بدون خلاصۀ ویرایش |
|||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
== مفهومشناسی == | == مفهومشناسی == | ||
همبستگی اجتماعی مفهومی بنیادین در مطالعات اجتماعی است که در لغت بهمعنای وحدت، وفاق، | همبستگی اجتماعی مفهومی بنیادین در مطالعات اجتماعی است که در لغت بهمعنای وحدت، وفاق، وفاداری و یگانگی است.<ref>دهخدا، لغتنامه دهخدا، ۱۳۶۹ش، ذیل واژه همبستگی.</ref> این اصطلاح با واژگانی چون یکپارچگی، انسجام، نظم، تطبیق، سازگاری و هماهنگی اجتماعی همخانواده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%22%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA%D8%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> در اصطلاح جامعهشناسی، همبستگی اجتماعی عبارت است از احساس مسئولیت و الزام اخلاقی متقابل میان افراد یا گروههای آگاه که دربرگیرندۀ پیوندهای انسانی، حس برادری و وابستگی حیات و منافع جمعی است.<ref>بیرو، فرهنگ علوم اجتماعی، 1375ش، ص 178؛ [https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصه های مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، ص70.] </ref> از این منظر، اعضای یک جامعه به یکدیگر وابسته و نیازمندند و با حفظ وحدت گروهی، با عناصر وحدتبخش نظیر قوانین مشترک تطابق و همنوایی دارند.<ref>روشه، تغییرات اجتماعی، 1387ش، ص184.</ref> در سطح نظام، همبستگی فرایندی است که در آن نظام اجتماعی به یگانگی فرهنگی و تناسب الگوهای هنجاری دست مییابد.<ref>گولد و کولب، فرهنگ علوم اجتماعی، ۱۳۹۲ش، ص ۸۱۳</ref> | ||
اعتماد، مشارکت، تعهد، قرارداد اجتماعی، وجدان جمعی، ظرفیت پذیرش تفاوتها و همیاری از مهمترین عناصر شکلدهندۀ همبستگی اجتماعی هستند که سنگبنای آنها اعتماد اجتماعی تعمیمیافته است.<ref>عبداله زاده فرد، «ارتقای کیفیت فضاهای عمومی شهری راهبردی در شکل گیری همبستگی اجتماعی»، ۱۳۹۵ش، صص 233 و 238.</ref> | اعتماد، مشارکت، تعهد، قرارداد اجتماعی، وجدان جمعی، ظرفیت پذیرش تفاوتها و همیاری از مهمترین عناصر شکلدهندۀ همبستگی اجتماعی هستند که سنگبنای آنها اعتماد اجتماعی تعمیمیافته است.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/1587822880-10264-98-230.pdf عبداله زاده فرد، «ارتقای کیفیت فضاهای عمومی شهری راهبردی در شکل گیری همبستگی اجتماعی»، ۱۳۹۵ش، صص 233 و 238.]</ref> | ||
از منظر جایگاه نظری و میانرشتهای، مسأله همبستگی اجتماعی در میانه فردگرایی و جمعگرایی افراطی جانمایی شده است. مدخلهای بحث پیرامون این مفهوم در حوزههای مختلف علوم انسانی متفاوت است؛ در فلسفه از طریق بررسی نسبت جزء و کل و خاص و عام، در علوم سیاسی با تمرکز بر دوگانه ثبات و تغییر، و در انسانشناسی از منظر انسان اجتماعی و انسان اقتصادی به آن پرداخته میشود.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 463.</ref> | از منظر جایگاه نظری و میانرشتهای، مسأله همبستگی اجتماعی در میانه فردگرایی و جمعگرایی افراطی جانمایی شده است. مدخلهای بحث پیرامون این مفهوم در حوزههای مختلف علوم انسانی متفاوت است؛ در فلسفه از طریق بررسی نسبت جزء و کل و خاص و عام، در علوم سیاسی با تمرکز بر دوگانه ثبات و تغییر، و در انسانشناسی از منظر انسان اجتماعی و انسان اقتصادی به آن پرداخته میشود.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 463.</ref> | ||
== اهمیت همبستگی اجتماعی == | == اهمیت همبستگی اجتماعی == | ||
بدون همبستگی اجتماعی ثبات و بقای نظام اجتماعی و ساختار قدرت دچار تزلزل شده و جامعه بهسوی فروپاشی حرکت میکند.<ref>جهانی نسب، «بررسی مفهوم همبستگی اجتماعی در آراء و اندیشه های ابن خلدون و امیل دور کیم»، ۱۴۰۱ش، ص۱۴۹.</ref> در بُعد امنیت ملی همبستگی اجتماعی سدی دفاعی است که ضمن خنثیسازی توطئهها و جلوگیری از نفوذ بیگانگان، استقلال و اقتدار جامعه را تضمین میکند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%22%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA%D8%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> در سطح الگوی توسعه، همبستگی اجتماعی با ساماندهی کارآمد سرمایههای مادی و انسانی، پیششرط بنیادین توسعه پایدار بهشمار میرود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%22%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA%D8%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»، پایگاه اطلاع رسانی | بدون همبستگی اجتماعی ثبات و بقای نظام اجتماعی و ساختار قدرت دچار تزلزل شده و جامعه بهسوی فروپاشی حرکت میکند.