| خط ۳: | خط ۳: | ||
وطن بستری جغرافیایی و انسانی بوده که فراتر از مرزهای رسمی، محل تلاقی خاطرات فردی با میراث جمعی و زبان مادری محسوب میشود. این قلمرو، آشیانهای برای تکوین شخصیت و هویت است که بر پایهٔ پیوند عاطفی با زادگاه یا اقامتگاه دائمی شکل گرفته و در بزنگاههای تاریخی، عامل اصلی همبستگی و فداکاری گروههای مختلف مردم برای صیانت از تمامیت سرزمین و فرهنگ مشترک بهشمار میرود. وطن، همچنین، تکیهگاهی عینی است که از ترکیب طبیعت، سنتها و حافظهٔ تاریخی پدید آمده و مسئولیتپذیری در برابر بقای زیستمحیطی و فرهنگی آن، جوهرهٔ اصلی تعلق به این فضا را تشکیل میدهد. | وطن بستری جغرافیایی و انسانی بوده که فراتر از مرزهای رسمی، محل تلاقی خاطرات فردی با میراث جمعی و زبان مادری محسوب میشود. این قلمرو، آشیانهای برای تکوین شخصیت و هویت است که بر پایهٔ پیوند عاطفی با زادگاه یا اقامتگاه دائمی شکل گرفته و در بزنگاههای تاریخی، عامل اصلی همبستگی و فداکاری گروههای مختلف مردم برای صیانت از تمامیت سرزمین و فرهنگ مشترک بهشمار میرود. وطن، همچنین، تکیهگاهی عینی است که از ترکیب طبیعت، سنتها و حافظهٔ تاریخی پدید آمده و مسئولیتپذیری در برابر بقای زیستمحیطی و فرهنگی آن، جوهرهٔ اصلی تعلق به این فضا را تشکیل میدهد. | ||
== ریشهشناسی == | == ریشهشناسی<ref group="دیدگاه">این بحث هم در حقیقت مفهوم شناسی است و ایجاد عنوان جدید تحت ریشه شناسی چندان وجهی ندارد. </ref> == | ||
واژهٔ وطن از ریشهٔ عربی «و-ط-ن» بهمعنای اقامتگزیدن و سکونت داشتن گرفته شده است. در زبان عربی، وطن به محل اقامت دائمی یا زادگاه اطلاق میشود.<ref>[https://www.alketab.org/ریشه_وطن «ریشۀ وطن»، وبسایت الکتاب.]</ref> در زبانهای دیگر نیز معادلهایی برای این مفهوم وجود دارد که هرکدام بار معنایی متفاوتی دارند؛ ازجمله انگلیسی Fatherland و Homeland یا Motherland، آلمانی Heimat و فرانسوی Patrie.<ref>[https://indifferentlanguages.in/word/persian/63bd9a9/وطن «وطن در زبانهای مختلف»، وبسایت in different languages.]</ref> | واژهٔ وطن از ریشهٔ عربی «و-ط-ن» بهمعنای اقامتگزیدن و سکونت داشتن گرفته شده است. در زبان عربی، وطن به محل اقامت دائمی یا زادگاه اطلاق میشود.<ref>[https://www.alketab.org/ریشه_وطن «ریشۀ وطن»، وبسایت الکتاب.]</ref> در زبانهای دیگر نیز معادلهایی برای این مفهوم وجود دارد که هرکدام بار معنایی متفاوتی دارند؛ ازجمله انگلیسی Fatherland و Homeland یا Motherland، آلمانی Heimat و فرانسوی Patrie.<ref>[https://indifferentlanguages.in/word/persian/63bd9a9/وطن «وطن در زبانهای مختلف»، وبسایت in different languages.]</ref> | ||
| خط ۱۲: | خط ۱۲: | ||
# نخست، نگاه مکانی صرف که انسان در آن زندگی میکند؛ | # نخست، نگاه مکانی صرف که انسان در آن زندگی میکند؛ | ||
# دوم، نظریهای که زندگی بهتنهایی را کافی ندانسته و شرط میگذارد فرد با آن مکان پیوندهای طبیعی مانند تولد و پذیرش فرهنگ، دین و حقوق آن جامعه یا پیوندهای قراردادی داشته باشد؛ | # دوم، نظریهای که زندگی بهتنهایی را کافی ندانسته و شرط میگذارد فرد با آن مکان پیوندهای طبیعی مانند تولد و پذیرش فرهنگ، دین و حقوق آن جامعه یا پیوندهای قراردادی داشته باشد؛ | ||
# سوم، رویکردی که این پیوند را بهصورت نسبی میداند و تأکید میکند هرچه ریشههای وجودی فرد در جایی قویتر باشد، حساسیت عاطفی و روانی او نسبت به آن مکان، حتی در صورت دوری از آن، پایدارتر و لطیفتر خواهد ماند، درست مانند پیوند یک انسان با پدر و مادر خود که هرگز | # سوم، رویکردی که این پیوند را بهصورت نسبی میداند و تأکید میکند هرچه ریشههای وجودی فرد در جایی قویتر باشد، حساسیت عاطفی و روانی او نسبت به آن مکان، حتی در صورت دوری از آن، پایدارتر و لطیفتر خواهد ماند، درست مانند پیوند یک انسان با پدر و مادر خود که هرگز گسسته نمیشود.