ایران‌پدیا

همبستگی اجتماعی: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌ترتفاوت با ویرایش جدیدتر ←
دیداریویکی‌متن
امان الله فصیحی (بحث | مشارکت‌ها)
۱٬۷۷۳ ویرایش‌ها
بدون خلاصۀ ویرایش
خط ۱۶: خط ۱۶:
در دیدگاه قرآنی، همبستگی اجتماعی بر شالوده‌های فطری و تکوینی استوار است و یکی از غایات اصلی تشریع دین، رفع اختلافات بشری است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج ۲، ص ۱۱۱–۱۱۲.</ref> تمسک به ریسمان الهی،<ref>آل‌عمران، آیه 103.</ref> جامعه‌سازی بر محوریت عقیده و هدف'''،'''<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۰ش، ج4، ص 196.</ref> ارائه تفسیر واقعی از دنیا به‌عنوان محل منازعه،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج ۹، صص ۱58-۱60.</ref> تربیت روحیه ایثار،<ref>حجرات، آیه ۱۰.</ref> پایبندی به وفای به‌عهد،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج 5، صص 260-261.</ref> تأکید بر اصول مشترک انسانی و الهی در تعاملات فرهنگی و اجتماعی در روابط میان ادیان،<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20140201112234-9718-51.pdf حسامی، «همبستگی اجتماعی در قرآن»، ۱۳۹۰ش، ص ۴۶.]</ref> ارائه الگوی '''ن'''ظارت و کنترل اجتماعی،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن،1390ش، ج ۱۲، صص ۳۳۳–۳۳۴.</ref> عدالت،<ref>[http://mieaoi.ir/article-1-717-fa.pdf میری و جانی، «رابطه عدالت با همبستگی اجتماعی...»، ۱۳۹۹ش، صص ۲۰۵-۲۰۸.]</ref> التزام به دستورات اخلاقی،<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/659b7dd60c48d-10168-43-2.pdf محصص، «الگوی همبستگی اجتماعی در کلام امام رضا (ع)»، ۱۴۰۳ش، ص 70.]</ref> پایان‌بخشی به تفرقه جاهلی و عمل به مناسک جمعی دین، برخی از سازوکارهای انسجام بخش دین ذکر شده است.<ref>فصیحی، منطق کارکردی و دفاع از دین، 1390ش، صص 128-133.</ref>
در دیدگاه قرآنی، همبستگی اجتماعی بر شالوده‌های فطری و تکوینی استوار است و یکی از غایات اصلی تشریع دین، رفع اختلافات بشری است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج ۲، ص ۱۱۱–۱۱۲.</ref> تمسک به ریسمان الهی،<ref>آل‌عمران، آیه 103.</ref> جامعه‌سازی بر محوریت عقیده و هدف'''،'''<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۰ش، ج4، ص 196.</ref> ارائه تفسیر واقعی از دنیا به‌عنوان محل منازعه،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج ۹، صص ۱58-۱60.</ref> تربیت روحیه ایثار،<ref>حجرات، آیه ۱۰.</ref> پایبندی به وفای به‌عهد،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج 5، صص 260-261.</ref> تأکید بر اصول مشترک انسانی و الهی در تعاملات فرهنگی و اجتماعی در روابط میان ادیان،<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20140201112234-9718-51.pdf حسامی، «همبستگی اجتماعی در قرآن»، ۱۳۹۰ش، ص ۴۶.]</ref> ارائه الگوی '''ن'''ظارت و کنترل اجتماعی،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن،1390ش، ج ۱۲، صص ۳۳۳–۳۳۴.</ref> عدالت،<ref>[http://mieaoi.ir/article-1-717-fa.pdf میری و جانی، «رابطه عدالت با همبستگی اجتماعی...»، ۱۳۹۹ش، صص ۲۰۵-۲۰۸.]</ref> التزام به دستورات اخلاقی،<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/659b7dd60c48d-10168-43-2.pdf محصص، «الگوی همبستگی اجتماعی در کلام امام رضا (ع)»، ۱۴۰۳ش، ص 70.]</ref> پایان‌بخشی به تفرقه جاهلی و عمل به مناسک جمعی دین، برخی از سازوکارهای انسجام بخش دین ذکر شده است.<ref>فصیحی، منطق کارکردی و دفاع از دین، 1390ش، صص 128-133.</ref>


== نظریه‌های جامعه‌شناختی همبستگی اجتماعی<ref group="دیدگاه">این قسمت کمی تخصصی و پژوهشی نشده است؟</ref> ==
== ادبیات همبستگی اجتماعی ==
