حانیه کلهر (بحث | مشارکتها) صفحهای تازه حاوی «<big>'''اَبودَردا'''</big>؛ نوعی آش سنتی ایرانی ابودردا، نوعی آش سنتی است که نام آن برگرفته از نام یکی از یاران حضرت محمد است. مردم این آش را برای بهبود بیماری و برآورده شدن حاجت میپزند.<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۷۷.</ref> مشابهت ظاهری دو واژۀ «...» ایجاد کرد |
|||
| خط ۴: | خط ۴: | ||
==مناسبتهای پخت== | ==مناسبتهای پخت== | ||
آش ابودردا در مناسبتهای گوناگون، پخته میشود. تهرانیها در آخرین چهارشنبة ماه صفر<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۷۷. </ref> یا آخرین چهارشنبة سال،<ref>بلوکباشی، فرهنگ عامه، ۱۳۵۶ش، ص۱۰۲. </ref> مردم سروستان (در استان فارس)<ref>فقیری، گوشههایی از فرهنگ مردم فارس، ۱۳۵۷ش، ص۱۲۷-۱۲۸.</ref> و خراسان در آخرین چهارشنبة ماه صفر<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۵.</ref> و مردم تربتحیدریه در یکی از چهارشنبههای سال آن را طبخ میکنند.<ref>دانشگر، فرهنگ واژههای رایج تربتحیدریه، ۱۳۷۴ش، ص۱۴.</ref> در کازرون این غذا در روزهای سوگواری محرم و صفر طبخ میشود.<ref>حاتمی،«بهمنجنه، آش هودرده، ونانا کوسا و سنتهای مشابه در ژاپن»، ۱۳۶۶ش، ص۴۸۰. </ref> مردم افغانستان در روز سیزدهم ماه صفر ابودردا را طبخ میکنند.<ref>افغانینویس، لغات عامیانۀ فارسی افغانستان، ذیل آش ابودردا.</ref> | آش ابودردا در مناسبتهای گوناگون، پخته میشود. تهرانیها در آخرین چهارشنبة ماه صفر<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۷۷. </ref> یا آخرین چهارشنبة سال،<ref>بلوکباشی، فرهنگ عامه، ۱۳۵۶ش، ص۱۰۲. </ref> مردم سروستان (در استان فارس)<ref>فقیری، گوشههایی از فرهنگ مردم فارس، ۱۳۵۷ش، ص۱۲۷-۱۲۸.</ref> و خراسان در آخرین چهارشنبة ماه صفر<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۵.</ref> و مردم تربتحیدریه در یکی از چهارشنبههای سال آن را طبخ میکنند.<ref>دانشگر، فرهنگ واژههای رایج تربتحیدریه، ۱۳۷۴ش، ص۱۴.</ref> در کازرون این غذا در روزهای سوگواری محرم و صفر طبخ میشود.<ref>حاتمی،«بهمنجنه، آش هودرده، ونانا کوسا و سنتهای مشابه در ژاپن»، ۱۳۶۶ش، ص۴۸۰. </ref> مردم افغانستان در روز سیزدهم ماه صفر ابودردا را طبخ میکنند.<ref>افغانینویس، لغات عامیانۀ فارسی افغانستان، ذیل آش ابودردا.</ref> | ||
==مواد مورد نیاز و | ==مواد مورد نیاز و شیوه تهیه آنها== | ||
مردم تهران در این آش از نخود، لوبیا، عدس و ماش<ref>دولتی، «سفرهها»، ۱۳۴۵ش، ص۴۱۷.</ref> | مردم تهران در این آش از نخود، لوبیا، عدس و ماش<ref>دولتی، «سفرهها»، ۱۳۴۵ش، ص۴۱۷.</ref> و در خراسان از نخود، عدس، ماش، لوبیای سفید، لوبیا چیتی، باقلا و مُلک (نوعی دانة بزرگتر از ماش) استفاده میکنند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۵-۲۶. </ref> سبزی این آش شامل تره، جعفری و اسفناج است. رشتة خمیر آرد گندم، کشک و انواع ادویه از دیگر مواد مورد نیاز است. برخی از گوشت و برنج نیز در ابودردا استفاده میکنند.<ref>حاتمی، «بهمنجنه، آش هودرده، ونانا کوسا و سنتهای مشابه در ژاپن»، ۱۳۶۶ش، ص۴۸۰</ref> | ||
در گذشته، برای تهیة مواد مورد نیاز این آش، معمولا چند نفر در جلوی ۷ خانه به قاشقزنی پرداخته و صاحبخانهها پول یا مواد مورد نیاز را به آنها میدادند. مواد اولیه باید از مغازههای رو به قبله خریداری میشد.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۶؛ بلوکباشی، فرهنگ عامه، ۱۳۵۶ش، ، ص۱۰۲.</ref> در خراسان، هنگام طلوع آفتاب از ۷ خانهای که فاطمه دارند مواد اولیه تهیه میشد.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۵. </ref> | در گذشته، برای تهیة مواد مورد نیاز این آش، معمولا چند نفر در جلوی ۷ خانه به قاشقزنی پرداخته و صاحبخانهها پول یا مواد مورد نیاز را به آنها میدادند. مواد اولیه باید از مغازههای رو به قبله خریداری میشد.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۶؛ بلوکباشی، فرهنگ عامه، ۱۳۵۶ش، ، ص۱۰۲.</ref> در خراسان، هنگام طلوع آفتاب از ۷ خانهای که فاطمه دارند مواد اولیه تهیه میشد.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۵. </ref> | ||
