وطن: تفاوت میان نسخه‌ها

وطن بستری جغرافیایی و انسانی بوده که فراتر از مرزهای رسمی، محل تلاقی خاطرات فردی با میراث جمعی و زبان مادری محسوب می‌شود. این قلمرو، بستری برای تکوین شخصیت و هویت است که بر پایهٔ پیوند عاطفی با زادگاه یا اقامتگاه دائمی شکل گرفته و در بزنگاه‌های تاریخی، عامل اصلی همبستگی و فداکاری گروه‌های مختلف مردم برای صیانت از تمامیت سرزمین و فرهنگ مشترک به‌شمار می‌رود. وطن، همچنین، تکیه‌گاهی عینی است که از ترکیب طبیعت، سنت‌ها و حافظهٔ تاریخی پدید آمده و مسئولیت‌پذیری در برابر بقای زیست‌محیطی و فرهنگی آن، جوهرهٔ اصلی تعلق به این فضا را تشکیل می‌دهد.

 

واژهٔ وطن (از ریشهٔ عربی: و-ط-ن) در لغت به‌معنای اقامتگاه دائمی، زادگاه و محل رشد فرد است و گسترهٔ جغرافیایی آن می‌تواند روستا، شهر یا کشور باشد.<ref>[https://www.alketab.org/ریشه_وطن «ریشۀ وطن»، وب‌سایت الکتاب؛] [https://vajehyab.com/dehkhoda/%D9%88%D8%B7%D9%86?q=%D9%88%D8%B7%D9%86 دهخدا، لغتنامه، ذیل واژۀ وطن؛] [http://ghiasabadi.com/motherland.html مرادی غیاث‌آبادی، «میهن/ وطن چیست؟ بررسی یک مفهوم کهن»، وب‌سایت پژوهش‌های ایرانی.]</ref> این واژه در زبان‌های دیگر (نظیر Homeland در انگلیسی، Heimat در آلمانی و Patrie در فرانسوی) معادل‌هایی با بارهای معنایی متفاوت دارد.<ref>[https://indifferentlanguages.in/word/persian/63bd9a9/%D9%88%D8%B7%D9%86 «وطن در زبان‌های مختلف»، وب‌سایت in different languages.]</ref> در اصطلاح، وطن مفهومی چندوجهی است که با تلفیق عناصر جغرافیایی، تاریخی، فرهنگی، زبانی و حقوقی، بستر شکل‌گیری هویت و احساس تعلق را فراهم می‌کند.<ref>[https://www.cgie.org.ir/fa/news/285553/وطن-به-مثابه-جغرافیای-پیوند-گودرز-رشتیانی «وطن به‌مثابه جغرافیای پیوند»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی.]</ref>

* فرهنگ‌: مجموع آداب، رسوم، ارزش‌ها و سبک زندگی حاصل از زیست جمعی.

مفهوم وطن در معنای سیاسی مدرن، پدیده‌ای است که از قرن ۱۸م و هم‌زمان با شکل‌گیری دولت-ملت‌ها در اروپا پدید آمد. پیش از آن، وفاداری انسان‌ها به دین، قبیله، شاه یا امپراتوری معطوف بود نه به یک سرزمین با مرزهای سیاسی مشخص. در این میان، انقلاب فرانسه در سال ۱۷۸۹م، نقطۀ عطفی بود که برای نخستین‌بار «ملت» را منبع حاکمیت و «وطن» را قلمرویی تعریف کرد که هر شهروند به آن تعلق دارد. در این چارچوب، مفهوم وطن به‌عنوان یک «ساختار سیاسی»، از اروپا به سایر نقاط جهان صادر شد.<ref>[https://www.cgie.org.ir/popup/fa/system/contentprint/180358 «تلقی قدما از وطن/ محمدرضا شفیعی کدکنی»، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی».]</ref> در ایران نیز این مفهوم در دورۀ قاجار و سپس در دوران مشروطه شکل گرفت.<ref>[https://political.ihss.ac.ir/Article/42699 روزخوش و خالقی دامغانی، «برآمدن مفهوم جدید وطن در ایران عصر تجدد (قرن نوزدهم میلادی)»، 1403ش، ص180-181.]</ref>  