=== مکتب همبستگی ===
=== مکتب همبستگی ===
شارل ژید مسیحیت اجتماعی، همبستگی‌گرایی<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 135.</ref> و جنبش همبستگی را مطرح کرد.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 144.</ref> مکتب همبستگی بر سه اصل استوار بود: عادلانه بودن وضعیت طبیعی، بدهی اجتماعی و اجتماعی بودن خطر. همبستگی‌گرایان از تشکل‌گرایی؛ مخصوصاً از سازمان‌های همیاری، اتحادیه‌های کارگری و تعاون‌گرایی در برابر سرمایه‌داری حمایت می‌کردند.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 145-148.</ref> مونتسکیو، همبستگی را تلاقی عادات و خلق‌وخوی جمعی دانسته و روسو آن را برآمده از یک قرارداد اجتماعی نانوشته معرفی کرده بود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20140201112234-9718-51.pdf حسامی، «همبستگی اجتماعی در قرآن»، ۱۳۹۰، ص ۳۱.]</ref> ژان ژورس همبستگی اجتماعی را به‌مثابه آرمانی جمعی مطرح بود.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 161.</ref> چهار معنای همبستگی اجتماعی در اندیشه شارل فوریه عبارتند از: مسئولیت جمعی برای بیمه و بازپرداخت قرض، آمادگی برای توزیع منابع با افراد نیازمند، حس عمومی جمع بودن و در جمع بودن و حمایت عمومی از خانواده‌های نیازمند از طریق تضمین حداقل درآمد.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 161-162.</ref> پی‌یر لورو با طرح این اصطلاح نیکوکاری مسیحی، ایدهٔ قرارداد اجتماعی و مفهوم‌پردازی جامعه به‌مثابه ارگانیسم را نقد کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 162-163.</ref> ژورس همبستگی اخلاقی را مطرح کرد تا بتواند جلو خودخواهی فردی گرفته شود.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 164.</ref>
شارل ژید مسیحیت اجتماعی، همبستگی‌گرایی<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 135.</ref> و جنبش همبستگی را مطرح کرد.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 144.</ref> مکتب همبستگی بر سه اصل استوار بود: عادلانه بودن وضعیت طبیعی، بدهی اجتماعی و اجتماعی بودن خطر. همبستگی‌گرایان از تشکل‌گرایی؛ مخصوصاً از سازمان‌های همیاری، اتحادیه‌های کارگری و تعاون‌گرایی در برابر سرمایه‌داری حمایت می‌کردند.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 145-148.</ref> مونتسکیو، همبستگی را تلاقی عادات و خلق‌وخوی جمعی دانسته و روسو آن را برآمده از یک قرارداد اجتماعی نانوشته معرفی کرده بود.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20140201112234-9718-51.pdf حسامی، «همبستگی اجتماعی در قرآن»، ۱۳۹۰، ص ۳۱.]</ref> ژان ژورس همبستگی اجتماعی را به‌مثابه آرمانی جمعی مطرح بود.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 161.</ref> چهار معنای همبستگی اجتماعی در اندیشه شارل فوریه عبارتند از: مسئولیت جمعی برای بیمه و بازپرداخت قرض، آمادگی برای توزیع منابع با افراد نیازمند، حس عمومی جمع بودن و در جمع بودن و حمایت عمومی از خانواده‌های نیازمند از طریق تضمین حداقل درآمد.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 161-162.</ref> پی‌یر لورو با طرح این اصطلاح نیکوکاری مسیحی، ایدهٔ قرارداد اجتماعی و مفهوم‌پردازی جامعه به‌مثابه ارگانیسم را نقد کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 162-163.</ref> ژورس همبستگی اخلاقی را مطرح کرد تا بتواند جلو خودخواهی فردی گرفته شود.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 164.</ref>
خط ۲۴: خط ۲۴:


=== پارادایم هدیه و نقد فایده‌گرایی ===
=== پارادایم هدیه و نقد فایده‌گرایی ===