<ref>[https://www.tebyan.net/news/514296/آیا-وطن-دوستی-ارزش-است «آیا وطن دوستی ارزش است؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> | ||
== اهمیت و جایگاه وطن == | == اهمیت و جایگاه وطن == | ||
در گفتمانهای اجتماعی و رسانهایِ معاصر، وطن بهعنوان عامل همبستگی اجتماعی و هویت جمعی مطرح میشود. در شرایط بحران، بهویژه شرایط جنگی، این مفهوم با مشارکتهای اجتماعی و کنشهای جمعی مانند فعالیتهای امدادی یا داوطلبانه از جمله اهدای خون همراه است.<ref>[https://farsnews.ir/Parasto/1775641284702339540/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D9%86%D9%87-%D8%AE%D8%A7%DA%A9-%DA%A9%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%8 چمنی، «وطن نه خاک که جان ماست؛ هر قطره خون پیمان بقاست»، خبرگزاری فارس.]</ref> وطن، همچنین، گاهی در پیوند با مفاهیمی مانند غرور، مسئولیتپذیری و تعهد اجتماعی مورد تأکید قرار میگیرد. در متون رسانهای و اظهارنظرهای عمومی، برای بیان پیوند عاطفی میان فرد و سرزمین، گاه از استعارههایی مانند «وطن بهمثابهٔ مادر» استفاده شده و این مفهوم با مقولاتی همچون فداکاری، دفاع و حفظ تمامیت سرزمینی ارتباط مییابد.<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/1548217/تا-آخرین-قطره-خون-مان-سرباز-وطن-هستیم «تا آخرین قطرۀ خونمان سرباز وطن هستیم»، خبرگزاری جام جم.]</ref> | در گفتمانهای اجتماعی و رسانهایِ معاصر، وطن بهعنوان عامل همبستگی اجتماعی و هویت جمعی مطرح میشود. در شرایط بحران، بهویژه شرایط جنگی، این مفهوم با مشارکتهای اجتماعی و کنشهای جمعی مانند فعالیتهای امدادی یا داوطلبانه از جمله اهدای خون همراه است.<ref>[https://farsnews.ir/Parasto/1775641284702339540/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D9%86%D9%87-%D8%AE%D8%A7%DA%A9-%DA%A9%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%8 چمنی، «وطن نه خاک که جان ماست؛ هر قطره خون پیمان بقاست»، خبرگزاری فارس.]</ref> وطن، همچنین، گاهی در پیوند با مفاهیمی مانند غرور، مسئولیتپذیری و تعهد اجتماعی مورد تأکید قرار میگیرد. در متون رسانهای و اظهارنظرهای عمومی، برای بیان پیوند عاطفی میان فرد و سرزمین، گاه از استعارههایی مانند «وطن بهمثابهٔ مادر» استفاده شده و این مفهوم با مقولاتی همچون فداکاری، دفاع و حفظ تمامیت سرزمینی ارتباط مییابد.<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/1548217/تا-آخرین-قطره-خون-مان-سرباز-وطن-هستیم «تا آخرین قطرۀ خونمان سرباز وطن هستیم»، خبرگزاری جام جم.]</ref> | ||
== تفاوت وطن با مفاهیم مشابه == | == تفاوت وطن با مفاهیم مشابه<ref group="دیدگاه">این بحث یک بحث مفهومی است و باید ذیل همان مباحث مفهومی بیاید</ref> == | ||
