفاع از آن در برابر بیگانگان بارها مطرح شده است. در ادبیات غنایی و اقلیمی، وطن بهعنوان زادگاه و محل خاطرات شخصی بازنمایی شده و عناصری مانند طبیعت، آبوهوا و دوستان در آن مورد توجه قرار میگیرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در ادبیات مهاجرت، نویسنده در غیاب سرزمین مادری، وطن را در زبان و تخیل خود بازمیسازد و زبان به قلمرو تازهای از معنا تبدیل میشود.<ref> [https://etelaat.news/news/%D8%B1%D9%88%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D8%B9%D8%B4%D9%82-%D8%A8%D9%87-%D9%88%D8%B7%D9%86%D8%8C-%D8%A8%D9%87%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D8%B2-%D8%B4%D8%B9%D8%A7%D8%B1%D8%B2%D8%AF%DA%AF%DB%8C/ «روایت عشق به وطن، به دور از شعارزدگی»، خبرگزاری اطلاعات.]</ref> <br> | ||
