کولبری: تفاوت میان نسخه‌ها

کولبری، شغلی دیرینه و پرخطر در مناطق مرزی و کوهستانی ایران است که به‌واسطه نبود شغل پایدار و فقر اقتصادی، همچنان ده‌ها هزار نفر به آن روی می‌آورند. کولبران با توان جسمانی خود بارهایی تا ۲۰۰ کیلوگرم را در مسیرهای صعب‌العبور جابه‌جا می‌کنند و در عین حال با چالش‌هایی چون سقوط، فرسودگی، بی‌ثباتی معیشتی و سوءاستفاده قاچاقچیان روبه‌رو هستند. این شغل گرچه از نگاه منتقدان نوعی بردگی نوین و حاصل توسعه‌نیافتگی مرزهاست، اما می‌تواند با حمایت دولت، بیمه و قانونی‌سازی مسیرها به فرصتی برای تقویت اقتصاد مرزی، کاهش [[مهاجرت]]، رونق بازارچه‌ها و تثبیت جمعیت روستایی تبدیل شود.

در گذشته‌ای نه‌چندان دور، افرادی که «حمال» نامیده می‌شدند به‌دلیل کمبود یا نبود وسایل نقلیه برای حمل بار، وسایل را بر پشت خود بسته و آنها را از جایی به جای دیگر انتقال می‌دادند. با گسترش [[شهرنشینی]] و پیشرفت ابزارها و ماشین‌های حمل‌ونقل، این شغل نسبت به گذشته کم‌رنگ‌تر شد.<ref>[https://www.irna.ir/news/85226230/توانمندی-و-ظرفیت-ها-لایه-پنهان-زندگی-عشایر-Ù . «توانمندی و ظرفیت‌ها، لایه پنهان زندگی عشایر لرستان»، خبرگزاری جمهوری اسلامی.]</ref> امروزه به فردی که با استفاده از توان بدنی و در قبال دریافت مزد، اقدام به حمل‌ونقل کالاهای تجاری در دو طرف مرز می‌کند، «کولبر» گفته می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1762392/کولبری-در-پرتو-حقوق-بشر-و-شهروندی . امامی، «کولبری در پرتو حقوق بشر و شهروندی»، 1400ش، ص834-835.]</ref> این اصطلاح نوپدید، مفهومی آشنا در فرهنگ ایرانی دارد؛ در گذشته، فروشندگان خرده‌پا یا دوره‌گرد که آنها را پیله‌ور می‌گفتند اجناس خود را با کولبری، جابجا می‌کردند.<ref>[https://www.mehrnews.com/news/4322335/تغییر-نام-کولبری-به-پیله-وری-معیشت-مرزنشین . «تغییر نام کولبری به پیله‌وری/ معیشت مرزنشینان گرفتار اماواگر»، خبرگزاری مهر.]</ref>

در برخی مناطق مرزی یا صعب‌العبور که امکان استفاده از ماشین و وسایل حمل‌ونقل وجود ندارد یا در زندگی عشایری و در برخی مناطق روستایی که به امکانات و ابزارهای حمل‌ونقل شهری دسترسی ندارند از کولبری استفاده می‌شود.<ref>[https://egsdejournal.sbu.ac.ir/article_101947_5d9bbaab474dc6f2a8e3b07aaca96189.pdf . محمدی و همکاران، «اشتغال پایدار شهرهای مرزی؛ تحلیل علل و پیامدهای کولبری در شهر بانه»، 1400ش،] ص20.</ref> امروزه کولبری شغل ده‌ها هزار نفر از ساکنان برخی مناطق مرزی [[ایران]] است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1815439/عملکرد-و-وظایف-دولت-در-قبال-کولبران . امامی، «عملکرد و وظایف دولت در قبال کولبران»، 1400ش، ص419-420.]</ref> تداوم کولبری، محصول درهم تنیدگی عواملی در سطوح فراملی، ملی و محلی است که در یک وضعیت جغرافیایی خاص به نام مرز شکل گرفته است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2044179/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%85-%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B . قادرزاده و غیاثوند، «مطالعه کمی بسترهای تداوم کولبری در منطقه مرزی بانه»، 1401ش، ص63-64.]</ref> طبق آمار سال ۱۳۹۶ش، ۶۸ هزار نفر در ایران مشغول کولبری هستند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/327902/فعالیت-68-هزار-کولبر-در-ایران . «فعالیت 68 هزار کولبر در ایران»، وب‌سایت فرارو.]</ref>