<ref>[https://jstmt.ut.ac.ir/article_87258_0d1161a88ba2b0e6d1176dd36e6b2116.pdf جهانی نسب، «بررسی مفهوم همبستگی اجتماعی در آراء و اندیشه های ابن خلدون و امیل دور کیم»، ۱۴۰۱ش، ص۱۴۹.]</ref> در بُعد امنیت ملی همبستگی اجتماعی سدی دفاعی است که ضمن خنثیسازی توطئهها و جلوگیری از نفوذ بیگانگان، استقلال و اقتدار جامعه را تضمین میکند.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%22%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA%D8%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> در سطح الگوی توسعه، همبستگی اجتماعی با ساماندهی کارآمد سرمایههای مادی و انسانی، پیششرط بنیادین توسعه پایدار بهشمار میرود.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%22%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA%D8%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه؛][http://mieaoi.ir/article-1-717-fa.pdf میری و جانی، «رابطه عدالت با همبستگی اجتماعی از دیدگاه امام علی (ع)»، ۱۳۹۹ش، ص ۲۰6.]</ref> همبستگی اجتماعی با تقویت وجدان جمعی و بسط اعتماد متقابل، متضمن بقای نظام اجتماعی بوده و امنیت پایدار روانی و مدنی را برای شهروندان به ارمغان میآورد.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/1587822880-10264-98-230.pdf عبداله زاده فرد، «ارتقای کیفیت فضاهای عمومی شهری راهبردی در شکل گیری همبستگی اجتماعی»، ۱۳۹۵ش، ص 233.]</ref> همبستگی از طریق تعدیل نابرابریهای اجتماعی از تشدید اختلافات اجتماعی و فرقهای جلوگیری و بستر ساختاری لازم برای تحقق حکمرانی مطلوب براساس ارزشهای اسلامی، انسانی و ملی را فراهم میآورد.<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصه های مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، ص69.]</ref> | ||
== مبانی دینی همبستگی اجتماعی == | == مبانی دینی همبستگی اجتماعی == | ||
در دیدگاه قرآنی، همبستگی اجتماعی بر شالودههای فطری و تکوینی استوار است | در دیدگاه قرآنی، همبستگی اجتماعی بر شالودههای فطری و تکوینی استوار است و یکی از غایات اصلی تشریع دین، رفع اختلافات بشری است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج ۲، ص ۱۱۱-۱۱۲.</ref> تمسک به ریسمان الهی،<ref>آلعمران، آیه 103. </ref> جامعهسازی بر محوریت عقیده و هدف'''،'''<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۰ش، ج4، ص 196.</ref> ارائه تفسیر واقعی از دنیا بهعنوان محل منازعه،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج ۹، صص ۱58-۱60.</ref> تربیت روحیه ایثار،<ref>حجرات، آیه ۱۰.</ref> پایبندی به وفای بهعهد،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج 5، صص 260-261.</ref> تأکید بر اصول مشترک انسانی و الهی در تعاملات فرهنگی و اجتماعی در روابط میان ادیان،<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20140201112234-9718-51.pdf حسامی، «همبستگی اجتماعی در قرآن»، ۱۳۹۰ش، ص ۴۶.]</ref> ارائه الگوی '''ن'''ظارت و کنترل اجتماعی،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن،1390ش، ج ۱۲، صص ۳۳۳-۳۳۴.</ref> عدالت،<ref>[http://mieaoi.ir/article-1-717-fa.pdf میری و جانی، «رابطه عدالت با همبستگی اجتماعی...»، ۱۳۹۹ش، صص ۲۰۵-۲۰۸.]</ref> التزام به دستورات اخلاقی،<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/659b7dd60c48d-10168-43-2.pdf محصص، «الگوی همبستگی اجتماعی در کلام امام رضا (ع)»، ۱۴۰۳ش، ص 70.]</ref> پایانبخشی به تفرقه جاهلی و عمل به مناسک جمعی دین، برخی از سازوکارهای انسجام بخش دین ذکر شده است.<ref>فصیحی، منطق کارکردی و دفاع از دین، 1390ش، صص 128-133.</ref> | ||
== نظریههای جامعهشناختی همبستگی اجتماعی == | == نظریههای جامعهشناختی همبستگی اجتماعی<ref group="دیدگاه">این قسمت کمی تخصصی و پژوهشی نشده است؟ </ref> == | ||
=== مکتب همبستگی === | === مکتب همبستگی === | ||