مارسل موس با طرح ایدهٔ بدهکاری متقابل فرد و دولت و چرخهٔ «دادن، گرفتن و پس‌دادن»، تلاش کرد پایه‌های اخلاقی همبستگی را در برابر منطق منفعت‌طلبانهٔ نئولیبرالیسم تبیین کند.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 116-117.</ref> ژرژ باتای نیز معتقد است جامعه با دهش، تخطی، فداکاری، قربانی و ایثار پیوند می‌یابد، نه با منفعت‌جویی و انباشت اقتصادی.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 317-318.</ref> وی همبستگی اجتماعی را به دو نوع تقسیم کرده است: همبستگی عام‌گرا/ مثبت؛ مبتنی بر انسانیت مشترک و پذیرش تفاوت‌ها و خاص‌گرا/ فاشیستی؛ مبتنی بر عدم پذیرش و طرد دیگری.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 321.</ref> براساس منطق دو نوع منطق کنش منفعت‌گرا و بری از منفعت هم هبستگی اجتماعی با عام و خاص دسته‌بندی شده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 479.</ref><ref group="دیدگاه">این جمله کمی ابهام دارد و دقیقاً متوجه نشدم چه می‌خواهد بگوید. آیا این درست است:
مارسل موس با طرح ایدهٔ بدهکاری متقابل فرد و دولت و چرخهٔ «دادن، گرفتن و پس‌دادن»، تلاش کرد پایه‌های اخلاقی همبستگی را در برابر منطق منفعت‌طلبانهٔ نئولیبرالیسم تبیین کند.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 116-117.</ref> ژرژ باتای نیز معتقد است جامعه با دهش، تخطی، فداکاری، قربانی و ایثار پیوند می‌یابد، نه با منفعت‌جویی و انباشت اقتصادی.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 317-318.</ref> وی همبستگی اجتماعی را به دو نوع تقسیم کرده است: همبستگی عام‌گرا/ مثبت؛ مبتنی بر انسانیت مشترک و پذیرش تفاوت‌ها و خاص‌گرا/ فاشیستی؛ مبتنی بر عدم پذیرش و طرد دیگری.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 321.</ref> براساس منطق دو نوع منطق کنش منفعت‌گرا یا سود محور و بری از منفعت مادی، هم هبستگی اجتماعی با عام و خاص دسته‌بندی شده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 479.</ref><ref group="دیدگاه">این جمله کمی ابهام دارد و دقیقاً متوجه نشدم چه می‌خواهد بگوید. آیا این درست است:


بر اساس این دیدگاه، رفتارهای اجتماعی یا از روی سود و منفعت انجام می‌شوند یا بدون درنظر گرفتن منفعت. به همین ترتیب، همبستگی اجتماعی هم می‌تواند بر پایهٔ منافع مشترک یا ارزش‌های غیرمادی شکل بگیرد و در مقیاس عام (ملی) یا خاص (گروهی) باشد.</ref>
بر اساس این دیدگاه، رفتارهای اجتماعی یا از روی سود و منفعت انجام می‌شوند یا بدون درنظر گرفتن منفعت. به همین ترتیب، همبستگی اجتماعی هم می‌تواند بر پایهٔ منافع مشترک یا ارزش‌های غیرمادی شکل بگیرد و در مقیاس عام (ملی) یا خاص (گروهی) باشد.  
 
بله درست است. منفعت مادی و بری از منفعت یعنی عاری از منفعت مادی/ مثل هدیه یا قربانی که لزوما منفعت مادی در آن مقصود نیست</ref>


از نظر لوی استراوس همبستگی اجتماعی محصول مبادله به‌عنوان نوعی ساختار اجتماعی است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 331 و 334.</ref> پی‌یربوردیو در برابر جریان جهانی تجزیه کنندهٔ نیولیبرالیزم از همبستگی اجتماعی جنبش‌های جهان و همبستگی اجتماعی جنبش‌های محلی یاد کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 363.</ref> کِیَّه همبستگی اجتماعی را در ارتباط با هدیه، مراقبت و رشدزدایی مطرح کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 381.</ref> بولتانسکی که اخلاقیات جامعه را عامل همسبتگی اجتماعی می‌داند،<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 428.</ref> چهار نوع همبستگی اجتماعی را برمبنای صلح-منازعه و هم‌ارزی-ناهم‌ارزی مطرح کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 434.</ref> بولتانسکی احیای نقد لیبرالیزم متأخر و ایجاد ارتباط میان نقد اجتماعی و نقدهنری را شرط تحقق همبستگی اجتماعی ذکر کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 456 و 471.</ref>
