وطن: تفاوت میان نسخه‌ها

 

 

== پیشینهٔ مفهوم وطن ==

== اهمیت و کارکرد وطن ==

مفهوم وطن از منظرهای اجتماعی، معنوی و روان‌شناختی اهمیت یافته است:

 

'''جامعه‌شناختی و هویتی:''' وطن عامل بنیادین همبستگی و هویت جمعی است که در شرایط بحرانی محرک کنش‌های داوطلبانه می‌شود.<ref>[https://farsnews.ir/Parasto/1775641284702339540/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D9%86%D9%87-%D8%AE%D8%A7%DA%A9-%DA%A9%D9%87-%D8%AC%D8%A7%D9%86-%D9%85%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%B1-%D9%82%D8%B7%D8%B1%D9%87-%D8%AE%D9%88%D9%86-%D9%BE%DB%8C%D9%85%D8%A7%D9%86-%D8%A8%D9%8 چمنی، «وطن نه خاک که جان ماست؛ هر قطره خون پیمان بقاست»، خبرگزاری فارس.]</ref> این مفهوم با زبان، فرهنگ و حافظهٔ تاریخی (به‌ویژه در ادبیات و زبان فارسی) پیوند تنگاتنگی دارد<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/286689/%D9%88%D8%B7%D9%86%E2%80%8C%D8%AF%D9%88%D8%B3%D8%AA%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D8%B4%D8%B9%D8%B1-%D9%88-%D8%A7%D8%AF%D8%A8-%D9%81%D8%A7%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%9B-%D9%85%D9%81%D9%87%D9%88%D9%85%DB%8C-%D8%B1%DB%8C%D8%B4%D9%87%E «وطن‌دوستی در شعر و ادب فارسی؛ مفهومی ریشه‌دار در هویت ایرانی»، وب‌سایت مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref> و عواملی چون پیشینهٔ خانوادگی، دوران رشد و تجربهٔ مهاجرت در شکل‌گیری آن مؤثرند.<ref>[https://iranian.mfa.ir/portal/viewpage/13275 «هویت ایرانی و وطن دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور.]</ref> وطن در این چارچوب با استعارهٔ «وطن به‌مثابهٔ مادر» و مفاهیمی چون فداکاری و حفظ تمامیت سرزمینی پیوند می‌خورد.<ref>[https://jamejamonline.ir/fa/news/1548217/تا-آخرین-قطره-خون-مان-سرباز-وطن-هستیم «تا آخرین قطرۀ خون‌مان سرباز وطن هستیم»، خبرگزاری جام جم.]</ref>

'''ارزش معنوی:''' در اندیشهٔ اسلامی، دفاع از سرزمین پیش‌شرط تحقق اهداف و آرمان‌های جمعی است و بر اختلافات داخلی تقدم دارد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1040672/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%B7-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8% «وطن محور وحدت و شرط بقای همه آرمان‌هاست/ دفاع از وطن اولویتی از همه اختلافات است»، خبرگزاری آنا.]</ref> همچنین، علاقه به وطن میلی طبیعی و محترم دانسته شده و ترک آن جز در مواقع ضرورت توصیه نمی‌شود؛<ref>[http://cdn.meybod.ac.ir/blog/userfiles/article/72118.pdf میرجلیلی، «وطن دوستی از دیدگاه قرآن و روایات»، 1391ش، ص 28.]</ref> با این حال، میان وطن‌دوستی و ناسیونالیسم افراطیِ برتری‌طلبانه تمایز وجود دارد.<ref>[https://iranian.mfa.ir/portal/viewpage/13275 «هویت ایرانی و وطن دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور.]</ref> در این چارچوب، سرزمین فراتر از موجودیت مادی، واجد قداست و دفاع از آن ماهیتی معنوی دارد.<ref>[https://ana.ir/fa/news/1040672/%D9%88%D8%B7%D9%86-%D9%85%D8%AD%D9%88%D8%B1-%D9%88%D8%AD%D8%AF%D8%AA-%D9%88-%D8%B4%D8%B1%D8%B7-%D8%A8%D9%82%D8%A7%DB%8C-%D9%87%D9%85%D9%87-%D8%A2%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86-%D9%87%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D8%AF%D9%81%D8%A7%D8%B9-%D8% «وطن محور وحدت و شرط بقای همه آرمان‌هاست/ دفاع از وطن اولویتی از همه اختلافات است»، خبرگزاری آنا.]</ref>

'''روان‌شناختی:''' بر پایهٔ روان‌شناسی معناگرا، وطن به‌مثابهٔ یک «معنای جمعی والا»، ظرفیت تاب‌آوری افراد را در برابر رنج‌ها و بحران‌هایی نظیر جنگ افزایش داده و ایستادگی آگاهانه را جایگزین غریزهٔ گریز می‌کند.<ref>[https://civilica.com/note/20776/ گریباوی، «در جست‌وجوی معنای وطن؛ خوانشی فرانکلی از روان ملت ایران در جنگ»، وب‌سایت سیویلیکا.]</ref>

در برابر مفهوم جغرافیا‌محور وطن، دیدگاه جهان‌وطن‌گرایی قرار دارد که انسان را شهروند جهان دانسته<ref>[https://www.iisajournals.ir/article%2041967.html?lang=fa میرکوشش،  «تبیین دیپلماسی عمومی و فرهنگی از منظر سازه‌انگاری جهان‌وطنی»، 1393ش، ص12.]</ref> و همبستگی جهانی انسان‌ها را بر مرزهای جغرافیایی مقدم می‌شمارد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/256015/%D9%86%D9%81%DB%8C-%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B2-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86 «نفی وطن با دستاویز جهانی شدن»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> این رویکرد در چهار نوع اخلاقی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی تصویر شده است.<ref>[https://www.iisajournals.ir/article%2041967.html?lang=fa میرکوشش،  «تبیین دیپلماسی عمومی و فرهنگی از منظر سازه‌انگاری جهان‌وطنی»، 1393ش، ص13-14.]</ref> جهان‌وطن‌گرایی در نقطهٔ مقابل ناسیونالیسم افراطی (که به خودبرتربینی ملی می‌انجامد) قرار دارد،<ref>[https://snn.ir/fa/news/395458/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A8%D9%87%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%B2 «جهان وطنی، تشکیل جبهه‌ای بدون مرز»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> با این حال، لزوماً نافی وطن‌دوستی و علایق طبیعی انسان به زادگاهش نیست.<ref>[https://snn.ir/fa/news/395458/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A8%D9%87%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%B2 «جهان وطنی، تشکیل جبهه‌ای بدون مرز»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> اندیشهٔ اسلامی نیز با نفی تعصبات قومی، رویکردی جهان‌شمول و فراملی را در آموزه‌های خود ارائه می‌دهد؛<ref>[https://snn.ir/fa/news/395458/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A8%D9%87%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%B2 «جهان وطنی، تشکیل جبهه‌ای بدون مرز»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> اما علاقه به وطن را محترم دانسته و آن را به رسمیت شمرده است.<ref>[http://cdn.meybod.ac.ir/blog/userfiles/article/72118.pdf میرجلیلی، «وطن دوستی از دیدگاه قرآن و روایات»، 1391ش، ص 28.]</ref>