شارل ژید مسیحیت اجتماعی، همبستگیگرایی<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 135.</ref> و جنبش همبستگی را مطرح کرد.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 144.</ref> مکتب همبستگی بر سه اصل استوار بود: عادلانه بودن وضعیت طبیعی، بدهی اجتماعی و اجتماعی بودن خطر. همبستگیگرایان از تشکلگرایی؛ مخصوصا از سازمانهای همیاری، اتحادیههای کارگری و تعاونگرایی در برابر | شارل ژید مسیحیت اجتماعی، همبستگیگرایی<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 135.</ref> و جنبش همبستگی را مطرح کرد.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 144.</ref> مکتب همبستگی بر سه اصل استوار بود: عادلانه بودن وضعیت طبیعی، بدهی اجتماعی و اجتماعی بودن خطر. همبستگیگرایان از تشکلگرایی؛ مخصوصا از سازمانهای همیاری، اتحادیههای کارگری و تعاونگرایی در برابر سرمایهداری حمایت میکردند.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 145-148.</ref> مونتسکیو، همبستگی را تلاقی عادات و خلقوخوی جمعی دانسته و روسو آن را برآمده از یک قرارداد اجتماعی نانوشته معرفی کرده بود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20140201112234-9718-51.pdf حسامی، «همبستگی اجتماعی در قرآن»، ۱۳۹۰، ص ۳۱.]</ref> ژان ژورس همبستگی اجتماعی را بهمثابه آرمانی جمعی مطرح بود.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 161. </ref> چهار معنای همبستگی اجتماعی در اندیشه شارل فوریه عبارتند از: مسئولیت جمعی برای بیمه و بازپرداخت قرض، آمادگی برای توزیع منابع با افراد نیازمند، حس عمومی جمع بودن و در جمع بودن و حمایت عمومی از خانوادههای نیازمند از طریق تضمین حداقل درآمد.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 161-162.</ref> پییر لورو با طرح این اصطلاح نیکوکاری مسیحی، ایدۀ قرارداد اجتماعی و مفهومپردازی جامعه بهمثابه ارگانیسم را نقد کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 162-163.</ref> ژورس همبستگی اخلاقی را مطرح کرد تا بتواند جلو خودخواهی فردی گرفته شود.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 164.</ref> | ||
=== نظریه امیل دورکیم === | === نظریه امیل دورکیم === | ||
وی با تفکیک همبستگی به دو نوع مکانیکی (جوامع سنتی) و ارگانیکی (جوامع مدرن)،<ref>جهانی نسب، «بررسی مفهوم همبستگی اجتماعی در آراء و اندیشه های ابن خلدون و امیل دور کیم»، ۱۴۰۱، ص ۱۵۵.</ref> بهرهمندی برابر از فرصتها و شکلگیری گروههای واسط را شرط انسجام میداند. از نظر دورکیم، در زمان غلیانهای اجتماعی (بحرانها)، قواعد قدیم مرده و همبستگی جدید بر مبنای اخلاق قدسی و آرمانهای جمعی که خودخواهی را مهار میکند، متولد میشود<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 296-300.</ref> | وی با تفکیک همبستگی به دو نوع مکانیکی (جوامع سنتی) و ارگانیکی (جوامع مدرن)،<ref>[https://jstmt.ut.ac.ir/article_87258_0d1161a88ba2b0e6d1176dd36e6b2116.pdf جهانی نسب، «بررسی مفهوم همبستگی اجتماعی در آراء و اندیشه های ابن خلدون و امیل دور کیم»، ۱۴۰۱، ص ۱۵۵.]</ref> بهرهمندی برابر از فرصتها و شکلگیری گروههای واسط را شرط انسجام میداند. از نظر دورکیم، در زمان غلیانهای اجتماعی (بحرانها)، قواعد قدیم مرده و همبستگی جدید بر مبنای اخلاق قدسی و آرمانهای جمعی که خودخواهی را مهار میکند، متولد میشود<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 296-300.</ref> | ||
=== '''پارادایم هدیه و نقد فایدهگرایی''' === | === '''پارادایم هدیه و نقد فایدهگرایی''' === | ||
مارسل موس با طرح ایدۀ بدهکاری متقابل فرد و دولت و چرخۀ «دادن، گرفتن و پسدادن»، تلاش کرد پایههای اخلاقی همبستگی را در برابر منطق منفعتطلبانۀ نئولیبرالیسم تبیین کند.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 116-117. </ref> ژرژ باتای نیز معتقد است جامعه با دهش، تخطی، فداکاری، قربانی و ایثار پیوند مییابد، نه با منفعتجویی و انباشت اقتصادی.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 317-318.</ref> وی همبستگی اجتماعی را به دو نوع تقسیم کرده است: همبستگی عامگرا/ مثبت؛ مبتنی بر انسانیت مشترک و پذیرش تفاوتها و خاصگرا/ فاشیستی؛ مبتنی بر عدم پذیرش و طرد دیگری | مارسل موس با طرح ایدۀ بدهکاری متقابل فرد و دولت و چرخۀ «دادن، گرفتن و پسدادن»، تلاش کرد پایههای اخلاقی همبستگی را در برابر منطق منفعتطلبانۀ نئولیبرالیسم تبیین کند.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 116-117. </ref> ژرژ باتای نیز معتقد است جامعه با دهش، تخطی، فداکاری، قربانی و ایثار پیوند مییابد، نه با منفعتجویی و انباشت اقتصادی.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 317-318.</ref> وی همبستگی اجتماعی را به دو نوع تقسیم کرده است: همبستگی عامگرا/ مثبت؛ مبتنی بر انسانیت مشترک و پذیرش تفاوتها و خاصگرا/ فاشیستی؛ مبتنی بر عدم پذیرش و طرد دیگری.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 321.</ref> براساس منطق دو نوع منطق کنش منفعتگرا و بری از منفعت هم هبستگی اجتماعی با عام و خاص دستهبندی شده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 479.</ref><ref group="دیدگاه">این جمله کمی ابهام دارد و دقیقا متوجه نشدم چه میخواهد بگوید. آیا این درست است: | ||
