زن در یونان باستان: تفاوت میان نسخه‌ها

<big>'''زن در یونان باستان'''</big>؛ منزلت انسانی و نقش‌های جنسیتی زنان در یونان باستان.<br>

تمدن یونان به‌رغم اینکه با شکوه نشان‌داده می‌شود؛ تمدنی مردانه بود و زنان بیش از آنچه در تمدن مدرن رایج است، مورد بهره‌کشی قرار می‌گرفتند. زنان اسپارتی از حقوق شهروندی نسبی برخوردار بودند؛ اما زنان آتنی نه‌تنها از این حقوق محروم بودند که از منظر برخی؛ موجودات پلید و عامل تباهی مردان شمرده می‌شدند. در یونان باستان، نوزادان دختر به‌د‌لایل مختلفی کشته می‌شدند. فسادهای متنوع جنسی برای مردان مهیا بود. پسران برای دفاع و مدیریت کشور تربیت شده و دختران عمدتا برای [[خانه‌داری و کدبانویی در اندیشه آیت‌الله خامنه‌ای|خانه‌داری]] تربیت می‌شدند.

==تمدن یونان باستان==

تمدن باستانی یونان در قرن پنجم پیش از میلاد به اوج خود رسیده بود. یونان باستان دارای کلان‌شهرهای مختلفی بود. سقراط، افلاطون و ارسطو، شالوده‌های علوم و فنون یونانی را پایه‌ریزی کردند. ویل دورانت؛ دور بودن زنان از نقش‌آفرینی در شکل‌گیری این تمدن را از شگفتی‌های آن دانسته و پنهان‌کردن زن پاکدامن و نام او را از شعارهای اصلی این تمدن می‌داند.<ref>[https://hozeyemashgh.ir/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C/9333 «جایگاه زن در یونان قدیم»، وب‌سایت انتشارات حوزه مشق.]</ref>

==الهه‌های یونان باستان==

الهه‌های فراوانی در یونان باستان، پرستش و ستایش می‌شدند؛ اما نقش جدی در ارتقای منزلت زنان نداشتند.

*'''هستیا'''، به‌عنوان الهه کانون خانه و [[خانواده]]، تقدیس می‌شد.<ref>[https://www.majidpub.com/10-%DA%86%D9%87%D8%B1%D9%87%DB%8C-%D9%85%D9%88%D9%86%D8%AB-%D9%85%D9%87%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%B7%D9%88%D8%B1%D9%87-%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86/ «10 چهره‌ی مونث مهم در اسطوره شناسی یونانی»، وب‌سایت انتشارات مجید.]</ref>

*'''هرا'''، الهه زایمان و [[ازدواج]]، معروف به الهه زنانگی بود.

==تفاوت جایگاه زن در دولت‌-شهرهای یونان باستان==

آتن و اسپارت از کلان‌شهرهای مهم یونان باستان بوده و وضعیت زنان در آنها متفاوت بود؛ زن اسپارتی در نقطۀ مقابل زن آتنی قرار داشت که به اعتقاد برخی محققین؛ آزادترین زنان در دوران كلاسیك به‌شمار می‌رفتند؛ از استقلال فکری برخوردار بوده و در مكان‎های عمومی حضور نسبتاً فعال داشتند، در جشنواره‌ها و مسابقات ورزشی شركت می‎كردند. در عین حال وظیفه اصلی آنها خانه‌داری و مراقبت از بچه‌ها بود.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/214859/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 فاضلي، «جايگاه زنان در يونان باستان»، روزنامه اعتماد.]</ref>

