| خط ۴: | خط ۴: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
همبستگی اجتماعی بهعنوان یک مفهوم بنیادین در مطالعات اجتماعی در لغت بهمعنای وحدت، وفاق، وفاداری و با واژگانی چون یکپارچگی اجتماعی، انسجام اجتماعی، وفاق اجتماعی و نظم اجتماعی همخانواده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%22%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA%D8%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> تعریف جامع این اصطلاح در جامعهشناسی عبارت است از: احساس مسئولیت متقابل میان افراد یا گروههای آگاه و ارادهمند که دربرگیرندۀ پیوندهای انسانی، حس برادری و وابستگی متقابل حیات و منافع جمعی است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%22%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA%D8%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> | همبستگی اجتماعی بهعنوان یک مفهوم بنیادین در مطالعات اجتماعی در لغت بهمعنای وحدت، وفاق، وفاداری و با واژگانی چون یکپارچگی اجتماعی، انسجام اجتماعی، وفاق اجتماعی و نظم اجتماعی همخانواده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%22%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA%D8%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> تعریف جامع این اصطلاح در جامعهشناسی عبارت است از: احساس مسئولیت متقابل میان افراد یا گروههای آگاه و ارادهمند که دربرگیرندۀ پیوندهای انسانی، حس برادری و وابستگی متقابل حیات و منافع جمعی است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%22%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA%D8%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> مسأله همبستگی اجتماعی در میانه فردگرایی و جمعگرایی افراطی جانمایی شده است. در فلسفه تحت عناوین چون نسبت جزء و کل و نسبت خاص و عام؛ در علوم سیاسی تحت دوگانه ثبات و تغییر؛ در انسان شناسی تحت عناوین انسان اجتماعی و انسان اقتصادی بیان شده است. همسبتگی اجتماعی میتواند حافظ وضعیت موجود یا ناقد آن باشد.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 463.</ref> | ||
== اهمیت همبستگی اجتماعی == | == اهمیت همبستگی اجتماعی == | ||
اهمیت همبستگی اجتماعی در ابعاد گوناگونی قابل صورتبندی است. در گام نخست و در زمینه ثبات و بقای نظام | اهمیت همبستگی اجتماعی در ابعاد گوناگونی قابل صورتبندی است. در گام نخست و در زمینه ثبات و بقای نظام اجتماعی یا نقد آن، از منظر جامعهشناختی این پدیده نقشی حیاتی در اداره، انتظامبخشی امور و حفظ ثبات یا تغییر نظام سیاسی-اجتماعی ایفا میکند؛ بهگونهای که بدون وجود انسجام، ساختار قدرت دچار تزلزل شده و جامعه بهسوی فروپاشی حرکت میکند.<ref>جهانی نسب، «بررسی مفهوم همبستگی اجتماعی در آراء و اندیشه های ابن خلدون و امیل دور کیم»، ۱۴۰۱ش، ص۱۴۹.</ref> در بُعد امنیت ملی نیز پیوندهای مستحکم آحاد مردم بهمثابه سدی دفاعی عمل میکند که ضمن خنثیسازی توطئهها و جلوگیری از نفوذ بیگانگان، استقلال و اقتدار جامعه را تضمین مینماید.<ref>باقی نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی»، ۱۳۸۴ش، ص۱.</ref> در سطح کلان توسعه و مدیریت، انسجام اجتماعی با تجمیع و بسیج کارآمد منابع مادی و سرمایههای انسانی، پیششرط بنیادین رشد، شکوفایی و دستیابی به توسعه پایدار بهشمار میرود.<ref>باقی نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی»، ۱۳۸۴، ص۱.</ref><ref>سایه میری، «رابطه عدالت با همبستگی اجتماعی از دیدگاه امام علی (ع)»، ۱۳۹۹، ص ۲۰۵.</ref> این پدیده با تقویت وجدان جمعی و بسط اعتماد متقابل، متضمن بقای نظام اجتماعی بوده و امنیت پایدار روانی و مدنی را برای شهروندان به ارمغان میآورد.<ref>عبداله زاده فرد، «ارتقای کیفیت فضاهای عمومی شهری راهبردی در شکل گیری همبستگی اجتماعی»، ۱۳۹۵ش، ص۱.</ref> همبستگی از طریق تعدیل نابرابریها و تقلیل شکافهای اجتماعی، بهعنوان مکانیسمی پیشگیرانه مانع از تشدید اختلافات و بروز منازعات فرقهای یا مسلکی شده و بستر ساختاری لازم برای تحقق حکمرانی مطلوب را فراهم میسازد.<ref>رستمی کیسمی، «عرصه های مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، ص۱.</ref> از بعد دانشی نیز چگونگی بازسازی همبستگی جامعه فرانسه عامل اصلی شکلگیری جامعهشناسی ذکر شده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 129.</ref> | ||
== مبانی دینی همبستگی اجتماعی == | == مبانی دینی همبستگی اجتماعی == | ||
| خط ۲۳: | خط ۲۳: | ||