==استفاده از آدمک خمیری== | ==استفاده از آدمک خمیری== | ||
مردم با خمیر، آدمکهایی شبیه به فرد بیمار میساختند<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۷۷. </ref> | مردم با خمیر، آدمکهایی شبیه به فرد بیمار میساختند<ref>آشپزباشی، سفره اطعمه، ۱۳۵۳ش، ص۷۷. </ref> و در این آش قرار میدادند. در شیراز این آدمک را عمودردا مینامند.<ref>برهان آزاد، «چهارشنبهسوری»، ۱۳۴۳ش، ش۱۰، ص۵۵.</ref> سروستانیها آدمک خمیری را بدشکل میسازند.<ref>فقیری، گوشههایی از فرهنگ مردم فارس، ۱۳۵۷ش، ص۱۲۷-۱۲۸.</ref> خراسانیها، شکم آدمک را پر از آجیل میکنند.<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۶.</ref> فلسفة ساخت این آدمک این بود که درد و ناخوشیها به آدمک منتقل شود.<ref>بلوکباشی، «دیدگاهها و نگرشها در مردمشناسی»، ۱۳۵۹ش، ص۱۲۰.</ref> | ||
== | ==شیوه پخت== | ||
جهت پخت این آش، ابتدا حبوبات از چند ساعت قبل خیس میخورند و جداگانه پخته میشوند. سپس پیاز با ادویهها سرخ شده و سایر مواد به آن اضافه میشود.<ref>[https://blog.okcs.com/آش-ابودردا-غذاهای-سنتی-چهارشنبه-سوری/ «طرز تهیه آش ابودردا چهارشنبه سوری»، سایت کوروش].</ref> پس از ترکیب مواد با یکدیگر، مردم آدمکها را درون آش ریخته و پس از چند دقیقه از آن خارج میکنند. آنها آدمک را در کاسهای سفالی یا چوبی قرار داده<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۶. </ref> و به آب روان میسپارند<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۶-۲۷؛ فقیری، گوشههایی از فرهنگ مردم فارس، ۱۳۵۷ش، ص۱۲۴. </ref> تا بلا و ناخوشی از خانه دور شود. این پنداشت، بازماندهای از اعمال جادویی در جامعة کهن است.<ref>بلوکباشی، «دیدگاهها و نگرشها در مردمشناسی»، ۱۳۵۹ش، ص۱۲۰. </ref> پس از پخت آش، ابتدا آن را به فرد بیمار داده<ref>مصاحب، دایرةالمعارف فارسی، ذیل واژه ابودردا.</ref> و سپس میان اقوام و همسایگان تقسیم میکنند.<ref>دولتی، «سفرهها»، ۱۳۴۵ش، ص۴۱۷.</ref> در کازرون، رسم بوده است که کاسة خالی آش ناشسته با مقداری نبات، گردو و برگ سبز به صاحبخانه پس داده میشد.<ref>حاتمی، «بهمنجنه، آش هودرده، ونانا کوسا و سنتهای مشابه در ژاپن»، ۱۳۶۶ش، ص۴۸۰.</ref> | جهت پخت این آش، ابتدا حبوبات از چند ساعت قبل خیس میخورند و جداگانه پخته میشوند. سپس پیاز با ادویهها سرخ شده و سایر مواد به آن اضافه میشود.<ref>[https://blog.okcs.com/آش-ابودردا-غذاهای-سنتی-چهارشنبه-سوری/ «طرز تهیه آش ابودردا چهارشنبه سوری»، سایت کوروش].</ref> پس از ترکیب مواد با یکدیگر، مردم آدمکها را درون آش ریخته و پس از چند دقیقه از آن خارج میکنند. آنها آدمک را در کاسهای سفالی یا چوبی قرار داده<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۶. </ref> و به آب روان میسپارند<ref>شکورزاده، عقاید و رسوم مردم خراسان، ۱۳۶۳ش، ص۲۶-۲۷؛ فقیری، گوشههایی از فرهنگ مردم فارس، ۱۳۵۷ش، ص۱۲۴. </ref> تا بلا و ناخوشی از خانه دور شود. این پنداشت، بازماندهای از اعمال جادویی در جامعة کهن است.<ref>بلوکباشی، «دیدگاهها و نگرشها در مردمشناسی»، ۱۳۵۹ش، ص۱۲۰. </ref> پس از پخت آش، ابتدا آن را به فرد بیمار داده<ref>مصاحب، دایرةالمعارف فارسی، ذیل واژه ابودردا.</ref> و سپس میان اقوام و همسایگان تقسیم میکنند.<ref>دولتی، «سفرهها»، ۱۳۴۵ش، ص۴۱۷.</ref> در کازرون، رسم بوده است که کاسة خالی آش ناشسته با مقداری نبات، گردو و برگ سبز به صاحبخانه پس داده میشد.<ref>حاتمی، «بهمنجنه، آش هودرده، ونانا کوسا و سنتهای مشابه در ژاپن»، ۱۳۶۶ش، ص۴۸۰.</ref> | ||
==آش ابودردا در باور مردم== | ==آش ابودردا در باور مردم== | ||