زنان اسپارتی هرچند از حق رأی در مجلس محروم بودند؛ اما در تصمیم‌گیری‌های پشت‌پرده نفوذ داشته‌اند. ارسطو به حق سیاسی آنان انتقاد جدی داشته و معتقد بود که نقش زنان در امور سیاسی موجب سقوط این کشور شد. زن اسپارتی از حق مالکیت برخوردار بوده، مالک یک‌سوم زمین‌های آن سرزمین زنان بودند. زنان و دختران در کنار پسران از ارث بهره می‌بردند.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%AC%D8%A7%D9%8A%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%8A%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/176998 «جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایتپرسمان دانشگاهیان.] </ref> اسپارت‌ها برای داشتن جامعه سالم و جنگجویان نیرومند، دغدغه جدی داشتند و به‌ همین دلیل، نوزادان ضعیف و معلول را از بین می‌بردند.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/980562/%DB%B1%DB%B0-%D9%86%DA%A9%D8%AA%D9%87-%D8%B9%D8%AC%DB%8C%D8%A8-%D9%88-%D8%B4%DA%AF%D9%81%D8%AA%E2%80%8C%D8%A2%D9%88%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%88%D8%B1%D8%AF-%D8%B2%D9%86%D8%AF%DA%AF%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B9%DA%A9%D8%B3 «۱۰نکته عجیب و شگفت‌آور در مورد زندگی در یونان باستان»، وب‌سایت تحلیلی خبری عصر ایران.]</ref>  

هرچند الهه‌های جنگ، هنر، دانش، صنعت و خدای شهر آتن (آتنه)، خدایان مادینه بودند؛ اما دیدگاه‌ها نسبت به زن متفاوت بود. بسیاری از آتنی‌ها؛ زنان را حیوان و منشأ همۀ آشوب‌ها و پلیدی‌ها دانسته و معتقد بودند؛ آنها قادر به کنترل تمایلات جنسی خود نبوده، توانایی‌های جسمی و مالی مردان را نابود می‌کنند. نمایشنامه‌نویس قرن پنجم پیش از میلاد در یونان؛ اهمیت زن را منحصر در تولید مثل دانسته و معتقد بود اگر زن نمی‌بود، انسان‌ از همۀ بدبختی‌ها نجات می‌یافت. برخی آنها همچون چینی‌ها، زن را نیروی اهریمنی و غیر قابل تربیت می‌دانستند.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%AC%D8%A7%D9%8A%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%8A%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/176998 «جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایتپرسمان دانشگاهیان.] </ref>  

یونانیان بر مبنای این عقیده که نیروی تولیدمثل تنها از آن مرد است و زن جز حمل طفل و پرسـتاری وی وظیفه‌‌‌ای نـدارد، منزلت انسانی مرد را بالا می‌بردند؛<ref>دورانت، تاریخ تمدن،1337ش، ج2، ص342.</ref> سقراط، سلوک با زن را نوعی زجر و ریاضت دانسته<ref>[https://hozeyemashgh.ir/%D8%A8%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C/9333 «جایگاه زن در یونان قدیم»، وب‌سایت انتشارات حوزه مشق.]</ref> و ارسطو؛ سلطه مرد‌ها بر زنان را امر ذاتی می‌دانست.<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/214859/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 فاضلي، «جايگاه زنان در يونان باستان»، روزنامه اعتماد.]</ref> برخی دیگر، زنان را مادران شهروندان دانسته و از این جهت برای آنها منزلت و احترام قایل بودند. <ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%AC%D8%A7%D9%8A%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%8A%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/176998 «جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایتپرسمان دانشگاهیان.] </ref>  

==موقعیت اجتماعی زنان در یونان باستان==

زنان آتنی همچون بردگان از حقوق شهروندی محروم بوده<ref>[https://www.etemadnewspaper.ir/fa/main/detail/214859/%D8%AC%D8%A7%DB%8C%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%DB%8C%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 فاضلي، «جايگاه زنان در يونان باستان»، روزنامه اعتماد.]</ref> و در تمام مراحل زندگی تحت کنترل مردان بودند، <ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%AC%D8%A7%D9%8A%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%8A%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/176998 «جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایتپرسمان دانشگاهیان.] </ref>حق عقد قرارداد را نداشته و اقامه دعوی در محکمه نیز برای‌شان ممکن نبود. زنان، پس از مرگ شوهر، از ارث او سهمی نمی‌بردند.<ref>دورانت، تاریخ تمدن،1337ش، ج2، ص341.</ref>  