# کشور: واحدی سیاسی-جغرافیایی با مرزهای مشخص، حکومت مرکزی و شناسایی بینالمللی است و مفهومی حقوقی دارد. | # کشور: واحدی سیاسی-جغرافیایی با مرزهای مشخص، حکومت مرکزی و شناسایی بینالمللی است و مفهومی حقوقی دارد. | ||
# میهن: مفهومی هویتی و فرهنگی است که به تعلق ملی و جمعی اشاره داشته و بار عاطفی و ملیگرایانهٔ بیشتری نسبت به وطن دارد. | # میهن: مفهومی هویتی و فرهنگی است که به تعلق ملی و جمعی اشاره داشته و بار عاطفی و ملیگرایانهٔ بیشتری نسبت به وطن دارد. | ||
| خط ۲۹: | خط ۲۹: | ||
# رویکرد حافظهمحور: حافظهٔ تاریخی مشترک را پایهٔ احساس تعلق میداند. | # رویکرد حافظهمحور: حافظهٔ تاریخی مشترک را پایهٔ احساس تعلق میداند. | ||
# رویکرد سیاسی-حقوقی: وطن را قلمرو حاکمیت سیاسی و چارچوب حقوق شهروندی تعریف میکند. | # رویکرد سیاسی-حقوقی: وطن را قلمرو حاکمیت سیاسی و چارچوب حقوق شهروندی تعریف میکند. | ||
# رویکرد مکانمحور: جغرافیا را بستر اصلی | # رویکرد مکانمحور: جغرافیا را بستر اصلی شکلگیری سایر مؤلفههای هویتی میداند. بر اساس این دیدگاه، سرزمین نهفقط محل زندگی بلکه بستر شکلگیری زبان، فرهنگ، تاریخ و ساختارهای اجتماعی و سیاسی بوده و از بین رفتن سرزمین به تضعیف یا فروپاشی سایر عناصر هویتی منجر میشود. در زمان معاصر، تهدیدهایی مانند فرسایش خاک، فرونشست زمین، خشکشدن تالابها و رودخانهها، بحران آب، بیابانزایی، کاهش پوشش جنگلی، افزایش ریزگردها و مهاجرت جمعیتی ناشی از این عوامل، از مصادیق آسیب به بستر جغرافیایی وطن بهشمار میروند که بر اساس این رویکرد، پایداری سرزمین و در نتیجه هویت ملی را با خطر مواجه میسازند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/285553/وطن-به-مثابه-جغرافیای-پیوند-گودرز-رشتیانی «وطن بهمثابه جغرافیای پیوند »، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
# رویکرد جهانوطنگرایی:<ref>Cosmopolitanism.</ref> انسان را در درجهٔ نخست شهروند جهان دانسته و پیوندهای ملی را در برابر همبستگی جهانی انسانها در مرتبهای فروتر قرار میدهد. برخی از طرفداران این دیدگاه، جهانیشدن را فرایندی در تقابل با وطندوستی تلقی میکنند. در نقد این دیدگاه گفته شده که قرار دادن جهانیشدن در برابر وطن، دوگانهسازی نادرستی است زیرا زیست جهانی بهمعنای نفی تعلق ملی نیست. همچنین جهانیشدن بیشتر فرایندی اقتصادی دانسته شده و تجربهٔ جوامع پیشرو نشان میدهد که حس وطندوستی در آنها همچنان پابرجاست. مهاجرت نخبگان نیز بهمعنای گسست از هویت ملی نبوده و اغلب با حفظ پیوند عاطفی و فرهنگی با وطن همراه است. به این دلایل، تقلیل جهانیشدن به تضعیف وطنگرایی تحلیلی سادهانگارانه خوانده شده است.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/256015/نفی-وطن-با-دستاویز-جهانیشدن «نفی وطن با دستاویز جهانی شدن»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> | # رویکرد جهانوطنگرایی:<ref>Cosmopolitanism.</ref> انسان را در درجهٔ نخست شهروند جهان دانسته و پیوندهای ملی را در برابر همبستگی جهانی انسانها در مرتبهای فروتر قرار میدهد. برخی از طرفداران این دیدگاه، جهانیشدن را فرایندی در تقابل با وطندوستی تلقی میکنند. در نقد این دیدگاه گفته شده که قرار دادن جهانیشدن در برابر وطن، دوگانهسازی نادرستی است زیرا زیست جهانی بهمعنای نفی تعلق ملی نیست. همچنین جهانیشدن بیشتر فرایندی اقتصادی دانسته شده و تجربهٔ جوامع پیشرو نشان میدهد که حس وطندوستی در آنها همچنان پابرجاست. مهاجرت نخبگان نیز بهمعنای گسست از هویت ملی نبوده و اغلب با حفظ پیوند عاطفی و فرهنگی با وطن همراه است. به این دلایل، تقلیل جهانیشدن به تضعیف وطنگرایی تحلیلی سادهانگارانه خوانده شده است.