از نظر لوی استراوس همبستگی اجتماعی محصول مبادله به‌عنوان نوعی ساختار اجتماعی است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 331 و 334.</ref> پی‌یربوردیو در برابر جریان جهانی تجزیه کنندهٔ نیولیبرالیزم از همبستگی اجتماعی جنبش‌های جهان و همبستگی اجتماعی جنبش‌های محلی یاد کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 363.</ref> کِیَّه همبستگی اجتماعی را در ارتباط با هدیه، مراقبت و رشدزدایی مطرح کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 381.</ref> بولتانسکی که اخلاقیات جامعه را عامل همسبتگی اجتماعی می‌داند،<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 428.</ref> چهار نوع همبستگی اجتماعی را برمبنای صلح-منازعه و هم‌ارزی-ناهم‌ارزی مطرح کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 434.</ref> بولتانسکی احیای نقد لیبرالیزم متأخر و ایجاد ارتباط میان نقد اجتماعی و نقدهنری را شرط تحقق همبستگی اجتماعی ذکر کرده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 456 و 471.</ref>
خط ۵۳: خط ۵۵:
ابن خلدون از مفهوم عصبیت برای تبیین همبستگی استفاده می‌کند. عصبیت در ابتدا بر پیوندهای خویشاوندی استوار است، اما با پیوند یافتن به دین، قدرت نفوذ آن دوچندان شده و منجر به تشکیل تمدن و دولت می‌شود. او اضمحلال عصبیت را ناشی از تجمل‌خواهی و تن‌پروری دانسته که منجر به تضعیف پیوندهای انسانی می‌شود.<ref>ابن خلدون، مقدمه ابن خلدون، 1390ش، ج1، صص 294 و 301-302.</ref>
ابن خلدون از مفهوم عصبیت برای تبیین همبستگی استفاده می‌کند. عصبیت در ابتدا بر پیوندهای خویشاوندی استوار است، اما با پیوند یافتن به دین، قدرت نفوذ آن دوچندان شده و منجر به تشکیل تمدن و دولت می‌شود. او اضمحلال عصبیت را ناشی از تجمل‌خواهی و تن‌پروری دانسته که منجر به تضعیف پیوندهای انسانی می‌شود.<ref>ابن خلدون، مقدمه ابن خلدون، 1390ش، ج1، صص 294 و 301-302.</ref>


در اندیشه [[فارابی]]، محبت به‌عنوان عامل اصلی ایجاد همبستگی اجتماعی در قالب اشتراک در فضیلت، منفعت و لذت تحقق می‌یابد. در [[مدینه فاضله]] به‌عنوان یک جامعه دارای همبستگی اجتماعی افراد در پرتو آن سه نوع محبت<ref group="دیدگاه">کدام سه نوع محبت؟</ref> برای کسب سعادت تلاش می‌کنند.<ref>رستمی کیسمی، «عرصه‌های مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲، صص ۷۵–۷۶.</ref> خواجه نصیر الدین طوسی از محبت طبیعی و ارادی به‌عنوان دو عامل همبستگی اجتماعی صحبت کرده است. انواع محبت ارادی عبارتند از: سریع العقد و انحلال، بطیء العقد و انحلال، بطیء العقد و سریع انحلال و سریع العقد و بطیء انحلال است.<ref>طوسی، اخلاق ناصری، 1391ش، صص258-260.</ref><ref group="دیدگاه">برای مخاطب عمومی قابل فهم نیست. ضرورتی دارد این انواع را ذکر کنیم؟</ref>
در اندیشه [[فارابی]]، محبت به‌عنوان عامل اصلی ایجاد همبستگی اجتماعی در قالب محبت ناشی از اشتراک در فضیلت، منفعت و لذت تحقق می‌یابد. در [[مدینه فاضله]] به‌عنوان یک جامعه‌ای دارای همبستگی اجتماعی افراد در پرتو آن سه نوع محبت<ref group="دیدگاه">کدام سه نوع محبت؟ محبت ناشی از اشتراک در فضیلت، منفعت و لذت</ref> برای کسب سعادت تلاش می‌کنند.<ref>رستمی کیسمی، «عرصه‌های مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲، صص ۷۵–۷۶.</ref> خواجه نصیرالدین طوسی دو گونه محبت را عامل همبستگی اجتماعی می‌داند: طبیعی و ارادی. محبت ارادی خود چهار نوع است: ۱. زودپیوند و زودگسل؛ ۲. دیرپیوند و دیرگسل؛ ۳. دیرپیوند و زودگسل و ۴. زودپیوند و دیرگسل.<ref>طوسی، اخلاق ناصری، 1391ش، صص258-260.</ref>