==جهان‌وطن‌گرایی==  

در برابر مفهوم جغرافیا‌محور وطن، دیدگاه جهان‌وطن‌گرایی قرار دارد که انسان را شهروند جهان دانسته<ref>[https://www.iisajournals.ir/article%2041967.html?lang=fa میرکوشش،  «تبیین دیپلماسی عمومی و فرهنگی از منظر سازه‌انگاری جهان‌وطنی»، 1393ش، ص12.]</ref> و همبستگی جهانی انسان‌ها را بر مرزهای جغرافیایی مقدم می‌شمارد.<ref>[https://defapress.ir/fa/news/256015/%D9%86%D9%81%DB%8C-%D9%88%D8%B7%D9%86-%D8%A8%D8%A7-%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%88%DB%8C%D8%B2-%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86%DB%8C%E2%80%8C%D8%B4%D8%AF%D9%86 «نفی وطن با دستاویز جهانی شدن»، خبرگزاری دفاع مقدس.]</ref> این رویکرد در چهار نوع اخلاقی، سیاسی، فرهنگی و اقتصادی تصویر شده است.<ref>[https://www.iisajournals.ir/article%2041967.html?lang=fa میرکوشش،  «تبیین دیپلماسی عمومی و فرهنگی از منظر سازه‌انگاری جهان‌وطنی»، 1393ش، ص13-14.]</ref> جهان‌وطن‌گرایی در نقطهٔ مقابل ناسیونالیسم افراطی (که به خودبرتربینی ملی می‌انجامد) قرار دارد،<ref>[https://snn.ir/fa/news/395458/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A8%D9%87%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%B2 «جهان وطنی، تشکیل جبهه‌ای بدون مرز»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> با این حال، لزوماً نافی وطن‌دوستی و علایق طبیعی انسان به زادگاهش نیست.<ref>[https://snn.ir/fa/news/395458/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A8%D9%87%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%B2 «جهان وطنی، تشکیل جبهه‌ای بدون مرز»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> اندیشهٔ اسلامی نیز با نفی تعصبات قومی، رویکردی جهان‌شمول و فراملی را در آموزه‌های خود ارائه می‌دهد؛<ref>[https://snn.ir/fa/news/395458/%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86-%D9%88%D8%B7%D9%86%DB%8C-%D8%AA%D8%B4%DA%A9%DB%8C%D9%84-%D8%AC%D8%A8%D9%87%D9%87%E2%80%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%A8%D8%AF%D9%88%D9%86-%D9%85%D8%B1%D8%B2 «جهان وطنی، تشکیل جبهه‌ای بدون مرز»، خبرگزاری دانشجو.]</ref> اما علاقه به وطن را محترم دانسته و آن را به رسمیت شمرده است.<ref>[http://cdn.meybod.ac.ir/blog/userfiles/article/72118.pdf میرجلیلی، «وطن دوستی از دیدگاه قرآن و روایات»، 1391ش، ص 28.]</ref>

'''وطن عرفی:''' محلی که در عرف، سکونتگاه و محل استقرار شخص به شمار می‌رود. این نوع به دو دسته تقسیم می‌شود:

 

== تصویرسازی از وطن در هنر==

 

تصنیفی نمادین و اعتراضی متعلق به دوره مشروطه در یادبود کشته‌شدگان این جنبش. این اثر با الهام از اسطوره روییدن لاله از خون سیاوش، به نماد تاریخی فداکاری در راه آزادی بدل شده است. این اثر به دلیل مضمون وطن‌پرستانه و انتقادی، در دوره‌های مختلف سیاسی ایران، از مشروطه تا اعتراضات معاصر، مورد توجه قرار گرفته است.<ref>[https://www.asriran.com/fa/news/1071554/ترانه‌ای-به-وسعت-تاریخ-معاصر-ایران-از-خون- «ترانه‌ای به وسعت تاریخ معاصر ایران»، خبرگزاری عصر ایران.]</ref>

===در تلویزیون و سینمای ایران===

* «آیا وطن دوستی ارزش است؟»، خبرگزاری تبیان، تاریخ بارگذاری: 18 دی 1389ش.

* اشرف، احمد، مفاهیم و نظریه‌ها: هویت ایرانی به سه روایت، در هویت ایرانی از دوران باستان تا پایان پهلوی، به‌ترجمۀ حمید احمدی، تهران، نی، 1395ش.

* بشیریه، حسین، عقل در سیاست، سی پنج گفتار در فلسفه، جامعه‌شناسی و توسعۀ سیاسی، تهران، نگاه معاصر، 1382ش.