محدودهٔ فعالیت کولبران بیشتر در نقاط کوهستانی، مناطق صعب‌العبور و مناطق روستایی و مرزی در غرب و شمال‌غرب ایران شامل پیرانشهر، سردشت،<ref>[https://fararu.com/fa/news/327902/فعالیت-68-هزار-کولبر-در-ایران . «فعالیت 68 هزار کولبر در ایران»، وب‌سایت فرارو.]</ref> بانه، مریوان،<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1748453/مرزنشینی-اقتصاد-مرزی-و-اسیبهای-خانواده . هدایت و باسیتی، «مرزنشینی، اقتصاد مرزی و آسیب‌های خانواده مورد مطالعه: شهرهای مرزی بانه و مریوان»، 1399ش، ص141-142.]</ref> پاوه<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1811986/%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%B7%D9%88%D9%81-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9% . محمودی و مرادی، «کولبری، برآیند سیاست‌های معطوف به توسعه‌نیافتگی مطالعۀ کیفی کولبران شهر پاوه»، 1400ش، ص1-3.]</ref> و بعضی مناطق استان‌های آذربایجان غربی، ایلام و [[سیستان]] و بلوچستان است.<ref>[https://www.toseeirani.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-5/13565-%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D9%85-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AD%D9%82-%D8%B2%D9% . «کولبران؛ سردرگم میان قانون و حق زندگی»، وب‌سایت روزنامۀ صبح توسعه ایران.]</ref>

در برخی مناطق و روستاهای کشور، تعداد قابل توجهی از مردان و بعضاً زنان برای گذران زندگی و کسب درآمد به کولبری روی آورده‌اند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/2044179/%D9%85%D8%B7%D8%A7%D9%84%D8%B9%D9%87-%DA%A9%DB%8C%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%B3%D8%AA%D8%B1%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%AF%D8%A7%D9%88%D9%85-%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%AF%D8%B1-%D9%85%D9%86%D8%B . قادرزاده و غیاثوند، «مطالعه کمی بسترهای تداوم کولبری در منطقه مرزی بانه»، 1401ش، ص63-64.]</ref> کولبران متناسب با توان جسمانی خود معمولاً بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ کیلوگرم بار را بر دوش گرفته و آن را از مبدأ تا مقصد (این‌سوی مرز به آن‌سوی مرز) جابه‌جا می‌کنند و متناسب با وزن بار و مسافت طی شده از صاحب بار پول می‌گیرند و کسب درآمد می‌کنند. میزان باری که کولبران بر دوش خود می‌گیرند، به فصل و نوع بار بستگی دارد. در فصول سرد سال مثل [[زمستان]] و [[پاییز]] میزان بار سبک‌تر بوده و در فصل [[تابستان]] و [[بهار]] میزان بار سنگین‌تر است. امروزه بیشتر معابر کولبری توسط نیروهای بازرسی کاملاً مدیریت و از ورود کالای قاچاق جلوگیری می‌شود.<ref>[https://fararu.com/fa/news/327902/فعالیت-68-هزار-کولبر-در-ایران . «فعالیت 68 هزار کولبر در ایران»، وب‌سایت فرارو.]</ref>

[[پرونده:کولبری.jpg|بندانگشتی|312x312پیکسل|کولبری در کنار یک پرتگاه|جایگزین=کولبری در کنار یک پرتگاه]]

اگرچه کولبری یک شغل قدیمی در میان مرزنشینان است، اما کولبران در انجام فعالیت شغلی خود با چالش‌هایی روبه‌رو هستند، از جمله:

برخی سودجویان با پرداخت دستمزد بیشتر، از کولبران برای انتقال کالای قاچاق سوءاستفاده می‌کنند. این کولبران ناگزیر از بیراهه که احتمال خطرات جانی بیشتری دارد، به حمل بار می‌پردازند و جان و موقعیت شغلی خود را به خطر می‌اندازند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/327902/فعالیت-68-هزار-کولبر-در-ایران . «فعالیت 68 هزار کولبر در ایران»، وب‌سایت فرارو.]</ref> بیکاری و فقر در برخی مناطق مرزی، موجب گرایش برخی کولبران به این فعالیت غیرقانونی می‌شود.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1815439/عملکرد-و-وظایف-دولت-در-قبال-کولبران . امامی، «عملکرد و وظایف دولت در قبال کولبران»، 1400ش، ص419-420.]</ref>

[[پرونده:کولبری2.jpg|بندانگشتی|دو کولبر درحال جابجایی یخچال|جایگزین=کولبر]]