در اندیشه امام خمینی، اتحاد حول محور اسلام جایگزین ملی‌گرایی سکولار می‌شود. دشمن‌شناسی مشترک،<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصه‌های مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۸۲-۸۵.]</ref> مشارکت همه‌جانبه مردم در امور جامعه،<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصه‌های مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۸۵-۸۸.]</ref> روحانیت<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصه‌های مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۸۸-۹۱.]</ref> و مناسک جمعی اسلامی عرصه‌های مهم همسبتگی اجتماعی از نظر وی ذکر شده است.<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصه‌های مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۹۱-۹۴.]</ref>
در اندیشه امام خمینی، اتحاد حول محور اسلام جایگزین ملی‌گرایی سکولار می‌شود. دشمن‌شناسی مشترک،<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصه‌های مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۸۲-۸۵.]</ref> مشارکت همه‌جانبه مردم در امور جامعه،<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصه‌های مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۸۵-۸۸.]</ref> روحانیت<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصه‌های مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۸۸-۹۱.]</ref> و مناسک جمعی اسلامی عرصه‌های مهم همسبتگی اجتماعی از نظر وی ذکر شده است.<ref>[https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصه‌های مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، صص ۹۱-۹۴.]</ref>
خط ۵۹: خط ۶۱:
[[سید محمدحسین طباطبایی|سید محمد حسین طباطبایی]] با طرح نظریه اعتباریات و استخدام، معتقد است طبیعت استخدام‌گر انسان ذاتاً مولد اختلاف است<ref>طباطبایی، «اصول فلسفه و روش رئالیسم»، ۱۳۹۲ش، ج ۲، ص ۲۲۰.</ref> و همبستگی اجتماعی پایدار تنها با مداخله دین به‌عنوان عاملی فراطبیعی محقق می‌شود.<ref>طباطبایی، «المیزان فی تفسیر القرآن»، ۱۳۹۰ش، ج ۲، ص ۱۸۷.</ref> او سازوکار همبستگی را در سه پله صبر فردی، مصابره و در نهایت مرابطه<ref group="دیدگاه">مصابره و مرابطه کمی برای مخاطب عمومی گنگ نیست؟</ref> صورت‌بندی می‌کند.<ref>طباطبایی، «المیزان فی تفسیر القرآن»، ۱۳۹۰ش، ج ۴، ص ۱۴۳.</ref> در این الگو، جامعه به یک شخصیت واحد تبدیل شده و تفکر اجتماعی جایگزین تفکر فردی می‌گردد.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۰ش، ج ۴، صص ۱۶۶ و 159.</ref> عامل اصلی همبستگی هم عقیده و هدف است نه سرزمین و نژاد.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۰ش، ج4، ص 196.</ref>
[[سید محمدحسین طباطبایی|سید محمد حسین طباطبایی]] با طرح نظریه اعتباریات و استخدام، معتقد است طبیعت استخدام‌گر انسان ذاتاً مولد اختلاف است<ref>طباطبایی، «اصول فلسفه و روش رئالیسم»، ۱۳۹۲ش، ج ۲، ص ۲۲۰.</ref> و همبستگی اجتماعی پایدار تنها با مداخله دین به‌عنوان عاملی فراطبیعی محقق می‌شود.<ref>طباطبایی، «المیزان فی تفسیر القرآن»، ۱۳۹۰ش، ج ۲، ص ۱۸۷.</ref> او سازوکار همبستگی را در سه پله صبر فردی، مصابره و در نهایت مرابطه<ref group="دیدگاه">مصابره و مرابطه کمی برای مخاطب عمومی گنگ نیست؟</ref> صورت‌بندی می‌کند.<ref>طباطبایی، «المیزان فی تفسیر القرآن»، ۱۳۹۰ش، ج ۴، ص ۱۴۳.</ref> در این الگو، جامعه به یک شخصیت واحد تبدیل شده و تفکر اجتماعی جایگزین تفکر فردی می‌گردد.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۰ش، ج ۴، صص ۱۶۶ و 159.</ref> عامل اصلی همبستگی هم عقیده و هدف است نه سرزمین و نژاد.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۰ش، ج4، ص 196.</ref>