بر اساس این دیدگاه، رفتارهای اجتماعی یا از روی سود و منفعت انجام میشوند یا بدون درنظر گرفتن منفعت. به همین ترتیب، همبستگی اجتماعی هم میتواند بر پایهٔ منافع مشترک یا ارزشهای غیرمادی شکل بگیرد و در مقیاس عام (ملی) یا خاص (گروهی) باشد.</ref> | |||
از نظر لوی استراوس همبستگی اجتماعی محصول مبادله بهعنوان نوعی ساختار اجتماعی است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 331 و 334.</ref> پییربوردیو در برابر جریان جهانی تجزیه کنندۀ نیولیبرالیزم از همبستگی اجتماعی جنبشهای جهان و همبستگی اجتماعی جنبشهای محلی یاد کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 363.</ref> کِیَّه همبستگی اجتماعی را در ارتباط با هدیه، مراقبت و رشدزدایی مطرح کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 381.</ref> بولتانسکی که اخلاقیات جامعه را عامل همسبتگی اجتماعی میداند،<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 428.</ref> چهار نوع همبستگی اجتماعی را برمبنای صلح-منازعه و همارزی-ناهمارزی مطرح کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 434.</ref> بولتانسکی احیای نقد لیبرالیزم متأخر و ایجاد ارتباط میان نقد اجتماعی و نقدهنری را شرط تحقق همبستگی اجتماعی ذکر کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 456 و 471.</ref> | از نظر لوی استراوس همبستگی اجتماعی محصول مبادله بهعنوان نوعی ساختار اجتماعی است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 331 و 334.</ref> پییربوردیو در برابر جریان جهانی تجزیه کنندۀ نیولیبرالیزم از همبستگی اجتماعی جنبشهای جهان و همبستگی اجتماعی جنبشهای محلی یاد کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 363.</ref> کِیَّه همبستگی اجتماعی را در ارتباط با هدیه، مراقبت و رشدزدایی مطرح کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 381.</ref> بولتانسکی که اخلاقیات جامعه را عامل همسبتگی اجتماعی میداند،<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 428.</ref> چهار نوع همبستگی اجتماعی را برمبنای صلح-منازعه و همارزی-ناهمارزی مطرح کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 434.</ref> بولتانسکی احیای نقد لیبرالیزم متأخر و ایجاد ارتباط میان نقد اجتماعی و نقدهنری را شرط تحقق همبستگی اجتماعی ذکر کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 456 و 471.</ref> | ||
| خط ۳۳: | خط ۳۵: | ||
'''رویکردهای کارکردگرایی و تبادلی''' | '''رویکردهای کارکردگرایی و تبادلی''' | ||
در رویکرد کارکردگرایانه تالکوت پارسونز، انسجام هنجاری در جامعه از طریق اصول مشترک و ارزشهای عام محقق میشود. در چارچوب نظریههای تبادلی، برای تبیین همبستگی بر احساسات، تعاملات و فعالیتهای گروهی افراد تأکید | در رویکرد کارکردگرایانه تالکوت پارسونز، انسجام هنجاری در جامعه از طریق اصول مشترک و ارزشهای عام محقق میشود. در چارچوب نظریههای تبادلی، برای تبیین همبستگی بر احساسات، تعاملات و فعالیتهای گروهی افراد تأکید میشود. پیتر بلاو بر اهمیت اعطای پاداشهای گروهی در قبال همنوایی اعضا، بهعنوان عاملی مؤثر در تولید و تقویت همبستگی تصریح دارد.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/1646643602-10516-1400-76.pdf حاجیانی، «شاخصهای همبستگی اجتماعی و تأثیر دانشگاه آزاد اسلامی بر آن»، ۱۳۹۰، ص 109.]</ref> | ||
'''رویکردهای انتخاب عقلانی و هزینه-فایده''' | '''رویکردهای انتخاب عقلانی و هزینه-فایده''' | ||