ژرژ باتای امر قدسی را بهعنوان فعالترین، تامترین و حیاتیترین بیان حیات اجتماعی مطرح کرد و بیان داشت که امر قدسی همان پدیده مشخصی است که جامعه را پیوند میدهد. امری که قابل کاستن به قرارداد اجتماعی نیست و در برابر ارزشهای فایدهگریانه است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 317-318.</ref> در این دیدگاه آغاز جامعه با منفتجویی، گرفتن و انباشت نیست. مخاطره و دهش است که همبستگی اجتماعی تولید میکند. قربانی کردن نقطه اوج چنین مخاطرهای است. چون قربانی در حد انتهای منطق هدیه است که در برابر منطق مبادله اقتصادی میایستد و آن را نفی میکند. با قربانی شدن جامعه ساخته میشود. تخطی همان غلیان جمعی است که در آن لحظه فرد به کمک آرمان پردازی جمعی از خود فراتر رفته و از طریق پیوستن به جمع جامعه دوباره بازتولید میشود.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 319.</ref> براساس غلیان جمعی معطوف به قبول ناهمگونیها و عدم قبول ناهمگونیها باتای دو نوع همبستگی اجتماعی مطرح کرده است: همبستگی عامگرا/ مثبت؛ مبتنی بر انسانیت مشترک و پذیرش تفاوتها و خاصگرا/ فاشیستی؛ مبتنی بر عدم پذیرش و طرد دیگری تقسیم شده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 321.</ref> | ژرژ باتای امر قدسی را بهعنوان فعالترین، تامترین و حیاتیترین بیان حیات اجتماعی مطرح کرد و بیان داشت که امر قدسی همان پدیده مشخصی است که جامعه را پیوند میدهد. امری که قابل کاستن به قرارداد اجتماعی نیست و در برابر ارزشهای فایدهگریانه است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 317-318.</ref> در این دیدگاه آغاز جامعه با منفتجویی، گرفتن و انباشت نیست. مخاطره و دهش است که همبستگی اجتماعی تولید میکند. قربانی کردن نقطه اوج چنین مخاطرهای است. چون قربانی در حد انتهای منطق هدیه است که در برابر منطق مبادله اقتصادی میایستد و آن را نفی میکند. با قربانی شدن جامعه ساخته میشود. تخطی همان غلیان جمعی است که در آن لحظه فرد به کمک آرمان پردازی جمعی از خود فراتر رفته و از طریق پیوستن به جمع جامعه دوباره بازتولید میشود.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 319.</ref> براساس غلیان جمعی معطوف به قبول ناهمگونیها و عدم قبول ناهمگونیها باتای دو نوع همبستگی اجتماعی مطرح کرده است: همبستگی عامگرا/ مثبت؛ مبتنی بر انسانیت مشترک و پذیرش تفاوتها و خاصگرا/ فاشیستی؛ مبتنی بر عدم پذیرش و طرد دیگری تقسیم شده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 321.</ref> | ||
از نظر لوی استراوس همبستگی اجتماعی محصول عمل کنشگران در درون ساختارها است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 331.</ref> مبادله نوعی ساختار اجتماعی است که اهداف بسیار آن اقتصادی نیست، بلکه تقویت همبستگی اجتماعی است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 334.</ref> پییربوردیو در برابر جریان جهانی تجزیه کنندۀ نیولیبرالیزم از همبستگی اجتماعی جنبشهای جهان و همبستگی اجتماعی جنبشهای محلی یاد کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 363.</ref> فرد قابل توجه دیگر کیه از اعضای جنبش ضدفایده گرایی در علوم اجتماعی است. وی نیز همبستگی اجتماعی را در ارتباط با هدیه، مراقبت و رشدزدایی مطرح کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 381.</ref> از نظر بولتانسکی اخلاقیات جامعه عامل همسبتگی اجتماعی است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 428.</ref> وی براساس انواع رژیم مشروعیت بخش و نقد چهار نوع همبستگی اجتماعی را برمبنای صلح-منازعه و همارزی-ناهمارزی مطرح کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 434.</ref> | از نظر لوی استراوس همبستگی اجتماعی محصول عمل کنشگران در درون ساختارها است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 331.</ref> مبادله نوعی ساختار اجتماعی است که اهداف بسیار آن اقتصادی نیست، بلکه تقویت همبستگی اجتماعی است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 334.</ref> پییربوردیو در برابر جریان جهانی تجزیه کنندۀ نیولیبرالیزم از همبستگی اجتماعی جنبشهای جهان و همبستگی اجتماعی جنبشهای محلی یاد کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 363.</ref> فرد قابل توجه دیگر کیه از اعضای جنبش ضدفایده گرایی در علوم اجتماعی است. وی نیز همبستگی اجتماعی را در ارتباط با هدیه، مراقبت و رشدزدایی مطرح کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 381.</ref> از نظر بولتانسکی اخلاقیات جامعه عامل همسبتگی اجتماعی است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 428.</ref> وی براساس انواع رژیم مشروعیت بخش و نقد چهار نوع همبستگی اجتماعی را برمبنای صلح-منازعه و همارزی-ناهمارزی مطرح کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 434.</ref> بولتانسکی احیای نقد لیبرالیزم متأخر را شرط تحقق همبستگی اجتماعی ذکر کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 456.</ref> | ||
=== '''تالکوت پارسنز''' === | === '''تالکوت پارسنز''' === | ||