[[محمد علی شاه‌آبادی]]، هندسه همبستگی اجتماعی را بر تقاطع دو خَیطِ (ریسمان) طولیِ «ولایت» و عرضیِ «اخوت» استوار می‌کند.<ref>شاه‌آبادی، شذرات المعارف، ۱۳۸۰ش، ص ۸.</ref> مدل او شامل دو بازوی سیاست عِدّه، تولید سرمایه انسانی منسجم بر پایه برادری و چهار ناموس اُنس، کمال، عزت و عون<ref>شاه‌آبادی، شذرات المعارف، ۱۳۸۰ش، ص ۱۶.</ref> و سیاست عُدّه، اقتصاد تعاونی و قدرت مادی، است.<ref>شاه‌آبادی، شذرات المعارف، ۱۳۸۶، ص ۳۰.</ref><ref group="دیدگاه">این نسخه سال 1386 درج شده است و با بقیه موارد متفاوت است. سهوی است یا تفاوت در مراجعه بوده است؟</ref><ref group="دیدگاه">این بند و خصوصاً تعابیر سیاست عِده و عُده مبهم نیست؟</ref>از نظر وی، در سطح فردی انسان خودخواه همچون صفر است که تنها در سایه پیوند عاطفی و ساختاری با جامعه ایمانی به عدد تبدیل شده و ارزش می‌یابد.<ref>شاه‌آبادی، شذرات المعارف، ۱۳۸۰ش، ص ۱۷۲ و ۸.</ref>
[[محمد علی شاه‌آبادی]]، هندسه همبستگی اجتماعی را بر تقاطع دو خَیطِ (ریسمان) طولیِ «ولایت» و عرضیِ «اخوت» استوار می‌کند.<ref>شاه‌آبادی، شذرات المعارف، ۱۳۸۰ش، ص ۸.</ref> مدل او شامل دو بازوی سیاست عِدّه، تولید سرمایه انسانی منسجم بر پایه برادری و چهار ناموس اُنس، کمال، عزت و عون<ref>شاه‌آبادی، شذرات المعارف، ۱۳۸۰ش، ص ۱۶.</ref> و سیاست عُدّه، اقتصاد تعاونی و قدرت مادی، است.<ref>شاه‌آبادی، شذرات المعارف، ۱۳۸0، ص ۳۰.</ref><ref group="دیدگاه">این بند و خصوصاً تعابیر سیاست عِده و عُده مبهم نیست؟ در ادبیات شاه آبادی رایج است. ضمن اینکه بین ویرگول تعریف شده است. </ref> از نظر وی، در سطح فردی انسان خودخواه همچون صفر است که تنها در سایه پیوند عاطفی و ساختاری با جامعه ایمانی به عدد تبدیل شده و ارزش می‌یابد.<ref>شاه‌آبادی، شذرات المعارف، ۱۳۸۰ش، ص ۱۷۲ و ۸.</ref>


== نهادهای مؤثر بر همبستگی اجتماعی ==
== نهادهای مؤثر بر همبستگی اجتماعی ==
دین یکی از مهم‌ترین عوامل همبستگی اجتماعی معرفی شده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 135، 173 و 184.</ref> پژوهش‌های تجربی و جامعه‌شناختی نشان می‌دهد که میان نهاد دین و همبستگی اجتماعی رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/1537073513-9865-40.pdf زارع و همکاران، «بررسی تأثیر میزان و انواع دینداری بر همبستگی اجتماعی»، ۱۳۹۴ش، ص ۱۶۹.]</ref> دانشگاه‌ها و نهادهای آموزش عالی با تربیت شهروندی اجتماعی، افراد را از منفعت‌گرایی فردی به سمت مصالح عمومی و التزام به قراردادهای اجتماعی سوق می‌دهند.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/6533b6ca15f6e-10522-9-2.pdf عطارزاده، «دانشگاه و همبستگی ملی؛ تحول مفهوم فردی شهروندی به رویکرد اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، ص ۴۵.]</ref> نظام آموزش عالی از طریق محتوای برنامهٔ درسی، تولید و بازتولید فرهنگ و اخلاق دانشگاهی، ایجاد شبکه‌های پایدار، پایه‌گذاری سنت‌های ثبات‌بخش، تولید اجماع در مورد قراردادهای اجتماعی و خلق سرمایه اجتماعی همبستگی اجتماعی را تقویت می‌کند.<ref>کریمی، «تأملی نظری دربارهٔ نسبت آموزش عالی و همبستگی اجتماعی؛ مرور اجمالی تجربهٔ مالزی»، ۱۳۹۰ش، ص 77.</ref> برای ارتقای همبستگی اجتماعی، تطابق قانون با خواسته‌های جامعه ضروری است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1751008351-685e445f93ac3-9428-120-1.pdf مهدوی زاهد، «تأملی بر نسبت قانون با جامعه؛ نقش قانون در ارتقا یا کاستن همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، ص 5.]</ref> اخلاقیات همبستگی‌ساز تنها در صورتی پایدار می‌مانند که به کدهای حقوقی و رویه‌های قانونی تبدیل شوند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/همبستگی-اجتماعی-دشمنان-آن «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وب‌سایت فرارو.]</ref> رسانه‌های جمعی با ایجاد لایه‌های هویتی مشترک می‌توانند همبستگی اجتماعی را تقویت کنند.