قوانین آتن به زنان اجازه نمی‌داد در شغلی مشارکت کنند که درآمد آن بیشتر از تأمین غذای چند روزه یک خانواده باشد. ارابه‌رانی تنها مسابقه‌ای بود که می‌توانستند در آن شرکت کنند؛ اما زنان متأهل در مراسم ازدواج، برخی جشن‌ها و مراسم مذهبی که شرکت مردان در آنها ممنوع بود، نقش عمده ایفا می‌کردند. زنان همچنین وظایفی در مراسم سوگواری و خاک‌سپاری اموات به‌عهده داشتند.

در یونان باستان سه طبقۀ عمده از زنان وجود داشت: زنان متأهلی که وظیفۀ خانه‌داری به‌عهده داشته و از برخی حقوق اجتماعی نیز برخوردار بودند؛ زنان بیوه، بردگان و دختران بی‌خانمانی که عمدتاً فاحشه بوده و فاقد هرگونه حقوق اجتماعی بودند؛ گروه دیگر، زنانی تحصیل‌کرده بودند که با دریافت مزد بیشتر، مردان را همراهی می‌کردند؛ اینها صرفاً ملازمان جنسی مردان نبوده بلکه به لحاظ فکری و اجتماعی نیز در کنار آن‌ها بودند، این گروه، همچون فاحشه‌ها فاقد حقوق اجتماعی بودند و غالباً از مهارت‌هایی در رقص، موسیقی، آواز و توانمندی‌های فکری بهره‌مند بودند.  

بردگان زن عمدتا به‌عنوان دایه و پرستار در خانه‌ها یا به بافندگی در کارگاه‌ها مشغول بودند. آریستوفان نمایشنامه‌نویس قرن پنجم بیش از میلاد، زنان یونانی را با اوصافی مانند مهمان‌خانه‌دار‌، پرستاری شب، آشپز و فروشندۀ سبزی، عسل و عطر توصیف می‌کند که به‌نحوی تحقیر زنان است.<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%AC%D8%A7%D9%8A%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%8A%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/176998 «جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایتپرسمان دانشگاهیان.] </ref>

==اخلاق جنسی در یونان باستان==

در یونان باستان، خانه‌نشینی زنان نشانۀ نجابت آنها بود<ref>[https://www.porseman.com/article/%D8%AC%D8%A7%D9%8A%DA%AF%D8%A7%D9%87-%D8%B2%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D9%8A%D9%88%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86/176998 «جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایتپرسمان دانشگاهیان.] </ref> و بر [[عفت]] دختران تأکید می‌شد؛ اما پسران چندان مقید به اخلاق‌ جنسی نبوده و رابطه فرازناشویی مردان متأهل نیز خیلی ناپسند تلقی نمی‌شد. فاحشگی رسمیت داشته و مدارسی به دختران فاحشه، فنون مربوطه را آموزش می‌دادند.<ref>دورانت، تاریخ تمدن،1337ش، ج2، ص334-333.</ref>  

هرچند مجازات [[همجنس‌گرایی]]، محرومیت از حقوق سیاسـی بود؛ اما یونانی‌ها آن را پذیرفته بودند، تنها روسپی‌ها به‌دلیل رقابت و برخی مردم، آن را تقبیح می‌کردند. افلاطون نیز در رساله مهمانی، عشق دو مرد به همدیگر را شریف‌تر از عشق میان زن و مرد می‌داند، چنین انحرافی میان زنان نیز وجود داشت.<ref>دورانت، تاریخ تمدن،1337ش، ج2، ص337-336.</ref>  

