| خط ۶: | خط ۶: | ||
همبستگی اجتماعی مفهومی بنیادین در مطالعات اجتماعی است که در لغت بهمعنای وحدت، وفاق، وفاداری و یگانگی است.<ref>دهخدا، لغتنامه دهخدا، ۱۳۶۹ش، ذیل واژه همبستگی.</ref> این اصطلاح با واژگانی چون یکپارچگی، انسجام، نظم، تطبیق، سازگاری و هماهنگی اجتماعی همخانواده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/همبستگی-اجتماعی-و-مشارکت-عمومی-%22دیدگاهها،-عوامل-تقویت،-تهدیدها-و-راهکارها%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> در اصطلاح جامعهشناسی، همبستگی اجتماعی عبارت است از احساس مسئولیت و الزام اخلاقی متقابل میان افراد یا گروههای آگاه که دربرگیرندهٔ پیوندهای انسانی، حس برادری و وابستگی حیات و منافع جمعی است.<ref>بیرو، فرهنگ علوم اجتماعی، 1375ش، ص 178؛ [https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصههای مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، ص70.]</ref> از این منظر، اعضای یک جامعه به یکدیگر وابسته و نیازمندند و با حفظ وحدت گروهی، با عناصر وحدتبخش نظیر قوانین مشترک تطابق و همنوایی دارند.<ref>روشه، تغییرات اجتماعی، 1387ش، ص184.</ref> در سطح نظام، همبستگی فرایندی است که در آن نظام اجتماعی به یگانگی فرهنگی و تناسب الگوهای هنجاری دست مییابد.<ref>گولد و کولب، فرهنگ علوم اجتماعی، ۱۳۹۲ش، ص ۸۱۳</ref> | همبستگی اجتماعی مفهومی بنیادین در مطالعات اجتماعی است که در لغت بهمعنای وحدت، وفاق، وفاداری و یگانگی است.<ref>دهخدا، لغتنامه دهخدا، ۱۳۶۹ش، ذیل واژه همبستگی.</ref> این اصطلاح با واژگانی چون یکپارچگی، انسجام، نظم، تطبیق، سازگاری و هماهنگی اجتماعی همخانواده است.<ref>[https://hawzah.net/fa/Magazine/View/5415/5421/50707/همبستگی-اجتماعی-و-مشارکت-عمومی-%22دیدگاهها،-عوامل-تقویت،-تهدیدها-و-راهکارها%22 نصرآبادی، «همبستگی اجتماعی و مشارکت عمومی (دیدگاهها، عوامل تقویت، تهدیدها و راهکارها)»، پایگاه اطلاعرسانی حوزه.]</ref> در اصطلاح جامعهشناسی، همبستگی اجتماعی عبارت است از احساس مسئولیت و الزام اخلاقی متقابل میان افراد یا گروههای آگاه که دربرگیرندهٔ پیوندهای انسانی، حس برادری و وابستگی حیات و منافع جمعی است.<ref>بیرو، فرهنگ علوم اجتماعی، 1375ش، ص 178؛ [https://iranjournals.nlai.ir/bitstream/handle/123456789/1045011/FED006997C2D9D4DE9194FD78E28AEC6.pdf?sequence=1&isAllowed=y رستمی کیسمی، «عرصههای مورد تأکید امام خمینی بر همبستگی اجتماعی»، ۱۴۰۲ش، ص70.]</ref> از این منظر، اعضای یک جامعه به یکدیگر وابسته و نیازمندند و با حفظ وحدت گروهی، با عناصر وحدتبخش نظیر قوانین مشترک تطابق و همنوایی دارند.<ref>روشه، تغییرات اجتماعی، 1387ش، ص184.</ref> در سطح نظام، همبستگی فرایندی است که در آن نظام اجتماعی به یگانگی فرهنگی و تناسب الگوهای هنجاری دست مییابد.<ref>گولد و کولب، فرهنگ علوم اجتماعی، ۱۳۹۲ش، ص ۸۱۳</ref> | ||
اعتماد اجتماعی، مشارکت، تعهد، قرارداد اجتماعی، وجدان جمعی، ظرفیت پذیرش تفاوتها و همیاری از مهمترین عناصر شکلدهندهٔ همبستگی اجتماعی هستند که سنگبنای آنها اعتماد تعمیمیافته است.<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/1587822880-10264-98-230.pdf عبداله زاده فرد، «ارتقای کیفیت فضاهای عمومی شهری راهبردی در شکلگیری همبستگی اجتماعی»، ۱۳۹۵ش، صص 233 و 238.]</ref> شکلگیری نهادهای واسط نظیر شوراها، سندیکاها، انجمنهای علمی، اصناف و سازمانهای مردمنهاد علایم همبستگی اجتماعی بهشمار میروند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/507716/همبستگی-اجتماعی-دشمنان-آن «همبستگی اجتماعی و دشمنان آن»، وبسایت فرارو.]</ref> | |||