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/20110111133118-تحليل%20جامعه%20شناختي%20همبستگي%20اجتماعي%20و%20فرهنگي%20در%20ايران.pdf امام جمعه، «تحلیل جامعه شناختی همبستگی اجتماعی و فرهنگی در ایران»، ۱۳۸۷ش، ص 96.]</ref> شکل‌گیری نهادهای واسط نظیر شوراها، سندیکاها، انجمن‌های علمی، اصناف و سازمان‌های مردم‌نهاد، از ارکان حفظ همبستگی اجتماعی به‌شمار می‌روند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/همبستگی-اجتماعی-دشمنان-آن «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وب‌سایت فرارو.]</ref>
دین یکی از مهم‌ترین عوامل همبستگی اجتماعی معرفی شده است.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، صص 135، 173 و 184.</ref> پژوهش‌های تجربی و جامعه‌شناختی نشان می‌دهد که میان نهاد دین و همبستگی اجتماعی رابطه مستقیم و معناداری وجود دارد.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/1537073513-9865-40.pdf زارع و همکاران، «بررسی تأثیر میزان و انواع دینداری بر همبستگی اجتماعی»، ۱۳۹۴ش، ص ۱۶۹.]</ref> دانشگاه‌ها و نهادهای آموزش عالی با تربیت شهروندی اجتماعی، افراد را از منفعت‌گرایی فردی به سمت مصالح عمومی و التزام به قراردادهای اجتماعی سوق می‌دهند.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/6533b6ca15f6e-10522-9-2.pdf عطارزاده، «دانشگاه و همبستگی ملی؛ تحول مفهوم فردی شهروندی به رویکرد اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، ص ۴۵.]</ref> نظام آموزش عالی از طریق محتوای برنامهٔ درسی، تولید و بازتولید فرهنگ و اخلاق دانشگاهی، ایجاد شبکه‌های پایدار، پایه‌گذاری سنت‌های ثبات‌بخش، تولید اجماع در مورد قراردادهای اجتماعی و خلق سرمایه اجتماعی همبستگی اجتماعی را تقویت می‌کند.<ref>کریمی، «تأملی نظری دربارهٔ نسبت آموزش عالی و همبستگی اجتماعی؛ مرور اجمالی تجربهٔ مالزی»، ۱۳۹۰ش، ص 77.</ref> برای ارتقای همبستگی اجتماعی، تطابق قانون با خواسته‌های جامعه ضروری است.<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/1751008351-685e445f93ac3-9428-120-1.pdf مهدوی زاهد، «تأملی بر نسبت قانون با جامعه؛ نقش قانون در ارتقا یا کاستن همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، ص 5.]</ref> اخلاقیات همبستگی‌ساز تنها در صورتی پایدار می‌مانند که به کدهای حقوقی و رویه‌های قانونی تبدیل شوند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/همبستگی-اجتماعی-دشمنان-آن «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وب‌سایت فرارو.]</ref> رسانه‌های جمعی با ایجاد لایه‌های هویتی مشترک می‌توانند همبستگی اجتماعی را تقویت کنند.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/20110111133118-تحليل%20جامعه%20شناختي%20همبستگي%20اجتماعي%20و%20فرهنگي%20در%20ايران.pdf امام جمعه، «تحلیل جامعه شناختی همبستگی اجتماعی و فرهنگی در ایران»، ۱۳۸۷ش، ص 96.]</ref> شکل‌گیری نهادهای واسط نظیر شوراها، سندیکاها، انجمن‌های علمی، اصناف و سازمان‌های مردم‌نهاد، از ارکان حفظ همبستگی اجتماعی به‌شمار می‌روند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/همبستگی-اجتماعی-دشمنان-آن «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وب‌سایت فرارو.]</ref>


== عوامل تهدیدکنندهٔ همبستگی اجتماعی<ref group="دیدگاه">به نظر بجث عوامل تقویت و ساخت همبستگی اجتماعی هم جای کار دارد:  
=== عوامل مؤثر بر تقویت همبستگی اجتماعی ===
برخی از عومل اخلاقی و رفتاری تحکیم همبستگی اجتماعی عبارتند از:
 
* '''آگاهی و شناخت:''' درک عمیق از اهداف کلان جامعه و پرهیز از اظهارنظرهای ناآگاهانه، مانع از بروز تفرقه و درگیری‌های حاشیه‌ای در شرایط بحرانی می‌شود.