دیدگاه مایکل هچتر مبتنی بر نظریه انتخاب عقلانی است و بر گستردگی وظایف یک گروه و میزان گردن نهادن اعضا به این وظایف تمرکز دارد. از نظر وی، همبستگی شامل سه بُعد اساسی است: رفتار مشارکتطلبانه، احساس وابستگی عاطفی (عشق، دوستی و برادری) و در نهایت کنترل و قضاوت جامعه بر اعضا. لیندنبرگ همبستگی را در قالب ازخودگذشتگی کنشگر در قبال کالاهای مشترک، تقبل هزینههای منافع شراکتی، کمک به نیازمندان، مقاومت در برابر پیمانشکنی و جبران خسارات در حوادث ناگوار صورتبندی میکند.<ref>حاجیانی، «شاخصهای همبستگی اجتماعی و تأثیر دانشگاه آزاد اسلامی بر آن»، ۱۳۹۰، ص 109.</ref> | دیدگاه مایکل هچتر مبتنی بر نظریه انتخاب عقلانی است و بر گستردگی وظایف یک گروه و میزان گردن نهادن اعضا به این وظایف تمرکز دارد. از نظر وی، همبستگی شامل سه بُعد اساسی است: رفتار مشارکتطلبانه، احساس وابستگی عاطفی (عشق، دوستی و برادری) و در نهایت کنترل و قضاوت جامعه بر اعضا. لیندنبرگ همبستگی را در قالب ازخودگذشتگی کنشگر در قبال کالاهای مشترک، تقبل هزینههای منافع شراکتی، کمک به نیازمندان، مقاومت در برابر پیمانشکنی و جبران خسارات در حوادث ناگوار صورتبندی میکند.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/1646643602-10516-1400-76.pdf حاجیانی، «شاخصهای همبستگی اجتماعی و تأثیر دانشگاه آزاد اسلامی بر آن»، ۱۳۹۰، ص 109.]</ref> | ||
'''رویکردهای عاطفی، مناسکی و ساختاری''' | '''رویکردهای عاطفی، مناسکی و ساختاری''' | ||
راندل کالینز برای تبیین همبستگی بر «آیینهای تعامل» اصرار دارد که شامل گردهماییهای چهرهبهچهره، آیینهای مشترک و حالات عاطفی مشابه در میان کنشگران میشود. دیوید آر. هایس مفهوم «همبستگی عادلانه و عاطفی» را مطرح کرده و بر طنین احساس و عواطف و حس وفاداری و همپیمانی تأکید میکند.<ref>حاجیانی، «شاخصهای همبستگی اجتماعی و تأثیر دانشگاه آزاد اسلامی بر آن»، ۱۳۹۰، ص 109.</ref> | راندل کالینز برای تبیین همبستگی بر «آیینهای تعامل» اصرار دارد که شامل گردهماییهای چهرهبهچهره، آیینهای مشترک و حالات عاطفی مشابه در میان کنشگران میشود. دیوید آر. هایس مفهوم «همبستگی عادلانه و عاطفی» را مطرح کرده و بر طنین احساس و عواطف و حس وفاداری و همپیمانی تأکید میکند.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/1646643602-10516-1400-76.pdf حاجیانی، «شاخصهای همبستگی اجتماعی و تأثیر دانشگاه آزاد اسلامی بر آن»، ۱۳۹۰، ص 109.]</ref> | ||
در رویکرد شبکههای اجتماعی ساختگرایانه، نظریهپردازانی چون مارکوفسکی و لاولر بر مفهوم «دسترسیپذیری» تأکید کردهاند؛ این مفهوم به معنای نزدیکی کلی کنشگران از حیث تعداد و نیرومندی پیوندها میان تمامی زوجهای ارتباطی در یک شبکه است.<ref>حاجیانی، «شاخصهای همبستگی اجتماعی و تأثیر دانشگاه آزاد اسلامی بر آن»، ۱۳۹۰، ص 110.</ref> | در رویکرد شبکههای اجتماعی ساختگرایانه، نظریهپردازانی چون مارکوفسکی و لاولر بر مفهوم «دسترسیپذیری» تأکید کردهاند؛ این مفهوم به معنای نزدیکی کلی کنشگران از حیث تعداد و نیرومندی پیوندها میان تمامی زوجهای ارتباطی در یک شبکه است.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/1646643602-10516-1400-76.pdf حاجیانی، «شاخصهای همبستگی اجتماعی و تأثیر دانشگاه آزاد اسلامی بر آن»، ۱۳۹۰، ص 110.]</ref> | ||
'''نظریههای سطح خرد و پویاییهای گروهی''' | '''نظریههای سطح خرد و پویاییهای گروهی''' | ||
در سطح تحلیل خرد، پژوهشگران غالباً بهجای اصطلاح کلان همبستگی، از مفهوم «دلبستگی» استفاده میکنند و بر ابعاد روانشناختی و پویاییهای گروهی تمرکز دارند: مکفرسون و اسمیت بر متغیرهای تأثیر و مدتزمان عضویت افراد در یک گروه تأکید دارند. هکاترون و روزنشتاین عواملی چون کنشهای جمعی، فرصتهای تماس، گروه دوستی و دگردوستی، سود مشترک و فرایند مشارکت در رفتار جمعی را مبنای شکلگیری این دلبستگی میدانند. ویلر و همکاران نقش نظام مجازاتها علیه پدیدۀ سواری مجانی (مفتسواری)، ترجیح مشارکت بر بیتفاوتی، و تأثیر مکانیسم انکار بر درجه وابستگی اعضا را برجسته کردهاند. هوسر و لواگلیا در مطالعات خود نشان دادهاند که عواطف انسانی، حتی در صورت وجود نابرابری در شرایط گروه، میتواند بر همبستگی گروهی اثرگذار باشد. شاین، جئونگر و لاولر بر دلبستگی رابطهای و میزان ادراک و آگاهی افراد نسبت به روابط مبادلهای خود تمرکز کردهاند. لوین و مورلند وفاداریهای اعضا را عاملی کلیدی در حفظ و تداوم پیوندهای گروهی میدانند.<ref>حاجیانی، «شاخصهای همبستگی اجتماعی و تأثیر دانشگاه آزاد اسلامی بر آن»، ۱۳۹۰، ص 110.</ref> | در سطح تحلیل خرد، پژوهشگران غالباً بهجای اصطلاح کلان همبستگی، از مفهوم «دلبستگی» استفاده میکنند و بر ابعاد روانشناختی و پویاییهای گروهی تمرکز دارند: مکفرسون و اسمیت بر متغیرهای تأثیر و مدتزمان عضویت افراد در یک گروه تأکید دارند. هکاترون و روزنشتاین عواملی چون کنشهای جمعی، فرصتهای تماس، گروه دوستی و دگردوستی، سود مشترک و فرایند مشارکت در رفتار جمعی را مبنای شکلگیری این دلبستگی میدانند. ویلر و همکاران نقش نظام مجازاتها علیه پدیدۀ سواری مجانی (مفتسواری)، ترجیح مشارکت بر بیتفاوتی، و تأثیر مکانیسم انکار بر درجه وابستگی اعضا را برجسته کردهاند. هوسر و لواگلیا در مطالعات خود نشان دادهاند که عواطف انسانی، حتی در صورت وجود نابرابری در شرایط گروه، میتواند بر همبستگی گروهی اثرگذار باشد. شاین، جئونگر و لاولر بر دلبستگی رابطهای و میزان ادراک و آگاهی افراد نسبت به روابط مبادلهای خود تمرکز کردهاند. لوین و مورلند وفاداریهای اعضا را عاملی کلیدی در حفظ و تداوم پیوندهای گروهی میدانند.