وطن: تفاوت میان نسخه‌ها

→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر تفاوت با ویرایش جدیدتر ←

دیداریویکی‌متن

@@ خط ۱۹: / خط ۱۹: @@
 === در ایران<ref group="دیدگاه">این بحث از منظر دیگر نیز قابل طرح است و آن اینکه ایران برای چه کسی وطن محسوب می‌شود؟ اگر این سوال در این مقاله جا داشته باشد باید سراغ بحث تابعیت رفت. همچنین سراغ مباحث فقهی</ref> ===
 مفهوم مدرن وطن در دورۀ قاجار و سپس در دوران مشروطه تحت تأثیر اندیشه‌های جدید سیاسی شکل گرفت. در این دوره، مفهوم ملت و دولت-ملت وارد گفتمان سیاسی و جایگزین ساختارهای پیشین شد.<ref>[https://political.ihss.ac.ir/Article/42699 روزخوش و خالقی دامغانی، «برآمدن مفهوم جدید وطن در ایران عصر تجدد (قرن نوزدهم میلادی)»، 1403ش، ص180-181.]</ref> از جمله رویکردهای اصلی دربارهٔ شکل‌گیری وطن در ایران، می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
-# رویکرد مدرن‌گرایانه: بر اساس این رویکرد، وطنِ مدرن در ایران یک مفهوم درونزاد نیست بلکه در برابر تهدید روسیه و انگلیس و از طریق سفرهای روشنفکران به اروپا وارد شد. در قانون اساسی مشروطه، واژۀ «ملت» جایگزین «رعایا» شد<ref>بشیریه، عقل در سیاست، سی پنج گفتار در فلسفه، 1382ش، ص819-820.</ref> و سرزمین از قلمروی پادشاه به «خانۀ ملت» یعنی وطن<ref group="دیدگاه">در متن اصلی ملت را با وطن یکسان گرفته است یا از استنباطات شماست؟ یعنی در نظام شاهی وطن وجود نداشته است؟</ref> تبدیل شد. در دورۀ پهلوی، این مفهوم «از بالا» و از طریق سیاست‌های یکسان‌سازی زبانی، بازنویسی تاریخ و آموزش همگانی تقویت شد.<ref>کاشانی ثابت، افسانه‌های مرزی 1946-1804، 1389ش، ص385.</ref>
+# رویکرد مدرن‌گرایانه: بر اساس این رویکرد، وطنِ مدرن در ایران یک مفهوم درونزاد نیست بلکه در برابر تهدید روسیه و انگلیس و از طریق سفرهای روشنفکران به اروپا وارد شد. در قانون اساسی مشروطه، واژۀ «ملت» جایگزین «رعایا» شد<ref>بشیریه، عقل در سیاست، سی پنج گفتار در فلسفه، 1382ش، ص819-820.</ref> و سرزمین از قلمروی پادشاه به «خانۀ ملت» یعنی وطن تبدیل شد. در نظام پیشامشروطه (نظام شاهی پیشین)، وطن به‌معنای مدرن آن یعنی سرزمین متعلق به ملت با مرزهای سیاسی مشخص وجود نداشت بلکه بر وفاداری به شخص پادشاه و قلمرو او معطوف بود. در دورۀ پهلوی، این مفهوم «از بالا» و از طریق سیاست‌های یکسان‌سازی زبانی، بازنویسی تاریخ و آموزش همگانی تقویت شد.<ref>کاشانی ثابت، افسانه‌های مرزی 1946-1804، 1389ش، ص385.</ref>
 # رویکرد دیرینه‌گرا: این رویکرد بر این باور است که وطن‌دوستی در ایران ریشه در «ایران‌شهر» و هویت تاریخی-فرهنگی پیش از اسلام دارد. مفاهیمی مانند «عجم» و «ایران‌زمین» در شعر فردوسی و حافظ، گواه وجود «وطنِ فرهنگی» پیش از دولت-ملت مدرن دانسته می‌شود. ایراد وارد بر این روایت آن است که میان «احساس تعلق به فرهنگ ایرانی» و «وطن به‌عنوان یک نهاد سیاسی حقوقی» خلط می‌کند.<ref>[https://political.ihss.ac.ir/Article/42699 روزخوش و خالقی دامغانی، «برآمدن مفهوم جدید وطن در ایران عصر تجدد (قرن نوزدهم میلادی)»، 1403ش، ص160-161.]</ref>
-# رویکرد میانه: این رویکرد معتقد است وطنِ مدرن در ایران نه یکپارچه وارداتی بوده و نه به‌صورت کامل دیرینه<ref group="دیدگاه">عبارت مبهم است. وطن مدرن نه کامل وارداتی بوده و نه .... مگر وطن وارداتی است؟ مقصود چیست؟ وطن دوستی هم غیر از وطن است</ref>. مؤلفه‌هایی مانند «سرزمین یکپارچه»، «زبان فارسی به‌عنوان زبان اداری» و «حافظۀ تاریخی از ایران باستان» زیرساخت‌های پیشامدرنی بودند که در مواجهه با تجدد، شکلی سیاسی-حقوقی به خود گرفتند. به‌همین دلیل، وطنی که در مشروطه متولد شد، ترکیبی از «خاطره‌های کهن» و «نهادهای جدید» مانند پارلمان، قانون و شهروندی است.<ref>اشرف، مفاهیم و نظریه‌ها: هویت ایرانی به سه روایت، در هویت ایرانی از دوران باستان تا پایان پهلوی، 1395ش، ص38.</ref>
+# رویکرد میانه: این رویکرد معتقد است وطنِ مدرن در ایران نه یکپارچه وارداتی بوده و نه به‌صورت کامل دیرینه. وطن مدرن، در اینجا اصطلاحی است برای اشاره به نهادها و مفاهیم سیاسی-حقوقی مدرن مانند پارلمان، قانون اساسی و شهروندی که از غرب اقتباس شده‌ و بر مفهوم سرزمین منطبق شد‌ه‌اند. مؤلفه‌هایی مانند «سرزمین یکپارچه»، «زبان فارسی به‌عنوان زبان اداری» و «حافظۀ تاریخی از ایران باستان» زیرساخت‌های پیشامدرنی بودند که در مواجهه با تجدد، شکلی سیاسی-حقوقی به خود گرفتند. به‌همین دلیل، وطنی که در مشروطه متولد شد، ترکیبی از «خاطره‌های کهن» و «نهادهای جدید» مانند پارلمان، قانون و شهروندی است.<ref>اشرف، مفاهیم و نظریه‌ها: هویت ایرانی به سه روایت، در هویت ایرانی از دوران باستان تا پایان پهلوی، 1395ش، ص38.</ref>
 == اهمیت و جایگاه وطن ==