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/256015/نفی-وطن-با-دستاویز-جهانیشدن «نفی وطن با دستاویز جهانی شدن»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> | ||
بازتاب این رویکردها در آثار ادبی نیز دیده میشود. برای مثال، در شاهنامه، وطن بهمعنای سرزمین ایران و موضوع دفاع از آن در برابر بیگانگان بارها مطرح شده است. در ادبیات غنایی و اقلیمی، وطن بهعنوان زادگاه و محل خاطرات شخصی بازنمایی شده و عناصری مانند طبیعت، آبوهوا و دوستان در آن مورد توجه قرار میگیرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در ادبیات | بازتاب این رویکردها در آثار ادبی نیز دیده میشود. برای مثال، در شاهنامه، وطن بهمعنای سرزمین ایران و موضوع دفاع از آن در برابر بیگانگان بارها مطرح شده است. در ادبیات غنایی و اقلیمی، وطن بهعنوان زادگاه و محل خاطرات شخصی بازنمایی شده و عناصری مانند طبیعت، آبوهوا و دوستان در آن مورد توجه قرار میگیرد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> در [[ادبیات مهاجرت]]، نویسنده در غیاب سرزمین مادری، وطن را در زبان و تخیل خود بازمیسازد و زبان به قلمرو تازهای از معنا تبدیل میشود.<ref>[https://etelaat.news/news/روایت-عشق-به-وطن،-بهدوراز-شعارزدگی/ «روایت عشق به وطن، به دور از شعارزدگی»، خبرگزاری اطلاعات.]</ref> | ||
دیدگاه عرفانی در این میان رویکردی متمایز دارد. در ادبیات صوفیانه، وطن بهمعنای عالم معنوی و بازگشت به مبدأ الهی تفسیر شده است. از این منظر، وطن حقیقی همان عالم روح یا عالم الهی بوده و جهان مادی محل اقامتی موقتی تلقی میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> مولانا در بیتی این اندیشه را بهخوبی بیان کرده است: «از دم حبالوطن بگذر مهایست / که وطن آنسوست جان اینسوی نیست».<ref>[https://www.masnavi.net/2/25/eng/4/2202/ «قصۀ آن آبگیر است ای عنود»، وبسایت مثنوی.]</ref> در سنت مسیحی نیز تفکر مشابهی وجود دارد؛ آگوستین قدیس<ref>از تأثیرگذارترین فیلسوفان، الهیدانان و آباء کلیسا در اواخر باستان بود که پل ارتباطی میان اندیشه افلاطونی و کلام مسیحی ایجاد کرد.</ref> گفته است: «آسمان وطن مشترک تمامی مسیحیان است».<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | دیدگاه عرفانی در این میان رویکردی متمایز دارد. در ادبیات صوفیانه، وطن بهمعنای عالم معنوی و بازگشت به مبدأ الهی تفسیر شده است. از این منظر، وطن حقیقی همان عالم روح یا عالم الهی بوده و جهان مادی محل اقامتی موقتی تلقی میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> مولانا در بیتی این اندیشه را بهخوبی بیان کرده است: «از دم حبالوطن بگذر مهایست / که وطن آنسوست جان اینسوی نیست».<ref>[https://www.masnavi.net/2/25/eng/4/2202/ «قصۀ آن آبگیر است ای عنود»، وبسایت مثنوی.]</ref> در سنت مسیحی نیز تفکر مشابهی وجود دارد؛ آگوستین قدیس<ref>از تأثیرگذارترین فیلسوفان، الهیدانان و آباء کلیسا در اواخر باستان بود که پل ارتباطی میان اندیشه افلاطونی و کلام مسیحی ایجاد کرد.</ref> گفته است: «آسمان وطن مشترک تمامی مسیحیان است».<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن»، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> | ||