بسیاری از مرزنشینان دلیل روی‌آوری به کولبری را نبود شغل مناسب در منطقهٔ خود دانسته‌اند و کولبری را شغل کاذب می‌دانند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/327902/فعالیت-68-هزار-کولبر-در-ایران . «فعالیت 68 هزار کولبر در ایران»، وب‌سایت فرارو.]</ref> به عقیدهٔ آنها نگاه امنیتی به مناطق مرزی سبب عدم سرمایه‌گذاری دولت و بخش خصوصی جهت ایجاد اشتغال مولد و پایدار در منطقه شده است.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1815439/عملکرد-و-وظایف-دولت-در-قبال-کولبران . امامی، «عملکرد و وظایف دولت در قبال کولبران»، 1400ش، ص419-420.]</ref>

منتقدان نیز کولبری را شغلی پرمخاطره، آسیب‌زا، نوعی بردگی نوین و حاصل سوءمدیریت و توسعه نیافتن مناطق مرزی دانسته‌اند<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1815439/عملکرد-و-وظایف-دولت-در-قبال-کولبران . امامی، «عملکرد و وظایف دولت در قبال کولبران»، 1400ش، ص419-420.]</ref> که زمینه را برای قاچاق و جابه‌جایی بار غیرقانونی فراهم می‌سازد<ref>[https://egsdejournal.sbu.ac.ir/article_101947_5d9bbaab474dc6f2a8e3b07aaca96189.pdf . محمدی و همکاران، «اشتغال پایدار شهرهای مرزی؛ تحلیل علل و پیامدهای کولبری در شهر بانه»، 1400ش، ص18-20].</ref> و به‌لحاظ امنیتی و اقتصادی نواحی مرزی را با چالش مواجه می‌کند.<ref>[https://www.toseeirani.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-5/13565-%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D9%85-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AD%D9%82-%D8%B2%D9% . «کولبران؛ سردرگم میان قانون و حق زندگی»، وب‌سایت روزنامۀ صبح توسعه ایران.]</ref> همچنین کولبران، امنیت شغلی ندارند و جوانان مناطق مرزی به‌دلیل بیکاری و فقر و برخلاف میل باطنی<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1762392/کولبری-در-پرتو-حقوق-بشر-و-شهروندی . امامی، «کولبری در پرتو حقوق بشر و شهروندی»، 1400ش، ص834-835.]</ref> به کولبری روی می‌آورند و خطرات بسیاری را به جان می‌خرند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/327902/فعالیت-68-هزار-کولبر-در-ایران . «فعالیت 68 هزار کولبر در ایران»، وب‌سایت فرارو.]</ref> برخی دیگر تضعیف شیوه‌های سنتی تولید، روابط خویشاوندی و قرابت فرهنگی را عامل سوق‌دهندهٔ جوانان این مناطق به کولبری می‌دانند.<ref>[https://www.noormags.ir/view/fa/articlepage/1811986/%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A8%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%A7%DB%8C%D9%86%D8%AF-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%D8%AA-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D9%85%D8%B9%D8%B7%D9%88%D9%81-%D8%A8%D9%87-%D8%AA%D9%88%D8%B3%D8%B9%D9%87-%D9% . محمودی و مرادی، «کولبری، برآیند سیاست‌های معطوف به توسعه‌نیافتگی مطالعۀ کیفی کولبران شهر پاوه»، 1400ش، ص1-3.]</ref>

اگرچه برخی دیدگاه انتقادی نسبت به شغل کولبری داشته و معتقد به کم‌رنگ شدن یا حذف این شغل در جامعه هستند؛<ref>[https://www.toseeirani.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%86%D9%88%D8%B4%D8%AA-5/13565-%DA%A9%D9%88%D9%84%D8%A8%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%B3%D8%B1%D8%AF%D8%B1%DA%AF%D9%85-%D9%85%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%82%D8%A7%D9%86%D9%88%D9%86-%D8%AD%D9%82-%D8%B2%D9% . «کولبران؛ سردرگم میان قانون و حق زندگی»، وب‌سایت روزنامۀ صبح توسعه ایران.]</ref> اما از نظر برخی کارکردهای مثبت کولبری سبب تبدیل آن به یک فرصت شغلی پایدار می‌شود؛ استفادهٔ صحیح از پتانسیل کولبری برای تولید درآمد برای کولبران و پول‌سازی با استفاده از مناطق مرزی برای کشور در رونق زندگی روستانشینان مرزی و ماندگاری روستانشینان در مناطق خود نقش مؤثری دارد. برخی کولبران روزانه میلیون‌ها تومان درآمد دارند.<ref>[https://fararu.com/fa/news/327902/فعالیت-68-هزار-کولبر-در-ایران . «فعالیت 68 هزار کولبر در ایران»، وب‌سایت فرارو.]</ref>

{{پانویس}}