زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
زهرا غلامی (بحث | مشارکتها) بدون خلاصۀ ویرایش |
||
| خط ۸: | خط ۸: | ||
نقطهٔ عطف تاریخ حکومتهای شیعی در ایران، دودمان صفوی است. صفویان با رسمیکردن مذهب تشیع اثنیعشری در ایران، بستر تحولی بنیادین در ساختار سیاسی-مذهبی کشور ایجاد کردند.<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولتهای شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۵.</ref> در دوران معاصر نیز نظریهٔ ولایت فقیه بهعنوان اصلیترین رکن نظام جمهوری اسلامی ایران، الگویی نوین از حاکمیت شیعی را نهادینه ساخته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1464168/چگونگی-شکل-گیری-اصل-ولایت-فقیه-به-منزله-ساخت-قدرت-در-جمهوری-اسلامی بهشتی و حاجی هاشمی، «چگونگی شکلگیری اصل ولایت فقیه به منزلة ساخت قدرت در جمهوری اسلامی»، ۱۳۹۵ش، ص۳۷.]</ref> | نقطهٔ عطف تاریخ حکومتهای شیعی در ایران، دودمان صفوی است. صفویان با رسمیکردن مذهب تشیع اثنیعشری در ایران، بستر تحولی بنیادین در ساختار سیاسی-مذهبی کشور ایجاد کردند.<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولتهای شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص۲۶۵.</ref> در دوران معاصر نیز نظریهٔ ولایت فقیه بهعنوان اصلیترین رکن نظام جمهوری اسلامی ایران، الگویی نوین از حاکمیت شیعی را نهادینه ساخته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1464168/چگونگی-شکل-گیری-اصل-ولایت-فقیه-به-منزله-ساخت-قدرت-در-جمهوری-اسلامی بهشتی و حاجی هاشمی، «چگونگی شکلگیری اصل ولایت فقیه به منزلة ساخت قدرت در جمهوری اسلامی»، ۱۳۹۵ش، ص۳۷.]</ref> | ||
== زمینهٔ شکلگیری | == زمینهٔ شکلگیری حکومتهای شیعه در ایران == | ||
=== پیدایش مذهب تشیع === | === پیدایش مذهب تشیع === | ||
دربارهٔ پیدایش | دربارهٔ چگونگی پیدایش مذهب تشیع، دو دیدگاه اصلی در منابع پژوهشی وجود دارد: | ||
۱. '''شکلگیری تدریجی''': بر اساس این دیدگاه، تشیع نقطهٔ آغاز مشخصی ندارد و در جریان رویدادهای سدهٔ نخست هجری از جمله رویدادهای سقیفه، جنگ جمل، جنگ صفین و واقعهٔ عاشورا بهتدریج از یک گرایش سیاسی-عاطفی هویت یافت.<ref>صابری، تاریخ فرق اسلامی، ۱۳۸۴ش، ج۲، ص19-24.</ref> | |||
'''۲. شکلگیری بهعنوان اعتقاد به نص''': این دیدگاه بر آن است که تشیع زمانی به مذهبی مستقل با مبانی کلامی تبدیل شد که باور به نظریهٔ نص و تعیین صریح علی بن ابیطالب توسط پیامبر اسلام در اواخر سدهٔ نخست و اوایل سدهٔ دوم هجری، رواج یافت.<ref>چلونگر و شاهمرادی، دولتهای شیعی در تاریخ، ۱۳۹۵ش، ص32-34.</ref> | |||
=== گرایش ایرانیان به تشیع === | === گرایش ایرانیان به تشیع === | ||
گرایش ایرانیان به تشیع | گرایش ایرانیان به تشیع فرایندی تدریجی بود که سرانجام به شکلگیری دولتهای محلی شیعه و سپس حکومت رسمی صفوی انجامید.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1668264/اصالت-تاریخی-شیعه-گرایی-ایرانیان?q=گرایش%20ایرانیان%20به%20تشیع&score=8589934600.0&rownumber=8 حسنلو، «اصالت تاریخی شیعهگرایی ایرانیان»، ۱۳۹۷ش، ص59-60.]</ref> این گرایش را میتوان در دو دستهٔ کلی زمینههای فرهنگی-اجتماعی و زمینههای سیاسی-تاریخی بررسی کرد: | ||
==== زمینههای فرهنگی و اجتماعی ==== | ==== زمینههای فرهنگی و اجتماعی ==== | ||
ایرانیان از همان سدههای نخست اسلامی، | ایرانیان از همان سدههای نخست اسلامی، بهتدریج به تشیع روی آوردند. مهمترین دلایل این گرایش عبارت بودند از: | ||
* شعار عدالت و برابری توسط امام علی و دیگر امامان شیعه؛ | |||
* رفتار محترمانهٔ امامان با ایرانیان، در برابر تبعیض امویان؛ | |||
* مظلومیت شیعیان که همدردی ایرانیان را برمیانگیخت؛ | |||
* آشنایی ایرانیان با اصحاب ائمه و دریافت روایتهای تاریخی از امامان.<ref>شاهمحمدزاده، «پراکندگی جغرافیایی تشیع در ایران از آغاز تا پایان قرن سوم هجری»، ۱۳۹۴ش، ص1-29.</ref> | |||
==== زمینههای سیاسی و تاریخی ==== | ==== زمینههای سیاسی و تاریخی ==== | ||
چند رویداد سیاسی | چند رویداد سیاسی مهم به شتاببخشی گرایش ایرانیان به تشیع انجامید: | ||
* '''هجرت علویان و سادات به ایران''': از سدهٔ دوم هجری به بعد، بسیاری از نوادگان پیامبر و امامان برای در امان ماندن از آزار خلفای اموی و عباسی به ایران کوچ کردند. حضور این خاندان در شهرهای ایران، زمینهٔ آشنایی مردم با آموزههای شیعی را فراهم کرد. | |||
* '''هجرت علی بن موسیالرضا به ایران''': حضور هشتسالهٔ علی بن موسیالرضا در مرو و رفتوآمد وی در شهرهایی مانند نیشابور، تأثیر عمیقی بر گسترش تشیع گذاشت. حدیث معروف سلسلةالذهب، نامههای وی به افراد مختلف و مناظرههای علمی در دربار مأمون، همگی به آشنایی ایرانیان با تشیع انجامید.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1668264/اصالت-تاریخی-شیعه-گرایی-ایرانیان?q=گرایش%20ایرانیان%20به%20تشیع&score=8589934600.0&rownumber=8 حسنلو، «اصالت تاریخی شیعهگرایی ایرانیان»، ۱۳۹۷ش، ص65-79.]</ref> | |||
== نخستین حکومتهای محلی و منطقهای پیش از صفویه == | == نخستین حکومتهای محلی و منطقهای پیش از صفویه == | ||