== پیشینهٔ مفهوم وطن == | == پیشینهٔ مفهوم وطن<ref group="دیدگاه">این عنوان و مطالب ذیل ان چندان از دقت کافی برخوردار نیست و ضمن اینکه چندان نکته شناختی هم ندارد. ضمنا منطقا جای این بحث هم جلو است. اگر قرار است که بیاید باید بعد ازمفهوم شناسی یا اهمیت باید پیشینه بیاید. </ref> == | ||
=== در جهان === | === در جهان === | ||
مفهوم وطن در معنای سیاسی مدرن، از قرن ۱۸ میلادی و همزمان با شکلگیری دولت-ملتها در اروپا گسترش یافت. پیش از آن، وفاداری بیشتر به دین، قبیله یا امپراتوری معطوف بود. پس از انقلابهایی مانند انقلاب فرانسه (۱۷۸۹م)، مفهوم «ملت» و «وطن» اهمیت سیاسی یافت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن/ محمدرضا شفیعی کدکنی»، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی».]</ref> | مفهوم وطن در معنای سیاسی مدرن، از قرن ۱۸ میلادی و همزمان با شکلگیری دولت-ملتها در اروپا گسترش یافت. پیش از آن، وفاداری بیشتر به دین، قبیله یا امپراتوری معطوف بود. پس از انقلابهایی مانند انقلاب فرانسه (۱۷۸۹م)، مفهوم «ملت» و «وطن» اهمیت سیاسی یافت.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن/ محمدرضا شفیعی کدکنی»، وبسایت دائرهالمعارف بزرگ اسلامی».]</ref> | ||
| خط ۵۴: | خط ۵۴: | ||
=== وطن در آموزهها و روایات اسلامی === | === وطن در آموزهها و روایات اسلامی === | ||
در آموزههای اسلامی و روایات، «وطن» حقیقتی طبیعی و مقدس دانسته شده است. علاقه به وطن، نشانههٔ شخصیت انسانی و مایههٔ آبادی شهرها شمرده میشود. بههمین دلیل، حبّ وطن مذموم نبوده و دفاع از وطن در برابر دشمن، وظیفهای شرعی و منطقی بهشمار میرود زیرا وطن بستر حفظ ارزشها و اعتقادات است. همچنین اگر در وطنی حق و حقیقت حاکم نباشد و انسان نتواند شخصیت دینی و ایدئولوژیک خود را حفظ کند، هجرت از آن جایز و گاه ضروری میشود؛ چنانکه قرآن کریم مسلمانان صدر اسلام را به ترک وطن ناسازگار با ایمان و مهاجرت به سرزمینی که زمینهٔ رشد معنوی فراهم باشد، فرمان داده است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_97_سوره_نساء سورۀ نساء، آیۀ 97.]</ref> علاوه بر آن، در نگاه اسلامی، وطندوستی مطلوب است، مشروط به آنکه وطن مانع تکامل روحی و پایبندی به حق نباشد.<ref>[https://www.tebyan.net/news/514296/آیا-وطن-دوستی-ارزش-است «آیا وطن دوستی ارزش است؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> | در آموزههای اسلامی و روایات، «وطن» حقیقتی طبیعی و مقدس دانسته شده است. علاقه به وطن، نشانههٔ شخصیت انسانی و مایههٔ آبادی شهرها شمرده میشود. بههمین دلیل، حبّ وطن مذموم نبوده و دفاع از وطن در برابر دشمن، وظیفهای شرعی و منطقی بهشمار میرود زیرا وطن بستر حفظ ارزشها و اعتقادات است. همچنین اگر در وطنی حق و حقیقت حاکم نباشد و انسان نتواند شخصیت دینی و ایدئولوژیک خود را حفظ کند، [[هجرت]] از آن جایز و گاه ضروری میشود؛ چنانکه قرآن کریم مسلمانان صدر اسلام را به ترک وطن ناسازگار با ایمان و مهاجرت به سرزمینی که زمینهٔ رشد معنوی فراهم باشد، فرمان داده است.<ref>[https://wiki.ahlolbait.com/آیه_97_سوره_نساء سورۀ نساء، آیۀ 97.]</ref> علاوه بر آن، در نگاه اسلامی، وطندوستی مطلوب است، مشروط به آنکه وطن مانع تکامل روحی و پایبندی به حق نباشد.<ref>[https://www.tebyan.net/news/514296/آیا-وطن-دوستی-ارزش-است «آیا وطن دوستی ارزش است؟»، خبرگزاری تبیان.]</ref> | ||