* '''مشارکت و مشورت:''' بهره‌گیری از خرد جمعی مانند اصل شورا، با جلوگیری از تک‌روی، حس تعلق خاطر و همبستگی اجتماعی را افزایش می‌دهد.
* '''مدارا و تسامح:''' ترویج روحیه گذشت و سازگاری با دیگران، تنش‌های میان‌فردی را کاهش داده و روابط مسالمت‌آمیز را تثبیت می‌کند.
* '''شفافیت و صداقت:''' صداقت متقابل و پرهیز از نفاق، شرط بنیادین برای حفظ و تقویت اعتماد تعمیم‌یافته در جامعه است.
* '''نوع‌دوستی و اخوت:''' تقویت پیوندهای عاطفی و تلاش مدام برای صلح، آشتی و حل مسالمت‌آمیز منازعات، پایه‌های همبستگی اجتماعی را مستحکم می‌سازد.<ref>[https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-63/3896987-%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C «همبستگیِ اجتماعی و مشارکت مردمی»، وب‌سایت دنیای اقتصاد.]</ref>


https://donya-e-eqtesad.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%88%DB%8C%DA%98%D9%87-%D9%86%D8%A7%D9%85%D9%87-63/3896987-%D9%87%D9%85%D8%A8%D8%B3%D8%AA%DA%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D8%AA%D9%85%D8%A7%D8%B9%DB%8C-%D9%85%D8%B4%D8%A7%D8%B1%DA%A9%D8%AA-%D9%85%D8%B1%D8%AF%D9%85%DB%8C</ref> ==
== عوامل تهدیدکنندهٔ همبستگی اجتماعی ==
سوءظن، تهمت و افترا، توقعات نامعقول، طمع و برتری‌جویی، حسادت، بخل، کینه، پیروی از هواهای نفسانی، تقدم منافع شخصی بر مصالح عمومی به‌عنوان موانع اخلاقی و رفتاری همبستگی اجتماعی ذکر شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/همبستگی-اجتماعی-و-مشارکت-عمومی-%22دیدگاهها،-عوامل-تقویت،-تهدیدها-و-راهکارها%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاه‌ها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»،  پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> اما توزیع نامتوازن ثروت<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیرالقرآن، 1390ش، ج9، ص 330.</ref> و بی‌عدالتی اصلی‌ترین عامل گسست پیوندهای جمعی است.<ref>مشفقی، «رابطه عدالت اجتماعی با همدلی و همبستگی مردم در جامعه»، ۱۳۹۰ش، ص 76.</ref> در رویکردهای انتقادی از منظر اقتصادی سیاست‌های نئولیبرال و بازارگرایی<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/همبستگی-اجتماعی-دشمنان-آن «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وب‌سایت فرارو.]</ref> و از منظر سیاسی اقتدارگرایی و فاشیسم دو مانع کلان ساختاری و دشمن اصلی همبستگی اجتماعی در دنیای امروز ذکر شده است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/همبستگی-اجتماعی-دشمنان-آن «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وب‌سایت فرارو.]</ref>
سوءظن، تهمت و افترا، توقعات نامعقول، طمع و برتری‌جویی، حسادت، بخل، کینه، پیروی از هواهای نفسانی، تقدم منافع شخصی بر مصالح عمومی به‌عنوان موانع اخلاقی و رفتاری همبستگی اجتماعی ذکر شده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/همبستگی-اجتماعی-و-مشارکت-عمومی-%22دیدگاهها،-عوامل-تقویت،-تهدیدها-و-راهکارها%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاه‌ها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»،  پایگاه اطلاع‌رسانی حوزه.]</ref> اما توزیع نامتوازن ثروت<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیرالقرآن، 1390ش، ج9، ص 330.</ref> و بی‌عدالتی اصلی‌ترین عامل گسست پیوندهای جمعی است.<ref>مشفقی، «رابطه عدالت اجتماعی با همدلی و همبستگی مردم در جامعه»، ۱۳۹۰ش، ص 76.</ref> در رویکردهای انتقادی از منظر اقتصادی سیاست‌های نئولیبرال و بازارگرایی<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/همبستگی-اجتماعی-دشمنان-آن «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وب‌سایت فرارو.]</ref> و از منظر سیاسی اقتدارگرایی و فاشیسم دو مانع کلان ساختاری و دشمن اصلی همبستگی اجتماعی در دنیای امروز ذکر شده است.<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/همبستگی-اجتماعی-دشمنان-آن «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وب‌سایت فرارو.]</ref>


برگرفته از «https://iranpedia.net/wiki/همبستگی_اجتماعی»