نظام جمهوری اسلامی ایران: تفاوت میان نسخه‌ها

به نظر پژوهشگران نظام جمهوری اسلامی ایران حاصل تلفیق دو عنصر «حاکمیت مردمی» و «التزام به ارزش‌های دینی» در بستر تاریخی و فرهنگی خاص ایران است. در این الگو، واژه «جمهوری» نه فقط یک شکل حکومتی، بلکه بیانگر نقش تأسیسی و نظارتی مردم در تعیین سرنوشت خود است؛ «اسلامیت» نیز نشان‌دهندۀ چارچوب ارزشی و هویتی بوده که جامعۀ ایرانی پس از انقلاب ۱۳۵۷ش آن را انتخاب کرده است. بر اساس اصل اول قانون اساسی، مردم با رأی قاطع خود در همه‌پرسی ۱۲ فروردین ۱۳۵۸ش، این تلفیق را به‌عنوان میثاق ملی پذیرفته‌اند. از منظر تحلیلگران این نظام نمایانگر نوعی وفاق فرهنگی است که در آن، مشارکت سیاسی مردم در درون مرزهای ارزش‌های دینی تعریف می‌شود و این مرزها نه از بیرون، بلکه با آگاهی و انتخاب جمعی ملت ایران پذیرفت شده و جمهوریت و اسلامیت در این الگو دو روی یک سکه‌اند: یکی ناظر بر «چگونگی» اعمال حاکمیت (از طریق آرای عمومی) و دیگری ناظر بر «جهت و محتوای» آن (در چارچوب باورهای دینی مشترک). این هم‌زیستی، در عمل به‌شکل نهادهایی همچون انتخابات آزاد در کنار نظارت شرعی بر قوانین و نیز مشارکت مردمی در عین التزام به هویت دینی، تجلی یافته است. به باور صاحب‌نظران این هم‌زیستی، نظام جمهوری اسلامی را به الگویی از «یگانگی سیاسی-فرهنگی» تبدیل کرده است که در آن، شکل حکومت (جمهوری) و محتوای آن (اسلامی) در یک راستا و در خدمت تحقق حاکمیت جمعی و هویت دینی جامعه قرار دارند.<ref>[https://clr.modares.ac.ir/article_14014_2bd0715ad6441bfe81c6644c0c500205.pdf دبیرنیا، «جمهوریّت و اسالمیّت در قانون اساسی ایران؛ حاکمیّت دوگانه یا واحد»،  1397ش، ص88-100.]</ref>