دختران نیز عمدتاً به یکدیگر عشق می‌ورزیدند و روسپیان پست‌تر محور داستان‌هایی دربارۀ عشق زنان به یکدیگر بودند.<ref>[https://tahoor.com/fa/article/view/113971 «همجنس‌گرایی در فرهنگ یونان باستان»، وب‌سایت طهور.]</ref> ارسطو، ترس از افزایش جمعیت را عامل اصلی تمایل یونانیان به همجنس‌گرایی می‌داند؛ اما ویل‌دورانت تأکید بر ناتوانی زنان در جذب شوهران‌شان داشته و معتقد است؛ خانه آنها به جای پناهگاه، خوابگاه به‌شمار می‌فت.<ref>دورانت، تاریخ تمدن،1337ش، ج2، ص337-336.</ref>  

مردان باتوجه به بی‌بندوباری جنسی در جامعه، هرگز زنان و دختران خود را آزاد نمی‌گذاشتند، آنها عمدتاً در حرمسرایی بودند که هیـچ مردی حق ورود به آنجا را نـداشت. اگر زنی مرتکب زنا می‌شد شوهرش می‌توانست او را [[طلاق]] دهد.<ref>دورانت، تاریخ تمدن،1337ش، ج2، ص342-340.</ref>

==پوشش زنان در یونان باستان==

از منظر یونانیان باستان؛ زن و حتی نام وی باید در خانه پنهان می‌ماند؛<ref>دورانت، تاریخ تمدن،1337ش، ج2، ص340.</ref> لذا زنان یونانی عمدتاً صورت و اندام‌شان را تا روی پا می‌پوشاندند. به گزارش ویل دورانت؛ زنان در صورتی به جشن‌های مذهبی و تماشاخانه‌‌ها می‌رفتند که با رعایت [[حجاب]]،‌ کاملاً پوشیده بودند؛ اما زنان اسپارتی معمولاً سرشان را می‌پوشاندند و صورت‌شان باز بوده است.<ref>[https://www.hi-hijab.com/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87-%D8%AD%D8%AC%D8%A7%D8%A8-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%88-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86/ «تاریچـه حجخـاب در دوران باســتان»، وب‌سایت های حجاب.]</ref>  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

==پانویس==  

==منابع==

 

*«تاریخچـه حجـاب در دوران باســتان»، وب‌سایت های‌ حجاب، تاریخ بازدید مطلب: 26 فروردین 1404ش.

*

*«جایگاه زن در یونان باستان»، وب‌سایت پرسمان دانشگاهیان، تاریخ درج مطلب: 7 فروردین 1399ش.

*

*«جایگاه زن در یونان قدیم»، وب‌سایت انتشارات حوزه مشق، تاریخ بازدید مطلب: 26 فروردین 1404ش.

*

*«خانه و خانواده در عصر طلایی یونان باستان»، وب‌سایت طهور، تاریخ بازدید مطلب: 26 فروردین 1404ش.

*دورانت، ویلیام جیمز، تاریخ تمدن، ترجمه احمد آرام و دیگران، تهران، اقبال، 1337ش.

*

*«رازگشایی از زندگی زنان در دوران باستان!»، خبرگزاری خبر آنلاین، تاریخ درج مطلب: 18 مهر 1401ش.

*

*فاضلی، محمود،‌ «جایگاه زنان در یونان باستان»، روزنامه اعتماد، شماره 5725، تاریخ درج مطلب: 24 اسفند 1402ش.

*

*«لیست کاملی از خدایان و الهه‌های یونانی»، وب‌سایت راسخون، تاریخ بازدید مطلب: 24 فروردین 1404ش.

*«مادر بودن در یونان باستان چگونه بود؟»، وب‌سایت صاحب خبران، تاریخ درج مطلب: 26 اردیبهشت 1402ش.

*

*«همجنس‌گرایی در فرهنگ یونان باستان»، وب‌سایت طهور، تاریخ بازدید مطلب: 26 فروردین 1404ش.

*

*«10 چهرۀ مونث مهم در اسطوره شناسی یونانی»، وب‌سایت انتشارات مجید، تاریخ بازدید مطلب: 26 فروردین 1404ش.