== تصویرسازی وطن در هنرهای کلامی، دیداری و نمایشی == | == تصویرسازی وطن در هنرهای کلامی، دیداری و نمایشی == | ||
| خط ۸۴: | خط ۸۴: | ||
بنگر کزین رهِ پرخون\\خورشیدی خجسته رسید<ref>[https://www.khabaronline.ir/live/2198465/%D9%86%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%84%DA%98%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D «نوستالژیهایی برای وطن»، خبرگزاری خبرآنلاین.]</ref>}} | بنگر کزین رهِ پرخون\\خورشیدی خجسته رسید<ref>[https://www.khabaronline.ir/live/2198465/%D9%86%D9%88%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%84%DA%98%DB%8C-%D9%87%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C-%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%A7%D8%B2-%D8%A7%DB%8C-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AA%D8%A7-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D «نوستالژیهایی برای وطن»، خبرگزاری خبرآنلاین.]</ref>}} | ||
=== تصویرسازی وطن در تلویزیون و سینمای ایران === | === تصویرسازی وطن در تلویزیون و سینمای ایران<ref group="دیدگاه">این عنوان خیلی عام است. از کی تا کی؟ تلویزیون های کدام دوره؟ کدام برنامه؟</ref> === | ||
سینمای ایران وطن را نه فقط جغرافیای صرف بلکه مفهومی پیوندخورده با ایثار، مقاومت و هویت ملی بازنمایی کرده است. در آثار پیش از انقلاب مانند «سیاوش در تخت جمشید»، وطن میراثی تاریخی در برابر «دیگری اسطورهای» است. پس از انقلاب، گفتمان «وطن مقدس» شکل گرفت؛ آثاری مانند «دلیران تنگستان» و «کوچک جنگلی» مقاومت محلی را به جنبشی ملی-مذهبی تبدیل کردند. «آژانس شیشهای» وطن را در پیکر رزمندهای مجروح و فراموششده نشان داد و بیتفاوتی اجتماعی را دشمن درونی معرفی کرد. در دهههای بعد، آثاری چون «در چشم باد» و «به وقت شام» وطن را فراتر از مرزها (مقاومت منطقهای) تعریف کردند. سینمای اجتماعی ایران نیز با فیلمهایی مانند «گیلانه» (مادر به مثابه وطن) و «جدایی نادر از سیمین» (مهاجرت به مثابه گسست از ریشه) به بازنمایی وطن پرداخته است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/10/3551936/سÛÙÙ
اÛ-اÛراÙ-ÚÚ¯ÙÙÙ-از-Ù
ÙÙÙÙ
-ÙØ·Ù-Øراست-Ú©Ø «سینمای ایران چگونه از مفهوم وطن حراست کرد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | سینمای ایران وطن را نه فقط جغرافیای صرف بلکه مفهومی پیوندخورده با ایثار، مقاومت و هویت ملی بازنمایی کرده است. در آثار پیش از انقلاب اسلامی مانند «سیاوش در تخت جمشید»، وطن میراثی تاریخی در برابر «دیگری اسطورهای» است. پس از انقلاب، گفتمان «وطن مقدس» شکل گرفت؛ آثاری مانند «دلیران تنگستان» و «کوچک جنگلی» مقاومت محلی را به جنبشی ملی-مذهبی تبدیل کردند. «آژانس شیشهای» وطن را در پیکر رزمندهای مجروح و فراموششده نشان داد و بیتفاوتی اجتماعی را دشمن درونی معرفی کرد. در دهههای بعد، آثاری چون «در چشم باد» و «به وقت شام» وطن را فراتر از مرزها (مقاومت منطقهای) تعریف کردند. سینمای اجتماعی ایران نیز با فیلمهایی مانند «گیلانه» (مادر به مثابه وطن) و «جدایی نادر از سیمین» (مهاجرت به مثابه گسست از ریشه) به بازنمایی وطن پرداخته است.<ref>[https://www.tasnimnews.ir/fa/news/1405/01/10/3551936/سÛÙÙ