* «تا آخرین قطرۀ خون‌مان سرباز وطن هستیم»، خبرگزاری جام جم، تاریخ بارگذاری: 21 فروردین 1405ش.

* «ترانه‌ای به وسعت تاریخ معاصر ایران»، خبرگزاری عصر ایران، تاریخ بارگذاری: 3 تیر 1404ش.

* «تصنیف از خون جوانان وطن لاله دمیده به چه مناسبتی سروده شد؟»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ بارگذاری: 10 شهریور 1393ش.

* «تلقی قدما از وطن »، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی»، تاریخ بازدید: 24 فروردین 1405ش.

* «جهان وطنی، تشکیل جبهه‌ای بدون مرز»، خبرگزاری دانشجو، تاریخ درج مطلب: 18 اسفند 1393ش.

* چمنی، پرستو، «وطن نه خاک که جان ماست؛ هر قطره خون پیمان بقاست»، خبرگزاری فارس، تاریخ بارگذاری: 19 فروردین 1405ش.

* «دوباره می‌سازمت وطن!»، خبرگزاری تبیان، تاریخ بارگذاری: 19 بهمن 1392ش.

* «روایت عشق به وطن، به دور از شعارزدگی»، خبرگزاری اطلاعات، تاریخ درج مطلب: 12 مرداد 1404ش.

* روزخوش، مهدی و خالقی دامغانی، احمد، «برآمدن مفهوم جدید وطن در ایران عصر تجدد (قرن نوزدهم میلادی)»، پژوهش سیاست نظری، 1403ش.

* «ریشۀ وطن»، وب‌سایت الکتاب، تاریخ بازدید: 24 فروردین 1405ش.

* «سینمای ایران چگونه از مفهوم وطن حراست کرد؟»، خبرگزاری تسنیم، تاریخ بارگذاری: 10 فروردین 1405ش.

* کاشانی ثابت، فیروزه، افسانه‌های مرزی 1946-1804، به‌ترجمۀ کامران کلانکی، تهران، کتابسرا، 1389ش.

* گریباوی، حسین، «در جست‌وجوی معنای وطن؛ خوانشی فرانکلی از روان ملت ایران در جنگ»، وب‌سایت سیویلیکا، تاریخ درج مطلب: 27 اسفند 1404ش.

* محمدی فشارکی، محسن و دیگران، «مفهوم وطن در شعر منتخب شعرای معاصر»، وزارت علوم، تحقیقات و فناوری، دانشگاه اصفهان، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی، پایان نامۀ کارشناسی ارشد، 1392ش.

* میرجلیلی، علی محمّد و دیگران، «وطن دوستی از دیدگاه قرآن و روایات»، مجله کتاب قیم، شماره 5، تابستان و پاییز 1391ش.

* میرکوشش، امیر هوشنگ، «تبیین دیپلماسی عمومی و فرهنگی از منظر سازه‌انگاری جهان‌وطنی»، پژوهش‌های روابط بین‌الملل، دورۀ 4، شمارۀ 13، 1393ش.

* «نفی وطن با دستاویز جهانی شدن»، خبرگزاری دفاع مقدس، تاریخ بارگذاری: 14 شهریور 1396ش.

* « نوستالژی‌هایی برای وطن »، خبرگزاری خبرآنلاین، تاریخ بارگذاری: 7 فروردین 1405ش.

* «وطن به‌مثابه جغرافیای پیوند »، وب‌سایت دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بارگذاری: 23 تیر 1404ش.

* «وطن در زبان‌های مختلف»، وب‌سایت in different languages، تاریخ بازدید: 24 فروردین 1405ش.

* «وطن‌دوستی در شعر و ادب فارسی؛ مفهومی ریشه‌دار در هویت ایرانی»، وب‌سایت مرکز دائره‌المعارف بزرگ اسلامی، تاریخ بارگذاری: 17 فروردین 1405ش.

* «وطن محور وحدت و شرط بقای همه آرمان‌هاست/ دفاع از وطن اولویتی از همه اختلافات است»، خبرگزاری آنا، تاریخ درج مطلب: 25 اسفند 1404ش.

* «هویت ایرانی و وطن دوستی»، دبیرخانۀ شورای عالی امور ایرانیان خارج از کشور، تاریخ بازدید: 25 فروردین 1405ش.