از منظر جایگاه نظری و میانرشتهای، مسئله همبستگی اجتماعی در میانه فردگرایی و جمعگرایی افراطی جانمایی شده است. مدخلهای بحث پیرامون این مفهوم در حوزههای مختلف علوم انسانی متفاوت است؛ در فلسفه از طریق بررسی نسبت جزء و کل و خاص و عام، در علوم سیاسی با تمرکز بر دوگانه ثبات و تغییر، و در انسانشناسی از منظر انسان اجتماعی و انسان اقتصادی به آن پرداخته میشود.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 463.</ref> | از منظر جایگاه نظری و میانرشتهای، مسئله همبستگی اجتماعی در میانه فردگرایی و جمعگرایی افراطی جانمایی شده است. مدخلهای بحث پیرامون این مفهوم در حوزههای مختلف علوم انسانی متفاوت است؛ در فلسفه از طریق بررسی نسبت جزء و کل و خاص و عام، در علوم سیاسی با تمرکز بر دوگانه ثبات و تغییر، و در انسانشناسی از منظر انسان اجتماعی و انسان اقتصادی به آن پرداخته میشود.<ref>ذاکری، همبستگی اجتماعی و دشمنان آن، 1400ش، ص 463.</ref> | ||
| خط ۱۴: | خط ۱۴: | ||
== مبانی دینی همبستگی اجتماعی == | == مبانی دینی همبستگی اجتماعی == | ||
در دیدگاه قرآنی، همبستگی اجتماعی بر شالودههای فطری و تکوینی استوار است و یکی از غایات اصلی تشریع دین، رفع اختلافات بشری است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج ۲، ص ۱۱۱–۱۱۲.</ref> تمسک به ریسمان الهی،<ref>آلعمران، آیه 103.</ref> جامعهسازی بر محوریت عقیده و هدف'''،'''<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۰ش، ج4، ص 196.</ref> ارائه تفسیر واقعی از دنیا بهعنوان محل منازعه،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج ۹، صص ۱58-۱60.</ref> تربیت روحیه ایثار،<ref>حجرات، آیه ۱۰.</ref> پایبندی به وفای بهعهد،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج 5، صص 260-261.</ref> تأکید بر اصول مشترک انسانی و الهی در تعاملات فرهنگی و | در دیدگاه قرآنی، همبستگی اجتماعی بر شالودههای فطری و تکوینی استوار است و یکی از غایات اصلی تشریع دین، رفع اختلافات بشری است.<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج ۲، ص ۱۱۱–۱۱۲.</ref> تمسک به ریسمان الهی،<ref>آلعمران، آیه 103.</ref> جامعهسازی بر محوریت عقیده و هدف'''،'''<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، ۱۳۹۰ش، ج4، ص 196.</ref> ارائه تفسیر واقعی از دنیا بهعنوان محل منازعه،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج ۹، صص ۱58-۱60.</ref> تربیت روحیه ایثار،<ref>حجرات، آیه ۱۰.</ref> پایبندی به وفای بهعهد،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، 1390ش، ج 5، صص 260-261.</ref> تأکید بر اصول مشترک انسانی و الهی در تعاملات فرهنگی و اجتماعی،<ref>[https://ensani.ir/file/download/article/20140201112234-9718-51.pdf حسامی، «همبستگی اجتماعی در قرآن»، ۱۳۹۰ش، ص ۴۶.]</ref> ارائه الگوی '''ن'''ظارت و کنترل اجتماعی،<ref>طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن،1390ش، ج ۱۲، صص ۳۳۳–۳۳۴.</ref> عدالت و عدالت اجتماعی،<ref>[http://mieaoi.ir/article-1-717-fa.pdf میری و جانی، «رابطه عدالت با همبستگی اجتماعی...»، ۱۳۹۹ش، صص ۲۰۵-۲۰۸.]</ref> التزام به دستورات اخلاقی،<ref>[https://2.189.160.148/file/download/article/659b7dd60c48d-10168-43-2.pdf محصص، «الگوی همبستگی اجتماعی در کلام امام رضا (ع)»، ۱۴۰۳ش، ص 70.]</ref> پایانبخشی به تفرقه جاهلی و عمل به مناسک جمعی دین، برخی از سازوکارهای انسجام بخش دین و تقویت [[اخوت اسلامی]] بهعنوان نوع همبستگی گروهی در مقابل همبستگی گروهی مبتنی بر طبیعت و منفعت ذکر شده است.<ref>فصیحی، منطق کارکردی و دفاع از دین، 1390ش، صص 128-133.</ref> | ||
== دیدگاه جامعهشناسان در مورد همبستگی اجتماعی == | == دیدگاه جامعهشناسان در مورد همبستگی اجتماعی == | ||