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/1646643602-10516-1400-76.pdf حاجیانی، «شاخصهای همبستگی اجتماعی و تأثیر دانشگاه آزاد اسلامی بر آن»، ۱۳۹۰، ص 110.]</ref> | ||
== دیدگاه اندیشمندان مسلمان == | == دیدگاه اندیشمندان مسلمان == | ||
ابن خلدون از مفهوم عصبیت برای تبیین همبستگی استفاده میکند. عصبیت در ابتدا بر پیوندهای خویشاوندی استوار است، اما با پیوند یافتن به دین، قدرت نفوذ آن دوچندان شده و منجر به تشکیل تمدن و دولت میشود. او اضمحلال عصبیت را ناشی از تجملخواهی و تنپروری دانسته که منجر به تضعیف پیوندهای انسانی میشود.<ref>ابن خلدون، مقدمه ابن خلدون، 1390ش، ج1، صص 294 و 301-302.</ref> | ابن خلدون از مفهوم عصبیت برای تبیین همبستگی استفاده میکند. عصبیت در ابتدا بر پیوندهای خویشاوندی استوار است، اما با پیوند یافتن به دین، قدرت نفوذ آن دوچندان شده و منجر به تشکیل تمدن و دولت میشود. او اضمحلال عصبیت را ناشی از تجملخواهی و تنپروری دانسته که منجر به تضعیف پیوندهای انسانی میشود.<ref>ابن خلدون، مقدمه ابن خلدون، 1390ش، ج1، صص 294 و 301-302.</ref> | ||
در اندیشه [[فارابی]]، محبت بهعنوان عامل اصلی ایجاد همبستگی اجتماعی در قالب اشتراک در فضیلت، منفعت و لذت تحقق مییابد. در [[مدینه فاضله]] بهعنوان یک جامعه دارای همبستگی اجتماعی افراد در پرتو آن سه نوع محبت برای کسب سعادت تلاش میکنند.<ref>رستمی کیسمی، «عرصههای مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲، صص ۷۵-۷۶.</ref> خواجه نصیر الدین طوسی از محبت طبیعی و ارادی بهعنوان دو عامل همبستگی اجتماعی صحبت کرده است. انواع محبت ارادی عبارتند از: سریع العقد و انحلال، بطیء العقد و انحلال، بطیء العقد و سریع انحلال و سریع العقد و بطیء انحلال است.<ref>طوسی، اخلاق ناصری، 1391ش، صص258-260.</ref> | در اندیشه [[فارابی]]، محبت بهعنوان عامل اصلی ایجاد همبستگی اجتماعی در قالب اشتراک در فضیلت، منفعت و لذت تحقق مییابد. در [[مدینه فاضله]] بهعنوان یک جامعه دارای همبستگی اجتماعی افراد در پرتو آن سه نوع محبت<ref group="دیدگاه">کدام سه نوع محبت؟</ref> برای کسب سعادت تلاش میکنند.<ref>رستمی کیسمی، «عرصههای مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲، صص ۷۵-۷۶.</ref> خواجه نصیر الدین طوسی از محبت طبیعی و ارادی بهعنوان دو عامل همبستگی اجتماعی صحبت کرده است. انواع محبت ارادی عبارتند از: سریع العقد و انحلال، بطیء العقد و انحلال، بطیء العقد و سریع انحلال و سریع العقد و بطیء انحلال است.<ref>طوسی، اخلاق ناصری، 1391ش، صص258-260.</ref><ref group="دیدگاه">برای مخاطب عمومی قابل فهم نیست. ضرورتی دارد این انواع را ذکر کنیم؟</ref> | ||
در اندیشه امام خمینی، اتحاد حول محور اسلام جایگزین ملیگرایی سکولار میشود. دشمنشناسی مشترک،<ref>رستمی کیسمی، «عرصههای مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۸۲-۸۵.</ref> مشارکت همهجانبه مردم در امور جامعه،<ref>رستمی کیسمی، «عرصههای مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۸۵-۸۸.</ref> روحانیت<ref>رستمی کیسمی، «عرصههای مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۸۸-۹۱.</ref> و مناسک جمعی اسلامی عرصههای مهم همسبتگی اجتماعی از نظر وی ذکر شده است.<ref>رستمی کیسمی، «عرصههای مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۹۱-۹۴.</ref> | در اندیشه امام خمینی، اتحاد حول محور اسلام جایگزین ملیگرایی سکولار میشود. دشمنشناسی مشترک،<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصههای مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۸۲-۸۵.]</ref> مشارکت همهجانبه مردم در امور جامعه،<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصههای مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۸۵-۸۸.]</ref> روحانیت<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصههای مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۸۸-۹۱.]</ref> و مناسک جمعی اسلامی عرصههای مهم همسبتگی اجتماعی از نظر وی ذکر شده است.<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصههای مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۹۱-۹۴.]</ref> | ||