اÛ-اÛراÙ-ÚÚ¯ÙÙÙ-از-Ù
ÙÙÙÙ
-ÙØ·Ù-Øراست-Ú©Ø «سینمای ایران چگونه از مفهوم وطن حراست کرد؟»، خبرگزاری تسنیم.]</ref> | ||
== وطندوستی == | == وطندوستی == | ||
وطندوستی بهمعنای پیوند عاطفی و مسئولیتپذیری فرد نسبت به سرزمین، فرهنگ، زبان و ارزشهای مشترک است. این مفهوم در ادبیات فارسی از طریق ستایش سرزمین و بیان دلتنگی بازتاب یافته و زبان فارسی بهعنوان مهمترین ابزار حفظ حافظهٔ تاریخی و هویتی ایرانیان شناخته میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/286689/%D9%88%D8%B7%D9%86%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%9B-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87%E «وطندوستی در شعر و ادب فارسی؛ مفهومی ریشهدار در هویت ایرانی»، وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> عواملی مانند دوران رشد، پیشینهٔ خانوادگی، سنتها و تجربهٔ مهاجرت در شکلگیری این تعلق عاطفی نقش دارند.<ref>[https://iranian.mfa.ir/portal/viewpage/13275 «هویت ایرانی و وطن دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور.]</ref> در منابع دینی نیز به احترام به سرزمین، دفاع از آن و منع اخراج مردم از دیار آنها تأکید شده است.<ref>سورهٔ ممتحنه، آیات 8 و 9.</ref> همچنین میان وطندوستی بهعنوان یک احساس طبیعی با ناسیونالیسم افراطی که رویکردی برتریطلب و حذفکننده دارد، تمایز قائل میشوند.<ref>[https://iranian.mfa.ir/portal/viewpage/13275 «هویت ایرانی و وطن دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور.]</ref> | وطندوستی بهمعنای پیوند عاطفی و مسئولیتپذیری فرد نسبت به سرزمین، فرهنگ، زبان و ارزشهای مشترک است. این مفهوم در ادبیات فارسی از طریق ستایش سرزمین و بیان دلتنگی بازتاب یافته و زبان فارسی بهعنوان مهمترین ابزار حفظ حافظهٔ تاریخی و هویتی ایرانیان شناخته میشود.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/286689/%D9%88%D8%B7%D9%86%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%9B-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87%E «وطندوستی در شعر و ادب فارسی؛ مفهومی ریشهدار در هویت ایرانی»، وبسایت مرکز دائرهالمعارف بزرگ اسلامی.]</ref> عواملی مانند دوران رشد، پیشینهٔ خانوادگی، سنتها و تجربهٔ مهاجرت در شکلگیری این تعلق عاطفی نقش دارند.<ref>[https://iranian.mfa.ir/portal/viewpage/13275 «هویت ایرانی و وطن دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور.]</ref> در منابع دینی نیز به احترام به سرزمین، دفاع از آن و منع اخراج مردم از دیار آنها تأکید شده است.<ref>سورهٔ ممتحنه، آیات 8 و 9.</ref> همچنین میان وطندوستی بهعنوان یک احساس طبیعی با ناسیونالیسم افراطی که رویکردی برتریطلب و حذفکننده دارد، تمایز قائل میشوند.<ref>[https://iranian.mfa.ir/portal/viewpage/13275 «هویت ایرانی و وطن دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور.]</ref><ref group="دیدگاه">واقعیت این است که مقاله در حد تعریف مفهوم باقی مانده است. نتوانسته با عمل مطلب ارتباط برقرار نماید. این مدخل مطلب زیاد دارد. یک زمان کانون گفتگوها بود. علاوه برآن دلیل طرح این مدخل ورود به فضای جنگ رمضان بود ولی در این مقاله اصلا به آن پرداخته نشده است.</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
