همبستگی اجتماعی: تفاوت میان نسخه‌ها

همبستگی اجتماعی؛ به‌معنای پیوندها و احساس مسئولیت متقابلی است که موجب انسجام، ثبات و همکاری اعضای جامعه برای دستیابی به خیر عمومی می‌شود. این مفهوم علاوه‌بر ابعاد ساختاری، ریشه در بنیان‌های فرهنگی و مذهبی دارد و بقای نظام‌های اجتماعی را تضمین می‌کند. در حالی که جامعه‌شناسی کلاسیک غرب بیشتر بر ضرورت‌های ساختاری و قراردادهای اجتماعی تأکید دارد، اندیشۀ اسلامی این پیوند را بر پایه‌های فطری، ایمان، محبت و عدالت استوار می‌بیند. تقویت این همبستگی در گرو نهادهایی چون آموزش، مناسک جمعی و رفتارهایی نظیر مدارا و وفای به عهد است؛ در حالی که بی‌عدالتی، فردگرایی مفرط و رذایل اخلاقی از مهم‌ترین موانع و عوامل واگرایی اجتماعی به شمار می‌روند.

همبستگی اجتماعی به‌عنوان یک مفهوم بنیادین در مطالعات اجتماعی در لغت به‌معنای وحدت، وفاق و وفاداری و با واژگانی چون یکپارچگی اجتماعی، انسجام اجتماعی، وفاق اجتماعی و نظم اجتماعی هم‌خانواده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%22%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA%D8%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»،  پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> تعریف جامع این اصطلاح در جامعه‌شناسی عبارت است از: احساس مسئولیت متقابل میان افراد یا گروه‌های آگاه و اراده‌مند که دربرگیرندۀ پیوندهای انسانی، حس برادری و وابستگی متقابل حیات و منافع جمعی است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%22%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA%D8%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»،  پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref>  

اهمیت همبستگی اجتماعی در ابعاد گوناگونی قابل صورت‌بندی است. در گام نخست و در زمینه ثبات و بقای نظام اجتماعی، از منظر جامعه‌شناختی این پدیده نقشی حیاتی در اداره، انتظام‌بخشی امور و حفظ ثبات نظام سیاسی-اجتماعی ایفا می‌کند؛ به‌گونه‌ای که بدون وجود انسجام، ساختار قدرت دچار تزلزل شده و جامعه به‌سوی فروپاشی حرکت می‌کند.<ref>جهانی نسب، «بررسی مفهوم همبستگی اجتماعی در آراء و اندیشه های ابن خلدون و امیل دور کیم»، ۱۴۰۱ش، ص۱۴۹.</ref> در بُعد امنیت ملی نیز پیوندهای مستحکم آحاد مردم به‌مثابه سدی دفاعی عمل می‌کند که ضمن خنثی‌سازی توطئه‌ها و جلوگیری از نفوذ بیگانگان، استقلال و اقتدار جامعه را تضمین می‌نماید.<ref>باقی نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی»، ۱۳۸۴ش، ص۱.</ref> در سطح کلان توسعه و مدیریت، انسجام اجتماعی با تجمیع و بسیج کارآمد منابع مادی و سرمایه‌های انسانی، پیش‌شرط بنیادین رشد، شکوفایی و دستیابی به توسعه پایدار به‌شمار می‌رود.<ref>باقی نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی»، ۱۳۸۴، ص۱.</ref><ref>سایه میری، «رابطه عدالت با همبستگی اجتماعی از دیدگاه امام علی (ع)»، ۱۳۹۹، ص ۲۰۵.</ref> این پدیده با تقویت وجدان جمعی و بسط اعتماد متقابل، متضمن بقای نظام اجتماعی بوده و امنیت پایدار روانی و مدنی را برای شهروندان به ارمغان می‌آورد.<ref>عبداله زاده فرد، «ارتقای کیفیت فضاهای عمومی شهری راهبردی در شکل گیری همبستگی اجتماعی»، ۱۳۹۵ش، ص۱.</ref> همبستگی از طریق تعدیل نابرابری‌ها و تقلیل شکاف‌های اجتماعی، به‌عنوان مکانیسمی پیشگیرانه مانع از تشدید اختلافات و بروز منازعات فرقه‌ای یا مسلکی شده و بستر ساختاری لازم برای تحقق حکمرانی مطلوب را فراهم می‌سازد.<ref>رستمی کیسمی، «عرصه های مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، ص۱.</ref>

در دیدگاه قرآنی، همبستگی اجتماعی بر شالوده‌های فطری و تکوینی استوار است. یکی از غایات اصلی تشریع دین، رفع اختلافات بشری است.<ref>طباطبایی، «المیزان فی تفسیر القرآن»، ج ۲، ص ۱۱۱-۱۱۲.</ref> متون دینی، اعتصام به حبل‌الله،<ref>قرآن، آل‌عمران، آیه 103. </ref> جامعه سازی بر محوریت عقیده و هدف'''،'''<ref>حسامی، «همبستگی اجتماعی در قرآن»، ۱۳۹۰، ص ۳۲.</ref> ارائه تفسیر واقعی از دنیا به‌عنوان محل منازعه،<ref>طباطبایی، «المیزان فی تفسیر القرآن»، ج ۹، صص ۱۱۸-۱۲۱.</ref> تربیت روحیه ایثار،<ref>قرآن کریم، سوره حجرات، آیه ۱۰.</ref> تأکید بر اصول مشترک انسانی و الهی در تعاملات فرهنگی و اجتماعی در روابط میان ادیان،<ref>حسامی، «همبستگی اجتماعی در قرآن»، ۱۳۹۰، ص ۴۶.</ref> ارائه الگوی '''ن'''ظارت و کنترل اجتماعی،<ref>طباطبایی، «المیزان فی تفسیر القرآن»، ج ۱۲، صص ۳۳۳-۳۳۴.</ref> پایان‌بخشی به تفرقه جاهلی،<ref>سید رضی، نهج‌البلاغه، خطبه 1، ص6. </ref> عدالت،<ref>سایه میری، «رابطه عدالت با همبستگی اجتماعی...»، ۱۳۹۹، صص ۲۰۵-۲۰۸.</ref> التزام به دستورات اخلاقی<ref>محصص، «الگوی همبستگی اجتماعی در کلام امام رضا (ع)»، ۱۴۰۳، صص ۱۰-۲۱.</ref> و عمل به مناسک جمعی دین، برخی از سازوکارهای انسجام بخش دین ذکر شده است.<ref>نهج‌البلاغه، حکمت ۲۵۲.</ref>