[[سید محمدحسین طباطبایی|سید محمد حسین طباطبایی]] با طرح نظریه اعتباریات و استخدام، معتقد است طبیعت استخدامگر انسان ذاتاً مولد اختلاف است<ref>طباطبایی، «اصول فلسفه و روش رئالیسم»، ۱۳۹۲ش، ج ۲، ص ۲۲۰.</ref> و همبستگی اجتماعی پایدار تنها با مداخله دین بهعنوان عاملی فراطبیعی محقق میشود.<ref>طباطبایی، «المیزان فی تفسیر القرآن»، ۱۳۹۰ش، ج ۲، ص ۱۸۷.</ref> او سازوکار همبستگی را در سه پله صبر فردی، مصابره و در نهایت مرابطه صورتبندی میکند.<ref>طباطبایی، «المیزان فی تفسیر القرآن»، ۱۳۹۰ش، ج ۴، ص ۱۴۳.</ref> در این الگو، جامعه به یک شخصیت واحد تبدیل شده و تفکر اجتماعی جایگزین تفکر فردی میگردد.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۰ش، ج ۴، صص ۱۶۶ و 159.</ref> عامل اصلی همبستگی هم عقیده و هدف است نه سرزمین و نژاد.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۰ش، ج4، ص 196.</ref> | [[سید محمدحسین طباطبایی|سید محمد حسین طباطبایی]] با طرح نظریه اعتباریات و استخدام، معتقد است طبیعت استخدامگر انسان ذاتاً مولد اختلاف است<ref>طباطبایی، «اصول فلسفه و روش رئالیسم»، ۱۳۹۲ش، ج ۲، ص ۲۲۰.</ref> و همبستگی اجتماعی پایدار تنها با مداخله دین بهعنوان عاملی فراطبیعی محقق میشود.<ref>طباطبایی، «المیزان فی تفسیر القرآن»، ۱۳۹۰ش، ج ۲، ص ۱۸۷.</ref> او سازوکار همبستگی را در سه پله صبر فردی، مصابره و در نهایت مرابطه<ref group="دیدگاه">مصابره و مرابطه کمی برای مخاطب عمومی گنگ نیست؟</ref> صورتبندی میکند.<ref>طباطبایی، «المیزان فی تفسیر القرآن»، ۱۳۹۰ش، ج ۴، ص ۱۴۳.</ref> در این الگو، جامعه به یک شخصیت واحد تبدیل شده و تفکر اجتماعی جایگزین تفکر فردی میگردد.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۰ش، ج ۴، صص ۱۶۶ و 159.</ref> عامل اصلی همبستگی هم عقیده و هدف است نه سرزمین و نژاد.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۰ش، ج4، ص 196.</ref> | ||
[[محمد علی شاهآبادی]]، هندسه همبستگی اجتماعی را بر تقاطع دو خَیطِ (ریسمان) طولیِ «ولایت» و عرضیِ «اخوت» استوار میکند.<ref>شاهآبادی، شذرات المعارف، ۱۳۸۰ش، ص ۸.</ref> مدل او شامل دو بازوی سیاست عِدّه، تولید سرمایه انسانی منسجم بر پایه برادری و چهار ناموس اُنس، کمال، عزت و عون<ref>شاهآبادی، شذرات المعارف، ۱۳۸۰ش، ص ۱۶.</ref> و | [[محمد علی شاهآبادی]]، هندسه همبستگی اجتماعی را بر تقاطع دو خَیطِ (ریسمان) طولیِ «ولایت» و عرضیِ «اخوت» استوار میکند.<ref>شاهآبادی، شذرات المعارف، ۱۳۸۰ش، ص ۸.</ref> مدل او شامل دو بازوی سیاست عِدّه، تولید سرمایه انسانی منسجم بر پایه برادری و چهار ناموس اُنس، کمال، عزت و عون<ref>شاهآبادی، شذرات المعارف، ۱۳۸۰ش، ص ۱۶.</ref> و سیاست عُدّه، اقتصاد تعاونی و قدرت مادی، است.<ref>شاهآبادی، شذرات المعارف، ۱۳۸۶، ص ۳۰.</ref> <ref group="دیدگاه">این نسخه سال 1386 درج شده است و با بقیه موارد متفاوت است. سهوی است یا تفاوت در مراجعه بوده است؟</ref><ref group="دیدگاه">این بند و خصوصا تعابیر سیاست عِده و عُده مبهم نیست؟</ref>از نظر وی، در سطح فردی انسان خودخواه همچون صفر است که تنها در سایه پیوند عاطفی و ساختاری با جامعه ایمانی به عدد تبدیل شده و ارزش مییابد.<ref>شاهآبادی، شذرات المعارف، ۱۳۸۰ش، ص ۱۷۲ و ۸.</ref> | ||
== نهادهای مؤثر بر همبستگی اجتماعی == | == نهادهای مؤثر بر همبستگی اجتماعی == | ||
دین یکی از مهمترین | دین یکی از مهمترین عوامل همبستگی اجتماعی معرفی شده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 135، 173 و 184.</ref> پژوهشهای تجربی و جامعهشناختی نشان میدهد که میان نهاد دین و همبستگی اجتماعی رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/1537073513-9865-40.pdf زارع و همکاران، «بررسی تأثیر میزان و انواع دینداری بر همبستگی اجتماعی»، ۱۳۹۴ش، ص ۱۶۹.]</ref> دانشگاهها و نهادهای آموزش عالی با تربیت شهروندی اجتماعی، افراد را از منفعتگرایی فردی به سمت مصالح عمومی و التزام به قراردادهای اجتماعی سوق میدهند.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/6533b6ca15f6e-10522-9-2.pdf عطارزاده، «دانشگاه و همبستگی ملی؛ تحول مفهوم فردی شهروندی به رویکرد اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، ص ۴۵.]</ref> نظام آموزش عالی از طریق ﻣﺤﺘﻮای برنامۀ درسی، ﺗﻮﻟﻴﺪ و ﺑﺎزﺗﻮﻟﻴﺪ ﻓﺮﻫﻨﮓ و اﺧﻼق داﻧﺸﮕﺎهی، ایجاد شبکههای پایدار، پایهگذاری سنتهای ثباتبخش، تولید اجماع در مورد قراردادهای اجتماعی و خلق سرمایه اجتماعی همبستگی اجتماعی را تقویت میکند.<ref>کریمی، «تأملی نظری درباره نسبت آموزش عالی و همبستگی اجتماعی؛ مرور اجمالی تجربۀ مالزی»، ۱۳۹۰ش، ص 77.</ref> برای ارتقای همبستگی اجتماعی، تطابق قانون با خواستههای جامعه ضروری است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1751008351-685e445f93ac3-9428-120-1.pdf مهدوی زاهد، «تأملی بر نسبت قانون با جامعه؛ نقش قانون در ارتقا یا کاستن همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، ص 5.]</ref> اخلاقیات همبستگیساز تنها در صورتی پایدار میمانند که به کدهای حقوقی و رویههای قانونی تبدیل شوند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%86 «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وبسایت فرارو.]</ref> رسانههای جمعی با ایجاد لایههای هویتی مشترک میتوانند همبستگی اجتماعی را تقویت کنند.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/20110111133118-%D8%AA%D8%AD%D9%84%D9%8A%D9%84%20%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87%20%D8%B4%D9%86%D8%A7%D8%AE%D8%AA%D9%8A%20%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%D9%8A%20%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%D9%8A%20%D9%88%20%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%D9%8A%20%D8%AF%D8%B1%20%D8%A7%D9%8A%D8%B1%D8%A7%D9%86.pdf امام جمعه، «تحلیل جامعه شناختی همبستگی اجتماعی و فرهنگی در ایران»، ۱۳۸۷ش، ص 96.]</ref> شکلگیری نهادهای واسط نظیر شوراها، سندیکاها، انجمنهای علمی، اصناف و سازمانهای مردمنهاد، از ارکان حفظ همبستگی اجتماعی به شمار میروند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%86 «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وبسایت فرارو.]</ref> | ||
== عوامل تهدیدکنندۀ همبستگی اجتماعی == | == عوامل تهدیدکنندۀ همبستگی اجتماعی == | ||
سوءظن، تهمت و افترا، توقعات نامعقول، طمع و برتریجویی، حسادت، بخل، کینه، پیروی از هواهای نفسانی، تقدم منافع شخصی بر مصالح عمومی بهعنوان موانع اخلاقی و رفتاری همبستگی اجتماعی ذکر شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%22%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA%D8%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> اما توزیع نامتوازن ثروت<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیرالقرآن، 1390ش، ج9، ص 330.</ref> و بیعدالتی | سوءظن، تهمت و افترا، توقعات نامعقول، طمع و برتریجویی، حسادت، بخل، کینه، پیروی از هواهای نفسانی، تقدم منافع شخصی بر مصالح عمومی بهعنوان موانع اخلاقی و رفتاری همبستگی اجتماعی ذکر شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%88-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D8%B9%D9%85%D9%88%D9%85%DB%8C-%22%D8%AF%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%87%D9%87%D8%A7%D8%8C-%D8%B9%D9%88%D8%A7%D9%85%D9%84-%D8%AA%D9%82%D9%88%DB%8C%D8%AA%D8%8C-%D8%AA%D9%87%D8%AF%DB%8C%D8%AF%D9%87%D8%A7-%D9%88-%D8%B1%D8%A7%D9%87%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D9%87%D8%A7%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»، پایگاه اطلاع رسانی حوزه.]</ref> اما توزیع نامتوازن ثروت<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیرالقرآن، 1390ش، ج9، ص 330.</ref> و بیعدالتی اصلیترین عامل گسست پیوندهای جمعی است.<ref>مشفقی، «رابطه عدالت اجتماعی با همدلی و همبستگی مردم در جامعه»، ۱۳۹۰ش، ص 76.</ref> در رویکردهای انتقادی از منظر اقتصادی سیاستهای نئولیبرال و بازارگرایی<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%86 «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وبسایت فرارو.]</ref> و از منظر سیاسی اقتدارگرایی و فاشیسم دو مانع کلان ساختاری و دشمن اصلی همبستگی اجتماعی در دنیای امروز ذکر شده است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D8%AF%D8%B4%D9%85%D9%86%D8%A7%D9%86-%D8%A2%D9%86 «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وبسایت فرارو.]</ref> | ||
== پانویس == | == پانویس == | ||
